ĐẶ T V ẤN ĐỀ
Chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp protein động vật cho xã hội, với chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là gà, chiếm vị trí then chốt Năm 2021, cả nước có 409,5 triệu con gà, sản lượng thịt gà đạt 1,46 triệu tấn.
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 21 giống gà nội, trong đó giống gà Tiên Yên, có nguồn gốc từ huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh, được nuôi với quy mô lớn từ 1000 đến trên 2000 con mỗi lứa Tuy nhiên, người dân thường chăn nuôi gà dựa vào kinh nghiệm, với khẩu phần thức ăn tự phối trộn không cân đối và thời gian nuôi kéo dài từ 7-8 tháng, thậm chí lâu hơn Nguồn giống gà Tiên Yên đã trải qua nhiều năm chăn nuôi mà không có sự quản lý và chọn lọc thích hợp, dẫn đến tình trạng cận huyết, suy thoái nguồn gen và lai tạp Trong bối cảnh hiện tại, chưa có nhiều nghiên cứu về giống gà này, vì vậy tôi thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của khẩu phần thức ăn đến khả năng sinh trưởng của gà Tiên Yên nuôi tại xã Phong Dụ, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.”
MỤC ĐÍCH - YÊU CẦU
Mục tiêu chung
Chọn ra được khẩu phần ăn thích hợp để nuôi gà Tiên Yên góp phần phát triển chăn nuôi giống gà.
Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá khả năng sinh trưởng của gà Tiên Yên từ 13 tuần tuổi đến xuất bán
- Đánh giá được năng suất thịt gà trống và trống thiến Tiên Yên
- Đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn và chi phí thức ăn của gà Tên Yên được ăn các khẩu phần thức ăn khác nhau
Yêu c ầ u
Theo dõi, thu thập số liệu đầy đủ và chính xác
TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ GIỐNG GÀ NỘI
Gà Tiên Yên
Gà Tiên Yên, hay còn gọi là gà đồi hoặc gà râu, là một giống gà nội địa nổi tiếng của Việt Nam, có nguồn gốc từ huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh Giống gà này đã được Nhà nước Việt Nam công nhận là một loại vật nuôi hợp pháp cho sản xuất và kinh doanh Gà Tiên Yên không chỉ là đặc sản nổi bật của Quảng Ninh mà còn được vinh danh là một trong những món ngon tiêu biểu của Việt Nam, theo kết quả bầu chọn của Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam.
Gà Tiên Yên nổi bật với nhiều đặc điểm di truyền ưu việt, bao gồm khả năng chống chịu dịch bệnh tốt và chất lượng thịt thơm ngon Chúng thích nghi tốt với các điều kiện nuôi chăn thả hoặc bán chăn thả Theo nghiên cứu của Nguyễn Đình Tiến và cộng sự (2020), gà Tiên Yên ở 1 ngày tuổi có màu sắc chủ yếu là vàng sọc đen (90%) và vàng sáng (10%) Đến 38 tuần tuổi, gà trống có màu đen ánh đồng (71,8%) và nâu ánh đồng (28,2%), trong khi gà mái có màu vàng sáng (80%) và nâu sẫm (20%) Tỷ lệ nuôi sống của giống gà này đạt khoảng 94,6%, với khối lượng cơ thể lúc 4 tuần tuổi đạt 298 gam và lúc 19 tuần tuổi đạt 1.183 gam cho gà mái và 1.673 gam cho gà trống.
Gà Tiên Yên bắt đầu đẻ trứng lần đầu tiên ở tuổi 23 tuần Tỷ lệ đẻ đạt 5% khi gà đạt 25 tuần tuổi, và ở 33 tuần tuổi, đàn gà đạt tỷ lệ đẻ cao nhất là 53,52%.
Tỷ lệ đẻ và năng suất trứng trung bình đạt 30,08%, với 4,97kg thức ăn cần thiết để sản xuất 10 quả trứng Tỷ lệ trứng có phôi là 89,20%, trong khi tỷ lệ nở trên số trứng đem ấp đạt 82,49% và tỷ lệ nở trên số trứng có phôi là 90,90% Đặc biệt, tỷ lệ gà con loại I so với số gà con nở ra là 94,48%, và tỷ lệ gà loại I so với số trứng đem ấp đạt 78,25%.
Gà Đông Tảo
Gà Đông Tảo là giống gà địa phương có nguồn gốc từ xã Đông Tảo, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, nổi bật với tầm vóc lớn, đầu to, mào nụ và chân to xù xì Lông gà trống có màu mận chín hoặc mã lĩnh, trong khi gà mái chủ yếu có lông màu nâu và vàng nhạt Gà Đông Tảo có tốc độ mọc lông chậm, đặc biệt trong giai đoạn từ 1 đến 4 tháng tuổi, khiến tỷ lệ sống sót thấp trong mùa đông lạnh Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Duy và cộng sự (2020), gà trống và mái Đông Tảo đạt khối lượng lần lượt là 2584,76g và 2188,95g sau 24 tuần tuổi Mặc dù có ưu điểm về kích thước và khối lượng trứng lớn, gà Đông Tảo cũng gặp nhược điểm như xương to, đẻ ít và khả năng tăng đàn chậm Hiện nay, gà Đông Tảo được nuôi theo hai hướng: thuần và lai, trong đó gà trống thường được lai với các giống gà nhập nội như gà Lương Phượng và gà Kabir để tạo ra con lai có tốc độ sinh trưởng nhanh và chất lượng thịt tốt, góp phần nâng cao năng suất cho ngành chăn nuôi.
Gà H ồ
Gà Hồ có nguồn gốc từ làng Lạc Thổ, Thị trấn Hồ, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, và sự phát triển của nó gắn liền với tập quán cổ truyền và nền văn hiến vùng quê Kinh Bắc Đây là nơi sản xuất tranh Đông Hồ nổi tiếng, đã đi vào lịch sử và được lưu truyền cho đến ngày nay Gà Hồ cũng được nuôi phổ biến ở một số huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh cũ và các vùng khác ở miền Bắc.
Gà Hồ 1 ngày tuổi có màu lông vàng nhạt ở đầu, cổ, thân, cánh và đuôi, trong khi mỏ và chân cũng mang màu vàng Đến 8 tuần tuổi, sự phân biệt giữa gà trống và gà mái trở nên rõ rệt.
Gà Hồ trống trưởng thành có hình dáng giống như hình cốc, với hai màu lông chủ yếu là vàng đồng và đen Đầu và cổ của gà trống có màu vàng đồng, trong khi cánh và mỏ có màu đen và nâu vàng tương ứng Chân gà có màu vàng với cạnh chân màu đỏ, và mào cùng tích có màu đỏ, với hai kiểu mào là mào dâu và mào nụ Gà Hồ bắt đầu đẻ trứng khi được 185 ngày tuổi, với khả năng đẻ từ 3-4 lứa mỗi năm, đạt khoảng 55-57 quả trứng mỗi năm cho mỗi mái.
Gà Hồ có trọng lượng trung bình khoảng 52,5g mỗi quả trứng và có kích thước lớn hơn so với nhiều giống gà địa phương khác Gà trống trưởng thành nặng từ 3,5 đến 4,5kg, nhưng do khối lượng lớn, chúng thường gặp khó khăn trong việc giao phối, dẫn đến tỷ lệ trứng có phôi thấp.
Hiện nay, để cải thiện tỉ lệ ấp nở của trứng gà Hồ, người chăn nuôi thường sử dụng máy ấp trứng Tỉ lệ ấp nở đối với trứng có phôi đạt 91,49%, trong khi tỉ lệ nở trên tổng số trứng ấp chỉ đạt 69,92%.
Gà H’Mông
Gà H’Mông là giống gà quý hiếm với thịt và xương có màu đen, ít mỡ, thịt chắc và thơm ngon, được coi là nguồn thực phẩm bổ dưỡng cho sức khỏe Chúng có ngoại hình cao to, mào dâu, mào cờ, với lông màu hoa mơ, đen và trắng tuyền Gà H’Mông có trọng lượng trung bình từ 2 kg đến 3 kg khi trưởng thành, và bắt đầu đẻ trứng khi đạt 1,5-1,8 kg sau khoảng 5 tháng nuôi Gà đẻ trứng đầu tiên lúc 140 ngày tuổi, năng suất trứng tăng dần và đạt đỉnh ở 30 tuần tuổi với 50%, sau đó giảm dần và duy trì ở mức 27-37% do hiện tượng ấp bóng và thay lông Tính đến 60 tuần tuổi, mỗi mái gà có thể đẻ được 92 quả trứng.
H’Mông đạt ổn định là 45g Khi đưa trứng vào ấp nở thì cho thấy tỷ lệ trứng có phối đạt cao (98%) và tỷ lệ nở/ tổng trứng ấp đạt 88%
Gà Tre
Gà Tre có nguồn gốc lâu đời ởvùng Đông Nam Bộ và một số tỉnh phía Bắc
Gà Tre có khối lượng cơ thể nhỏ, nhưng nghiên cứu về khả năng sinh trưởng và năng suất sinh sản của giống gà này còn hạn chế Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hiền & Lê Thị Ngọc (2015), gà Tre nuôi thả vườn tại huyện Bến Cát, Bình Dương có khối lượng tích lũy trung bình 185,46g sau 16 tuần tuổi, với mối tương quan chặt chẽ giữa khối lượng cơ thể, chiều dài thân và vòng ngực Nghiên cứu của Nguyễn Thị Phương & cs (2020) cho thấy gà 1 ngày tuổi có lông màu đen chiếm 49,73%, trong khi lông màu nâu phổ biến ở gà mái (50,68%) và lông màu vàng ở gà trống (59,38%) tại 20 tuần tuổi Khối lượng trung bình của gà 1 ngày tuổi là 20,13g (trống) và 18,13g (mái), trong khi ở 24 tuần tuổi, khối lượng đạt 1.013,57g (trống) và 830g (mái) Sinh trưởng tuyệt đối của gà Tre tăng từ 1-10 tuần tuổi và sau đó giảm dần, với chỉ tiêu FCR từ 1-24 tuần là 8,12g thức ăn/g khối lượng tăng.
20 và 24 tuần tuổi lần lượt là 65,96%, 71,64%, 73,31%, 70,4% (trống) và 59,82%, 65,78% 61,56%, 67,8% (mái).
Gà Mía
Gà Mía, có nguồn gốc từ thị xã Sơn Tây, Hà Nội, là giống gà hướng thịt nổi bật với màu lông đẹp và mào cờ Gà trống có lông đỏ sẫm xen lẫn đen ở đuôi, đùi và lườn, trong khi gà mái có lông vàng nhạt với lông đen ở cánh đuôi và lông cổ màu nâu Chân gà Mía có màu vàng, và chúng bắt đầu đẻ trứng từ 7-8 tháng tuổi, với sản lượng trứng đạt khoảng 50 quả.
Mỗi mái đẻ khoảng 55 quả trứng mỗi năm, với khối lượng trung bình từ 50 đến 55g mỗi quả Tỷ lệ trứng có phôi đạt 88%, trong khi tỷ lệ ấp nở khoảng 70 đến 75% trên tổng số trứng được ấp Tỷ lệ nuôi sống đến 8 tuần tuổi cũng rất cao.
98% Khối lượng gà 1 ngày tuổi là 32g, khối lượng gà mái trưởng thành 2,5 –3 kg, còn con trống là 3,5 – 4 kg.
Gà Nhiều Cựa
Gà Nhiều Cựa nổi bật với đặc điểm có nhiều cựa, có nguồn gốc từ xã Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn và vùng Thanh Sơn, xã Xuân Sơn, huyện Tân Sơn, Phú Thọ Gà trưởng thành có mào đỏ, thân hình rắn chắc và chân màu vàng Khi 1 ngày tuổi, gà có hai màu lông chủ yếu là đen và vàng, với các biến thể như thân đen, bụng vàng và vàng đen, sọc đen Gà Nhiều Cựa trưởng thành có thân hình cao to, chân to chắc và có từ 3 đến 4 cựa mỗi bên, dễ dàng phân biệt giữa trống và mái Gà mái thường có lông màu đen, trong khi gà trống có màu lông đa dạng như màu mận chín, đen ánh xanh, xám đá, hoa mơ và nâu với viền đen Tỷ lệ sống sót của gà Nhiều Cựa từ 1 đến 24 tuần tuổi đạt 43,92%, với khối lượng gà con 1 ngày tuổi đạt 29,13g.
Tại 24 tuần tuổi, trọng lượng của gà trống đạt 2,56g, trong khi gà mái nặng 1,945g Lượng thức ăn tiêu tốn để tăng khối lượng ở 1 tuần tuổi là 2,2 kg TA/kg TKL, và ở 24 tuần tuổi, gà trống tiêu tốn 7,07 kg TA/kg TKL, còn gà mái là 7,89 kg TA/kg TKL.
CƠ SỞ KHOA H Ọ C V Ề KH Ả NĂNG SINH TRƯỞ NG
Khái ni ệ m v ề sinh trưở ng
Sinh trưởng là quá trình đồng thời tăng trưởng về số lượng, thể tích bề mặt, kích thước và khối lượng của các bộ phận trong cơ thể con vật Đối với gia cầm, sinh trưởng liên quan đến việc tổng hợp protein từ nguồn bên ngoài, chuyển hóa thành protein đặc trưng cho từng giống, từ đó làm tăng khối lượng và kích thước cơ thể.
Sinh trưởng là một quá trình sinh lý và sinh hóa phức tạp, đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức sản xuất của vật nuôi, theo Trần Thanh Vân và cộng sự (2014).
Các chỉ tiêu đánh giá tốc độ sinh trưởng
Sinh trưởng tích lũy là quá trình tăng trưởng về khối lượng cơ thể và kích thước các chiều đo trong một khoảng thời gian nhất định Khối lượng cơ thể tại một thời điểm cụ thể phản ánh sự phát triển của sinh vật.
Chỉ tiêu 8 là một trong những chỉ số phổ biến nhất để đánh giá khả năng sinh trưởng Đối với gà thịt, chỉ số sinh trưởng tích lũy là một yếu tố năng suất quan trọng, giúp so sánh giữa các cá thể, dòng giống hoặc giống gà khác nhau.
Sinh trưởng tuyệt đối là sự gia tăng về khối lượng, kích thước và thể tích cơ thể trong khoảng thời gian giữa hai lần khảo sát Trong chăn nuôi gia cầm, sinh trưởng tuyệt đối được xác định theo từng tuần tuổi và đồ thị của nó có dạng Hypebol (Bùi Hữu Đoàn và cs., 2011).
Sinh trưởng tương đối là tỷ lệ phần trăm tăng lên của khối lượng, kích thước và thể tích cơ thể từ đầu đến cuối khảo sát Theo Bùi Hữu Đoàn và cộng sự (2011), để xác định sinh trưởng của gà, có thể sử dụng cân để đo khối lượng của chúng.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG
Ảnh hưởng của giống
Giống gà là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của chúng Các giống gà khác nhau có tốc độ sinh trưởng khác nhau, và ngay trong cùng một giống, các dòng cũng có sự khác biệt về tốc độ này Theo nghiên cứu của Trần Thanh Vân (2002), khối lượng cơ thể của gà lông màu Kabir, Lương Phượng và Sasso ở 10 tuần tuổi lần lượt đạt 1990,28 g, 1993,27 g và 2189,29 g.
Ảnh hưởng của dinh dưỡng
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự sinh trưởng của từng mô trong cơ thể và sự phát triển của gia cầm Việc cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển mà còn tác động đến biến động di truyền liên quan đến sinh trưởng Thiếu hụt dinh dưỡng sẽ hạn chế khả năng sinh trưởng và sản xuất của gia cầm.
Thành phần các loại thức ăn có ảnh hưởng đến sự cân bằng giữa năng lượng
Cân bằng giữa axit amin và các chất dinh dưỡng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của gà Để gà phát triển tốt, cần cung cấp thức ăn đầy đủ và cân bằng các chất dinh dưỡng, đặc biệt là năng lượng và protein.
Ảnh hưở ng c ủ a các y ế u t ố môi trườ ng
Gà cũng như các vật nuôi khác đều bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường nhưđiều kiện nhiệt độ, độẩm, ánh sáng,…
Nhiệt độ môi trường đóng vai trò quan trọng trong sự sinh trưởng của gia cầm, đặc biệt là gà con, cần duy trì nhiệt độ từ 30-33 o C Nhiệt độ quá thấp khiến gà con phải sản sinh năng lượng để chống rét, dẫn đến giảm khả năng sinh trưởng, giảm thu nhận thức ăn và hiện tượng giẫm đạp lên nhau Ngược lại, nhiệt độ quá cao làm gà uống nhiều nước, kém ăn, dễ mắc bệnh tiêu hóa và tăng tỷ lệ chết Để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển bình thường của gia cầm, cần thiết kế chuồng nuôi hợp lý và xây dựng khẩu phần ăn phù hợp.
Ánh sáng có ảnh hưởng lớn đến khả năng thu nhận thức ăn và sự sinh trưởng của gà Kéo dài thời gian chiếu sáng có thể tăng nhu cầu thức ăn và kích thích phát triển, nhưng lại giảm hiệu quả sử dụng thức ăn Ngược lại, thời gian chiếu sáng ngắn sẽ làm giảm nhu cầu thức ăn, tăng trọng và cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn Theo Bùi Hữu Đoàn và cộng sự (2009), tổng thời gian chiếu sáng cho gà thịt từ 1 đến 4 tuần tuổi nên từ 20 – 24 giờ, sau đó giảm xuống còn 10 – 18 giờ cho gà từ 5 tuần đến khi xuất bán.
Độ ẩm là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của gà Độ ẩm quá thấp hoặc quá cao đều có thể gây hại cho sức khỏe của chúng Yêu cầu độ ẩm trong chuồng nuôi gà nên duy trì ở mức 65 – 70% Nếu độ ẩm quá cao, chất độn chuồng sẽ ẩm ướt, thức ăn dễ bị ôi thiu và mốc, dẫn đến sự sản sinh nhiều khí NH3, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe gà.
Gà có sức khỏe yếu và dễ mắc bệnh, đặc biệt khi độ ẩm trong chuồng nuôi thấp (