Xúc cảm và tình cảm khái niệm, đặc điểm, vai trò tại sao người ta nói xúc cảm, tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người

Một trong những mặt quan trọng của đời sống tâm lý con người là hệ thống thái độ của họ với thế giới khách quan và bản thân. Trong sự tác động qua lại giữa con người với thế giới khách quan, con người không chỉ nhận thức thế giới mà còn bày tỏ thái độ của mình với nó. Những hiện tượng tâm lý biểu thị thái độ của con người với những cái mà họ nhận thức được hoặc làm ra được như thế được gọi là tình cảm và xúc cảm. Đời sống tình cảm của con người rất phong phú, đa dạng, thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm lý con người. Xúc cảm tình cảm luôn hiện hữu trong cuộc sống hằng ngày quanh ta, thế nhưng trong những nghiên cứu của tâm lý học, ta mới hiểu một cách bao quát và rõ ràng: xúc cảm tình cảm là gì, chúng có đặc điểm gì và đóng vai trò như thế nào đối với con người? Từ đó ta mới hìn nhận sang một vấn đề khác rất quan trọng, hữu dụng, đó là sự tác động mạnh mẽ của các thái độ tâm lý này đối với các hoạt động của con người.

1

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN: Tâm lý học đại cương

ĐỀ BÀI : 12

Xúc cảm và tình cảm: khái niệm, đặc điểm, vai trò Tại sao người ta nói xúc

cảm, tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người

2

MỤC LỤC

Mở đầu………3

I Khái niệm……….4

II Đặc điểm……….4

1.1 Đặc điểm của xúc cảm và tình cảm……… 4

1.2 Mối quan hệ giữa xúc cảm và tình cảm………6

III Vai trò của xúc cảm và tình cảm………6

1.Vai trò của xúc cảm đối với quá trình nhận thức……… 6

2.Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với đời sống của con người………7

3.Vai trò của xúc cảm tình cảm đối với hoạt động……… 7

IV Tại sao người ta nói xúc cảm, tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất của con người:………8

1 Xúc cảm là điểm mạnh nhất của con người……… 8

2 Xúc cảm cũng là điểm yếu nhất của con người……… 10

Kết luận………14

Danh mục tài liệu tham khảo……… 15

3

MỞ ĐẦU

Một trong những mặt quan trọng của đời sống tâm lý con người là hệ thống thái độ của họ với thế giới khách quan và bản thân Trong sự tác động qua lại giữa con người với thế giới khách quan, con người không chỉ nhận thức thế giới mà còn bày tỏ thái độ của mình với nó

Những hiện tượng tâm lý biểu thị thái độ của con người với những cái

mà họ nhận thức được hoặc làm ra được như thế được gọi là tình cảm và xúc cảm Đời sống tình cảm của con người rất phong phú, đa dạng, thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm lý con người Xúc cảm- tình cảm luôn hiện hữu trong cuộc sống hằng ngày quanh ta, thế nhưng trong những nghiên cứu của tâm lý học, ta mới hiểu một cách bao quát và rõ ràng: xúc cảm- tình cảm là gì, chúng có đặc điểm gì và đóng vai trò như thế nào đối với con người? Từ đó ta mới hìn nhận sang một vấn đề khác rất quan trọng, hữu dụng, đó là sự tác động mạnh mẽ của các thái độ tâm lý này đối với các hoạt động của con người

Vì vậy em xin chọn đề số 12: “Xúc cảm và tình cảm: khái niệm, đặc điểm, vai trò Tại sao người ta nói xúc cảm, tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người” làm đề tài cho bài tập học kỳ của mình

4

I Khái niệm:

Theo nhân định của hai nhà tâm lý học- Fehr và Russell thì

“cảm xúc là thứ mà tất cả mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được”

Xúc cảm, tình cảm là thái độ riêng của cá nhân đối với hiện thực khách quan có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu của họ

Xúc cảm là những rung động của con người trước một tình huống cụ thể mang tính nhất thời không ổn định

Tình cảm là thái độ cảm xúc mang tính ổn định của con người đối với hiện thực khách quan, nó phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển xúc cảm trong những điều kiện xã hội nhất định

- Nội dung và hình thức biểu hiện của xúc cảm-tình cảm đều mang màu sắc chủ quan

5

- Xúc cảm và tình cảm đều là nét nổi bật trên bộ mặt tâm lý của cá nhân, biểu thị thái độ tích cực của con người trước tác động của hoàn cảnh xung quanh

- Xúc cảm và tình cảm đều có cơ sở vật chất trên vỏ não và đều có khuynh hướng truyền cảm

b, Khác nhau:

Xúc cảm và tình cảm có những biểu hiện khác nhau căn bản trên 3 mặt: tính ổn định, tính xã hội và cơ chế sinh lý-thần kinh

Nói một cách khái quát, khoa học tâm lý đã chỉ ra rằng:

- Xúc cảm là một quá trình tâm lý, còn tình cảm là một thuộc tính tâm lý

- Xúc cảm có tính chất nhất thời, phụ thuộc vào tình huống đa dạng, trong khi tình cảm có tính chất ổn định xác định

- Xúc cảm luôn tồn tại ở trạng thái hiện thực, ngược lại, tình cảm lại tồn tại ở dạng tiềm tàng

- Có một điểm vô cùng đặc biệt, đó là xúc cảm giúp thực hiện chức năng sinh vật, nó gắn liền với phản xạ không điều kiện (bản năng), không chỉ tồn tại ở con người mà có cả ở các loài vật; trái lại, tình cảm giúp thực hiện chức năng xã hội, nó gắn liền với phản xạ

có điều kiện với hệ thống tín hiệu thứ hai, và tình cảm chỉ có ở con người - Xúc cảm giống như những gì nguyên thủy nhất, nó xuất

1.2 Mối quan hệ giữa xúc cảm và tình cảm:

- Xúc cảm là cơ sở của tình cảm vì xúc cảm được tổng hợp hóa, động hình hóa và khái quát hóa để trở thành tình cảm Do vậy nếu không có xúc cảm thì con người không thể có tình cảm

- Xúc cảm là biểu hiện của tình cảm Trong những điều kiện bình thường, tình cảm con người thường ẩn náu bên trong và khi gặp một hoàn cảnh cụ thể nào đó tình cảm được bộc lộ ra bên ngoài thông qua những xúc cảm cụ thể

- Tình cảm tác động lại xúc cảm, luôn chi phối xúc cảm về cường độ, tốc độ, nội dung

- Xúc cảm và tình cảm không tách rời nhau mà luôn xen kẽ nhau, hòa nhập vào hau trong đời sống tâm lý của con người

III Vai trò của xúc cảm, tình cảm

1 Vai trò của xúc cảm đối với quá trình nhận thức:

Xúc cảm và tình cảm luôn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy

và chi phối nhận thức, kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của con

7

người Tuy nhiên, nó có thể làm nhuộm màu, biến dạng, thậm chí biến đổi cả sản phẩm của quá trình nhận thức Xúc cảm, tình cảm có thể làm cho kết quả của nhận thức không hoàn toàn đúng với hiện thực khách quan

2 Vai trò của xúc cảm, tình cảm đối với đời sống của con người

Xúc cảm và tình cảm có vai trò to lớn trong đời sống của con người cả về mặt sinh lý lẫn tâm lý Con người không có cảm xúc thi không thể tồn tại được Khi con người bị “ đói tình cảm” thì toàn bộ hoạt động đời sống của con người không thể diễn ra bình thường được

Sự “ đói tình cảm” cũng có ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý và

cơ thể của con người như là sự “đói cảm giác”

3 Vai trò của xúc cảm tình cảm đối với hoạt động

Xúc cảm và tình cảm thúc đẩy con người hoạt động giúp con người khắc phục những khó khăn trở ngại trong quá trình hoạt động

Sự thành công của bất cứ một loại công việc nào phần lớn đều phụ thuộc vào thái độ của con người đối với công việc đó Xúc cảm, tình cảm có thể ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực đến hoạt động của con người Đối với những xúc cảm- tình cảm tích cực thôi thúc con người hoạt động sáng tạo vượt qua những khó khăn, trở ngại để đạt được mục đích đã đề ra và những xúc cảm, tình cảm tiêu cực sẽ làm cản trở hoạt động để vươn tới mục đích

Xúc cảm và tình cảm được hình thành và phát triển khi cá nhân tham gia vào hoạt động xã hội với những mối quan hệ xã hội

đa dạng phức tạp Nếu cá nhân không tham gia vào một công việc, một lĩnh vực nào đó thì không thể có được những rung cảm thực sự,

8

cao hơn là không thể có những tình cảm sâu nặng, bền chặt với công việc đó, lĩnh vực đó

Con người càng thông qua hoạt động thực tiễn với các quan

hệ xã hội đa dạng thì những xúc cảm, tình cảm càng được nảy nở Tuy nhiên tùy thuộc vào từng loại hoạt động có ý nghĩa xã hội hay không mà xúc cảm và tình cảm của con người sẽ lành mạnh hay tiêu cực

IV Tại sao người ta nói xúc cảm, tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất của con người:

1 Xúc cảm là điểm mạnh nhất của con người:

Như đã phân tích ở trên, xúc cảm- tình cảm có thể đưa con người lên một trạng thái cao nhất, mang đến một sức mạnh vô cung tuyệt đỉnh và bất tận Xúc cảm- tình cảm như một thứ năng lượng vô hình, có quyền năng vô song đến từ bên trong con người chúng ta để đáp trả lại những gì làm cho chúng ta cảm thấy rung động Ta sẽ đạt được những mục tiêu tưởng chừng như vô cùng khó khăn nếu biết tận dụng những khả năng mà tình cảm xúc cảm có thể đem lại

Thứ nhất, đối với suy nghĩ của con người, các xúc cảm- tình cảm tích cực sẽ cho ta động lực, giúp ta tập trung hơn vào công việc đang làm Thái độ tâm lý tích cực sẽ kích thích sự tìm tòi, khám phá, sáng tạo, hướng đến những chi tiết tinh tế, xu hướng phát triển

và các đức tính tốt của người xung quanh cũng như chính bản thân mình

Thứ hai, cảm xúc giúp chúng ta phát triển, thúc đẩy chúng ta hành động và đưa ra quyết định Những cảm xúc tích cực có thể góp phần giúp chúng ta đưa ra những quyết định đúng đắn Những xúc

9

cảm- tình cảm tích cực qua tác động đến suy nghĩ sẽ ảnh hưởng lớn đến hành vi của con người, làm cho hành vi cũng tích cực và có hiệu quả Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng những người bị tổn thương não nhất định ảnh hưởng đến khả năng trải nghiệm cảm xúc,

và cũng bị giảm khả năng đưa ra quyết định tốt Ngay cả trong

những tình huống mà chúng ta tin rằng quyết định của mình được hướng dẫn hoàn toàn bằng logic và sự hợp lý, nhưng cảm xúc vẫn đóng một vai trò then chốt Hiểu và quản lý, kiểm soát được cảm xúc của chúng ta đóng một vai trò quan trọng trong việc ra quyết định1

Thứ ba, xúc cảm- tình cảm cũng tác động mạnh mẽ đến tâm lý- sinh lý của con người Nói một cách khái quát nhất thì những xúc cảm tích cực trong từng tình huống cụ thể sẽ làm ảnh hưởng đến nhịp tim, nhịp thở, Còn về mặt tâm lý, cảm xúc cần phải phong phú thì con người mới có thế giới quan trực quan, sinh động, từ đó quá trình phản ánh, sáng tạo mới được thúc đẩy Con người ít xúc cảm là người đơn điệu, khoa học đã chứng minh rằng người có những thái độ hờ hững, ứng xử hời hợt như vậy rất khó thành công Trái lại, khi con người ta biết cảm thụ, biết rung động, thì mới hiểu được thực tế đang cần gì và phấn đấu

Ta có thể dễ dàng thấy những sức mạnh mà xúc cảm- tình cảm đem lại trong quá trình lịch sử của dân tộc ta Rời Tổ quốc tìm đường giải phóng dân tộc vào tháng 6-1911 để rồi 30 năm sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh mới trở về 30 năm là một chặng đường dài với

1 http://vungtri.com/vai-tro-cua-cam-xuc-1422/

10

biết bao cuộc trường chinh qua các đại dương và lục địa, ghi nhận

sự trưởng thành của một con người về tuổi đời, về nhận thức, tư tưởng, từ thân phận một người dân mất nước trở thành một chiến sĩ cộng sản đầy năng lực và sáng tạo Nhưng điều có ý nghĩa vô cùng sâu sắc là sự trưởng thành đó gắn liền với vận mệnh của một đất nước tương lai của một dân tộc.Vậy điều gì đã khiến Bác có thể nỗ lực hết mình như vậy? Chỉ với đôi bàn tay trắng, bằng ý chí “ sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi ”2 , chính chủ nghĩa yêu nước đã trở thành hành trang giá trị nhất của người thanh niên Nguyễn Tất

Thành ở thời điểm Người xuống con tàu đô đốc La-tút-xơ Tơ-rê-vin ngày 5/6/1911 bước vào cuộc hành trình tìm đường cứu nước3 Chính lòng yêu nước nồng nàn cũng là cơ sở, là động lực trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người sau này Từ đó ta có thể thấy sức mạnh thực sự của xúc cảm, tình cảm

2 Xúc cảm cũng là điểm yếu nhất của con người:

Có thể nói, xúc cảm- tình cảm như con dao hai lưỡi, nó có thể khiến bản thân trở nên mạnh mẽ nhưng đồng thời nó cũng là điểm yếu nhất của chúng ta

Những cảm xúc tiêu cực che mờ trí sáng suốt, khiến con người nhầm lẫn giữa sai lầm và sự thật và còn là kẻ thù lớn nhất của thành

2 Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, H.1970, tr.11

3 72038.html

https://dangcongsan.vn/tieu-diem/ho-chi-minh tu-long-yeu-nuoc-den-con-duong-giai-phong-dan-toc-11

công và hạnh phúc Khi con người nhét đầy những cảm xúc đau khổ, sợ hải, thất vọng trong thế giới của mình, họ khiến cho cuộc sống của họ trở nên nặng nề, bi ai, đau khổ Những cảm xúc tiêu cực

vô hiệu hóa khả năng hành động của con người Những thống kê về tai nạn giao thông cho thấy người có vấn đề về cảm xúc xấu có thể

bị tai nạn giao thông nhiều hơn 114% Cứ 5 nạn nhân bị tai nạn chết, thì một trong số đó có cãi vã trước đó khoảng 6 tiếng.4

Chúng ta cũng nhận thấy rằng, những xúc cảm- tình cảm tiêu cực sẽ gây hại cho sức khỏe của con người Đối với một người lúc nào cũng thấy buồn bã, u sầu, thất vọng,… sẽ rất nhanh khiến chính bản thân họ mắc các chứng bệnh tâm lý như trầm cảm, tự kỷ,… Những chứng bệnh tâm lý gây mất kiểm soát hành vi sẽ khiến họ có những hành động nguy hiểm, cho chính bản thân và cả những người xung quanh Ngoài những bệnh lý từ trong tâm, nó còn trực tiếp gây nên các bệnh như bệnh về huyết áp, tim mạch, chứng hay quên, đau đầu, khó thở,… Những xúc cảm ức chế, kìm nén khi bộc phát càng

dễ gây ra hậu quả khôn lường

Nếu như những tình cảm tích cực thúc đẩy ta thực hiện những hành động tích cực, thúc đẩy trong công việc và cho ta năng lượng dồi dào, thì trái lại, tình cảm tiêu cực chính là rào cản lớn nhất trên con đường thành công Những cảm xúc tiêu cực có thể phá hủy một con người khiến cho bản chất của họ thay đổi Vậy nên cách tốt nhất

4 https://123doc.net//document/1124740-tac-hai-cua-cam-xuc-tieu-cuc-pdf.htm

12

để hạn chế những cảm xúc tiêu cực đó chính là rèn luyện trí tuệ cảm xúc cho bản thân mình

*Những kỹ năng kiểm soát cảm xúc bản thân hiệu quả:

Trong cuộc sống, giao tiếp hàng ngày, chúng ta luôn phải đối mặt với nhiều loại cảm xúc, từ cảm xúc yêu thương, cảm giác khó chịu thậm chí là những cảm xúc đáng sợ Vậy nên học cách làm chủ cảm xúc sẽ giúp bạn thành công trong tương lai

- Kiểm soát cảm xúc bằng trí tuệ: con người vượt trội hơn hẳn các loài động vật khác bởi con người có trí tuệ Con người có khả năng điều khiển cảm xúc của mình thông qua trí tuệ Trí tuệ cảm xúc giúp bạn có suy nghĩ để điều chỉnh và quản lý cảm xúc để đưa đến ứng xử, hành động Để kiểm soát cảm xúc tốt thì nên nhìn

người khác bằng thái độ tích cực, tránh những cảm xúc tiêu cực để tránh bị cảm xúc này dẫn lối hành vi của mình Nhận biết về những

ưu điểm, phẩm chất tốt của người đối diện để học tập tích lũy cho bản thân mình Ví dụ như: Bạn bị sếp la mắng và bắt làm lại bản báo cáo lớn, vì thế bạn rất bực bội, khó chịu Tuy nhiên, nghĩ lại tích cực hơn sẽ là cơ hội để bạn hoàn thành bản báo cáo tốt hơn, giá trị hơn

- Kiểm soát cảm xúc bằng cách sử dụng ngôn từ: nhiều người có thói quen than vãn về những khó khăn, căng thẳng gặp phải Tuy nhiên, bạn nên bỏ ngay thói quen này bởi nó sẽ mang đến cảm xúc tiêu cực cho chính bản thân mình Loại bỏ ngay những từ ngữ “kể khổ”, mà liên tục sử dụng những ngôn từ động viên, thúc đẩy tinh thần để sống một cách tích cực hơn Sử dụng những ngôn ngữ tích

tệ chút nào Mình thích ý tưởng của bạn ở điểm này…., tuy nhiên điều này chưa phù hợp lắm thì phải” Ở góc độ tán thành và lời khuyên tích cực thì chắc chắn sẽ dễ dàng thương lượng và tránh những tranh cãi không đáng có Thay đổi từ ngữ khi giao tiếp dễ chịu hơn, hòa nhã hơn sẽ giúp bạn kiểm soát được những tình huống giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày.5

5 https://www.mindalife.vn/kiem-soat-cam-xuc/

14

KẾT LUẬN

Tóm lại, vai trò của xúc cảm tình cảm đối với đời sống con người là vô cùng to lớn và không thể phủ nhận được Xúc cảm, tình cảm là một phần không thể thiếu tạo nên tính cách con người, giúp phân biệt con người với động vật máy móc Hơn thế nữa nó lại còn

là một sợi dây liên kết con người với nhau, đưa con người đến gần nhau hơn tạo nên mạng lười các mối quan hệ dựa trên yếu tố tình cảm cực kì vững trắc, khó có thể phá vỡ Thái độ tâm lý của con người với những đặc tính, vai trò như trên cần được rèn luyện, điều tiết để đời sống tình cảm con người luôn phong phú, sống động, có như vậy mới có thể phấn đấu đến những giá trị vật chất hiện thực

15

Danh mục tài liệu tham khảo

- Giáo trình Tâm lý học đại cương / Trường Đại học Luật Hà Nội ; Đặng Thanh Nga chủ biên

- http://vungtri.com/vai-tro-cua-cam-xuc-1422/

- Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, H.1970, tr.11

- den-con-duong-giai-phong-dan-toc-72038.html

https://dangcongsan.vn/tieu-diem/ho-chi-minh tu-long-yeu-nuoc cuc-pdf.htm

https://123doc.net//document/1124740-tac-hai-cua-cam-xuc-tieu https://www.mindalife.vn/kiem-soat-cam-xuc/