40 Bảng 4.5: Hiện trạng sinh trưởng sinh dưỡng của các loài cây xanh tầng cây cao tại địa điểm nghiên cứu .... Từ vấn đề trên tôi quyết định nghiên cứu về đề tài: “Đánh giá hiện trạng si
Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
Tình hình nghiên cứu cây xanh thế giới và Việt Nam
2.1.1 Khái quát về cây xanh
2.1.1.1 Vai trò của cây xanh
Hệ sinh thái đô thị khác biệt với các hệ sinh thái tự nhiên bởi sự hiện diện của thành phần công nghệ, bao gồm nhà máy, cơ quan và xí nghiệp Thành phần này quyết định dòng năng lượng trong hệ sinh thái, nhưng cũng dẫn đến ô nhiễm môi trường do mật độ dân cư cao và sự phát triển công nghệ Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ phương tiện giao thông, nhà máy, xí nghiệp và rác thải sinh hoạt, với các chất ô nhiễm như bụi, khói, khí độc, chất thải và tiếng ồn Không khí và nguồn nước là hai đối tượng dễ bị ô nhiễm nhất Để bảo vệ môi trường, bên cạnh việc giảm thiểu nguồn ô nhiễm, cây xanh đóng vai trò quan trọng nhờ vào các chức năng của nó.
Chúng có khả năng ngăn chặn bức xạ mặt trời, hạn chế quá trình bốc hơi nước, và giữ độ ẩm cho đất cũng như không khí Điều này đạt được thông qua việc kiểm soát bốc hơi nước, gió và lưu thông gió (Nguyễn Văn Huy, 2011).
Cây xanh giúp giảm thiểu các chất độc hại trong không khí và dưới đất, như CO, SO, chì, sắt và kẽm Chúng còn có khả năng giảm nồng độ bụi, hạn chế tiếng ồn, giảm nhiệt độ, tạo đối lưu không khí, sinh ra luồng gió mát và tăng cường lượng oxy trong môi trường.
Cây hòe hoa vàng là lựa chọn lý tưởng để trồng trên đường phố, với khả năng giữ lại 2.156 tấn bụi mỗi năm Ngoài ra, bụi trên bãi cỏ dưới cây có thể giảm từ 1/6 đến 1/3 so với mức bình thường (Nguyễn Văn Huy, 2011).
-Tạo cảnh quan đô thị
Cây xanh có những tính chất quan trọng như hình dạng tán lá và thân cây, cùng với màu sắc của lá, hoa và thân cây, cũng như trạng thái mùa của lá Những yếu tố này không chỉ làm tăng giá trị thẩm mỹ cho công trình kiến trúc mà còn góp phần nâng cao vẻ đẹp của cảnh quan chung.
-Tác dụng kiểm soát giao thông và phòng hộ an toàn
Kiểm soát giao thông không chỉ liên quan đến xe cơ giới mà còn cả người đi bộ Các bụi thấp, bờ dậu và đường viền cây xanh trong công viên không chỉ có tác dụng trang trí mà còn giúp định hướng cho người đi bộ Chẳng hạn, hàng cây bên đường với các gốc cây được sơn vôi trắng đóng vai trò như tín hiệu chỉ dẫn cho người đi đường (Lê Ngân, 2015).
Việc chặt tỉa cành nhánh và đốn hạ những cây già cỗi không còn hiệu quả là nguồn cung cấp gỗ củi cho sinh hoạt Bên cạnh đó, một số loại cây còn có thể cho thu hoạch quả, như được nêu trong nghiên cứu của Lê Ngân (2015).
2.1.1.2 Phân loại hệ thống cây xanh đô thị
Hiện nay trên thế giới cũng như trong nước đang có những phương pháp phân loại để xác định thành phần hệ thống cây xanh đô thị như sau:
-Theo nguồn gốc: Gồm có cây trồng nhân tạo và cây tự nhiên
- Theo dạng sống thực vật:
+ Theo hình thái lá: Cây lá rộng, cây lá kim
+ Theo trang mùa: Cây rụng lá, bán rụng lá, cây thường xanh
+ Theo hình dạng tán lá: Cây tán rộng, cây tán hẹp; cây tán dày, cây tán thưa; tán hình chóp, hình trứng, hình dù
Cây được phân loại theo kích thước thành bốn nhóm chính: cây gỗ, cây bụi, cây thảo và cây leo Trong nhóm cây gỗ, có thể chia thành hai loại: cây gỗ lớn với chiều cao trên 20m và cây gỗ trung bình.
H-20m, cây gỗ nhỡ H-15m và cây gỗ nhỏ H=6-10m Cây bụi có chiều cao H< 6cm
-Theo mục đích sử dụng: Gồm có cây che bóng, cây phủ xanh và cây trang trí
- Theo tuổi thọ: Cây lâu năm, cây một năm; cây có đời sống dài, cây có đời sống ngắn; cây dài ngày, cây ngắn ngày
Các dạng sống và chức năng sử dụng có thể được phân chia thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm cây đại mộc, cây rào che, cây rào ngắn, cây dạng bụi, dây leo, cỏ, cây che phủ nền và hoa ngắn ngày.
- Phân chia theo quy hoạch môi trường đô thị có:
Cây xanh tập trung là rừng trỗng hỗn giao, tạo thành vành đai xanh có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, nghỉ ngơi của cộng đồng.
+ Cây xanh đường phố: Chức năng chính là che bóng, trang trí và bảo vệ môi trường
Cây xanh trong công viên và vườn hoa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và điều hòa khí hậu Chúng không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí và nghỉ ngơi của cộng đồng.
+ Cây xanh chuyên dụng: Bảo vệ các công trình kiến trúc văn hóa, các khu di tích lịch sử
+ Cây xanh trường học, công sở: Chủ yếu che bóng, điều hòa khí hậu, phục vụ công tác giáo dục, học tập
+ Cây xanh vườn hộ, biệt thự: Là hệ thống cây ăn quả, cây trang trí
Có nhiều phương pháp để xác định thành phần hệ thống cây xanh đô thị, trong đó phương pháp dựa trên quy hoạch môi trường đô thị được coi là phù hợp nhất và đang được áp dụng rộng rãi (Trần Văn Nhã, 2014).
2.1.1.3 Đặc điểm môi trường sinh trưởng và tiêu chuẩn cây xanh đô thị
2.1.1.3.1 Đặc điểm môi trường sinh trưởng của cây xanh đô thị
Theo Lê Đồng Tấn (2003), cây xanh đô thị sinh trưởng trong môi trường bị biến đổi do các hoạt động xây dựng của con người Cụ thể:
Cây xanh đường phố thường phải thích nghi với môi trường sống hoàn toàn khác biệt so với điều kiện tự nhiên của chúng Những thay đổi này bao gồm nền đất bị xáo trộn và tầng đất mặt không phù hợp với cây trồng Môi trường sống cũng bị ô nhiễm bởi vật liệu xây dựng và khói bụi từ phương tiện giao thông Sau khi trồng, cây xanh thường chịu tác động từ các công trình xây dựng và hoạt động hàng ngày của con người Không gian sinh trưởng bị hạn chế do chiều cao của các công trình, và nhiều khu vực còn gặp tình trạng ngập nước vào mùa mưa do hệ thống thoát nước kém.
Cây xanh trong vườn hoa công viên đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện môi trường sống, nhưng sự thay đổi do ô nhiễm từ vật liệu xây dựng và điều kiện lập địa bị biến đổi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chúng Mặc dù không khí ở đây ít bị ô nhiễm, nhưng do lượng người qua lại đông đúc, cây xanh vẫn phải chịu tác động từ hoạt động của con người.
Cây xanh trong công sở và trường học thường phải đối mặt với điều kiện lập địa biến đổi, dẫn đến môi trường đất bị ô nhiễm hoặc biến dạng trong quá trình xây dựng Những tác động này chủ yếu xuất phát từ việc không gian sinh trưởng bị hạn chế và nền đất bị ảnh hưởng bởi hoạt động của con người.
Những qui định của nhà nước về vấn đề cây xanh
Theo tiêu chuẩn TCVN 9257:2012, thiết kế cây xanh đô thị phục vụ công cộng bao gồm ba loại cây xanh Cây xanh công cộng trong các đô thị được quy hoạch và thiết kế nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống.
Cây xanh sử dụng công cộng cần được kết hợp với các loại cây xanh sử dụng hạn chế, cây xanh chuyên môn và vành đai xanh ngoài đô thị, bao gồm cả mặt nước, để tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và liên tục.
Quy hoạch và trồng cây xanh phục vụ công cộng cần đảm bảo an toàn giao thông, bảo vệ các công trình kiến trúc và hạ tầng kỹ thuật đô thị, đồng thời không gây nguy hiểm cho người sử dụng và môi trường sống của cộng đồng.
2.2.2 Quy hoạch cây xanh trên đường phố
Theo nghị định 64/2010/NĐ-CP quản lý cây xanh đô thị về việc quy hoạch cây xanh trên đường phố:
- Cây bóng mát trồng trên đường phố phải đảm bảo các quy chuẩn kỹ thuật và khoảng cách cây trồng, chiều cao, đường kính cây
Việc lựa chọn hình thức bố trí cây và loại cây trồng trên đường phố cần phù hợp với từng loại đường phố và đặc thù của đô thị, đồng thời đảm bảo an toàn cho người và phương tiện giao thông Đặc biệt, tại các đảo giao thông, việc bố trí cây xanh phải tuân thủ các quy định về an toàn giao thông.
- Cây xanh được trồng dưới đường dây điện phải đảm bảo hành lang an toàn lưới điện theo quy định của pháp luật về điện lực
Trên các tuyến đường phố đô thị, việc đánh số cây bóng mát là cần thiết để lập hồ sơ quản lý cây và thực hiện kiểm tra định kỳ theo quy trình kỹ thuật quy định.
- Trồng cây xanh không che khuất biển báo hiệu đường bộ và đèn tín hiệu giao thông
2.2.3 Quy hoạch đối với cây xanh trong công viên – vườn hoa, quảng trường và các khu vực công cộng khác của đô thị
Theo nghị định 64/2010/NĐ-CP, việc quản lý cây xanh đô thị được quy định rõ ràng, đặc biệt là trong quy hoạch cây xanh tại các công viên, vườn hoa, quảng trường và các khu vực công cộng khác trong đô thị.
Cây xanh trồng tại các khu vực công cộng như công viên, vườn hoa, quảng trường, ven hồ nước và bờ sông trong đô thị cần tuân thủ quy hoạch chi tiết về cây xanh và công viên đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Việc trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh trong đô thị phải tuân thủ các quy định tại Điều 11, Điều 13 và Điều 14 của Nghị định 64/2010/NĐ-CP.
Nội dung và phương pháp nghiên cứu
Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
- Các loại cây xanh cảnh quan được trồng tại đường Lý Thánh Tông- Gia
Địa điểm và thời gian ngiên cứu
- Địa điểm nghiên cứu: Đường Lý Thánh Tông- Gia Lâm – Hà Nội
- Thời gian nghiên cứu: 24/1/2022 đến 24/7/20222.
Nội dung nghiên cứu
3.3.1 Hiện trạng và quy mô các loại hình cây xanh cảnh quan tại địa điểm nghiên cứu
Tại đường Lý Thánh Tông, việc xác định loại hình cây xanh cảnh quan bao gồm việc phân loại chủng loại cây, diện tích và quy mô của từng loại Đồng thời, cần mô tả đặc điểm riêng biệt của từng loại cây để hiểu rõ hơn về sự đa dạng và giá trị của cây xanh trong khu vực này.
Mẫu bảng 01: Hiện trạng và quy mô các loại hình cây xanh cảnh quan tại địa điểm nghiên cứu
Chủng loại cây xanh, cảnh quan Đơn vị
Quy mô Mô tả đặc điểm
Công viên m 2 Xác định số lượng Đường phố m 2 Xác định số lượng
Vành đai xanh m 2 Xác định số lượng
- Xác định đặc điểm phân tầng của hệ thống cây xanh cảnh quan tại (tầng cây cao, cây trồng thảm, cây trồng viền, ngoại tầng, …)
3.3.2 Điều tra, đánh giá sinh trưởng của các loài cây xanh tầng cây cao
- Hiện trạng thành phần, số lượng các loài cây xanh (tầng cây cao) tại địa điểm:
• Xác định tên loài cây xanh có tại khu vực nghiên cứu (bao gồm tên thường gọi và tên khoa học)
• Xác định số lượng từng loài cây chia theo đường kính cây ngang ngực (hay chiều cao 1,2m tính từ mặt đất lên)
Mẫu bảng 02: Hiện trạng thành phần, số lượng và tỉ lệ sống các loài cây xanh
(tầng cây cao) tại địa điểm nghiên cứu
Loài cây Số lượng (cây)
Hiện trạng sinh trưởng của các loài cây xanh, đặc biệt là tầng cây cao, được đánh giá qua các chỉ số quan trọng như chiều cao vút ngọn, chiều cao dưới cành, đường kính tán cây, đường kính thân cây và bề dày tán Những chỉ số này giúp xác định mức độ phát triển và sức khỏe của cây, từ đó có những biện pháp chăm sóc phù hợp.
Mẫu bảng 03: Hiện trạng sinh trưởng, thành phần, số lượng và kích cỡ các loài bụi tại địa điểm nghiên cứu
STT Loài cây Số lượng cây
Tên thường gọi Tên KH ố (cm) Hvn
Mẫu bảng 04: Hiện trạng sinh trưởng sinh dưỡng của các loài cây xanh
(tầng cây cao) tại địa điểm nghiên cứu
Loài cây Hiện trạng sinh trưởng
- Hiện trạng sinh trưởng sinh thực của các loài cây xanh (tầng cây cao) ở địa điểm tại thời điểm nghiên cứu:
• Mô tả tại thời điểm điều tra cây có hoa, quả không
• Xác định mức độ sai hoa, sai quả theo các mức độ: không có, ít, trung bình, rất sai
Mẫu bảng 05: Hiện trạng sinh trưởng sinh thực của các loài cây xanh (tầng cây cao) tại địa điểm nghiên cứu
Loài cây Hoa Quả Ghi chú
% Mức độ sai hoa (rất sai,
% Mức độ sai quả (rất sai, TB, ít)
Tại thời điểm điều tra, cần mô tả tình trạng của cây, bao gồm sự hiện diện của hoa và quả, cũng như số lượng hoa quả Cần xác định tỷ lệ phần trăm cây trong quần thể có hoa và quả để đánh giá sự sinh trưởng và phát triển của chúng.
- Hiện trạng sâu bênh hại hệ thống cây xanh tại địa điểm
• Ở thời điểm điều tra, xác định tên sâu bệnh hại và đánh giá mức độ gây hại
• Các cây xanh cảnh quan tầng cao thường gặp sâu đục thân, sâu ăn lá và bệnh mục gỗ
Mẫu bảng 06: Hiện trạng sâu bênh hại hệ thống cây xanh tại địa điểm nghiên cứu
Loài cây Tên sâu/ bênh hại …
Số cây nhiễm % Mức độ hại
3.3.3 Đánh giá đa dạng loài cây xanh cảnh quan
- Tổng hợp đa dạng loài cây xanh tầng cây cao tại khu vực:
• Số loài cây bản địa - cây du nhập
• Số loài thường xanh - số loài rụng lá theo mùa
Mẫu bảng 07: Kết quả tổng hợp đa dạng loài cây xanh tầng cây cao tại địa điểm nghiên cứu
Họ thực vật Tổng số loài (thuộc họ)
Số loài rụng lá theo mùa
Tổng hợp đa dạng các loài cây thảm và bụi bao gồm số lượng cây bụi, cây thân thảo, cũng như các loài tạo thảm hoa và thảm xanh có mặt tại địa điểm.
Mẫu bảng 08: Kết quả tổng hợp đa dạng loài cây thảm và bụi tại địa điểm nghiên cứu
Họ thực vật Tổng số loài (thuộc họ)
Số loài tạo thảm hoa
Số loài tạo thảm xanh
- Tổng hợp đa dạng loài cây leo và ngoại tầng tại địa điểm Xác định số loài cây leo và số loài cây ngoại tầng
Mẫu bảng 09: Kết quả tổng hợp đa dạng loài cây leo và ngoại tầng tại địa điểm nghiên cứu
Họ thực vật Tổng số loài (thuộc họ)
Số loài cây thân leo
Số loài tạo thảm hoa
Số loài tạo thảm xanh
Hệ thống cây xanh cảnh quan tại khu nghiên cứu thể hiện sự đa dạng về màu sắc, với sự thay đổi rõ rệt của màu sắc lá và hoa theo từng mùa Các loại hình cây xanh như cây tầng cao, cây leo và cây thảm đều góp phần tạo nên bức tranh sinh động cho không gian cảnh quan.
Mẫu bảng 10 Sự đa dạng màu sắc hoa theo 6 tháng tại địa điểm nghiên cứu
Mẫu bảng 11 Sự đa dạng màu sắc lá theo 6 tháng tại địa điểm nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
- Kế thừa các tài liệu:
• Bản đồ quy hoạch cây xanh tại tuyến đường Lý Thánh Tông, Gia Lâm, Hà Nội
• Những tài liệu, công trình nghiên cứu về cây xanh cảnh quan
-Phương pháp điều tra, thu tập số liệu:
• Điều tra hiện trạng: Thành phần loài, tên khoa học, tên họ,…
• Các chỉ tiêu sinh trưởng của hệ thống cây xanh:
+ Cây bóng mát: chiều cao, đường kính thân, khoảng cách cây với cây, khoảng cách cây với công trình kiến trúc
+ Cây bụi, cây thảm: số lượng cây, diện tích trồng
• Đo đếm các chỉ tiêu: Dụng cụ: thước dây, sào,…
STT Chỉ tiêu Cách đo
1 Chu vi thân chính Đo từ độ cao 1,2m tính từ gốc của thân
2 Chiều cao vút ngọn (Hvn) Tổng chiều cao của cây từ mặt đất đến ngọn cây
3 Chiều cao dưới cành (Htc) Từ gốc đến điểm phân cành đầu tiên
4 Bán kính tán Từ tâm của cây ra đến cành vươn ra ngoài cùng
5 Bề dày tán Lấy chiều cao vút ngọn trừ đi chiều cao dưới cành
• Thành phần cây xanh bóng mát trong toàn bộ địa điểm
+ Các dạng sống: cây dạng vừa, gỗ trung bình, gỗ lớn, gỗ nhỏ
+ Phân bố: cây trồng đường phố, cây trồng khu vành đai, cây trồng vườn công viên, cây trồng khu chức năng
• Phương pháp đo đếm 1 lần (lần 1: tháng 2 năm 2022)
MẪU BIỂU THU THẬP SỐ LIỆU CÂY XANH - TẦNG CÂY CAO
Ngày: Người khảo sát: Địa điểm: Đặc điểm chung của hạng mục cây xanh:
(số nhà chẵn/ lẻ/ dải phân cách giữa)
Thứ tự thân (cây nhiều thân/ gốc)
Kích cỡ chu vi thân Đ-T N-B Đ-T N-B cả cây gỗ/bụi
- Thu thập số liệu thông qua việc đi thực địa cũng như những số liệu tìm hiểu qua internet
• Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
- Tên khoa học của các loài cây được xác định theo các tài liệu của Nguyễn Tiến Bân (2003-2005), Phạm Hoàng Hộ (1992)
Sử dụng phần mềm Excel trên máy tính để tính toán các chỉ số đường kính (trung bình, xấu, rất xấu) dựa trên thống kê số lượng cây theo từng chất lượng Sau đó, tính tỷ lệ phần trăm tổng số cây theo công thức đã được xác định.
N% là phần trăm cây của một cấp chất lượng
N số cây thực tế của cấp chất lượng