Thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng

Mỗi năm bình quân vốn đầu tư xây dựng cơ bản của cả nước lên đến hơn 150.000 tỷ đồng chiếm khoảng 70% tổng đầu tư toàn xã hội, trong đó hơn 50% là vốn ngân sách nhà nước Không chỉ cóvốn

Lời mở đầu

Đầu tư phát triển vừa là nhiệm vụ chiến lược vừa là giải pháp chủ yếu nhằmthực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội Để có được tăng trưởng kinh tế, ổn địnhcác mặt văn hoá xã hội, tăng cường năng lực sản xuất kinh doanh của cácngành phải có sự đầu tư phát triển Trong giai đoạn hiện nay, cơ sở hạ tầngcủa nước ta được đánh giá còn rất lạc hậu và yếu kém, không đáp ứng đượcyêu cầu phát triển và chưa làm “bàn đạp” cho các ngành, lĩnh vực khác pháttriển Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, để có một nền kinh tế phát triển vữngchăc và đồng đều, cần phải có cơ sở hạ tầng, kỹ thuật hiện đại, đủ khả năngđáp ứng mọi yêu cầu cho phát triển các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế Nhận thấy rõ sự quan trọng trong phát triển cơ sở hạ tâng, nhà nước ta cũng

có những chính sách và chiến lược phát triển tập trung vào nâng cao chấtlượng cơ sở hạ tầng Thực tế cho thấy hàng năm, lượng vốn đầu tư cho xâydựng cơ bản chiếm tỷ trọng khá lớn Mỗi năm bình quân vốn đầu tư xây dựng

cơ bản của cả nước lên đến hơn 150.000 tỷ đồng chiếm khoảng 70% tổng đầu

tư toàn xã hội, trong đó hơn 50% là vốn ngân sách nhà nước Không chỉ cóvốn của ngân sách nhà nứơc, vốn của địa phương mà còn một lượng vốn lớn

từ nguồn vốn tín dụng đầu tư, vốn của tư nhân và vốn của nhà đầu tư nướcngoài đã được đầu tư vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng của Việt Nam Nhưng ta thấy đi đôi với lượng vốn lớn đầu tư vào đó là một con số khổng lồ

về lượng vốn thất thoát trong đầu tư xây dựng cơ bản Nhiều nghiên cứu chothấy, ngoài thất thoát trong đầu tư xây dựng cơ bản, tình hình lãng phí của các

dự án trong lĩnh vực này cũng chiếm tỷ trọng khá cao Theo nghiên cứu của

Bộ Xây Dựng, tình hình thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản xảy

ra ở tất cả các khâu từ quy hoạch, quyết định đầu tư, khảo sát, thiết kế đấuthầu, thi công nghiệm thu công trình Và hầu hết tình hình thất thoát lãng phí

trong đầu tư xây dựng cơ bản xảy ra ở đa số các dự án thuộc vốn ngân sáchcủa nhà nứơc do quản lý lỏng lẻo, thiếu trách nhiệm

Do vậy, làm gì để chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bảnđang là mối quan tâm và bức xúc của nhiều ban ngành địa phương cũng như

của nhà đầu tư Trong phạm vi đề án, em xin nêu ra: “ Thực trạng cũng như

một số giải pháp nhằm ngăn ngừa, hạn chế tình hình thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay”

Tổng quan nội dung đề án bao gồm :

1 Chương I – Những lý luận chung về thất thoát lãng phí trong đầu tư xây

dựng cơ bản

2 Chương II- Thực trạng về thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản

ở Việt Nam

3 Chương III- Một số giải pháp chống thất thoát lãng phí trong hoạt động

đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay

4 Kết luận

5 Tài liệu tham khảo

Chương I – Những lý luận chung về thất thoát lãng phí

trong đầu tư xây dựng cơ bản

I.Vai trò và đặc điểm của nguồn vốn đầu tư

1.Khái niệm về đầu tư:

 Đầu tư là sự hi sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt độngnhằm thu được kết quả, thực hiện được những mục tiêu nhất định trong

tương lai

 Đầu tư phát triển là hình thức đầu tư trực tiếp mà kết quả của hoạt độngnày nhằm duy trì và tạo ra năng lực sản xuất mới trong sản xuất kinh doanhdịch vụ và đời sống xã hội

+) Xét trên góc độ vĩ mô : đầu tư phá triển là nhân tố quan trọng tác

động đến tăng trưởng và phát triển kinh tế, tác động đến chuyển dịch cơcấu kinh tế, vừa tác động đến tổng cung vừa tác động đến tổng cầu củanền kinh tế

+) Xét trên góc độ vi mô : đầu tư phát triển là nhân tố quyết định sự ra

đời, tồn tại và phát triển của các cơ sở sản xuất, cung ứng dịch vụ vàcác đơn vị vô vị lợi

2.Nguồn vốn cho đầu tư phát triền

Nguồn vốn cho đầu tư phát triển bao gồm nguồn vốn trong nước và nguồnvốn nước ngoài

 Nguồn vốn đầu tư trong nước: bao gồm vốn ngân sách, vốn tín dụng đầu

tư phát triển của nhà nước, nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước,nguồn vốn đầu tư của tư nhân và dân cư

 Nguồn vốn đầu tư nước ngoài: bao gồm nguồn vốn tài trợ phát triển

chính thức ( trong đó ODA chiếm tỷ trọng lớn) và nguồn vốn đầu tư trựctiếp nước ngoài( FDI)

3.Nguồn vốn cho đầu tư xây dựng cơ bản:

- Các thành quả của hoạt động đầu tư là các công trình xây dựng sẽ hoạtđộng ngay ở noi mà nó được tạo dựng nên

- Mọi thành quả và hậu quả của quá trình thực hiện đầu tư chịu ảnh hưởngcủa nhiều yếu tố không ổn định theo thời gian và điều kiện địa lý

- Để đảm bảo cho công trình đầu tư đem lại hiệu quả kinh tế xã hội cao đòihỏi phải làm tốt công tác chuẩn bị.

 Nguồn vốn cho đầu tư xây dựng cơ bản: do đặc điểm đòi hỏi vốn lớn và

quá trình đầu tư lâu dài nên nguồn vốn cho đầu tư xây dựng cơ bản thường

là vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng đầu tư phát triển và vốn đầu tưnước ngoài Nguồn vốn tư nhân thường chiếm tỷ trọng thấp và chủ yếu tậptrung vào một số dự án nhỏ

II - Khái niệm về thất thoát và lãng phí:

 Thất thoát và lãng phí trong đầu tư được hiểu là những mất mát thiệt hại

không đáng có về vốn đầu tư của nhà nước trong suốt quá trình từ quyếtđịnh chủ trương đầu tư cho đến khi công trình hoàn thành xây dựng và đưavào sử dụng Đây là phần vốn của công trình nhưng bị lãng phí hoặc là phầnvốn bị biến mất trong quá trình đầu tư

 Lãng phí trong đầu tư xây dựng : do yếu kém về vấn đề quản lý đầu tư, do

chủ quan hay do nhiều nguyên nhân khách quan khác dẫn đến việc sử dụngvốn đầu tư không đúng mục đích, không đúng thiết kế, chất lượng côngtrình kém, phải phá đi làm lại, hoặc sử dụng kém hiệu quả, chi phí cao hơnchi phí cần thiết dẫn đến tình trạng lãng phí trong đầu tư xây dựng

 Thất thoát trong đầu tư xây dựng : là khoản vốn bị mất đi, không được sử

dụng cho công trình do bớt xén, cắt giảm không đúng quy định, không hợp

lý hoặc bị khai gian dối nhưng vẫn tính vào dự toán công trình để rút vốn,làm tăng vốn đầu tư, giảm chất lượng và hiệu quả đầu tư của công trình

III – Các tiêu chí đánh giá về vấn đề thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản

Thất thoát và lãng phí xuất hiện dưới nhiều hình thức cụ thể trong các lĩnhvực khác nhau Do vậy để có cái nhìn tổng quan và kiểm tra được tình hình sử

dụng vốn đầu tư tránh gây thất thoát là lãng phí, có một số tiêu chí đánh giásau:

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí do chủ trương đầu tư

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong khâu quy hoạch

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong thiết kế kỹ thuật

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong khâu kế hoạch hoá đầu tư

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong khâu khâu lựa chọn nhà thầu

 Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong công tác chuẩn bị xây dựng và

Chương II- Thực trạng vấn đề thất thoát lãng phí trong

đầu tư xây dựng cơ bản

Thất thoát trong xây dựng là một thực tiễn gây quan ngại mà nhiều ngườicho là đã đến mức báo động Những con số đáng chú ý về tình hình thất thoát

lãng phí trong các dự án đầu tư xây dựng cơ bản: 1,5 % là con số mà các Bộ, ngành, địa phương đưa ra về thất thoát và lãng phí trong XDCB; 10% là con

số các chuyên gia kinh tế đưa ra ; 14 % là con số của kết quả các đợt thanh tra Chính phủ thực hiện trong năm 2003; 30% là con số mà một đại biểu Quốc

hội đưa ra và cho là có cơ sở chắc chắn

Theo số liệu thống kê của đoàn giám sát Quốc hội về XDCB , trong số 1.505

dự án được kiểm tra có 176 dự án vi phạm thẩm định dự án, 198 dự án công

trình vi phạm qui chế đấu thầu, 802 dự án, công trình thi công sai thiết kế, sai

chủng loại vật tư, thiết bị; không phê duyệt khối lượng phát sinh, vi phạm cácqui chế về trình tự, thủ tục trong quản lý đầu tư xây dựng

Về chất lượng nghiệm thu, thanh toán công trình : 145 dự án công trình vi phạm về thiết kế, khảo sát; 720 dự án, công trình vi phạm qui định khi đưa

công trình vào khai thác sử dụng

Tình hình thất thoát và lãng phí cụ thể như sau:

1.Thất thoát và lãng phí trong khâu qui hoạch, khảo sát thiết kế, lập dự án khả thi thấp:

 Một số dự án không có qui hoạch hoặc qui hoạch chất lượng thấp, khảo sátthiết kế không tốt, sai sót về khối lượng công trình lớn, trong quá trình thi

công phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần làm ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượngcông trình.ở đây còn chưa nói đến việc quy hoạch vĩ mô chậm trễ hơn so với

đà phát triển của cả nước hoặc quy hoạch vĩ mô bị sai hướng không phù hợphoặc thay đổi liên tục Bằng chứng là việc xây dựng nhà hát chèo Kim Mã đãxảy ra nhiều điều kỳ lạ Đã 10 năm nay một công trình văn hoá với một bảnthiết kê không hợp lý lại chi một khoản kinh phí đầu tư lớn, nhưng lại sập sệ

mà vẫn nghiệm thu và quyết toán…chìm trong im lặng, đến giờ này vẫnkhông thấy ai chịu trách nhiệm trước những sai sót của công trình; lại cònnhiều công trình như đầu tư xây một số cảng quy hoạch khônghợp lý dẫn đếnhiệu quả sử dụng không cao như những cảng được xây dựng chỉ cách nhau từ

10 đến 30 km như cảng Hòn La( Quảng Bình) cách cảng Vũng áng 25km,Cảng Chân mây( Thừa Thiên Huế) cách cảng Tiên Sa (Đà Nẵng) 30 km;cảng Dung Quất cách cảng Kỳ Hà 10 km và kết quả là công suất khai thác sovới thiết kế chỉ đạt 10- 15%, nơi cao chỉ đạt 40% Sự thất thoát và lãng phínày không thể tính hết được như chuyện một số nhà máy đường liên tục làm

ăn thua lỗ phải di chuyển nhà máy, Nguyên nhân là do qui hoạch không thoảđáng dẫn đến không có vùng nguyên liệu như chương trình xây dựng 44 nhàmáy mía đường có tổng số vốn xây dựng là 10.050 tỷ đồng nhưng có tới 25nhà máy thua lỗ, phát sinh dư nợ trên 6.000 tỉ đồng

 Những sai sót này trong qui hoạch là do không có một cơ quan nào, kể cả

Bộ Kế hoạch Đầu tư (KHĐT) đưa ra một kế hoạch tổng thể, đa ngành BộCông nghiệp không có tiếng nói lớn đối với quy hoạch các khu công nghiệpđịa phương vì nó lại thuộc Bộ KHĐT Sự không thống nhất giữa các Bộ,ngành, địa phương trong qui hoạch và lập kế hoạch cơ bản là do có một vòngkhép kín bao quanh Những dự án hạn chế hiệu quả của công tác kiểm tra,giám sát từ khâu qui hoạch đến khâu kế thừa bố trí thuộc một Bộ, ngành đếnkhi có dự án và phân cấp theo chính phủ thì bộ Trưởng được quyền quyếtđịnh những dự án kể cả nhóm A, nhóm B, nhóm C từ viết dự án đến thẩm

định dự án, tư vấn thiết kế kỹ thuật, tổng dự án, tư vấn giám sát công trìnhđếu ở Bộ đó.

 Khâu thiết kế hiện nay có điểm yếu là tính chuyên nghiệp không cao, trình

độ nhân viên thấp từ đó dẫn đến các giải pháp kỹ thuật thiết kế không đúng,không hợp lý làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng của công trình,những giải pháp cho tổng công trình thiếu cụ thể, thiết kế sơ sài, không sát vớithực tế nên giá thành công trình nhiều khi không kiểm soát được và rất cao.Đây là tiền đề cho đơn vị thi công ăn vào khối lượng, chất lượng công trìnhsau này dẫn tới thất thoát không kiểm soát được Nhiều cơ quan tư vấn thiết

kế không có nhân lực chuyên môn, chuyên ngành chưa nói đến các chuyêngia có kiến thức và trình độ cao nhưng vẫn được nhận và thực hiện thiết kếcác công trình, lĩnh vực đó Một vài công trình không đạt chất lượng và hưhỏng ngay sau khi thi công xong, thậm chí chưa kịp đưa vào sử dụng như cầuVăn Thánh Thực ra nếu rà soát kỹ thì rất nhiều công trình như vậy nhưngtrách nhiệm của thiết kế không nói đến mà chỉ đổ lỗi cho thi công Nên nhớgiải pháp thiết kế sai thì thi công thực hiện đúng sơ đồ thiết kế, không còn bớtxén vật tư thì công trình vẫn bị hư hại như thường, trách nhiệm của thiết kếhầu như được xem rất nhẹ hoặc không có Có dự án lập thiết kế kỹ thuật vàthi công công trình trên đất đã được qui hoạch, bố trí dự án khác như dự ánHoóc Môn- Bắc Bình Chánh thuộc dự án thuỷ lợi miền trung và Thành phố

Hồ Chí Minh, gây thất thoát và lãng phí 630 triệu đồng Dự án cải tạo và nângcấp quốc lộ 51 (đoạn km 0- km 5) và đoạn km 5 - km 73+ 600 trong quá trìnhthi công phải bổ sung, điều chỉnh nhiều lần các hạng mục công trình do khôngtính toán, đánh giá đầy đủ yêu cầu, khả năng phát triển của khu vực, tăng chiphí 41,7 tỷ đồng Dự án khôi phục và hoàn thiện cơ sở hạ tầng, nghề cá khốilượng phát sinh ở 6 cảng cá được kiểm toán lên đến 11,8 tỷ đồng bằng 10,3%giá trị quyết toán Những công trình nút giao thông Tây Phú Lương, cầuThanh Trì…do phạm lỗi ở khâu tư vấn thiết kế nên khi thi công phát sinh

khối lượng rất lớn, chất lượng không đảm bảo.

 Đáng lẽ dự án khả thi phải được xem xét với nhiều phương án khác nhau ,phân tích kỹ lưỡng cái lợi cái hại và tìm ra phương án tối ưu có hiệu quả kinh

tế cao về tổng thể Thực tế , nhiều dự án khả thi được lập lên cho gọi là có vàđầy đủ thủ tục, mặt khác dự án khả thi chỉ được lập lên hợp thức hoá ý đồ củachủ đầu tư Do đó, ý nghĩa của dự án khả thi thực tế khôn còn cho nên nhiều

dự án khả thi chỉ nêu lên 1 phương án cho gọi là có và hết sức sơ sài không cóphân tích so sánh gì

2.Thất thoát và lãng phí trong việc xác định chủ trương đầu tư:

 Định hướng đầu tư , xác định khả năng hiệu quả đầu tư , tính khả thi của

dự án xây dựng Đây là công đoạn ảnh hưởng lớn nhất.Chủ trương đầu tư saichiếm tới 60-70% số thất thoát và lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản.Cóthể mất trắng toàn bộ vốn và gây hậu quả lâu dài cho khu vực và xã hội có thểlớn hơn rất nhiều lần so với vốn trực tiếp đầu tư cho công trình ban đầu.Riêng phần này báo chí trước đây hầu như không đề cập tới , thời gian gầnđây mới có nói đến nhưng không nhiều và không đi vào gốc rễ vấn đề Nếutổng kết thì con số lớn khủng khiếp Là một nước không lớn nhưng đã có trên

100 cảng biển ở 24 tỉnh, thành phố (một số cảng biển chỉ cách nhau 130 km);

80 cảng hàng không và sân bay chuyên dùng, chi phí đầu tư cho một sân baylên đến hàng tỷ đô la Mỹ Ví dụ: chi phí ước tính cho sân bay Long Thành(Đồng Nai) là 8 tỷ USD Việc bố trí nhiều bến cảng ở các vùng, địa phươngquá gần nhau mà chưa tính đến sự liên kết trong việc khai thác có hiệu quả hạtầng kỹ thuật hiện có, chưa phù hợp với khả năng phát triển kinh tế cảng Hòn

La (Quảng Bình) cách cảng Vũng áng 25km, Cảng Chân Mây( Thừa ThiênHuế) cách cảng Tiên Sa (Đà Nẵng) 30 km; cảng Dung Quất cách cảng Kỳ Hà

10 km Dự án xây dựng hệ thống thoát nước đường Tân Kỳ- Tân Quý, theokết luận của thanh tra nhà nước do không gắn việc xây dựng dự án với quihoạch giao thông nên khi dự án xây xong phải phá bỏ toàn bộ hệ thống gồm

216 hầm thoát hố ga và 711 cống phi 400, số tiền thất thoát và lãng phí chiếm

3% tổng mức đầu tư của công trình Hay như đầu tư dự án không tính đếnnguồn cung cấp nguyên liệu sản xuất tương ứng với qui mô của nhà máy dẫnđến thiếu nguyên liệu như công trình nhà máy đường Linh Cảm (Hà Tĩnh),nhà máy sản xuất bột giấy Kon Tum… chương trình xây dựng 44 nhà máymía đường có tổng số vốn xây dựng là 10.050 tỉ đồng nhưng có tới 25 nhàmáy thua lỗ , phát sinh dư nợ trên 6.000 tỉ đồng.

 Việc đầu tư theo phong trào dẫn đến hiệu ứng xi măng lò dứng và các nhàmáy đường mọc lên ở khắp mọi nơi Vì vậy khi xây dựng xong một số nhàmáy không có đủ điều kiện và nguyên liệu để hoạt động, một số nhà máy phải

di dời đến các địa phương khác gây thất thoát và lãng phí về tiền của Chẳnghạn, công ty đường Linh Cảm (Hà Tĩnh) khi xây dựng xong đã phải vay 70 tỉđồng để di chuyển qua cả nghìn cây số vào Trà Vinh; nhà máy đường ThừaThiên Huế cũng phải di chuyển về Phú yên…Một số Nhà máy đường làm ănthua lỗ do không tính toán hết các điều kiện khi xây dựng như nhà máy đườngQuảng Bình đến hết năm 2002 lỗ khoảng 136 tỉ đồng chưa kể khoản vay khótrả để xây dựng nhà máy là trên 170 tỉ đồng

 Thất thoát và lãng phí trong khâu quyết định đầu tư thường bắt nguồn từviệc xác định mục tiêu đầu tư dự án do không được chủ đầu tư cân nhắc, tínhtoán trước khi xây dựng nên khi công trình hoàn thành đưa vào sử dụng, chủđầu tư mới nhận thấy công trình phát huy không hiệu quả Ví dụ: Tại một sốđịa phương đã đầu tư hành trăm tỉ đồng để cải thiện và xây dựng mới một loạtchợ như chợ đầu mối Đền Lừ với số vốn đầu tư hơn 10 tỉ đồng, chợ đầu mốiXuân Đỉnh, chợ xe máy Quảng An (Tây Hồ) đầu tư hơn 6 tỉ đồng, chợ đầumối Hải Bá ( Đông Anh ) đầu tư 13 tỉ đồng…

+) Trong nông nghiệp còn nặng đầu tư vào các công trình thuỷ lợi(chiếm hơn 70% vốn đầu tư của nghành), chủ yếu là các công trình thuỷ lợiphục vụ cây lúa, việc xây dựng các công trình thuỷ lợi tưới cho các loại câycông nghiệp còn ít, còn coi nhẹ đầu tư thuỷ lợi cấp nước cho công nghiệp vàdân sinh, cho nuôi trồng thuỷ sản Vốn cho công tác nghiên cứu khoa học,

chuyển giao công nghệ, công tác nghiên cứu phát triển giống, khuyến nông,khuyến lâm, khuyến ngư thời gian đầu chưa được quan tâm thoả đáng (nhữngnăm gần đây đã được điều chỉnh).

+) Cơ cấu đầu tư còn nhiều điểm chưa hợp lý như đầu tư ngân sách chomột số nghành và sản phẩm được bảo hộ ; đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn

và cơ sở hạ tầng còn thấp … Việc đầu tư phục vụ việc chuyển đổi cơ cấu kinh

tế còn ít , nặng về đầu tư quốc doanh, chưa có chính sách tốt để thu hút cácnguồn vốn ngoài ngân sách, đầu tư phát triển nông nghiệp và nông thôn.+) Mới quan tâm đầu tư “đầu vào” nhằm phát triển năng lực sản xuất,chưa quan tâm đến đầu ra của sản xuất, đầu tư cho cơ sở han tầng phục vụ lưuthông hàng hoá , đầu tư cho công tác bảo quản chế biến sau thu hoạch , đầu tưthông tin thị trường chưa tương xứng Mới quan tâm đầu tư theo chiều tộng,lấy số lượng làm chính, do vậy một số hàng hoá nông sản làm ra thường chấtlượng không cao, chủng loại, mẫu mã kém, không phù hợp với yêu cầu củathị trường, giá thành cao hơn các nứơc trong khu vực và trên thế giới, khảnăng cạnh tranh khó khăn; tỷ lệ nông sản qua chế biến thấp, phần lớn xuấtkhẩu hàng nông sản của ta vẫn là sản phẩm thô

+) Do khả năng ngân sách còn hạn chế, nên bố trí đầu tư của nhà nướccho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn chỉ đáp ứng được khoảng 55-60% yêucầu phát triển của nghành, chưa tương xứng với vai trò và vị trí của khu vựcnông nghiệp và nông thôn

+) Trong công nghiệp và các nghành kinh tế, hầu hết các công trình đầu

tư đã quá chú trọng vào việc đầu tư để tăng công suất sản xuất mà chưa chú

ý đúng mức đến năng lực cạnh tranh của đầu ra tiêu thụ sản phẩm được thịtrường chấp nhận đến mức nào; tuy có quy hoạch nhưng còn rất lúng túngtrong việc tạo ra một hệ thống chính sách, biện pháp phù hợp để thực hiệnquy hoạch gắn với thị trường, nên đã dẫn tới việc đầu tư quá mức trong một

số nghành, làm cho một số sản phẩm cung vượt quá cầ; chưa tập trung đổi

mới công nghệ theo hướng hiện đại nên chất luợng sản phẩm chưa cao, giáthành chưa hạ; chưa đầu tư đúng mức cho công nghiệp sản xuất vật liệu, côngnghiệp chế tạo, công nghiệp công nghệ cao để tăng cường khả năng chủ độngcủa nền kinh tế trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu Một số dự án, chươngtrình đầu tư phát triển công nghiệp đã đề ra trong mỗi kỳ kế hoạch 5 nămchưa được triển khai hoặc triển khai chậm do chưa tính hết các yếu tố kháchquan từ phía đối tác và cả yếu tố chủ quan, trong đó có yếu tố thiếu nguồnvốn.

3.Thất thoát và lãng phí trong khâu thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư, tổng dự toán:

Tình trạng phê duyệt lại nhiều lần là khá phổ biến hiện nay, Thậm trí một số

dự án được phê duyệt, điều chỉnh sau khi đã hoàn thành quá trình xây lắp,thực chất là hợp pháp hoá các thủ tục thanh quyết toán khối lượng phát sinh,điều chỉnh Dự án mở rộng nhà máy đường Quảng Ngãi không thực hiện khảosát, thiết kế, lập dự toán trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt mà sau khibàn giao đưa vào sử dụng mới xin phê duyệt, vi phạm nghiêm trọng qui chếquản lý đầu tư và xây dựng Tổng mức đầu tư của dự án cầu Sông Danh phảiđiều chỉnh 3 lần trong quá trình thực hiện (năm 1995 là 186 tỉ đồng, năm

1998 là 239 ti đồng và năm 2000 là 257 tỉ đồng) Dự án toà nhà 11 tầng Đạihọc Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đang thi công phải phê duyệt lại, dự án

ký túc xá 5 tầng Đại học Tây Nguyên phê duyệt 2 lần…Chất lượng công tácthẩm định thiết kế, dự toán có nhiều sai sót, có nơi bị xem nhẹ, dẫn đến ở mộtvài dự án giá trị trúng thầu cao hơn giá trị thực tế do tính toán sai khối lượng(Dự án Đại học Quốc gia Hà nội, Học viện Hành chính quốc gia…), tại dự ánkhôi phục cải tạo quốc lộ 1 đoạn Hà Nội- Lạng Sơn do phê duyệt không đảmbảo chất lượng nên phải phê duyệt lại làm tăng chi phí khảo sát hàng tỉ đồng,

dự án nhà máy xi măng Tam Điệp trong quá trình khảo sát đã phát hiện có sự

cố nhưng không khảo sát và xử lý hiện tượng caster gây tốn kém chi phí, việcphê duyệt lại làm tăng chi phí còn xảy ra đối với nhiều dự án khác như dự áncầu Non Nước (Ninh Bình), cầu Tân đệ (Thái Bình).Dự án xây dựng quốc lộ

5 sử dụng vốn JBIC Nhật Bản do bàn giao mặt bằng chậm nên Nhà nước đãphải bồi thường cho nhà thầu 570.595.797 Yên nhật

4.Thất thoát và lãng phí vốn đầu tư trong khâu kế hoạch hoá đầu tư:

 Trong những năm qua, mặc dù đã có một số tiến bộ nhưng tình trạng đầu

tư dàn trải trong bố trí kế hoạch của các Bộ, ngành và các tỉnh, thành phố vẫnchưa được khắc phục triệt để Tình trạng này được tích tụ từ nhiều năm, gây

thất thoát và lãng phí lớn và dẫn đến hiệu quả đầu tư thấp nhưng chậm đượckhắc phục.Năm 2004, chúng ta có 1200 dự án tăng gấp đôi so với năm2001.Tuy nhiên tốc độ tăng dự án không tương ứng với tốc độ tăng của vốnđầu tư và không khớp với kế hoạch vốn, dẫn đến vượt quá khả năng quản lí,chỉ số về đầu tư giảm rõ rệt Thông thường , để tạo ra 1 đồng tăng trưởngGDP cần đầu tư 3 đồng thì ở nước ta cần tới 5 đồng

 Việc bố trí vốn đầu tư thuộc ngân sách Nhà nước còn dàn trải thiếu tậptrung, số lượng các dự án năm sau lớn hơn năm trước là điểm yếu và lặp đilặp lại nhiều năm nay Do đó số dự án tích tụ lại quá lớn , vượt qua khả năngcân đối vốn của ngân sách và của nền kinh tế nói chung Chẳng hạn, tổng dựtoán của các công trình giao thông được đưa vào kế hoạch năm 2004 gấp hơn

10 lần số vốn bố trí trong kế hoạch Do đó chỉ một số ít công trình có thể tậptrung vốn để hoàn thành sớm, tình trạng đầu tư kéo dài là phổ biến

Việc bố trí các dự án dàn trải còn thể hiện ở bình quân vốn bố trí cho 1 dự ánqua các năm có xu hướng giảm dần; năm 2001 là 5,33 tỉ đồng/1 dự án ; năm

2002 là 5,3 tỉ đồng/1 dự án; năm 2003 là 4,43 tỉ đồng/ 1 dự án Một số Bộ,ngành và địa phương vẫn chưa chấp hành đúng qui định về quản lý đầu tư vàxây dựng, bố trí vốn cho các dự án nhóm B quá 4 năm, nhóm C quá 2 năm.Tổng hợp chung các Bộ, ngành và địa phương vẫn còn khoảng 141.430 dự án(khoảng 13%) thuộc nhóm B và C bố trí quá thời gian qui định, trong đó cókhoảng 250 dự án nhóm B (14,2%) bố trí vốn kéo dài quá 4 năm (các Bộngành khoảng 119 dự án, địa phương khoảng 140 dự án) có 1.180 dự ánnhóm C ( 12,9%) bố trí vốn kéo dài quá 2 năm (các Bộ ngành là 145 dự án,địa phương là 1035 dự án)

 Việc phân cấp quản lý trong quản lý đầu tư là phù hợp nhưng việc giámsát ở nhiều địa phương để đầu tư tập trung có trọng điểm chưa có kết quả rõrệt.Tổng số dự án trong cả nước năm 2001 có 6.942 dự án; năm 2002 có7.614 dự án tăng hơn 672 dự án so với năm 2002; năm 2003 có 10.596 dự án

tăng 2.982 dự án so với năm 2002; năm 2004 có 12.355 dự án, tăng 1.759 dự

án so với năm 2003 Số dự án tăng trong các năm chủ yếu là các dự án thuộcnhóm A,B,C (do các Bộ, tỉnh, thành phố lựa chọn và bố trí vốn); năm 2002tăng 648 dự án, năm 2003 tăng 2.969 dự án, năm 2004 có tiến bộ hơn chỉ tăng1.708 dự án (thấp hơn số tăng của năm 2003 chủ yếu là các dự án thuộc lĩnhvực xoá đói giảm nghèo do các địa phương quản lý, đây là lĩnh vực được chútrọng đầu tư nhiều trong thời gian gần đây thông qua nhiều chương trình mụctiêu, số dự án thường có qui mô nhỏ) Số dự án (cả nhóm A,B,C) dự kiến kếtthúc đưa vào sử dụng trong kỳ tăng lên dần từ 19,2 đến 19,9% Tuy nhiên, số

dự án có quyết định đầu tư mới trong kỳ vẫn tiếp tục tăng lên từ 18,4 đến 30%

 Ngoài ra, qua kiểm toán, một số địa phương đã phê duyệt kế hoạch đầu tưnhưng không có nguồn để thực hiện, trong khi địa phương khác lại phân bốvốn khi chưa có quyết định đầu tư, do đó hầu hết các địa phương đều phải bổsung, điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư nhiều lần năm 2002 trong kế hoạch đầunăm của thành phố Hà Nội có 89/ 329 dự án chưa đủ thủ tục như thiếu thiết

kế kỹ thuật và tổng dự toán, chưa có quyết định đầu tư nhưng vẫn được giao

kế hoạch với 392 tỉ đồng Trong năm UBND thành phố đã giao kế hoạch bổsung nhưng còn 23 dự án chưa đủ thủ tục 12 dự án chưa có quyết định đầu tư,

11 dự án chưa có thiết kế kỹ thuật, tổng dự toán) vẫn được giao kế hoạch vốn

30 tỉ đồng, trong khi đó lại có 26/ 253 dự án đầu tư dở dang từ các năm trướcvới tổng số vốn cấp phát luỹ kế đến 31 tháng 12 năm 2001 là 8 tỉ đồng chuyểnsang năm 2002 nhưng không được UBND thành phố ghi kế hoạch năm 2002.Năm 2002, tỉnh Khánh Hoà có 40/ 151 dự án chưa có quyết định đầu tư,nhưng đầu năm đã ghi kế hoạch vốn là 59,1 tỉ đồng, cuối năm không triểnkhai được Tỉnh Hà Tĩnh có kế hoạch đầu tư lớn hơn kế hoạch vốn trên 35,84

tỉ đồng; Thành phố Hồ Chí Minh giao kế hoạch vốn đầu tư gấp 5 lần dự toánTrung ương giao, cơ cấu đầu tư theo ngành kinh tế không phù hợp với tỉ lệ cơcấu đầu tư được Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo Đồng thời, trong nhữngnăm gần đây, hiện tượng vay vốn đầu tư xây dựng cơ bản đang có chiều

hướng gia tăng ở các tỉnh, thành phố và một số dịa phương, vượt khả năngcân đối của ngân sách địa phương và cao hơn so với qui định của Pháp luật.Qua kiểm toán 17 tỉnh, thành phố đã vay 3.280,8 tỉ đồng; trong đó đưa vàocân đối ngân sách 1.731,8 tỉ đồng (An Giang 515 tỉ đồng, Cần Thơ 248 tỉđồng, Hà Nội 400 tỉ đồng) có tình trạng vốn đầu tư xây dựng cơ bản khônggiải ngân hết, cứ vay để đầu tư và bố trí vốn cho các dự án chưa có phương ánđầu tư, chưa có luận chứng kinh tế kỹ thuật

5.Thất thoát và lãng phí trong đấu thầu xây dựng :

 Hiện tượng chia nhỏ gói thầu để chỉ định thầu khá phổ biến đối với các địaphương và các dự án nhóm B,C Nhiều dự án đấu thầu nhưng hiệu quả khôngcao, tỉ lệ giảm thầu không đáng kể năm 2002, Thành phố Hà Nội có nhiều dự

án đấu thầu giảm 0,3% so với giá trị dự toán được duyệt Tương tự, năm 2003tỉnh Hoà Bình có một số dự án đấu thầu có tỉ lệ là 0,1% ; 11 dự án thuộcchương trình kênh Nhiêu Lộc- Thị Nghè đã có 6 dự án được chỉ định thầu

 Khâu đấu thầu thể hiện tính cục bộ của quá trình đầu tư Nhiều công trìnhdùng chỉ định thầu như trên nhưng cũng có công trình đấu thầu một cách hình

thức để tạo (công ăn việc làm cho người trong nhà), (Phổ biến việc đi đêm)

giữa nhà thầu với chủ đầu tư, thông đồng giữa các nhà thầu với nhau Qui chếđấu thầu thiếu chặt chẽ, không công khai, minh bạch đã dẫn đến việc một nhàthầu trúng sau đó chia phần cho các nhà thầu còn lại hay giành giật gói thầubằng giá thấp giật mình chỉ bằng 28,9% giá gói thầu (gói 2B hầm đèo HảiVân) hoặc chênh lệch lên tới 400 tỉ đồng ( Gói thầu xây dựng cảng Cái Lân)dẫn đến công trình kém chất lượng, thời gian thi công kéo dài, chi phí phátsinh lớn vẫn được quyết toán

6.Thất thoát và lãng phí trong công tác chuẩn bị xây dựng :

 Công tác đền bù giải phóng mặt bằng chưa chấp hành đúng các qui địnhcủa Nhà Nước ở một số dự án như dự án khôi phục và phát triển hệ thống

thuỷ lợi khu vực miền Trung và Thành phố Hồ Chí Minh, các hồ sơ đền bùthiếu và không đảm bảo so với qui định (không có bản đồ hiện trạng, không

có bản đồ định vị mốc giới, bản đồ giải thửa, giấy chứng nhận quyền sử dụngđất) nhưng đã chi phí đền bù 39 tỉ đồng Ban quản lý cho tiến hành xây dựngtrong khi công tác đền bù giải phóng mặt bằng chưa hoàn thành nên khi dânkhiếu kiện phải dừng thi công gây thiệt hại gần 400 triệu đồng

 Theo các chi cục thuế, đến thời điểm thanh tra (tháng 10-2004) nhiều đơn

vị còn nợ tiền sử dụng đất như công ty Đầu tư và Xây dựng TNXP Cincô nợhơn 60 tỉ đồng, Công ty Xây dựng và Kinh doanh nhà Phú Nhuận nợ trên 26

tỉ đồng, công ty TNHH và Xây dựng - Thương Mại và Kinh doanh nhà TrungSơn Hải 10 tỉ đồng, Công ty TNHH Him Lam trên 7 tỉ (Thành phố Hồ ChíMinh) Tổng số tiền sử dụng đất chưa nộp của các công ty hơn 140 tỉ đồng.Ngoài ra, cơ quan thuế xác định giá tiền sử dụng đất chưa có sự thống nhất vềđơn giá và diện tích đất tính thuế Như diện tích để tính tiền sử dụng đất dự ánThanh Mỹ Lợi là 733.200 m2 trong khi diện tích phải tính là hơn 1 triệu m2

Số tiền chênh lệch do xác định sai diện tích ở dự án này là hơn 11 tỉ đồng.Việc các chi cục chấp thuận tiền đền bù do chủ đầu tư thực tế chi trả (tiền đất

và tiền hồ sơ) vượt giá trị đất tính thuế để cho các chủ đầu tư chỉ phải nộp tiền

sử dụng đất tối thiểu 10% là không đúng qui định Như dự án Phú Hữu docông ty TNHH Đầu tư và Xây dựng Minh Sơn làm chủ đầu tư thực tế chi trả

là 617.435 đồng/ m2 cao hơn giá đền bù do Sở Tài chính xác định(100.000/đồng m2) nên tiền sử dụng đất chi nộp 10% Chỉ riêng dự án nàylàm thất thoát tiền sử dụng đất hơn 8,7 tỷ đồng Tình trạng nhận chuyểnnhượng đất đai, thoả thuận đền bù bằng hình thức đổi lấy đất nền không hạnchế số lượng diễn ra khá phổ biến, tạo cơ hội cho nhiều cá nhân buôn bán bấtđộng sản và trốn thuế chuyển quyền sử dụng đất

 Ở nhiều dự án, chủ đầu tư đã đền bù, chuyển nhượng đất trước khi có quiđịnh hay qui hoạch, chưa có phương án đền bù được duyệt và chưa có quyết

định giao đất Điều này dẫn đến việc nhiều tổ chức, cá nhân đứng ra chuyểnnhượng đất trao tay trực tiếp với dân, mua đi bán lại nhiều lần, làm tăng giáđất một cách giả tạo, phát sinh khiếu kiện.

 Lại có những dự án, sau khi giải phóng mặt bằng xong thì lại bỏ không,chẳng thấy đầu tư, xây dựng gì Chẳng hạn như dự án đầu tư cụm khách sạn 5sao- Trung tâm hội nghị quốc tế và cao cố văn phòng ở ngã sáu đường LýThường Kiệt, Nguyễn Tri Phương, Tỉnh Thừa Thiên Huế Đây là dự án được

UBND tỉnh Thừa Thiên Huế thu hồi đất cấp cho công ty bất động sản Sông

Đà để đầu tư xây dựng Sau khi được giao đất, công ty này đã san lấp mặtbằng và rào chắn bằng một hệ thống tôn bao che Bên trong, tiến độ tiến độxây dựng ban đầu có triển khai một cách chậm chạp và đến nay thì dừng hẳn,chẳng thấy bóng dáng một công nhân hay máy móc thiết bị nào Tương tự,Trung tâm thương mại PLAZA, tại ngã tư Nguyễn Huệ, Bà Triệu, HùngVương cấp đất cho công ty dệt Phong Phú (Hồ Chí Minh) sau khi khởi công

đã để trống không thực hiện gây thất thoát và lãng phí rất lớn trong công tácđền bù giải phóng mặt bằng

7.Thất thoát và lãng phí trong khâu tổ chức thực hiện

 Khâu thi công được coi là đục khoét kinh phí đã được nói đến nhiều Việccòn bớt nguyên vật liệu trong quá trình xây dựng xảy ra ở hầu hết các côngtrình xây dựng làm cho công trình không đảm bảo chất lượng khi đưa vào sửdụng Một vài công trình hư hỏng ngay sau khi thi công xong thậm chí chưakịp đưa vào sử dụng như cầu Văn Thánh

 Tiến độ xây dựng công trình chậm diễn ra phổ biến ở rất nhiều dự án.Theo thanh tra Nhà nước thì có tới một nửa các dự án thanh tra kiểm tra chậmtiến độ Dự án tuyến ống kho cảng LPG Thị Vải do kéo dài thời gian thêm 24tháng làm tăng phí nhiều tỉ đồng Dự án Ba Zan siêu mỏng thuộc tổng công tyDầu khí Việt Nam do kéo dài thời gian làm phát sinh chi phí hơn 7 tỉ đồng

Dự án xây dựng quốc lộ 5 sử dụng vốn JBIC Nhật Bản do bàn giao mặt bằng

chậm nên nhà nước đã phải bồi thường cho nhà thầu 570.595.797 YênNhật.Công trình bị chậm tiến độ cũng phải coi là sự lãng phí lớn Vì tiến độcông trình bị chậm sẽ dẫn đến nguyên vật liệu bị trượt giá , rồi tác động đốivới lưu thông , vận chuyển của nhiều nghành Chỉ riêng dự án đường vành đaiIII ở Hà Nội , việc chậm tiến độ đã làm phát sinh thêm lhoảng trên 1000 tỷđồng đầu tư.

8.Thất thoát và lãng phí trong khâu nghiệm thu thanh toán

Công tác nghiệm thu thanh toán thường căn cứ theo thiết kế dự toán đượcduyệt, hoàn toàn là bản sao của thiết kế, trong nhiều trường hợp bản vẽ hoàncông chỉ mang tính chất thủ tục, hình thức… dẫn đến khối lượng nghiệm thukhông đúng với thực tế thi công Kết quả qua10 năm tiến hành kiểm toántrong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, Kiểm toán nhà nước đã kiến nghịgiảm trừ giá trị quyết toán công trình, giảm cấp phát và thu hồi từ các đơn vịthi công hơn 500 tỉ đồng

Chương III- Một số giải pháp chống thất thoát lãng phí trong hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam

hiện nay

Tình trạng thất thoát lãng phí và thăm nhũng trong hoạt động đầu tư pháttriển kinh tế xã hội( đặc biệt đối với khu vực sử dụng vốn đầu tư từ NSNN)đang là tệ nạn làm ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả và hiệu quả chung củanền kinh tế đất nước Việc đưa ra các giải pháp để góp phần hoàn thiện cơ chếquản lý tài chính nhằm ngăn ngừa, chống lãng phí, tiêu cực trong đầu tư có ýnghĩa rất to lớn cả về kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay Sau đây làmột số giải pháp nhằm ngăn ngừa thất thoát lãng phí vốn đầu tư nói chung vàđầu tư xây dựng cơ bản nói riêng:

I.Giải pháp và cơ chế ngăn ngừa lãng phí, thất thoát vốn đầu tư trong khâu chủ trương đầu tư :

1.Kiện toàn chính sách huy động vốn đồng thời vơi việc xác định rõ đối tượng sử dụng theo từng nguồn vốn đầu tư:

Để huy động vốn đầu tư vào các mục tiêu phát triển kinh tế của một nước,kiện toàn chính sách huy động vốn nhằm thu hút tối đa nguồn vốn đầu tư pháttriển kinh tế xã hội của đất nước là đòi hỏi khách quan trong điều kiện hiệnnay ở nước ta để thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hoá đất nước Tuy nhiênviệc kiện toàn chính sách huy động vốn phải gắn với việc xác định rõ đốitượng sử dụng theo từng nguồn vốn, qua đó đề ra các biện pháp quản lý chặtchẽ của từng nguồn vốn đầu tư sẽ có tác dụng như các giải pháp ngăn ngừathất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình sử dụng vốn đầu tư nhằm gópphần tăng nguồn vốn huy động và nâng cao hiệu quả huy động vốn

a) Đổi mới và ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, đồng thời thực hiện công khai hoá các chính sách nhằm đảm bảo lợi ích lâu dài của người đầu tư.

Trước mắt tiếp tục nghiên cứu cụ thể hoá các giải pháp, quy định trongchính sách khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào xây dựng cơ bản ởViệt Nam Đồng thời xem xét nghiên cứu lại các văn bản dưới luật đã đượcchính phủ ban hành để thực hiện các luật này theo hướng giảm tối đa các thủtục hành chính không cần thiết trong hoạt động xin giấy phép đầu tư cũng nhưcác hoạt động ưu đãi đầu tư

Cần công khai minh bạch trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính.Cần nêu rõ quyền lợi cũng như nghĩa vụ hợp pháp của các nhà đầu tư Cácchính sách ưu đãi cần thông thoáng hơn về thủ tục và tránh tình trạng quanliêu trong quản lý

b) Mở rộng các hình thức huy động vốn đầu tư:

Để giảm thất thoát lãng phí ngăn ngừa tiêu cực trong hoạt động đầu tư cầnthu hẹp phạm vi, đôi tượng đầu tư từ NSNN Mở rộng nguồn huy động vốnđầu tư để gắn trách nhiệm quản lý vốn đầu tư của nhà đầu tư theo từng nguồnvốn Do vậy ngoài các kênh huy động vốn đầu tư của NSNN cần ban hànhcác quy chế để mở rộng các nguồn huy động vốn theo các hình thức sau:

 Cho phép tư nhân được bỏ vốn đầu tư hoặc góp vốn cùng doanh nghiệpnhà nước để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, các khu công nghiệp,nhà ở và các khu đô thị mới, khu văn hoá công cộng, trung tâm thương mạidịch vụ theo các hình thức đầu tư thích hợp với tưng loại công trình nhưBOT, BTO

 Mở rộng các hình thức xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng theo phươngthức đầu tư: đầu tư- thu phí- hoàn vốn bằng cách huy động các nguồn vốn hỗnhợp

 Huy động sự đóng góp của nhân dân cho nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế

 Thực hiện đầy đủ luật khuyến khích đầu tư trong nước và sử dụng có hiệuquả quỹ hỗ trợ đầu tư quốc gia, nhằm huy động vốn của các nhà đầu tư trongnước xây dựng các cơ sở sản xuất kinh doanh, hướng vào xuất khẩu.

 Mở rộng và phát triển các kênh huy động vốn tín dụng dài hạn và trunghạn, uỷ thác đầu tư, thuê mua tài chính, nghiên cứu chính sách hỗ trợ lãi suấtđầu tư và các chính sách bảo lãnh có hỗ trợ để chuyển một phần vốn huy độngngắn hạn sang cho vay trung và dài hạn

 Nghiên cứu việc mở rộng thêm hình thức huy động vốn nứơc ngoài bằngcách phát hành cổ phiếu, trái phiếu quốc tế để đầu tư với những công trìnhlớn

Nhìn chung việc mở rộng các hình thức huy động vốn đầu tư sẽ thu hẹp dầnđối tượng đầu tư bằng vốn NSNN thực hiện qua cơ chế “xin cho” sẽ khépdần, thu hẹp dần phạm vi và quy mô gây lẵng phí, thất thoát tham nhũng vốnđầu tư của nhà nước

2.Khẩn trương xây dựng và phê duyệt quy hoạch, đảm bảo quy hoạch đi trước một bước làm cơ sở cho việc triển khai thực hiện dự án đầu tư

Quy hoạch là sự sắp xếp bố trí hợp lý các yếu tố của lực lượng sản xuất, cácnguồn lực và tiềm năng của đất nước, của một vùng để tổ chức phân công nềnkinh tế xã hội và lao động hợp lý, hiệu quả

Quy hoạch gồm quy hoạch tổng thể kinh tế xã hội, quy hoạch phát triểnngành, quy hoạch phát triển đô thị và quy hoạch xây dựng nhìn chung Tronghoạt động đầu tư thì quy hoạch phải đi trước một bước Do đặc điểm của sảnxuất và đặc điểm của xây dựng chi phối, sai lầm trong quy hoạch sẽ dẫn đếnsai lầm trong xây dựng: phải di chuyển địa điểm khi đã làm xong, công tácchuẩn bị xây dựng như di dời, san lấp mặt bằng sẽ gây lãng phí Do vậy đểhạn chế tối đa tình trạng lãng phí thất thoát trong hoạt động xây dựng phảinâng cao chất lượng các loại quy hoạch Quy hoạch phải đi trước một bước

Để nâng cao chất lượng quy hoạch việc thẩm tra phê duyệt dự án cần tuân thủcác nguyên tắc sau :

3.Kiện toàn và nâng cao chất lượng khâu xác định chủ trương đầu tư.

Khi xem xét để xác định chủ trương đầu tư thường liên quan đến nội dung

cơ bản như: quy mô dự án; đầu vào và đầu ra của dự án khi hoàn thành đưavào sử dụng, nguồn cung cấp phát triển nguyên nhiên vật liệu và khả năngbao tiêu sản phẩm; nguồn nhân lực để xây dựng dự án trong thời gian xâydựng và vận hành dự án khi đưa vào sử dụng, hiệu quả kinh tế tài chính của

dự án; địa điểm xây dựng dự án; vấn đề môi trường của khu vực khi xây dựng

dự án… Khi ra quyết định đầu tư nếu một trong các nội dung trên bị vi phạmthì chất lượng và tính khả thi sẽ không đảm bảo Nếu dự án đó vẫn tiến hànhxây dựng sẽ dẫn đến phát sinh các chi phí khắc phục khi dự án đi vào hoạtđộng, hoặc phải đình chỉ hoạt động, tháo dỡ để di chuyển địa điểm khác Điều

đó sẽ gây thất thoát, lãng phí vốn, tài sản, tạo lỗ hổng cho các hiện tượng tiêucực

Để ra quyết định về chủ trương đầu tư được chuẩn xác, tránh những sai sót

có thể xảy ra khi xác định chủ trương đầu tư cần quán triệt và thực hiện cóhiệu quả những nội dung sau:

 Tiến hành tổng kết ở tầm quốc gia về tình hình thực hiện các chủ trương,chính sách đầu tư ở từng thời kỳ Qua đó cần rút ra những kết luận về từngmặt và lý do dẫn đến những sai sót về chủ trương đầu tư, giải pháp điều chỉnhphù hợp vầ bài học kinh nghiệm về khâu ra quyết định, chỉ đạo thực hiện, tổchức và điều hành quản lý dự án

 Thực hiện nghiêm chỉnh trình tự lập thẩm định và phê duyệt dự án Xácđịnh đúng dự án nhóm A, B, C

 Công tác điều tra khảo sát thăm dò để chuẩn bị kỹ lưỡng các nội dung kinh

tế, kỹ thuật, tài chính, xã hội và môi trường của dự án sẽ tránh được nhữngnội dung phải chỉnh sửa, thay đổi, biến động… trong quá trình thực hiện đầu

tư cũng như khi dự án đưa vào sử dụng

 Việc xác định chủ trương đầu tư đối với một dự án phải thực hiện tuân thủđúng quy hoạch đã được duyệt

4.Xem xét lại nội dung phân loại dự án:

Theo cơ chế hiện hành thời gian qua (theo nghị định số 52/1999/NĐ-CP vànghị định số 12/2000/NĐ-CP) việc phân loại dự án có 3 loại (nhóm A, nhóm

B, nhóm C) chủ yếu dựa vào quy mô vốn đầu tư của dự án

Đối với dự án nhóm A, ngoài quy mô vốn đầu tư còn xét đến tính chất quantrọng, tính đặc thù và vị trí dự án trong nền kinh tế như: phạm vi an ninh quốcphòng có tính chất bảo mật quốc gia, ý nghĩa chính trị xã hội quan trọng,thành lập và xây dựng hạ tầng khu công nghiệp mới, sản xuất chất độc hại,chất nổ… Những dự án đặc thù này không phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư.Việc phân loại như vậy (theo nghị định số 52/1999/NĐ-CP) so với trước đây

có tiến bộ là đã tăng quy mô phân loại đối với mỗi loại nhóm để thu hẹp sốlượng dự án thuộc diện quản lý nhà nước, mở rộng số lượng dự án được phâncấp Tuy vậy số lượng dự án nhóm A hàng năm vẫn quá lớn Tuy thủ tướngchính phủ quyết định đầu tư dự án nhóm A nhưng nặng về hình thức, thựcchất vẫn do cơ quan tham mưu kế hoạch quyết định, nên khi có sai sót về chủtrương đầu tư khó xác định trách nhiệm xử lý Tình trạng này có thể khắcphục theo hướng tăng quy mô dự án lớn hơn ( có thể gấp 1.5 đến 2 lần so vớihiện nay) để thu hẹp số lượng dự án nhóm A Mở rộng phân cấp dự án nhóm

B, C song phải nêu rõ yêu cầu chặt chẽ về quy hoạch, trách nhiệm của người

có thẩm quyền đối với những vi phạm

II.Giải pháp và cơ chế ngăn ngừa lãng phí, thất thoát vốn đầu tư trong khâu ra quyết định liên quan đến đầu tư.

1.Quy định cụ thể về thẩm quyền ra quyết định đầu tư đối với dự án đầu tư thuộc các nguồn vốn khác nhau:

Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng hiện hành (theo nghị định 52/CP

và nghị định số 7/2003/NĐ-CP) đã quy định phân cấp thẩm quyền quyết địnhđầu tư của 4 nhóm đối tượng dự án:

 Dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn NSNN

 Dự án sử đầu tư sử dụng vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụngđầu tư phát triển của nhà nước

 Dự án đầu tư sử dụng vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước

 Dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn khác (của dân cư, vốn góp của nhiềuthành viên)

Theo quy định hiện hành, tại các nghị định trên các dự án quan trọng thuộc

cả 4 loại đối tượng nêu trên đều do thủ tướng chính phủ quyết định đầu tư Dự

án nhóm A, B, C đều thực hiện phân cấp trong đó nhà nước chỉ can thiệp vàphân cấp cụ thể đối với dự án sử dụng vốn NSNN Đối với dự án thuộc nguồnvốn còn lại chỉ yêu cầu làm đúng quy hoạch được phê duyệt Chủ đầu tư tựchịu trách nhiệm về hiệu quả kinh tế của dự án Riêng dự án có liên quan đến

sử dụng tài nguyên và sử dụng đất thì phải có giấy phép sử dụng tài nguyên

và giấy cấp đất hoặc thuê đất của cấp có thẩm quyền

Những quy định trên là một bước tiến so với quy chế quản lý đầu tư banhành trước nghị định 52/CP và 12/CP, song vẫn thiếu cụ thể Do vậy khi raquyết định về chủ trương đầu tư vẫn còn những vướng mắc dẫn đến việc triểnkhai thực hiện dự án gặp khó khăn: về thủ tục đầu tư, thủ tục thanh toán…làm kéo dài thời gian xây dựng, gây thất thoát lãng phí, tạo cơ sở phát sinhtiêu cực, những tham nhũng về vốn và tài sản

Để khắc phục những tồn tại trên, phát huy vai trò của người có thẩm quyềnkhi ra quyết định về chủ trương đầu tư, hạn chế những sai sót gây lãng phí,