Thực trạng và giải pháp phòng chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay

Điều 150,151 Bộ luật Hình Sự 2015 Luật số 662011QH12 ngày 29 tháng 03 năm 2011, của Quốc Hội về phòng chống mua bán người Quyết định số 793QĐTTg ngày 10 tháng 05 năm 2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định lấy ngày 307 hàng năm là “Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người” Nghị Định số 622012NĐCP ngày 13 tháng 08 năm 2012, của Chính phủ quy định căn cứ xác định nạn nhân bị mua bán và bảo vệ an toàn cho nạn nhân, người thân thích của họ Nghị quyết số 022019NQHĐTP ngày 11 tháng 01 năm 2019, của HĐTP TANDTC hướng dẫn tội mua bán người và tội mua bán người dưới 16 tuổi Chỉ thị số 48CTTW ngày 22 tháng 10 năm 2010 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới

MỤC LỤC

Contents

I MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Giả thuyết nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Chọn mẫu điều tra: 3

II NỘI DUNG 3

1 Một số vấn đề lí luận liên quan đến đề tài 3

1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 3

1.2 Nội dung pháp luật liên quan đến đề tài 4

1.3 Nhận thức và thực hiện pháp luật liên quan đến phòng, chống tội phạm mua bán người 4

2 Thực trạng 5

3 Nguyên nhân của thực trạng phòng trống tội phạm buôn bán người .14

4 Giải pháp .15

III KẾT LUẬN .18

IV PHỤ LỤC .18

và hàng vạn lao động Việt Nam hoạt động thường xuyên cũng như thời vụ ở bên ngoài lãnh thổ dưới nhiều hình thức, từ lao động chính thức đến lao động bất hợp pháp tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị bóc lột, bị mua bán chưa được xác minh, thống kê đầy đủ Điều này, đã xâm phạm nghiêm trọng tới quyền con người, trật tự an toàn

xã hội và ảnh hưởng tới uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế

Đứng trước tình hình đó, Đảng và Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều giải pháp nhằm hạn chế và ngăn ngừa tội phạm mua bán người trong đó nổi bật là Luật Phòng, chống mua bán người 2011 Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 được ban hành với quy định tội mua bán người theo hướng tiếp cận gần hơn với khái niệm Nghị định thư TIP

Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực của Chính phủ, trên thực tế tội phạm mua bán người ở Việt Nam vẫn diễn biến hết sức phức tạp so với các loại tội phạm khác, tội phạm mua bán người có tỉ lệ tội phạm ẩn rất cao Điều này cho thấy bên cạnh những lý do khách quan vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế như quy định pháp luật còn dàn trải, chưa bám sát thực tiễn từ quy định của BLHS, Luật Tố tụng hình

2

sự, Luật Phòng, chống mua bán người đến các văn bản pháp luật khác; hoạt động công vụ còn yếu, chồng chéo; nguồn nhân lực còn hạn chế

Xuất phát từ những lý do trên, nhóm em xin được chọn đề tài “Phòng chống

tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp” Đây là đề

tài có ý nghĩa nhằm phục vụ cho công tác phòng, chống các tội phạm mua bán người nói riêng và các tội phạm tệ nạn xã hội nói chung

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nêu ra những thực trạng và giải pháp về phòng chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam trong thời gian qua, mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất các quan điểm và giải pháp để phòng, chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam trong thời gian tới

Với mục đích trên, nhóm em đã đề ra các nhiệm vụ cần nghiên cứu sau: + Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về lĩnh vực phòng chống tội phạm mua bán người

+ Nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản của phòng chống tội phạm mua bán người từ khái niệm, đặc điểm, vai trò,…

+ Đánh giá thực trạng về phòng chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam hiện nay, từ đó xác định rõ những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân

+ Đề xuất các quan điểm và giải pháp để phòng, chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam trong giai đoạn tới

3 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu khắc phục được những khó khăn bất cập trong các quy định pháp luật, hoàn thiện pháp luật, củng cố và tăng cường các yếu tố bảo đảm nhằm đưa hoạt động phòng chống tội phạm buôn bán người vận hành hiệu quả hơn trên thực tế

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chung: Trong quá trình nghiên cứu đề tài nhóm em đã sử dụng nhiều phương pháp như: phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp thống kê; phương pháp so sánh, phân tích số liệu; phương pháp quy nạp, diễn dịch

Phương pháp thu thập thông tin: nhóm chúng em chọn phương pháp anket + Anket là phương pháp thu thập thông tin xã hội sơ cấp được sử dụng rộng rãi trong điều tra xã hội học Phương pháp anket thực chất là hình thức hỏi – đáp gián tiếp dựa trên bảng câu hỏi đã được soạn thảo trước

+ Ưu điểm:

Thứ nhất là chỉ áp dụng được trong điều kiện hoàn cảnh nhất định

Thứ hai là ít có cơ hội giải thích rõ các vấn đề liên quan đế các câu hỏi điều

tra trong bảng hỏi làm ảnh hưởng đến chất lượng thông tin thu được

Thứ ba là không soát được đối tượng trả lời

5 Chọn mẫu điều tra

Phương pháp chọn mẫu: lấy ngẫu nhiên đơn giản

Những người tham gia trả lời bảng hỏi: sinh viên các trường đại học ở Hà Nội

Số lượng phiếu phát ra – thu về: 100

Cách thức xử lý thông tin: tính toán và trình bày dưới dạng bảng số liệu

II NỘI DUNG

1 Một số vấn đề lí luận liên quan đến đề tài

1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình

sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự

Tội phạm mua bán người được hiểu là hành vi đe doạ dùng vũ lực, lừa gặt hoặc bằng thủ đoạn khác thực hiện một trong các hành vi cụ thể gồm chuyển giao hoặc tiếp nhận người để giao, nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác; chuyển giao hoặc tiếp nhận người để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác; tuyển mộ, vận chuyển, chứng chấp người khác để thực hiện những hành vi cụ thể trên

- Nghị Định số 62/2012/NĐ-CP ngày 13 tháng 08 năm 2012, của Chính phủ quy định căn cứ xác định nạn nhân bị mua bán và bảo vệ an toàn cho nạn nhân, người thân thích của họ

- Nghị quyết số 02/2019/NQ-HĐTP ngày 11 tháng 01 năm 2019, của HĐTP TANDTC hướng dẫn tội mua bán người và tội mua bán người dưới 16 tuổi

- Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22 tháng 10 năm 2010 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới

1.3 Nhận thức và thực hiện pháp luật liên quan đến phòng, chống tội phạm mua bán người

Về nhận thức: tìm hiểu quá trình tiếp thu những kiến thức và sự am hiểu về những quy định có trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến vấn đề phòng chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay

Về thực hiện: tìm hiểu quá trình những quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật (luật Hình sự, luật về phòng chống tội phạm…) về phòng chống tội phạm đặc biệt là tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay được nước ta thực hiện như thế nào

=> Nhận thức và thực hiện pháp luật có mối quan hệ mật thiết tác động qua lại với nhau: nếu như mọi người đều nhận thức đầy đủ và đúng đắn về những quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật về phòng chống tội phạm mua bán người thì sẽ có ít hành vi vi phạm còn nếu như nhận thức chưa tốt thì hành vi vi phạm sẽ nhiều và rõ rệt Và ngược lại nếu như việc thực hiện pháp luật diễn ra nghiêm chỉnh, tích cực điều đó phản ánh tất cả mọi người của nước ta hiện nay đang có nhận thức tốt về pháp luật liên quan đến vấn đề phòng chống về tội phạm mua bán người còn nếu như thực hiện pháp luật còn nhiều bất cập, hạn chế thì có nghĩa là mọi người đặc biệt là những người có suy nghĩ trái chiều việc mua bán

Câu 2: Anh/ Chị biết đến tội phạm mua bán người qua những nguồn thông tin

nào? (Có thể chọn nhiều đáp án)

Số liệu cho thấy sinh viên trường Đại học Luật Hà Nội tiếp cận tội phạm mua bán người từ nhiều nguồn thông tin khác nhau như: được đào tạo chuyên ngành luật chiếm 46 phiếu; tham gia các chương trình truyền hình pháp luật chiếm

46 42 37

55 2

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

Đã được đào tạo chuyên ngành luật

Tham gia các chương trình truyền hình pháp

6

42 phiếu; tham gia các chương trình tập huấn về pháp luật chiếm 37 phiếu; tự

nghiên cứu, tìm hiểu chiếu 55 phiếu; khác chiếm 2 phiếu

Câu 3 Anh/Chị có biết đến các quy định của pháp luật về phòng, chống tội phạm

mua bán người ở nước ta hiện nay không?

Biểu đồ này khảo sát sự hiểu biết của sinh viên trường Đại học Luật Hà Nội

về quy định của pháp luật hiện hành về tội phạm mua bán người ở nước ta Thông

qua kết quả điều tra, có hơn 68% các bạn sinh viên biết đến quy định của pháp luật

về tội phạm mua bán người ở Việt Nam, còn lại là 32% số sinh viên không biết Tỷ

lệ sinh viên biết đến các quy định của pháp luật về tội phạm mua bán người là khá

cao nhưng chưa thực sự đạt yêu cầu của ngôi trường đào tạo luật Còn lại số sinh

viên chưa biết đến các quy định của pháp luật về tội phạm mua bán người là cao,

trong thời gian tới con số này cần có sự thay đổi theo chiều hướng tích cực

Câu 4: Nếu chọn "có" ở câu 3 Anh/Chị vui lòng cho biết quy định về tội phạm

mua bán người được thể hiện trong (các) văn bản quy phạm pháp luật nào? (Có thể

chọn nhiều đáp án)

Theo bảng thống kê số liệu như trên chúng ta có thể thấy sinh viên trường

Đại học Luật Hà Nội biết đến các quy định về tội phạm mua bán người thông qua

nhiều văn bản pháp luật có hiệu lực pháp lí khác nhau Số phiếu cao nhất là chọn

Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, tiếp đó là luật phòng , chống

mua bán người năm 2011, rồi Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự 2015 và cuối

cùng là Thông tư 78/2013/TT-BQP Với kết quả này, cho thấy sinh viên Đại học

Luật Hà Nội có sự tìm hiểu các quy định về tội phạm mua, bán người qua nhiều

38

67 53

15

30

Hiến pháp năm 2013

Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung …

Luật phòng, chống mua bán người 2011

Thông tư 78/2013/TT-BQP Quy định …

Bộ luật dân sự 2015

Câu 6: Theo anh/ chị, đâu là hành vi của một tội phạm mua bán người (Có thể

chọn nhiều đáp án)

1 Thực hiện các hành vi chuyển giao người bất hợp pháp 73

4 Tiếp nhận người để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động 50

5 Tiếp nhận người từ bên vận chuyển để lấy bộ phận cơ thể

người

30

Từ số liệu thu thập được, có thể thấy các sinh viên đã nhận thức được những hành vi khách quan của tội phạm mua bán người Trong đó, hành vi chuyển giao người bất hợp pháp chiếm số phiếu cao nhất với 73 phiếu, sau đó là các hành vi như bắt cóc; tiếp nhận người để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động

Câu 7: Theo anh/ Chị, đâu là nguyên nhân dẫn đến gia tăng tội phạm mua bán

người ở Việt Nam (Có thể chọn nhiều đáp án)

1 Hệ thống hàng rào bảo vệ tại các vùng biên giới còn lỏng lẻo 60

2 Sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải 40

3 Kiến thức còn hạn hẹp của một bộ phận người dân 66

4 Các hình thức xử lý tội phạm mua bán người còn chưa đủ sức răn

đe

43

8

5 Việc xác định cấu thành tội phạm còn gặp nhiều khó khăn, nhất là

đối với việc xác định các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội

phạm

30

Đây là số liệu khảo sát về nguyên nhân dẫn đến gia tăng tội phạm mua bán người Các sinh viên đã đưa ra nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu là các nguyên nhân như: kiến thức còn hạn hẹp của một bộ phận người dân, hệ thống hàng rào bảo vệ tại các vùng biên giới còn lỏng lẻo Đây hoàn toàn là những nguyên chính dẫn đến gia tăng tội phạm công nghệ cao Dựa vào đây, các nhà làm luật, cơ quan nhà nước đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao công tác đấu tranhphong, chống tội phạm mua, bán người

Câu 8: Theo anh/ Chị những hoạt động nào nhằm giảm thiểu tội phạm mua bán

người

1 Tuyên truyền, giáo dục ngay trong trường học cũng như khu dân cư 82

3 Tăng cường hoạt động bảo đảm an ninh ở các khu dân cư 66

4 Tăng nặng hình phạt đối với tội phạm mua bán người 57

Có thể nói những hoạt động đưa ra khảo sát đều là những hành động có tính chất hạn chế giảm thiểu tội phạm mua bán người Dựa trên số liệu thu thập được thì hai hoạt động: Tuyên truyền, giáo dục ngay trong trường học cũng như khu dân

cư và tăng việc giám sát, tuần tra vùng biên giới là hai hoạt động có số lượng phiếu lựa chọn cao nhất Các bạn sinh viên phần lớn đã nhận thức đúng đắn các hoạt động làm giảm thiểu tội phạmmua bán người Đây là một trong những biểu hiện tích cực, góp phần quan trọng trong hoạt động phòng, chống tội phạm mua, bán người

Câu 9: Theo anh/chị, mức độ quan trọng của các quy định của pháp luật về phòng/

chống mua bán người ở nước ta hiện nay là:

9

Biểu đồ trên khảo sát nhận thức của sinh viên trường Đại học Luật Hà Nội

về mức độ quan trọng của các quy định pháp luật về tội phạm mua bán ngườiở Việt Nam hiện nay Kết quả thu thập được cho thấy có tới 66.6% các bạn sinh viên thấy quy định của pháp luật về tội phạm này có mức độ rất quan trọng, 31.31% các bạn sinh viên thấy mức độ các quy định của pháp luật là quan trọng, 2.2% là ở mức

độ bình thường, 1.1% là ở mức độ không quan trọng Đa phần các sinh viên được khảo sát cho rằng các quy định của pháp luật về tội phạm mua bán người có mức

độ quan trọng và rất quan trọng

Câu 10: Theo anh/ chị, hiệu quả của các văn bản pháp luật quy định về phòng,

chống tội phạm mua bán người đến đời sống xã hội hiện nay như thế nào?

66, 66%

31, 31%

2, 2% 1, 1%

Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không quan trọng

10

Câu 11: Anh/Chị có nhận xét gì về các quy định của pháp luật trong công tác phòng, chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay (đã phù hợp với thực tiễn chưa?/ các biện pháp xử lý đã đủ tính răn đe chưa?/….)

Ý kiến thứ nhất với 33 nhận xét cho rằng các quy định của pháp luật trong

công tác phòng, chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay là chưa đủ răn

đe Đây là những nhận xét đáng ghi nhận để trong thời gian tới các nhà làm luật có thể xam xét thay đổi hình phạt đối với tội phạm mua, bán người theo hướng tăng biện pháp chế tài

11

Ý kiến thứ hai với 48 nhận xét cho rằng các quy định của pháp luật trong

công tác phòng, chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay là khá phù hợp với thực tiễn hoặc bình thường Đây là những nhận xét tích cực, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình tội phạm mua, bán người có nhiều diễn biến phức tạp Tuy nhiên , chúng ta cũng phải thấy rằng vẫn còn 1 số quy định của pháp luật về tội phạm này còn chưa phù hợp, khó tiến hành trong thực tiễn

Ý kiến thứ ba cho rằng các quy định của pháp luật trong công tác phòng,

chống tội phạm mua bán người ở nước ta hiện nay là không rõ về quy định của pháp luật về vấn đề này, không có nhận xét gì Đây là những bạn sinh viên chưa biết đến hoặc chưa tìm hiểu các quy định của pháp luật về tội phạm mua, bán người , vì vậy khó mà có thể đưa ra nhận xét một cách khách quan

Câu 12: Anh/ chị đã từng được chứng kiến hoặc là nạn nhân của hành vi mua bán

người chưa?

Thông qua kết quả khảo sát, có thể thấy số sinh viên đã từng là chứng kiến hoặc là nạn nhân của tội phạm mua, bán người chiếm tỷ lệ cao lên tới 43% Đây là điều đáng quan ngại, chứng tỏ tình hình tội phạm mua bán người có xu hướng ngày càng phức tạp, theo chiều hướng tăng lên

Câu 13: Nếu chọn “đã từng” ở câu 12, anh chị giải quyết việc này như thế nào?

43%

57%

Đã từng Chưa