Bài giảng Miễn dịch học: Chương 1 - ThS. Nguyễn Thành Luân

Bài giảng Miễn dịch học: Chương 1 - ThS. Nguyễn Thành Luân

ĐẠI CƯƠNG VỀ MIỄN DỊCH HỌC

1

Chương 1

Các khái niệm

 Tên gọi tiếng

Anh “immunity”

 Tiếng Latinh

“immunitas” có

nghĩa là miễn

trừ

Thucydides

“ Tính miễn dịch”

3

 Trung Quốc thời

phong kiến :

người dân ở đây

có tập tục cho

người dân hít

chất bột làm từ

da của người bị

đậu mùa đã khỏi

để phòng ngừa

bệnh này

Edward Jenner

-thầy thuốc người

dịch từ vết thương

của người bị đậu

mùa (bò) tiêm cho

một đứa trẻ 8 tuổi

sau đó hồi phục thì

không bao giờ mắc

bệnh đậu mùa nữa

“ Tính miễn dịch”

 “Vaccination” (chủng ngừa) (vaccination bắt nguồn từ tiếng Latinh

“vacca” nghĩa là con

bò cái)

Thế giới năm 1890 cho rằng bệnh đậu mùa là căn bệnh đầu tiên trên thế giới đã bị loại trừ nhờ vào công tác chủng ngừa

Miễn dịch (immunity)

Là khả năng bảo vệ của cơ thể chống lại

những tác nhân gây bệnh xâm nhập từ bên

ngoài: yếu tố truyền nhiễm như vi sinh vật,côn

trùng,kí sinh trùng,các protein lạ gây độc cho

cơ thể

Miễn dịch học (immunus hay immunology)

Là môn học nghiên cứu về hệ thống miễn

dịch và các đáp ứng của hệ thống này trước

các tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể

Hệ thống miễn dịch (Immune system)

Là tập hợp các tế bào, mô và các phân

tử tham gia vào quá trình đề kháng chống

nhiễm trùng

Đáp ứng miễn dịch (Immune Response)

Bao gồm sự nhận biết tác nhân gây

bệnh hoặc những chất lạ, tiếp theo đó là

những phản ứng nhằm loại bỏ chúng ra

khỏi cơ thể

Miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch

đặc hiệu (Innate and Adaptive Immunity)

 Hệ miễn dịch không đặc hiệu (còn

gọi là miễn dịch tự nhiên) bao

gồm các cơ chế đề kháng đã tồn

tại trong cơ thể khi chƣa có nhiễm

trùng và sẵn sàng đáp ứng rất

nhanh khi vi sinh vật xâm nhập

Các thành phần chính của miễn

dịch bẩm sinh

9

 Các hàng rào vật

lý và hoá học

nhƣ da, niêm

mạc, các chất

kháng khuẩn

đƣợc tiết ra trên

các bề mặt này

Các thành phần chính của miễn

dịch bẩm sinh

 Các tế bào

thực bào (tế

bào trung tính,

đại thực bào)

và tế bào NK

(tế bào giết tự

nhiên – Natural

Killer Cells)

 Các protein trong máu, bao gồm các thành phần

của hệ thống bổ thể và các chất trung gian khác

của phản ứng viêm

Các thành phần chính của miễn

dịch bẩm sinh

Các protein gọi

là cytokines có vai trò điều hoà

và phối hợp các hoạt động của tế bào trong hệ miễn dịch bẩm sinh

Miễn dịch đặc hiệu

Miễn dịch dịch thể (humoral immunity)

 Đƣợc thực hiện qua kháng thể ,

 Đƣợc sản xuất bởi tế bào lymphô B

 Là cơ chế đề kháng chủ yếu chống lại các vi

sinh vật ngoại bào

 Kháng thể là những phân tử đƣợc chuyên môn

hoá , có thể tạo ra nhiều cơ chế loại bỏ kháng

nguyên khác nhau.

 Một số kháng thể khác kích thích tế bào bạch

cầu sản xuất ra các chất trung gian của phản

ứng viêm

Miễn dịch qua trung gian tế bào

(cell-mediated immunity)

Là kiểu đáp ứng được thực hiện qua

trung gian của tế bào lymphô T

Do các vi sinh vật : virus và một số vi

khuẩn không chịu tác động trực tiếp

của kháng thể lưu động trong máu

Miễn dịch đặc hiệu

MIỄN DỊCH TẾ BÀO

Các cơ quan lympho

trung ƣơng

Các cơ quan lympho ngoại biên

Miễn dịch chủ động và thụ động

Tính đặc hiệu và đa dạng

Thành phần của kháng nguyên đƣợc

gọi là quyết định kháng nguyên hay

epitop

Opsonin hoá : kháng thể đã chuẩn bị vi

khuẩn để TB thực bào dễ bắt giữ hơn

Tính đặc hiệu : trên màng của các tế

bào lymphô có những thụ thể riêng để

nhận diện những cấu trúc kháng nguyên

khác nhau

Nhớ miễn dịch

Sự tiếp xúc của hệ miễn dịch với kháng

nguyên lạ làm tăng cường đáp ứng với

kháng nguyên đó khi nó xâm nhập cơ

thể các lần sau

Đáp ứng này thường nhanh hơn, mạnh

hơn và khác về chất so với đáp ứng sơ

cấp khi cơ thể tiếp xúc kháng nguyên

lần đầu tiên

21

ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH

 Đáp ứng miễn dịch lần đầu (primary immune

response)

 Có thời gian tiên phát dài, cường độ đáp ứng yếu và

thời gian đáp ứng ngắn

 Một số tế bào T và B đã được mẫn cảm sẽ trở thành

tế bào trí nhớ (memory cell) nếu tiếp xúc lại với kháng

nguyên sẽ tạo ra đáp ứng miễn dịch thứ phát.

 Đáp ứng miễn dịch thứ phát (secondary immune

response)

 Có thời gian tiềm tàng ngắn hơn, cường độ đáp ứng

mạnh hơn và thời gian duy trì đáp ứng dài hơn do các

tế bào trí nhớ phát triển nhanh và mạnh tạo thành một

dòng tế bào chuyên sản xuất ra kháng thể đặc hiệu

23

Nhận xét

kháng thể khác nhau (tính đặc hiệu)

thì nhanh hơn và mạnh hơn (nhớ)

sau mỗi lần gây miễn dịch (tự giới hạn)

-tương tự đối với miễn dịch tế bào.

25

Chuyên môn hoá

 Hệ thống miễn dịch đáp ứng

một cách đặc biệt và khác nhau

đối với từng vi sinh vật sao cho

cơ chế đề kháng.

Tự giới hạn

 Tất cả đáp ứng miễn dịch bình

thường sẽ giảm dần theo thời

gian để trả lại hệ miễn dịch ở

trạng thái nghỉ ban đầu

27

Không phản ứng với bản thân

Khả năng nhận biết, đáp ứng và

loại bỏ kháng nguyên lạ và không

phản ứng lại để gây hại cho cơ thể

(dung nạp)

Tự dung nạp có thể dẫn đến đáp

ứng miễn dịch đối với kháng

nguyên bản thân (tự kháng nguyên)

và hình thành các bệnh tự miễn.

HỆ THỐNG MIỄN DỊCH

Hình: Hệ thống vị trí các cơ quan miễn dịch ở người

Các thành phần tế bào của

hệ thống miễn dịch tế bào

31

 Nhóm lymphocyte:

lymphocyte T,

lymphocyte B, tế bào

NK (natural killer

cells)

Dựa vào đặc điểm,chức năng có thể chia

thành 4 nhóm:

Tế bào lymphocytes

Các thành phần tế bào của hệ

thống miễn dịch tế bào

 Nhóm thực

bào: tiểu/đại thực

bào (microphage/

macrophage), tế

bào đuôi gai,

bạch cầu hạt

trung tính, bạch

cầu ƣa axit.

33

VAI TRÒ CỦA ĐẠI THỰC BÀO

Các thành phần tế bào của hệ

thống miễn dịch tế bào

 Nhóm tế

bạch cầu ƣa

base, dƣỡng

bào, tiểu cầu.

35

Các thành phần tế bào của hệ

thống miễn dịch tế bào

  Nhóm tế

bào khác:

tế bào nội

mạch.

Các giai đoạn của đáp ứng

miễn dịch đặc hiệu

37

KIẾN THỨC CẦN NHỚ

 Khái niệm miễn dịch

 Phân biệt miễn dịch: đặc hiệu và không đặc hiệu

 Phân loại các nhóm trong từng loại miễn dịch

 Các đặc tính miễn dịch

 Hệ thống miễn dịch & các thành phần của hệ

thống miễn dịch

KẾT THÚC CHƯƠNG 1

39