Chú ý khái niệm, phân loại, các thuộc tính chú ý và phương pháp rèn luyện chú ý

Môi trường xung quanh con người luôn có vô vàn sự vật, hiện tượng tác động. Các hiện tượng tâm lí, tâm hồn của con người đều có nguồn gốc từ bên ngoài, là sự phản ánh thế giới khách quan dưới tác động đó. Một trong những hiện tượng tâm lí độc đáo, luôn luôn có mặt trong quá trình nhận thức của các cá nhân, đóng vai trò quan trọng trong lí luận về khoa học tâm lí con người chính là “chú ý”. Chú ý là một hiện tượng tâm lý luôn xuất hiện kèm theo các hoạ động, làm cho chúng diễ ra với những sắ thái khác nhau. Vì thế, chú ý là một biểu hiện đặc trưng của trạg thái tâm lý. Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này, em xin chọn vấn đề 4. “Chú ý: khái niệm, phân loại, các thuộc tính chú ý và phương pháp rèn luyện chú ý”.

MỤC LỤC

• ĐẶT VẤN ĐỀ .2

• NỘI DUNG 2

• Khái niệm chú ý: 2

• Bản chất của chú ý: 3

• Các thuộc tính của chú ý: 4

• Sức tập trung chú ý: 4

• Sự phân phối chú ý: 5

• Sự bền vững chú ý: 5

• Sự di chuyển chú ý: 6

• Phương pháp rèn luyện chú ý: 6

• KẾT LUẬN 10

• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

ĐẶT VẤN ĐỀ

Môi trường xung quanh con người luôn có vô vàn sự vật, hiện tượng tác động Các hiện tượng tâm lí, tâm hồn của con người đều có nguồn gốc từ bên ngoài, là

sự phản ánh thế giới khách quan dưới tác động đó Một trong những hiện tượng

tâm lí độc đáo, luôn luôn có mặt trong quá trình nhận thức của các cá nhân, đóng vai trò quan trọng trong lí luận về khoa học tâm lí con người chính là “chú ý” Chú ý là một hiện tượng tâm lý luôn xuất hiện kèm theo các hoạt động, làm cho chúng diễn ra với những sắc thái khác nhau Vì thế, chú ý là một biểu hiện đặc trưng của trạng thái tâm lý Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này, em xin chọn vấn

đề 4 “Chú ý: khái niệm, phân loại, các thuộc tính chú ý và phương pháp rèn

luyện chú ý”

NỘI DUNG

• Khái niệm chú ý:

Chú ý là một lĩnh vực điều tra chính trong giáo dục, tâm lý học, khoa học

nhiều khái niệm về “chú ý” khác nhau được đưa ra, tuy nhiên có thể tổng hợp lại thành một khái niệm chung như sau:

Chú ý là sự tập trung của hoạt động tâm lí vào một hoặc một số đối tượng nào đó, nhằm phản ánh chúng một cách đầy đủ, rõ ràng nhất Chú ý là một trạng thái tâm lý thường "đi kèm" với các hoạt động tâm lý mà chủ yếu là các hoạt động nhận thức, bởi vì khi đi với quá trình xúc cảm thì cũng chính là chú ý nhận biết tâm hạng, trạng thái xúc động của bản thân, hoặc chú ý trong hành động là chú ý nhận biết (tri giác) những động tác kết quả của hành động Chú ý tạo điều kiện cho các hoạt động đó phản ánh tốt nhất đối tượng

Đối tượng của chú ý có thể là sự vật, hiện tượng của thế giới khách quan mà con người hướng sự nhận thức và hoạt động đến, có thể chính là hoạt động tâm lí của mỗi cá nhân như ý nghĩ, cảm xúc, sự phân tích đánh giá hành động và các hành

vi, thao tác,

Chú ý thường được biểu hiện ra bằng cả những dấu hiệu bên ngoài và bên trong như bằng những hình thức nhìn “chằm chằm”, “không chớp mắt”, “vểnh tai”,

“há hốc miệng” khi nghe, kìm hãm những động tác thừa “ngồi im thin thít” hoặc ngược lại cử động cơ thể theo những cử động hay chuyển động của đối tượng chú

ý Khi chú ý tập trung lâu dài, căng thẳng, hô hấp cơ thể thay đổi khi đó hô hấp trở nên nông hơn, thưa hơn, quan hệ giữa thời gian hít vào và thở ra thay đổi, thời gian hít vào ngắn và thở ra dài hơn

Tuy nhiên không phải lúc nào giữa chú ý và các biểu hiện của chú ý cũng đồng nhất, mà có lúc mâu thuẫn giữa biểu hiện bên ngoài và chú ý bên trong

thường gọi là "vờ chú ý" Vì vậy khi đánh giá chú ý vừa phải căn cứ vào hiệu quả của chú ý, đồng thời cũng phải thấy rằng có trường hợp chú ý tốt nhưng hiệu quả không cao do các nguyên nhân khác nhau của chủ thể

• Bản chất của chú ý:

Chú ý là quá trình hành vi và nhận thức của việc tập trung có chọn lọc vào một khía cạnh riêng biệt của thông tin, cho dù được coi là chủ quan hay khách quan, trong khi bỏ qua các thông tin có thể nhận biết khác Chú ý là sự chiếm hữu của tâm trí dưới hình thức rõ ràng và sống động của một trong những thứ dường như một số đối tượng hoặc đoàn tàu tư tưởng đồng thời Sự tập trung của ý thức, là bản chất của chú ý Do đó, chú ý trở thành cái nền của hoạt động nhận thức giúp cho hoạt động nhận thức diễn ra đạt kết quả tốt Nhà tâm lý học Jonh Robert

Anderson cũng cho rằng sự chú ý cũng được mô tả là sự phân bổ các nguồn lực xử

lý nhận thức hạn chế

Cơ sở sinh lí của chú ý là phản xạ định hướng (phản xạ “cái gì thế”) Phản xạ định hướng xuất hiện trong não bộ khi có kích thích mới lạ trong môi trường sống, nó có tác dụng định hướng và giúp cho cơ thể có thể phản ứng tốt nhất đối với vật kích thích Phản xạ định hướng là phản xạ bẩm sinh, xuất hiện với bất cứ

kích thích nào miễn là kích thích mới lạ, khác thường, nếu kích thích lặp đi, lặp lại thì phản xạ sẽ bị mất đi

• Các thuộc tính của chú ý:

a) Sự tập trung chú ý:

Thuộc tính này của chú ý được thể hiện thông qua việc chú ý bị thu hút bởi một số đối tượng của hoạt động mà những tác động xung quanh không thể ảnh hưởng tới việc tập trung chú ý lên những đối tượng đó Tập trung chú ý chính là khả năng hướng và tập trung cao độ hoạt động tâm lý vào một số đối tượng cần thiết của hành động

Sự tập trung chú ý có liên quan chặt chẽ với khối lượng và sự phân phối chú ý Khối lượng chú ý là khối lượng mà các đối tượng có thể được trí giác cùng một lúc với mức độ rõ ràng và rành mạch như nhau tại một thời điểm nhất định Nếu giữa các vật thể có mối liên hệ nhất định với nhau thì khối lượng chú ý sẽ được tăng lên

- Nếu số lượng đối tượng của chú ý càng ít, nếu các dạng hoạt động mà giữa chúng cần có sự phân phối chú ý càng ít thì khả năng tập trung chú ý càng lớn Mức độ tập trung là lớn nhất khi chú ý chỉ hướng tới một đối tượng hoặc một dạng hoạt động cụ thể Tuy nhiên, sự tập trung chú ý chỉ có thể mang lại kết quả tốt nhất khi có sự phối hợp một khối lượng vừa đủ các đối tượng cần thiết khác của chú ý

- Nếu khối lượng của chú ý tăng lên một cách thái quá thì sẽ bị hạn chế sự tập trung và phân phối chú ý, ảnh hưởng xấu đến hoạt động Chẳng hạn như trong công tác đánh giá hiện trường, nếu quá tập trung trên một phạm vi rộng thì sẽ dễ bỏ sót các tình tiết nhỏ nhặt mang tính quan trọng của sự việc

b) Sự phân phối chú ý:

Phân phối chú ý là khả năng có thể chú ý đồng thời tới một số đối tượng

Đó là khả năng cùng một lúc chú ý đầy đủ đến nhiều đối tượng hay nhiều hoạt động khác nhau một cách có chủ định Phân phối chú ý không có nghĩa là chia đều

sự chú ý cho mọi đối tượng hoạt động mà có sự không đồng đều chú ý ở các đối tượng khác nhau, đối tượng chính được chú ý nhiều, các đối tượng khác được chú

ý ít hơn Muốn phân phối chú ý tốt thì phải đưa một số đối tượng hoạt động trở thành quen thuộc, chỉ có một hay một số hoạt động mới Chẳng hạn, chúng ta cùng một lúc có thể vừa đọc một bài thơ mà đã thuộc lòng, vừa là những phép tính nhân chia con số đơn giản, hoặc như việc giảng viên vừa giảng bài vừa chú ý đến thái độ của sinh viên

Sự phân phối chú ý không có mâu thuẫn gì với sức tập trung chú ý vì trong phân phối chú ý cũng có sự tập trung chú ý vào hoạt động mới

c) Sự bền vững chú ý:

- Sự bền vững:

Tính bền vững của chú ý được thể hiện ở khả năng duy trì lâu dài tới một hoặc một số đối tượng Thuộc tính này của chú ý phụ thuộc vào một loạt các nguyên nhân như: cường độ của quá trình thần kinh, tính chất của dạng hoạt động, thái độ của cá nhân đối với đối tượng, thói quen

Tính bền vững của chú ý không mâu thuẫn với sức tập trung chú ý và sự

di chuyển của chú ý Tính bền vững của chú ý có quan hệ mật thiết với các đặc điểm của cá nhân cũng như điều kiện khách quan của hoạt động

- Sự phân tán:

Ngược lại với sự bền vững thì ý chí có thể bị phân tán Đây là trạng thái tâm lí khi con người không thể duy trì chú ý tới một đối tượng nào, luôn bị các đối tượng không liên quan lôi cuốn

Sự phân tán diễn ra theo chu kì thì được gọi là “dao động chú ý” Đó là

sự chuyển chú ý từ đối tượng này sang đối tượng khác, sau đó quay lại đối tượng ban đầu Trong những hoạt động phức tạp và gây nhiều hứng thú, sự giao động của chú ý xuất hiện trọng một thới gian rất ngắn (khoảng từ 1-5 giây) và không làm ảnh hưởng đến sự bền vững của chú ý đối với hoạt động đó Nhưng nếu sự giao động đó diễn ra lâu hơn thì sau 15-20 phút sẽ dẫn đến sự phân tán chú ý với hoạt động đó

d) Sự di chuyển chú ý:

Là khả năng dịch chuyển từ đối tượng này sang đối tượng khác một cách

có chủ đích Ở đây, con người đã chủ động đặt ra nhiệm vụ mới cho hoạt động và

để thực hiện được nó thì phải chấm dứt chú ý ở đối tượng cũ, chuyển chú ý sang đối tượng mới phù hợp với yêu cầu đặt ra

Sự di chuyển chú ý không mâu thuẫn với độ bền vững của chú ý và cũng không phải là phân tán chú ý vì nó được di chuyển từ đối tượng này sang đối tượng khác một cách có ý thức và khi chuyển sang đối tượng chú ý mới thì chú ý lại được tập trung với cường độ cao

ngơi 15 phút Nhưng đối với nhiều người thì có lẽ 45 phút giống như một chặng đua đường dài của tâm trí

Vậy hãy bắt đầu với một mục tiêu khá đơn giản và từ đó nâng cao hơn Hãy đặt đồng hồ hẹn giờ trong 5 phút và hoàn toàn tập trung vào công việc trong

khoảng thời gian này Sau đó, hãy nghỉ ngơi 2 phút trước khi tập trung thêm 5 phút nữa Mỗi ngày, bạn hãy tăng thời gian tập trung thêm 5 phút, đồng thời cộng thêm thêm 2 phút vào thời gian nghỉ ngơi Trong 9 ngày, chắc hẳn bạn có thể làm việc liên tục trong 45 phút rồi nghỉ ngơi trong 18 phút Một khi đã quen với phương thức này, bạn có thể cố gắng kéo dài những khoảng thời gian tập trung hơn một chút và rút ngắn những khoảng nghỉ ngơi lại

• Ghi lại những việc gây phân tâm và xử lý sau:

Một khi bị xao lãng, ta phải mất trung bình 25 phút để quay trở lại công việc ban đầu Thêm vào đó, việc chuyển đổi sự chú ý từ việc này sang việc khác cũng làm suy giảm sức tập trung của ta

Vì vậy hãy tiếp tục làm công việc; bất cứ khi nào chợt nghĩ đến một điều mà bạn muốn kiểm tra, hãy viết nó ra một tờ giấy bên cạnh (hoặc ghi chú vào ứng dụng Evernote), và tự hứa với bản thân rằng sau khi hết thời gian tập trung và đến lúc giải lao, bạn sẽ quay lại kiểm tra

• Tập thể dục:

Bạn không chỉ có thể so sánh việc rèn luyện tâm trí với rèn luyện cơ thể, mà việc rèn luyện cơ thể còn thật sự mang đến những lợi ích cho tâm trí một cách trực tiếp Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những học sinh tập thể dục ở cường độ vừa phải trước khi kiểm tra khả năng tập trung đạt kết quả tốt hơn những học sinh không tập Các nhà nghiên cứu nhận thấy việc tập thể dục chủ yếu giúp não bộ phớt lờ các yếu tố gây xao lãng, mặc dù họ chưa tìm được lý do chính xác Việc kỷ

luật bản thân để chịu đựng sự vất vả của một buổi tập giúp củng cố lượng ý chí tương đương với khi ta phớt lờ các yếu tố gây xao lãng để tiếp tục làm việc/tập trung

• Giữ thái độ tốt:

Chú ý là một trạng thái tâm lí và có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố tác động bên ngoài Vì vậy, cách chúng ta phản ứng với các vấn đề có ảnh hưởng rất lớn tới sự tập trung chú ý Ví dụ nếu rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động

mạnh, trở nên cáu giận, chúng ta sẽ không thể tập trung kiểm soát hành vi của mình mà có thể dẫn đến nhiều hậu quả đáng tiếc xảy ra

• Thực hiện chế độ sinh hoạt lành mạnh:

Bộ não con người đóng vai trò rất lớn tới tâm lí con người, bởi nó cũng là một nhóm cơ bắp nên nếu hoạt động bị quá tải sẽ không còn vận hành một cách chỉnh chu và hiệu quả Vì thế giữ thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp chúng ta có một tâm trí khỏe mạnh, nâng cao khả năng tập trung và đánh giá tình huống tốt hơn

• Tích cực học hỏi:

Càng hiếu kỳ, sức mạnh tập trung của bạn càng cao William James gợi ý một thí nghiệm đơn giản để xem việc hiếu kỳ về một chủ đề bạn quan tâm có thể giúp bạn tập trung vào chủ đề đó lâu hơn đến mức nào:

“Hãy cố gắng nhìn chằm chằm vào một cái chấm trên tờ giấy hoặc trên tường Bây giờ bạn sẽ phát hiện một trong hai chuyện sau xảy ra: hoặc tầm nhìn của bạn mờ đi nên giờ bạn không thấy rõ gì cả, hoặc bạn vô tình không còn nhìn chằm chằm vào cái chấm đó nữa mà đang nhìn thứ khác Nhưng nếu bạn liên tục hỏi bản thân về cái chấm đó, như nó to cỡ nào, cách bạn bao xa, có hình dạng và màu sắc ra sao, v.v…; nói cách khác, nếu bạn xem xét nó, nghĩ đến nó theo nhiều cách khác nhau, cùng với những kiểu liên hệ khác nhau – bạn có thể tập trung vào nó trong một thời gian tương đối dài Đây là điều mà các thiên tài vốn làm, họ tìm hiểu một đề tài đến nơi đến chốn và phát triển nó.”

KẾT LUẬN

Chú ý là một biểu hiện đặc trưng của cá nhân trong hoạt động sống Đối với những người hoạt động trong nghề luật nói chung, và với những người cán bộ tiến hành tố tụng nói riêng, chú ý có một vai trò quan trọng Mỗi thuộc tính của chú ý có thể giữ vai trò tích cực hay không tùy thuộc vào việc vận dụng từng thuộc tính hay phối hợp các thuộc tính theo yêu cầu của hoạt động Chú ý được hình thành trong quá trình hoạt động, và trở thành một phẩm chất nghề nghiệp không thể thiếu cho con người nói chung và những người hoạt động trong nghề luật nói riêng

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, (2019), Giáo trình Tâm lí học đại cương,

Nxb Công an Nhân dân

2 Nguyễn Xuân Thức (Chủ biên), (2007), Giáo trình Tâm lí học đại cương,

Nxb Đại học Sư Phạm

3 Brett McKay, (2009), The Art of Manliness: Classic Skills and Manners for the Modern Man, tr 45 (upool.com dịch)

4 Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

https://hoc247.net/tam-ly-hoc-dai-cuong/bai-6-chu-y-dieu-kien-cua-hoat-dong-co-y-thuc-l7844.html

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

NỘI DUNG 3

1.Chú ý 3

1.1 Khái niệm chú ý 3

1.2.Bản chất của chú ý 4

1.3.Các thuộc tính của chú ý 5

2.Phương pháp rèn luyện chú ý 5

2.1.Chú ý trong hoạt động học tập của học sinh- sinh viên 5

2.2.Chú ý trong đời sống thực tiễn 8

KẾT LUẬN 9

PHỤ LỤC 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

n y i n r i nh ng hái há nh u hế h l ộ i u hiện rưng

r ng hái lí

V i mong muốn ư ầu nghiên c u về v n ề chú ý trong môn học Tâm

lí họ Đ i ương i u luận ã lựa chọn ph n h ề bài số 04: “Chú ý: khái niệm, bản

chất và các thuộc tính chú ý Phương pháp rèn luyện chú ý.” ư i góc nhìn c a cá

nhân tác gi

Do còn nh ng h n chế nh ịnh trong tri th c lí luận ng như nhận th c thực ti n, ti u luận sẽ khó tránh khỏi một số thiếu sót Em r t mong nhận ư c nh ng

ý kiến góp ý, nhận é hoàn thiện hơn n phương pháp học tập, nghiên c u

Em xin chân thành c ơn

Đối v i ho ộng nhận th c: Chú ý giúp ta tiếp cận, n m b ư ối

ư ng l ăng hiệu qu c a ho ộng nhận th c, nh ng ối ư ng n ư c người ta chú ý sẽ ư c ghi nh rõ r ng ầy hơn D h rở thành cái nền

c a ho ộng nhận th c, giúp ho ộng nhận th t kết qu tốt

Đối v i ho ộng thực ti n: Sự h ến các thuộ nh ăn n nh t c a

sự vật, hiện ư ng giúp ta cân nh ến các thuộc tính y một cách tốt nh u ổ

ch c ho ộng thực ti n phù h p v i hoàn c nh và nhiệm vụ c n người Thông

u h n người còn tự th hiện, bộc lộ b n thân mình

Trong ho ộng ư pháp h i rò u n rọng: Chú ý nh hưởng trực tiếp ến ch lư ng công việ người cán bộ ư pháp iến hành

Trong ho ộng tố tụng hình sự và dân sự, nếu người cán bộ ư pháp biết ịnh hư ng chú ý c a các ch th tham gia tố tụng một cách phù h p sẽ giúp cho việc ánh giá nh ng n trong lời khai c a họ m b o cho việc thu thập và làm sáng

tỏ các thông tin cần thiết

1 Giáo trình Tâm lí họ i ương- Đ i học Luật Hà Nội

lí c a cá nhân

Chú ý sau ch ịnh: là sự tập trung ho ộng tâm lí t i mộ ối ư ng mà

ối ư ng nghĩ nh ịnh ối v i cá nhân Chú ý sau ch ịnh xu t hiện sau

hi ã h nh h nh h h ịnh

ăn ối ư ng h hư ng t i ta có th phân thành: Chú ý bên ngoài và chú ý bên trong

Chú ý bên ngoài: là lo i h l á nh n hư ng vào các sự vật, hiện

ư ng c a thế gi i khách quan Một số h h h ên ng i á ộng lên giác quan

n người như á h h h ường ộ m nh, kích thích có sự m i l , trật tự, s p xếp c u t o c a kích thích

Chú ý bên trong: là lo i chú ý mà ở h ộng tâm lí c á nh n hư ng

h nh ộng uy nghĩ hế gi i nội tâm và ý th c b n ngã c á nh n

Sự di chuy n chú ý: là kh năng ịch chuy n chú ý từ ối ư ng này sang

ối ư ng khác một cách có ch ịnh

2 Phương pháp rèn luyện chú ý:

2.1 Chú ý trong hoạt động học tập của học sinh - sinh viên:

a, Khái niệm chú ý trong học tập:

Chú ý trong học tập ư c hi u là sự tập trung chú ý c người học vào một hay mộ nh ối ư ng cu nội dung học tập ương ối tách ra khỏi á ối ư ng khác nhằm ph n ánh ư c tố hơn h nh ộng, ho ộng có kết qu Mụ h a việc chú ý trong học tập l gi p người biết, hi u ư c khái niệm rõ ràng và gi cho