An ninh phi truyền thống trên biển (luật hàng hải quốc tế)

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 4 1. Lý do chọn đề tài 4 2. Đối tượng nghiên cứu 5 3. Phạm vi nghiên cứu 6 4. Phương pháp nghiên cứu 6 5. Dự kiến kết quả 6 NỘI DUNG 8 Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến “An ninh phi truyền thống trên biển” 8 1.1. Công trình nghiên cứu trong nước (VBPL và ĐƯQT mà VN là thành viên) Error Bookmark not defined. 1.2. Công trình nghiên cứu nước ngoài (ĐƯQT và QG nào đó)Error Bookmark not defined. Chương 2: Một số vấn đề lý luận về “An ninh phi truyền thống” 9 2.1. Khái niệm; đặc điểm, phân loại 9 2.2. Những tác động của an ninh phi truyền thống 14 2.3. Nguồn pháp luật 16 Chương 3: Thực trạng và thách thức về “An ninh phi truyền thống trên biển” 17 3.1. Thực trạng 17 3.2. Thách thức 18 Chương 4: Ứng phó với những vấn đề “An ninh phi truyền thống” trên biển tại Việt Nam19 4.1. Thực trạng những vấn đề an ninh phi truyền thống trên biển tại Việt Nam 19 4.2. Hợp tác quốc tế giải quyết những vấn đề an ninh phi truyền thống trên biển tại Việt Nam 21 4.3. Một số giải pháp nhằm ứng phó với những vấn đề an ninh phi truyền thống 23 KẾT LUẬN Error Bookmark not defined. PHỤ LỤC 26 TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng nghiên cứu 5

3 Phạm vi nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 6

5 Dự kiến kết quả 6

NỘI DUNG 8

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến “An ninh phi truyền thống trên biển” 8

1.1 Công trình nghiên cứu trong nước (VBPL và ĐƯQT mà VN là thành viên) Error! Bookmark not defined 1.2 Công trình nghiên cứu nước ngoài (ĐƯQT và QG nào đó)Error! Bookmark not defined. Chương 2: Một số vấn đề lý luận về “An ninh phi truyền thống” 9

2.1 Khái niệm; đặc điểm, phân loại 9

2.2 Những tác động của an ninh phi truyền thống 14

2.3 Nguồn pháp luật 16

Chương 3: Thực trạng và thách thức về “An ninh phi truyền thống trên biển” 17

3.1 Thực trạng 17

3.2 Thách thức 18

Chương 4: Ứng phó với những vấn đề “An ninh phi truyền thống” trên biển tại Việt Nam19 4.1 Thực trạng những vấn đề an ninh phi truyền thống trên biển tại Việt Nam 19 4.2 Hợp tác quốc tế giải quyết những vấn đề an ninh phi truyền thống trên biển tại Việt

3TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, đặc biệt vào thập niên đầu thế kỉ XXI, thế giới cónhiều biến động phức tạp vượt qua khuôn khổ dự báo của giới nghiên cứu về một thế giớihòa bình, ổn định và thịnh vượng Trong bối cảnh hiện nay, bên cạnh những mối đe dọa vềquân sự truyền thống như chiến tranh, độc lập, hòa bình,… thế giới đã, đang tồn tại vàxuất hiện nhiều yếu tố mới đe dọa đến an ninh con người và an ninh quốc gia như khủng

bố, tệ nạn xã hội, buôn bán phụ nữ và trẻ em, di cư, dịch bệnh,… và được khái quát quakhái niệm an ninh phi truyền thống

Như chúng ta vẫn biết, 2/3 diện tích thế giới được bao phủ bởi đại dương, việc bảo vệ

an ninh biển cũng vô cùng quan trọng, có tầm ảnh hưởng đến toàn cầu chứ không chỉ ởtừng quốc gia ven biển Biển đảo không chỉ đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinhtế-xã hội mà còn có vai trò như cửa ngõ quốc gia làm tăng chiều sâu phòng thủ đất nước rahướng biển trên phương diện quốc phòng- an ninh Dưới góc độ QP-AN, an ninh biển baogồm cả an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống Trong xu thế phát triển của khoahọc công nghệ và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay thì ANPTT ngày càng có tínhphổ biến, đáng quan ngại

Theo Liên hợp quốc, trong nửa đầu năm 2020, cướp biển tăng 20% so với cùng kỳ nămtrước mặc dù lưu lượng tàu bè giảm do dịch COVID-19 Các khu vực biển Tây Phi, vịnhGuinea, eo biển Malacca và Biển Đông là những nơi cướp biển lộng hành mạnh mẽ nhất

Ở khu vực Biển Đông, các hệ sinh thái đang đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng.Hội thảo về An ninh môi trường trên Biển Đông được tổ chức tại Mỹ ngày 6/5/2016 đã chỉ

ra 80% các rạn san hô vùng biển này bị suy giảm, dẫn đến suy giảm nguồn cá, vì san hôchính là môi trường sinh thái để các loài cá biển phát triển Từ những năm 60 của thế kỷ

XX cho

đến nay, số lượng loài cá tại Biển Đông đã suy giảm khoảng một nửa Theo đánh giá củacác chuyên gia, thời gian gần đây, việc Trung Quốc tiến hành hang loạt các hoạt động tôntạo, xây dựng trái phép các bãi đá nhân tạo với quy mô lớn tại Biển Đông là một trongnhững nguyên nhân dẫn tới tác động tiêu cực về môi trường Việt Nam là quốc gia có lợithế đường bờ biển dài và nhiều đảo, quần đảo, với tài nguyên biển phong phú Tuy nhiên,

do sự tranh chấp về tài nguyên biển của các quốc gia trong khu vực có biển chung, ViệtNam cũng phải đối mặt với không chỉ các vấn đề về an ninh môi trường mà còn cả vấn đề

về chủ quyền lãnh thổ và lãnh hải trên Biển Đông Có thể thấy, các thách thức an ninh phitruyền thống nói chung hay an ninh phi truyền thống trên biển nói riêng vẫn có thể khiếnmột quốc gia, thể chế xã hội sụp đổ mà không cần bất kỳ một hoạt động quân sự nào, vàcác thách thức này cũng có thể đồng thời là nguyên nhân dẫn đến các vấn đề về an ninhtruyền thống

Khái quát lại về tính nguy hiểm của an ninh phi truyền thống trên biển Thứ nhất, các

vấn đề ANPTT trên biển diễn ra ảnh hưởng trên phạm vi khu vực hoặc toàn cầu, mang

tính xuyên quốc gia,có thể phát sinh từ một quốc gia nhưng lan tỏa ảnh hưởng phạm vi rộng đến các quốc gia khác (dịch bệnh, khí hậu, ) Thứ hai, các mối đe dọa ANPTT thường do các tác nhân tự nhiên hoặc do các tổ chức ngoài nhà nước, nhóm người hoặc

cá nhân tiến hành Thứ ba, các vấn đề về ANPTT biển có cả vấn đề mang tính phi bạo lực

(ô nhiễm, dịch bệnh, hệ sinh thái, ) và cả những vấn đề mang tính bạo lực (khủng bố, cướp biển,…) Thứ tư, việc giải quyết các vấn đề ANPTT nói chung và ANPTT trên biển nói riêng đều nhấn mạnh đến sự hợp tác, sử dụng biện pháp ngoại giao, kể cả là ngoại giao giữa quân đội các nước Thứ năm, các mối đe dọa từ ANPTT trên biển có thể hủy

hoại an ninh quốc gia dần dần và lâu dài nếu chúng ta không kịp thời ứng phó và ngănchặn, vì nó tác động đến yếu tố mang tính hạt nhân hoặc bệ đỡ cho ổn định và phát triển.Tóm lại, nhiều mối đe dọa an ninh phi truyền thống biển đã xuất hiện từ rất lâu tronglịch sử, nhưng do diễn ra trong phạm vi nhỏ hẹp, quy mô chưa lớn, truyền thông chưa pháttriển hoặc vấn đề quyền con người chưa được quan tâm nên ít hoặc không được quan tâm.Ngày nay, do tác động của toàn cầu hóa, mặt trái của sử dụng thành tự cách mạng khoahọc

– công nghệ, sự mở rộng các phương tiện truyền thông đa phương tiện,… con người cũng

đã học hỏi và phát triển nhiều công nghệ để khai thác tài nguyên biển, tận dụng nguồn tàinguyên dồi dào này để phát phát triển cá nhân, phát triển đất nước Do đó mà các vấn đề

an ninh phi truyền thống trên biển có điều kiện phát tác nhanh, lan tỏa rộng, ảnh hưởnglớn, trở thành mối quan tâm của toàn nhân loại

\

2 Đối tượng nghiên cứu

Xác định được tính cần thiết của chủ đề an ninh phi truyền thống trên biển này, xácđịnh đối tượng cần nghiên cứu là các khía cạnh xoay quanh vấn đề an ninh phi truyềnthống trên biển Đi từ những vấn đề khái quát cơ bản như là khái niệm, đặc điểm, phânloại, nguồn của an ninh phi truyền thống để có cái nhìn nền tảng, bao quát và hiểu rõ đượcbản chất của vấn đề Từ những hiểu biết cơ bản mang tính lý luận của đối tượng, chúng

em tiếp tục tìm hiểu thêm các thông tin xoay quanh vấn đề một cách thực tiễn hơn, đó lànhững công trình hiện đang có về đối tượng là an ninh phi truyền thống trên biển cả trongnước và ngoài nước, những sự kiện mang tính thách thức vẫn đang ngày ngày diễn ra và

từ thực trạng ấy đưa ra những biện pháp ứng phó kịp thời, hợp lý Vừa đảm bảo an ninhbiển, vừa tăng cường hợp tác quốc tế trong thời đại toàn cầu hóa như hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên phạm vi cả quốc tế lẫn trong nước Đây là một chủ đềmang tính toàn cầu, mức độ ảnh hưởng của an ninh phi truyền thống trên biển không chỉ ởmột quốc gia mà nó lan đến các quốc gia khác, gây ra những tổn thất, hậu quả về lâu dài,làm suy thoái, mất an ninh của các quốc gia Việc nghiên cứu các vấn đề xoay quanh đềtài ở phạm vi toàn cầu giúp chúng ta có thông tin mang tính toàn diện, có thêm cái nhìn đachiều để từ đó nhìn nhận, tiếp thu, học hỏi những thông tin, kiến thức cũng như các biệnpháp mới, đồng thời nhìn nhận, rút kinh nghiệm khắc phục những hạn chế đang có, nhằmduy trì, bảo vệ và phát huy an ninh, an toàn trên biển

Trong bài nghiên cứu dưới đây tập trung vào thực trạng của vấn đề hiện nay và nhữngthách thức đang đặt ra cho toàn cầu để nhằm đưa ra những biện pháp kịp thời nhất Tuynhiên, để có được những thông tin, thông số phục vụ cho việc nghiên cứu hiện nay thìcũng cần phải soi xét tìm hiểu về những thông tin mang tính lâu dài, đã có từ lâu, ví dụnhư các điều ước quốc tế có liên quan đến vấn đề an ninh phi truyền thống biển, từ nhữngthông tin này giúp đánh giá, nhìn nhận, nghiên cứu và đưa ra những vấn đề đã và đangđược giải quyết hoặc dự đoán những thách thức mà các quốc gia có thể phải đương đầutrong quá trình bảo vệ và gìn giữ an ninh an toàn trên biển Bài nghiên cứu sẽ chỉ ra cụ thểhơn những vấn đề được nêu trên đây

4 Phương pháp nghiên cứu

Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết Đồng thời sử dụng phương

5 Dự kiến kết quả

- Dự kiến kết quả nghiên cứu về vấn đề an ninh phi truyền thống trên biển có thể baogồm những kết luận sau:

o Đánh giá tình hình an ninh trên biển hiện nay: Nghiên cứu sẽ trình bày tình hình

an ninh trên biển hiện nay, bao gồm các mối đe dọa chính, các vụ việc xâmphạm an ninh trên biển, và các hệ thống an ninh hiện có trên các vùng biển khácnhau trên thế giới

o Phân tích các yếu tố gây ra an ninh phi truyền thống trên biển: Nghiên cứu sẽphân tích các yếu tố gây ra an ninh phi truyền thống trên biển, bao gồm các hành

vi phi pháp của các tàu cá, tàu thương mại, tàu chở dầu, các tác động của cáctình trạng xung đột trong khu vực, và các vấn đề pháp lý liên quan đến an ninhtrên biển

o Đề xuất các giải pháp tăng cường an ninh trên biển: Nghiên cứu sẽ đề xuất cácgiải pháp tăng cường an ninh trên biển, bao gồm việc tăng cường sự hợp tác giữacác quốc gia trong việc chia sẻ thông tin và tình báo, xây dựng các hệ thốnggiám sát và phát hiện sớm, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các lựclượng an ninh trên biển, và xây dựng các quy định pháp lý mới để bảo vệ an ninhtrên biển

o Đánh giá tính khả thi của các giải pháp đề xuất: Nghiên cứu sẽ đánh giá tính khảthi của các giải pháp đề xuất, bao gồm các khó khăn trong việc triển khai cácgiải pháp này, các tác động tới các lĩnh vực khác như thương mại, môi trường và

xã hội, và các giải pháp khác nhau được đề xuất bởi các quốc gia và tổ chứcquốc tế khác

o Đưa ra các khuyến nghị và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo: Nghiên cứu sẽđưa ra các khuyến nghị và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo để giải quyết cácvấn đề an ninh phi truyền thống trên biển một cách hiệu quả

- Có thể thấy, dự kiến kết quả nghiên cứu khoa học về an ninh phi truyền thống trên biển

sẽ đóng góp vào việc cải thiện hiểu biết và khả năng ứng phó với các thách thức anninh trên biển đang ngày càng phức tạp hơn;

- Nghiên cứu này dự kiến sẽ đưa ra những phân tích sâu sắc về tình hình an ninh trênbiển và những thách thức cụ thể đối với an ninh phi truyền thống trên biển, bao gồmcác hình thức tấn công mới, các mối đe dọa an ninh toàn cầu, và các mối đe dọa từ cácnhóm khủng bố và tội phạm tổ chức;

- Bên cạnh đó, nghiên cứu sẽ đề xuất những giải pháp và chiến lược an ninh phi truyềnthống trên biển hiệu quả, nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng phát hiện, ứngphó và ngăn chặn các hoạt động an ninh phi truyền thống trên biển Những giải pháp

và chiến lược này có thể bao gồm các biện pháp như tăng cường hợp tác giữa các quốc

gia,

đào tạo và nâng cao năng lực cho lực lượng an ninh trên biển, áp dụng công nghệ mới

và phát triển các giải pháp đột phá trong lĩnh vực an ninh trên biển;

- Kết quả của nghiên cứu này dự kiến sẽ được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực anninh và quốc phòng trên biển, góp phần đảm bảo an ninh và ổn định trên biển và đónggóp tích cực vào sự phát triển bền vững của khu vực và toàn cầu

gia, các tổ chức cũng như các chủ thể khác trong quan hệ quốc tế đương đại Tuy nhiên, trên

thế giới hiện nay có khá nhiều cách hiểu, quan niệm về an ninh phi truyền thống Giới nghiên

cứu trong nước và quốc tế hiện nay chưa thống nhất được một khái niệm hoàn chỉnh xungquanh thuật ngữ này Tùy thuộc vào cách nhìn nhận, góc độ, lĩnh vực tiếp cận, hoàn cảnh cụthể mà từng nhà nghiên cứu đưa quan niệm khác nhau về an ninh phi truyền thống

1.1 Các công trình nghiên cứu trong nước

- Đề tài cấp Bộ “Hợp tác an ninh phi truyền thống trên biển ở Đông Nam Á và gợi ý chínhsách cho Việt Nam” do TS Võ Xuân Vinh làm chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á là

cơ quan chủ trì Công trình là kết quả của đề tài nghiên cứu, qua đó để nhận diện các tháchthức an ninh phi truyền thống trên biển cũng như tìm hiểu về vấn đề hợp tác, ứng phó với cácthách thức an ninh phi truyền thống trên biển với sự tham gia của Việt Nam vào cơ chế hợptác này

- Trong “Mối đe dọa an ninh phi truyền thống và tác động của nó đến quan hệ quốc tế hiệnnay”, tác giả Hồ Châu và cộng sự trong công trình đã chỉ ra các đặc điểm của an ninh phitruyền thống: khả năng xuyên quốc gia; tính chất phi chính phủ; tính tương đối; khả năngchuyển hóa; tính vận động; tính vô hình và khó xác định

- Trong Tuyên bố chung ASEAN - Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền

thống thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ sáu giữa ASEAN và Trung Quốc, tổ chức

tại Phnôm Pênh, Campuchia ngày 04/11/2002, ASEAN và Trung Quốc thống nhất trong nhậnthức rằng:

“các vấn đề an ninh phi truyền thống như buôn bán ma túy bất hợp pháp, mua bán người bao

gồm mua bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh

tế quốc tế và tội phạm mạng, đã trở thành những yếu tố bất ổn quan trọng ảnh hưởng đến an ninh khu vực, quốc tế và đang đặt ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định của khu vực và quốc tế”; các vấn đề ANPTT có tính phức tạp, có nguồn gốc từ lâu và có tính chất

ngày càng nghiêm trọng; cần phải giải quyết các thách thức ANPTT “bằng cách tiếp cận

tổng hợp, kết hợp chính trị, kinh tế, ngoại giao, luật pháp, khoa học, công nghệ và các phương thức khác”; cần phải tăng cường hợp tác quốc tế và khu vực để giải quyết các thách

thức ANPTT

1.2 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

- Trong giới nghiên cứu phương Tây, Richard H Ullman có lẽ là một trong những người

đầu tiên đưa ra quan niệm ngắn gọn và cô đọng nhất về an ninh phi truyền thống Trong bài

viết mang tính tiên phong của mình vào năm 1983, ông cho rằng:“an ninh quốc gia không

nên hiểu theo nghĩa hẹp là bảo vệ nhà nước trước những cuộc tấn công quân sự qua biên giới lãnh thổ mà an ninh quốc gia còn phải đối mặt với những thách thức phi truyền thống, bao gồm: khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức, an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp, an ninh năng lượng và an ninh con người.”(1)

- Nhìn nhận dưới một góc độ khác, Mely Caballero Anthony quan niệm mối đe dọa an

ninh phi truyền thống có thể được định nghĩa là: thách thức đối với sự tồn vong và thịnh

vượng của các quốc gia, dân tộc, xuất hiện chủ yếu trong các nguồn phi quân sự, chẳng hạn như thay đổi khí hậu, suy thoái môi trường xuyên biên giới và nguồn tài nguyên cạn kiệt, bệnh truyền nhiễm, thiên tai, di cư bất hợp pháp, tình trạng thiếu lương thực, buôn lậu, buôn bán ma túy và các hình thức khác của tội phạm xuyên quốc gia (3)

- Còn theo Amitav Acharya(4) an ninh phi truyền thống là “các thách thức đối với sự tồn

vong và chất lượng cuộc sống của con người và nhà nước có nguồn gốc phi quân sự như thay đổi khí hậu, khan hiếm nguồn lực, bệnh dịch, thiên tai, di cư không kiểm soát, thiếu lương thực, buôn người, buôn ma túy và tội phạm có tổ chức” (5) Trong cách tiếp cận vấn đề

an ninh phi truyền thống này, hai đối tượng bị thách thức trực tiếp ở đây là nhà nước và conngười

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về “An ninh phi truyền thống”

2.1 Khái niệm; đặc điểm, phân loại

2.1.1 An ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống

a) An ninh phi truyền thống

An ninh biển là trạng thái ổn định, an toàn, không có các mối đe dọa xuất phát từ biển và

các vùng đất đối với các hoạt động bình thường của các nước, các tổ chức, cá nhân trên biểnhoặc các mối đe dọa từ biển đối với các hoạt động bình thường của các nước, các tổ chức, cá

nhân trên đất liền Dưới góc độ quốc phòng – an ninh, an ninh biển bao gồm cả an ninhtruyền thống và an ninh phi truyền thống.

An ninh truyền thống được hiểu là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội

chủ nghĩa và độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam có liên quanđến các yếu tố quân sự, đe doạ quốc gia, dân tộc An ninh truyền thống có cốt lõi là an ninhchính trị, an ninh quân sự lấy Nhà nước làm trung tâm của an ninh

Về đặc điểm

- Chỉ đưa ra các mối đe doạ về quân sự mà bỏ qua những nguy cơ khác đang ngày cànggia tăng như thảm họa môi trường, thiếu lương thực, cạn kiệt nguồn tài nguyên, suythoái kinh tế…

- An ninh truyền thống nhấn mạnh an ninh chính trị và quân sự của quốc gia

- Mối đe dọa an ninh truyền thống là xung đột giữa quân đội các nhà nước hoặc dùngbạo lực quân sự để đe dọa sự tồn tại và phát triển bền vững của chế độ xã hội, chủquyền lãnh thổ quốc gia; đề cao mối đe dọa đến từ ngoại xâm đối với chủ quyền, toànvẹn lãnh thổ quốc gia

- Mối đe dọa an ninh truyền thống uy hiếp trực tiếp đến chủ quyền lãnh thổ quốc gia –dân tộc, uy hiếp an ninh quốc gia

- Giải quyết an ninh truyền thống thường nhấn mạnh đến lấy biện pháp vũ trang – quân

viết mang tính tiên phong của mình vào năm 1983, ông cho rằng an ninh quốc gia không nên

hiểu theo nghĩa hẹp là bảo vệ nhà nước trước những cuộc tấn công quân sự qua biên giới lãnh thổ mà an ninh quốc gia còn phải đối mặt với những thách thức phi truyền thống, bao gồm: khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức, an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp, an ninh năng lượng và an ninh con người.

Nhìn nhận dưới một góc độ khác, Mely Caballero Anthony quan niệm mối đe dọa an

ninh phi truyền thống có thể được định nghĩa là: thách thức đối với sự tồn vong và thịnh

vượng của các quốc gia, dân tộc, xuất hiện chủ yếu trong các nguồn phi quân sự, chẳng hạn như thay đổi khí hậu, suy thoái môi trường xuyên biên giới và nguồn tài nguyên cạn kiệt, bệnh truyền nhiễm, thiên tai, di cư bất hợp pháp, tình trạng thiếu lương thực, buôn lậu, buôn bán ma túy và các hình thức khác của tội phạm xuyên quốc gia.

Còn theo Amitav Acharya, an ninh phi truyền thống là “các thách thức đối với sự tồn

vong và chất lượng cuộc sống của con người và nhà nước có nguồn gốc phi quân sự như thay đổi khí hậu, khan hiếm nguồn lực, bệnh dịch, thiên tai, di cư không kiểm soát, thiếu lương thực, buôn người, buôn ma túy và tội phạm có tổ chức” Trong cách tiếp cận vấn đề an

ninh phi truyền thống này, hai đối tượng bị thách thức trực tiếp ở đây là nhà nước và conngười

Song trùng với khoảng thời gian xuất hiện các quan niệm về an ninh phi truyền thống củanhững học giả trên thế giới được công bố, ở Việt Nam, thuật ngữ an ninh phi truyền thốngcũng bắt đầu được sử dụng, đồng thời cũng là chủ đề hấp dẫn đối với giới nghiên cứu nóichung, khoa học chính trị, an ninh, quốc phòng nói riêng

Theo Tạ Minh Tuấn: an ninh phi tuyền thống gồm: chủ nghĩa khủng bố quốc tế, buôn bán

ma túy và tội phạm xuyên quốc gia, HIV/AIDS, dịch bệnh, nhập cư bất hợp pháp, đói nghèo,chệch hướng phát triển, xuống cấp môi trường, thảm họa thiên nhiên, an ninh thông tin, phổbiến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD)

Tác giả Lê Văn Cương lại tiếp cận an ninh phi truyền thống từ các yếu tố mang tính chất

phi quân sự như: chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa khủng bố, an ninh tài chính, tiền tệ,

an ninh năng lượng, an ninh khoa học - kỹ thuật, hiệu ứng nhà kính với sự nóng lên của Tráiđất và mất cân bằng sinh thái (an ninh môi trường sinh thái), buôn lậu ma túy, dịch bệnhtruyền nhiễm (đối với người, gia súc và cây trồng), tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốcgia, rửa tiền, tấn công mạng, di dân bất hợp pháp, bùng nổ dân số, cạn kiệt nguồn nước, cướpbiển, kinh tế ngầm

An ninh phi truyền thống là một khái niệm mới xuất hiện trong vài thập niên gần đây vàđược sự quan tâm thu hút của dư luận quốc tế

 An ninh phi truyên thống có thể hiểu là một loại hình an ninh xuyên quốc gia do những

yếu tố phi chính trị và phi quân sự gây ra, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định, phát triển và an ninh của mỗi nước, của khu vực và của toàn cầu.

Đặc điểm chung của an ninh phi truyền thống là bao hàm những yếu tố phi quân sự

không tồn tại trong phạm vi một quốc gia dân tộc nó phát triển, lan tỏa và được truyền đinhanh chóng nhờ xu thế toàn cầu hóa và cuộc cách mạng khoa học công nghệ

2.1.2 Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống hiện nay

15ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp” Mối đedọa

“an ninh phi truyền thống” đã và đang thách thức đối với nền độc lập dân tộc, nhất là trongđiều kiện an ninh trên vùng biển, đảo có những bất ổn như hiện nay: Đó là nạn khủng bố,cướp biển, vận chuyển ma túy, xuất nhập cư trái phép; buôn lậu, gian lận thương mại trênbiển; biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và cạn kiệt tài nguyên biển; các tập đoàn kinh tếnước ngoài lợi dụng đầu tư, liên kết, liên doanh cùng khai thác để chi phối, khống chế nềnkinh tế biển

Thực tiễn cho thấy, tình hình an ninh hàng hải khu vực Biển Đông thời gian qua diễnbiến rất phức tạp và có chiều hướng gia tăng các vụ việc nghiêm trọng, gây thiệt hại về người,tài sản và ảnh hưởng lớn đến môi trường an ninh trên biển Theo thống kê của lực lượng cảnhsát biển Việt Nam, những năm qua đã có một số tàu vận tải biển của Việt Nam bị cướp biểntấn công; gia tăng số vụ xô xát trên vùng biển Vịnh Thái Lan giữa ngư dân Việt Nam với tàuThái Lan và Campuchia; hơn 70 tàu cá Việt Nam bị bắt giữ trên các vùng biển giáp ranh vớiIndonesia, Thái Lan, Campuchia và Malaysia; nhiều tàu thuyền nước ngoài đã tấn công, đâm,gây thiệt hại cho tàu cá của ngư dân Việt Nam trên vùng biển thuộc vùng đặc quyền kinh tế

và thềm lục địa của Việt Nam Điều đáng chú ý là, phát triển kinh tế biển là một mũi nhọntrong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng – an ninh ở nước ta.Kinh tế biển bao gồm nhiều ngành: hàng hải (vận tải biển); đánh bắt và nuôi trồng hải sản;khai thác dầu khí; du lịch biển; diêm nghiệp; dịch vụ tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn; phát triểnkinh tế đảo… Trong đó, hàng hải ở nước ta đang là ngành có tiềm năng lớn vì Việt Nam cólợi thế là vùng biển nằm ngay trên một số tuyến hàng hải chính của quốc tế qua Biển Đông,trong đó có tuyến đi qua eo biển Malacca - là một trong những tuyến có lượng tàu bè qua lạinhiều nhất thế giới Theo dự báo, trong một vài thập kỷ tới, với tốc độ tăng trưởng kinh tế caocủa các nước trong khu vực, sẽ gia tăng khối lượng hàng hóa vận chuyển qua Biển Đông gấphai, ba lần hiện nay, khi đó Biển Đông nói chung và vùng biển Việt Nam nói riêng càng cóvai trò to lớn trong thương mại thế giới, vùng biển Việt Nam sẽ trở thành chiếc cầu nối quantrọng để phát triển kinh tế trong nước và giao thông thương mại quốc tế Trong khi đó, tìnhtrạng buôn lậu, gian lận thương mại trên biển với các phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh

vi, xảo quyệt cũng là nguy cơ, thách thức lớn đối với các cơ quan chức năng nói chung và lựclượng cảnh sát biển nói riêng Vì vậy, việc chủ động ngăn ngừa các mối đe dọa “an ninh phitruyền thống” sẽ tạo lập được một môi trường chính trị ổn định, gia tăng các mối quan hệthương mại trên biển giữa nước ta với các nước trong khu vực và thế giới

Bên cạnh đó, đánh bắt hải sản là nghề biển truyền thống có thế mạnh của nước ta, là

17nước ta là sức mạnh phát huy khối đoàn kết toàn dân tộc, trên tất cả các phương diện Ngưdân là lực lượng quan

trọng trong xác lập và thực hiện chủ quyền quốc gia trên biển, họ chỉ thực sự an tâm ra khơikhi được tuyên truyền và bảo vệ bằng pháp luật về biển, được bảo đảm sự an toàn về tínhmạng và tài sản thông qua “lá chắn” hoạt động tuần tra, kiểm soát, thực thi nhiệm vụ trênbiển của lực lượng cảnh sát biển.

Một trong những mối đe dọa của “an ninh phi truyền thống” với an ninh biển hiện nay

là tình trạng ô nhiễm môi trường biển Ở nước ta những năm vừa qua, tình trạng biến đổi khíhậu cùng với việc quản lý chưa chặt chẽ hoạt động khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trườngbiển dẫn đến thực trạng nhiều nguồn tài nguyên khoáng sản biển đang bị khai thác quá mức,thiếu tính bền vững; môi trường biển ở một số nơi bị ô nhiễm đến mức báo động; nạn pháhủy rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn cũng ngày một tăng Cùng với đó, tình trạngđánh bắt thủy sản bằng chất huỷ diệt, đánh bắt cá thể non, đánh cắp san hô vẫn diễn ra làmgiảm đa dạng sinh học trên biển; độ đục của nước biển tăng cao do ảnh hưởng của hoạt độngtrên vịnh và ven bờ làm cho san hô bị chết nhiều; làm tăng khả năng bị tổn thương, là nguy

cơ làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Mặt khác, trong điều kiện bùng phát của công nghệ thông tin, xuất hiện một loại tộiphạm mới rất nguy hiểm, đe dọa trực tiếp tới Quốc phòng – An ninh, đó là tội phạm an ninhmạng, tội phạm công nghệ cao Các đối tượng này tìm cách đánh cắp các thông tin mật về anninh quốc gia, về chiến lược phát triển kinh tế, quân sự - quốc phòng, về sách lược ứng phócác vấn đề tranh chấp chủ quyền trên biển… Thông qua đó, lợi dụng “diễn biến hòa bình”,các lực lượng này sẽ “tung hỏa mù”, đưa “ý kiến tham luận” để gây chia rẽ nội bộ, làm suygiảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng trong giải quyết các sự việc liên quan đến vấn đề anninh biển, ô nhiễm môi trường biển gây tổn hại nghiêm trọng đến hiệu quả công tác đốingoại, hợp tác quốc tế của Việt Nam với các quốc gia, khu vực

Điều cần đặc biệt chú ý là, sự xuất hiện “an ninh phi truyền thống” trên vùng biển, đảokhông biệt lập với an ninh truyền thống (bảo vệ đất nước trước các mối đe dọa hoặc tấn côngbằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong) Nó có thể xâm nhập và chuyển hóa nhaunhư từ việc tranh chấp quyền lực, lãnh thổ trên biển đang từng bước chuyển hóa thành tranhchấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên và các nguồn lực phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xãhội từ biển, đảo (kinh tế hóa chính trị) Hay việc tận dụng ưu thế đi trước, có trình độ khoahọc công nghệ trong làm chủ, khai thác nguồn lực kinh tế biển để chủ động sử dụng các thủđoạn, cơ hội làm sâu sắc thêm mâu thuẫn, trầm trọng thêm những khó khăn nhằm đẩy nhanh

chính trị - tinh thần, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ…); mặt khác phát huy yếu tố ngoạilực, mở rộng và nâng cao hiệu quả quan hệ hợp tác quốc tế trên những nguyên tắc cơ bản, vìmục tiêu bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ.

2.2 Những tác động của an ninh phi truyền thống

Đối với Việt Nam, an ninh phi truyền thống tác động ảnh hưởng trên rất nhiều lĩnh vực,nghiên cứu những tác động đó có thể được khái quát trên một số nội dung chủ yếu sau:

Một là, tác động của an ninh phi truyền thống đối với chính trị:

Sự tác động đến chính trị của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam được biểuhiện trên hai nội dung chủ yếu đó là tác động nguy hại đến sự lãnh đạo của Đảng và sự điềuhành, quản lý của Nhà nước An ninh phi truyền thống tác động đến chính trị của đất nướcmột cách gián tiếp, thông qua sự tác động của rất nhiều lĩnh vực Những tác động này có thểgây ra mất trật tự xã hội làm nhân dân hoang mang mất niềm tin vào chế độ, ảnh hưởng trựctiếp đến sự quản lý, điều hành của Nhà nước Từ đó thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”trong nội bộ Đảng, chính quyền và Nhân dân Những vấn đề an ninh truyền thống khi mấtkiểm soát, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng, những khủng hoảng trầm trọng có thể sẽchuyển hóa thành an ninh truyền thống, kết hợp với các mối đe dọa như chiến lược “diễn biếnhòa bình” kích động gây rối, biểu tình, bạo loạn, làm mất ổn định đất nước, tạo cớ can thiệp

từ bên ngoài nhằm thay đổi chế độ, thay đổi chính quyền ở Việt Nam

Hai là, tác động của an ninh phi truyền thống đối với kinh tế

- Lĩnh vực kinh tế là một trong số những lĩnh vực chịu sự tác động trực tiếp của các mối

đe dọa an ninh phi truyền thống An ninh phi truyền thống tác động đến tất cả các khâucủa hoạt động kinh tế kể từ hoạch định chính sách kinh tế của nhà nước đến việc tổchức thực hiện hiệu quả của các hoạt động sản xuất, kinh doanh

- Hoạt động hoạch định chính sách kinh tế của nhà nước phụ thuộc rất nhiều nhân tốnhư: con người, tài nguyên, khoa học kỹ thuật, ngành nghề có thể nói tất cả các nhân

tố này đều chịu sự tác động của an ninh phi truyền thống

Ví dụ như: Vụ án Lã Thị Kim Oanh, vụ án tại tổng công ty tàu thủy Việt Nam Vinashine (năm 2013), vụ án Dương Chí Dũng, vụ án Nguyễn Đức Kiên (năm 2014)

Trong lịch sử, thế giới từng chứng kiến hiện tượng sóng thần ở Ấn Độ Dương ngày -12-2004 đã cướp đi sinh mạng của 255.000 người, để lại hậu quả nghiêm trọng về kinh

26-tế và nhiều lĩnh vực khác cho 11 quốc gia trong khu vực; vụ động đất gây sóng thần ởNhật Bản ngày 11-3-2011 đã làm thiệt hại cho nước này khoảng trên 300 tỉ USD Gầnđây tại Quảng Ninh, trong trận mưa lũ từ ngày 26-7-2015 đến ngày 29-7-2015 đã làmđịa phương này thiệt hại về kinh tế vào khoảng 1500 tỉ đồng