Các biểu hiện loạn thần: Năm nhóm triệu chứng trong tâm thần phân liệt: Mặc dù không được công nhận như một tiêu chuẩn chẩn đoán tâm thần phânliệt, một số nghiên cứu phân loại dưới nhóm
Trang 1CÁC BỆNH LÝ LOẠN THẦN NỘI SINH
I Các biểu hiện loạn thần:
Năm nhóm triệu chứng trong tâm thần phân liệt:
Mặc dù không được công nhận như một tiêu chuẩn chẩn đoán tâm thần phânliệt, một số nghiên cứu phân loại dưới nhóm các triệu chứng thành năm nhóm: triệuchứng dương tính, triệu chứng âm tính, triệu chứng nhận thức, triệu chứng gây hấn/thùnghịch và triệu chứng trầm cảm/lo âu
Triệu chứng dương tính: dường như phản ánh một tình trạng quá mức của
một chức năng bình thường, điển hình là hoang tưởng, ảo giác; cũng bao gồm tìnhtrạng bóp méo và cường điệu về ngôn ngữ, truyền thông (ngôn ngữ vô tổ chức), cũngnhư trong giám sát hành vi (hành vi kích động, căng trương lực, vô tổ chức) Cùng vớitâm thần phân liệt, có các bệnh lý khác có triệu chứng dương tính, như: rối loạn lưỡngcực, rối loạn cảm xúc phân liệt, trầm cảm loạn thần, bệnh Alzheimer và các bệnh lý sasút tâm thần thực thể khác, bệnh lý loạn thần trẻ em, loạn thần do chất
Triệu chứng âm tính: bao gồm ít nhất 5 dạng triệu chứng (tất cả đều bắt đầu
bằng chữ a) (1) cảm xúc phẳng lặng (affective flattening), là hạn chế cường độ củadiễn đạt cảm xúc (2) chứng mất nói (alogia), là hạn chế về tính lưu loát và khả năngtạo suy nghĩ, lời nói (3) mất động lực (avolition), là tình trạng hạn chế về khả năng khởiphát những hành vi có mục đích (4) tình trạng thờ ơ (anhedonia) (5) suy giảm chú ý(attentional impairment)
Triệu chứng âm tính thường được xem như sự giảm sút các chức năng bìnhthường trong tâm thần phân liệt, như cảm xúc cùn mòn, thu rút về cảm xúc, ngôn ngữnghèo nàn, tính thụ động, thu rút – thờ ơ với xã hội Gặp khó khăn về tư duy trừutượng, suy nghĩ lặp đi lặp lại, thiếu tính tự phát, liên quan đến việc nhận viện kéo dài,hoạt động xã hội nghèo nàn
Triệu chứng âm tính trong tâm thần phân liệt có thể là nguyên phát hoặc thứphát Triệu chứng nguyên phát có thể xem như là triệu chứng trung tâm của sự suygiảm nguyên phát trong tâm thần phân liệt Những suy giảm chú chốt khác trong tâmthần phân liệt có thể là thứ phát sau triệu chứng dương tính Những triệu chứng âmtính khác được cho là xuất hiện sau hội chứng ngoại tháp, nhất là khi hội chứng này do
Trang 2thuốc chống loạn thần Triệu chứng âm tính cũng có thể thứ phát sau triệu chứng trầmcảm hay do bị tách khỏi môi trường.
Triệu chứng nhận thức: triệu chứng nhận thức của tâm thần phân liệt và
những bệnh lý khác có thể là sự chồng chéo với triệu chứng âm tính Đặc biệt, các triệuchứng này bao gồm các rối loạn tư duy trong tâm thần phân liệt và cách sử dụng ngônngữ kì quặt không thường xuyên, bao gồm tính không phù hợp, nói lạc đề (looseassociation) và sáng tạo ngôn ngữ Chú ý bị suy giảm và quá trình truyền thông suygiảm là những suy giảm nhận thức chuyên biệt khác có liên quan với bệnh lý tâm thầnphân liệt Trên thực tế, suy giảm nhận thức nặng nề nhất và thường gặp nhất trong tâmthần phân liệt bao gồm: tính lưu toát của từ ngữ bị suy giảm (khả năng nói tự phát), gặpvấn đề với việc học hỏi có trình tự (trình tự các đề mục, hoặc chuỗi các sự kiện), và suygiảm trong việc chú ý đến chức năng chấp hành (gặp vấn đề với việc duy trì và tậptrung chú ý, sắp xếp ưu tiên, và điều chỉnh hành vi dựa vào những gợi ý của xã hội)
Tâm thần phân liệt thường không phải là bệnh lý duy nhất có suy giảm nhậnthức Chứng tự kỷ, sa sút tâm thần sau chấn thương, bệnh Alzheimer và nhiều bệnh lý
sa sút tâm thần thực thể khác (sa sút tâm thần do Parkinson/thể Lewy, sa sút tâm thầnthùy trán – thái dương/bệnh Pick, …) cũng có liên quan đến một số suy giảm chứcnăng nhận thức tương tự trong tâm thần phân liệt
Triệu chứng dương tính trong loạn thần
Trang 3Thu rút – thờ ơ về mặt xã hội
Khó khăn với tư duy trừu tượng
Thiếu tính tự phát
Suy nghĩ lặp đi lặp lại
Chứng mất nói: hạn chế sự lưu loát và khả năng suy nghĩ, ngôn
Triệu chứng gây hấn và thù nghịch: triệu chứng này có thể gối chồng lên các
triệu chứng dương tính nhưng khác biệt được nhấn mạnh đến tính kềm chế xung động.Các triệu chứng này thể hiện công khai tính thù địch, lạm dụng lời nói hoặc hành vi,ngay cả có thể tấn công Các triệu chứng còn bao hàm cả hành vi tự gây tổn thương,như tự sát, gây hỏa hoạn hay gây nguy hiểm về mặt tài sản Các hình thức khác củatính xung động, như không kềm chế về tình dục, cũng được xếp vào triệu chứng gâyhấn và thù nghịch
Mặc dù triệu chứng gây hấn thường gặp trong tâm thần phân liệt nhưng chúngkhông chỉ giới hạn trong bệnh lý này Do đó, những triệu chứng tương tự thường có thểgặp trong rối loạn lưỡng cực, loạn thần trẻ em, rối loạn nhân cách ranh giới, lạm dụng
ma túy, sa sút tâm thần Alzheimer và sa sút tâm thần khác, rối loạn tăng động giảm chú
ý (ADHD), rối loạn ứng xử ở trẻ em và nhiều bệnh lý khác
Triệu chứng trầm cảm và lo âu: các triệu chứng này thường liên quan với
bệnh tâm thần phân liệt, nhưng không có nghĩa là đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh
lý cảm xúc hoặc lo âu kèm theo Tuy nhiên, khí sắc trầm, khí sắc lo âu, ý nghĩ bị tội,căng thẳng, cáu kỉnh và lo hãi thường đi kèm với bệnh tâm thần phân liệt Những triệuchứng khác nhau này cũng là những nét nổi bật của rối loạn trầm cảm nặng, trầm cảmloạn thần, rối loạn lưỡng cực, rối loạn cảm xúc phân liệt, sa sút tâm thần thực thể và ởthời niên thiếu
II Các bệnh lý loạn thần:
Trang 4Phổ TTPL và các rối loạn loạn thần khác bao gồm: tâm thần phân liệt, rối loạnloạn thần khác, và chứng rối loạn nhân cách kiểu phân liệt) Chúng được định nghĩabởi các bất thường trong một hoặc hơn trong năm lĩnh vực sau đây: hoang tưởng, ảogiác, tư duy vô tổ chức, hành vi vận động vô tổ chưa hoặc bất thường (kể cả căngtrương lực) và các triệu chứng âm tính Các triệu chứng loạn thần còn có thể gặp trongnhiều bệnh lý khác nhau như: loạn thần do sử dụng ma túy (rượu, amphetamine, cần
sa – cannabis, chất gây ảo giác, …), trong các bệnh lý y khoa (động kinh, chấn thương
sọ não, …), sa sút tâm thần tuổi già (Alzheimer, sa sút tâm thần do bệnh lý mạch máunão, …), nhưng sẽ không liệt kê trong bài này
1 Tâm thần phân liệt:
Đặc điểm chung của bệnh TTPL là:
● Các rối loạn về tư duy và tri giác
● Cảm xúc cùn mòn và không phù hợp
Ý thức và năng lực trí tuệ thường vẫn duy trì
Người bệnh co rằng các ý nghĩ, cảm xúc và hành vi sâu kín nhấn của họ bịngười khác biết hoặc chia sẻ, và có những sức mạnh tự nhiêu hoặc siêu nhiên chi phốicác ý nghĩ và hành vi của họ theo những phương cách thường là kỳ quái
Người bệnh cảm thấy mình là trung tâm của tất cả mọi việc đang xãy ra Các ảogiác, đặc biệt là ảo thanh rất thường gặp, bình phẩm các hành vi và ý nghĩ của ngườibệnh Tri giác cũng thường bị rối loạn theo một cách khác: màu sắc hoặc âm thanh trởnên sống động một cách khác thường hoặc bị biến đổi về chất, và các nét thứ yếu củacác sự vật thông thường có thể trở nên rất quan trọng hơn toàn bộ sự vật hoặc tìnhhuống
Bối rối thường xuất hiện sớm và đưa đến sự tin chắc là các tình huống thườngngày đều có ý nghĩa đặc biệt, thường là xấu, nhắm đến bệnh nhân
Rối loạn tư duy đặc trưng: các nét thứ yếu và không quan trọng vốn bị ức chếtrong hoạt động tâm thần bình thường lại trở nên nổi bật Vì thế tư duy trở nên mơ hồ,khó hiểu
Cảm xúc thường nông cạn, thất thường hoặc không phù hợp
Tính hai chiều và rối loạn ý chí có thể đưa đến sự trì trệ, phủ định hoặc sửng sờ.căng trương lực cũng có thể gặp
Trang 5Khởi bệnh có thể cấp tính với rối loạn nặng nề về hành vi hoặc âm ỉ với sự pháttriển dần dần các ý nghĩ và hành vi kỳ dị.
Tiến triển của bệnh thường rất thay đổi và không nhất thiết trở nên mãn tínhhoặc xấu đi Mặc dù bệnh cảnh lâm sàng rất đa dạng và không có triệu chứng đặc hiệunhưng nhìn chung trong quá trình tiến triển, bệnh tTPL có các biểu hiện sau đây:
1.1 Tính thiếu hòa hợp và tự kỷ:
Thiếu hòa hợp: thể hiện sự thiếu thống nhất giữa các hoạt động tâm thần của
người bệnh cũng như giữa người bệnh và môi trường xung quanh Sự thiếu hòa hợpthường thể hiện rõ nhất giữa tư duy, cảm xúc, hành vi tác phong VD: người bệnh cườivui vẻ khi nói chuyện buồn, gặp chuyện vui thì tỏ vẻ buồn rầu, gặp chuyện đau khổ thìlại vui mừng Họ thường thể hiện tính hai chiều như vừa yêu vừa ghét, vừa thích vừakhông thích, có các hành vi kì dị như cười nói một mình, có lúc kích động, phủ định,căng trương lực …
Tự kỷ: người bệnh dần dần tách rời khỏi thực tại, ngày càng thu mình vào thế
giới nội tâm Họ vô cớ bỏ nghề nghiệp đang làm, bỏ học tập, ít chịu tiếp xúc với ngườithan, không quan tâm đến ngoại cảnh, có những ý nghĩ, hành vi, lời nói mà chỉ riêng họhiểu được Chính tình trạng thu rút của tính tự kỷ mà nhiều người, kể cả các bác sĩ,cũng lầm lẫn với tình trạng trầm cảm, và gây ra những chỉ định điều trị sai lầm bằngthuốc chống trầm cảm
1.2 Giảm sút thế năng tâm thần:
Được biểu hiện rõ rệt nhất ở giai đoạn di chứng của bệnh Khác với trạng thái sasút tâm thần gặp trong các bệnh lý tổn thương thực thể não, giảm sút thế năng tâmthần trong bệnh TTPL không có các rối loạn nặng nề về trí nhớ, trí năng mà lien quanchủ yếu đến sự giảm sút hoạt động trong các lĩnh vực như học tập, công tác, quan hệ
xã hội và chăm sóc bản than Phần lớn bệnh nhân TTPL không có khả năng lập giađình và duy trì khả năng nghề nghiệp trong thời gian dài Trường hợp nặng, bệnh nhânmất khả năng tự lập, không còn quan tâm đến vệ sinh cá nhận và phải dựa hoàn toànvào sự chăm sóc của gia đình và xã hội; một số khác trở thành những kẻ lang thang vôgia cư
1.3 Các rối loạn tư duy:
Trang 6Rối loạn hình thức tư duy: thể hiện rõ nhất qua ngôn ngữ nói và viết của bệnh
nhân Các rối loạn thường gặp gồm: tư duy nghèo nàn, tư duy ngắt quảng, tư duykhông lien quan, trả lời bên cạnh, sang tạo ngôn ngữ, nói hổ lốn, nói một mình hoặckhông nói
Rối loạn nội dung tư duy: chủ yếu là các hoang tưởng paranoid không có hệ
thống với các chủ đề và cơ chế đa dạng Các hoang tưởng hay gặp là hoang tưởng bịhại, bị theo dõi, lien hệ, tự cao, phát minh … Hoang tưởng bị chi phối kết hợp với ảothanh giả hình thành hội chứng tâm thần tự độn Kanndinski-Clerambault Có thể có cáchiện tượng tư duy vang thành tiếng, tư duy bị phát thanh, tư duy bị áp đặt hoặc bị đánhcắp Một số bệnh nhân khác có các hoang tưởng với nội dung kỳ quái như; có khảnăng điều khiển thời tiết, lien lạc với người ngoài hành tinh … Các hoang tưởng kỳ quái
có giá trị cao trong chẩn đoán xác định bệnh TTPL
1.4 Các rối loạn tri giác:
Người bệnh có thể có mọi loại ảo giác nhưng hay gặp nhất là ảo thanh Ngườibệnh nghe tiếng nói, có thể là quen biết hoặc xa lạ, của một hoặc nhiều người với nộidung chửi bới, đe dọa, ra mệnh lệnh, bàn tán về bệnh nhân hoặc phê bình các ý nghĩ
và hành vi của họ Các ảo thanh mệnh lệnh có thể gây nguy hiểm vì người bệnh có thể
có hành vi tự sát hoặc tấn công người xung quanh Ảo thị cũng hay gặp nhưng ảo xúc,
ảo khứu và ảo vị hiếm gặp Sự hiện diện của các ảo thanh khác này gợi ý khả năngmột bệnh lý thực thể nội- ngoại khoa hoặc thần kinh là nguyên nhân của rối loạn tâmthần
1.5 Các rối loạn cảm xúc:
Đặc trưng nhất là cảm xúc cùn mòn, bang quan hoặc vô cảm các cảm xúc khácnhư cảm xúc trái ngược, cảm xúc hai chiều hoặc cảm xúc thiếu hòa hợp cũng hay gặp.Một số bệnh nhân cũng có thể có các biểu hiện trầm cảm, đặc biệt sau giai đoạn loạnthần
1.6 Các rối loạn hành vi:
Hành vi của người bệnh thường bị rối loạn nặng nề, gây trở ngại cho việc tựchăm sóc bản than, cũng như trong các sinh hoạt hang ngày Bệnh nhân thường tỏ ratrì trệ, chậm chạp, thờ ơ với mọi việc, ăn mặc lôi thôi, có hành vi kỳ dị, căng trương lực
Trang 7hoặc có cơn xung động đập phá, tấn công người xung quanh, tự gây thương tích chobản than hoặc tự sát.
1.7 Chẩn đoán xác định:
Tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM – 5 của Hội Tâm Thần Học Mỹ:
A Có 2 hoặc nhiều hơn các triệu chứng sau đây, mỗi triệu chứng biểu hiện trong phầnlớn thời gian trong khoảng 1 tháng (hoặc ít hơn nếu điều trị thành công) Ít nhất mộttrong số đó phải là (1), (2), hoặc (3):
(1) Hoang tưởng
(2) Ảo giác
(3) Ngôn ngữ vô tổ chức (thường xuyên nói lạc đề, nói không liên quan)
(4) Hành vi vô tổ chức hoặc căng trương lực
(5) Các triệu chứng âm tính như: cảm xúc bang quan, tư duy nghèo nàn hoặc mất ýchí
B Đối với một phần đáng kể thời gian từ lúc phát bệnh, mức độ hoạt độngt rong mộthoặc nhiều lĩnh vực như công việc, mối quan hệ với người khác, chăm sóc bảnthân, thấp hơn rõ ràng so với mức độ trước khi phát bệnh (hoặc khi phát bệnh ởthiếu niên hoặc vị thành niên, sẽ không đạt được mức độ mong đợi trong các hoạtđộng học tập, nghề nghiệp, mối quan hệ)
C Dấu hiện của rối loạn tồn tại liên tục ít nhất 6 tháng Giai đoạn 6 tháng này bao gồm:
ít nhất 1 tháng các triệu chứng (hoặc ít hơn nếu điều trị thành công) đáp ứng tiêuchuẩn A (giai đoạn hoạt động) và có thể bao gồm các giai đoạn của các triệu chứngtiền triệu hoặc di chứng Trong suốt giai đoạn tiền triệu hoặc di chứng, các dấu hiệucủa rối loạn có thể chỉ biểu hiện bằng triệu chứng âm tính hoặc biểu hiện hai hoặcnhiều triệu chứng của tiêu chuẩn A dưới dạng suy yếu (VD: niềm tin kỳ lạ, trãinghiệm tri giác bất thường)
D Rối loạn cảm xúc phân liệt, rối loạn trầm cảm hoặc lưỡng cực với các triệu chứngloạn thần phải được loại trừ vì: 1) không có giai đoạn trầm cảm hoặc hưng cảmnặng xảy ra đồng thời với các triệu chứng giai đoạn hoạt động, hoặc 2) nếu các giaiđoạn khí sắc cùng với triệu chứng giai đoạn hoạt động thì giai đoạn khí sắc cũngbiểu hiện tối thiểu trong tổng thời gian của giai đoạn hoạt động và giai đoạn dichứng của bệnh
Trang 8E Rối loạn không phải do ảnh hưởng sinh lý của một chất (VD: ma túy, thuốc) hoặcmột tình trạng bệnh lý khác.
F Nếu tiền sử có rối loạn phổ tự kỷ hoặc rối loạn giao tiếp khởi phát thời niên thiếu, thìchẩn đoán thêm về TTPL chỉ được thực hiện khi các hoang tưởng hay ảo giác nổibật, kèm theo các triệu chứng đòi hỏi khác của TTPL cũng phải có mặt ít nhất 1tháng (hoặc ít hơn nếu điều trị thành công)
1.8 Tiến triển và tiên lượng:
Tỷ lệ hiện mắc của bệnh tâm thần phân liệt khoảng 0,3% - 0,7%, mặc dù có sựkhác biệt về chủng tộc, giữa các quốc gia và theo nguồn gốc địa lý của người nhập cư
và con của người nhập cư Tỷ số giới tính khác nhau giữa các mẫu và quần thể nhưng
tỷ lệ mắc tương đương cho cả hai giới tính
Các đặc điểm loạn thần của tâm thần phân liệt thường xuất hiện cuối giai đoạnthanh thiếu niên (vị thành niên) và giữa giai đoạn tuổi 3x; khởi phát trước tuổi vị thànhniên là rất hiếm Đỉnh điểm của tuổi khởi phát của bệnh là nữa đầu của tuổi 20 ở namgiới và cuối những năm 20 ở phụ nữ Khởi phát có thể là đột ngột hoặc tiềm ẩn, nhưng
đa số các cá nhân biểu hiện sự phát triển chậm và dần dần của một loạt các dấu hiệu
và triệu chứng lâm sàng đáng kể Một nửa trong số những người này phàn nàn về cáctriệu chứng trầm cảm Tuổi phát bệnh càng sớm được xem như là tiên đoán về tiênlượng xấu hơn
Các dự báo về tiến triển và kết quả phần lớn là không giải thích được, và tiếntriển có thể không được dự đoán đáng tin cậy Tiến triển dường như là thuận lợi ởkhoảng 20% người bị tâm thần phân liệt, và một số lượng nhỏ các cá nhân được báocáo có phục hồi hoàn toàn Tuy nhiên, hầu hết các cá nhân bị tâm thần phân liệt vẫncần được hỗ trợ sinh hoạt chính thức hoặc không chính thức, và nhiều người vẫn bịbệnh mãn tính, với sự gia tăng và triệu chứng các triệu chứng dương tính, trong khinhững người khác có một tiến triển suy giảm dần Các triệu chứng về tâm thần cókhuynh hướng giảm trong suốt cuộc đời, có lẽ liên quan đến sự suy giảm hoạt độngdopamine bình thường liên quan đến tuổi tác Các triệu chứng âm tính có liên quanchặt chẽ hơn đến tiên lượng, so với các triệu chứng dương tính và có khuynh hướngliên tục nhất Hơn nữa, sự thiếu hụt nhận thức liên quan đến bệnh tật có thể không cảithiện trong quá trình bệnh Các đặc điểm cơ bản của bệnh tâm thần phân liệt giống
Trang 9nhau ở trẻ em, nhưng rất khó để chẩn đoán Ở trẻ em, hoang tưởng và ảo giác có thể ítphức tạp hơn ở người lớn, và ảo giác thị giác là phổ biến hơn và nên được phân biệtvới cách vui chơi thong thường Tư duy vô tổ chức xảy ra trong nhiều rối loạn khởi phát
ở trẻ em (VD: rối loạn phổ tự kỷ), cũng như hành vi vô tổ chức (VD: rối loạn tăng động).Những triệu chứng này không nên qui kết là do bệnh tâm thần phân liệt mà không xemxét đến các rối loạn phổ biến hơn của thời thơ ấu Các trường hợp khởi phát ở trẻ em
có xu hướng giống với các trường hợp người lớn có kết quả xấu, với các triệu chứng
âm tính xuất hiện dần dần Trẻ em được chẩn đoán tâm thần phân liệt trễ hơn có nhiềukhả năng bị rối loạn hành vi - cảm xúc, thay đổi trí tuệ và ngôn ngữ bệnh lý, và trì hoãncác vận động tinh vi
Các trường hợp khởi phát muộn (bắt đầu sau 40 tuổi) thường hay xuất hiện ở
nữ, có thể đã kết hôn Thông thường, tiến triển với đặc trưng bởi sự rõ rệt của các triệuchứng tâm thần nhưng vẫn duy trì được cảm xúc và hoạt động xã hội
Khoảng 5-6% bệnh nhân TTPL tử vong do tự tử, khoảng 20% tự tử một lần hoặcnhiều lần, và có nhiều bệnh nhân có ý tưởng tự tử Hành vi tự sát có thể do ảo thanhchỉ huy BN gây tổn thương bản thân hoặc người khác Nguy cơ tự tử còn tăng cao hơn
ở người trẻ có lạm dụng ma túy Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm: có triệu chứngtrầm cảm, thất nghiệp, giai đoạn sau khi xuất viện do giai đoạn toàn phát
Hậu quả chức năng của TTPL có liên quan đến rối loạn chức năng nghề nghiệp,
xã hội Khả năng tiến bộ tri thức và duy trì việc làm thường suy giảm do rối loạn hành
vi Hầu hết các bệnh nhân được tuyển vào các vị trí làm việc thấp hơn so với ngườikhác, nhất là nam giới Họ thường không kết hôn, ít có mối liên hệ xã hội ngoài giađình
2 Rối loạn loạn thần cấp (rối loạn loạn thần ngắn – brief psychotic disorder):
Tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM – 5:
A Sự hiện diện của một (hoặc nhiều hơn) các triệu chứng sau đây Ít nhất trong số nàyphải là (1), (2) hoặc (3):
(1) Hoang tưởng
(2) Ảo giác
(3) Ngôn ngữ vô tổ chức (VD: thường xuyên nói năng không liên quan, nói lạc đề).(4) Hành vi vô tổ chức hoặc căng trương lực
Trang 10Ghi chú: không xem là triệu chứng nếu nó là một phản ứng bị ảnh hưởng bởi văn hóa.
B Thời gian của đợt rối loạn ít nhất 1 ngày nhưng ít hơn 1 tháng, và hoàn toàn trở lạimức hoạt động ban đầu
C Rối loạn này không thể giải thích rõ ràng hơn bằng rối loạn trầm cảm chủ yếu hoặclưỡng cực, hoặc rối loạn tâm thần khác như TTPL hoặc căng trương lực, và khôngphải do ảnh hưởng sinh lý của một chất (VD: lạm dụng ma túy, thuốc), hoặc mộtbệnh lý y khoa
Ở Hoa Kỳ, rối loạn loạn thần ngắn có thể chiếm tới 9% số ca bệnh tâm thần đầutiên Các rối loạn tâm thần đáp ứng tiêu chí A và C, nhưng không đáp ứng tiêu chí B,đối với rối loạn tâm thần ngắn (nghĩa là: thời gian các triệu chứng chủ yếu là 1-6 tháng
so với sự thuyên giảm trong vòng 1 tháng) thường gặp ở các nước đang phát triển hơn
ở các nước phát triển Rối loạn rối loạn loạn thần ngắn gấp đôi ở nữ giới hơn nam giới
Tiến triển và tiên lượng: rối loạn loạn thần ngắn có thể xuất hiện ở thanh thiếu
niên hoặc ở tuổi trưởng thành sớm, và bắt đầu có thể xảy ra trong suốt tuổi thọ, với tuổitrung bình bắt đầu là giữa những năm 30 tuổi Theo định nghĩa, chẩn đoán rối loạn loạnthần ngắn đòi hỏi phải thuyên giảm hoàn toàn tất cả các triệu chứng và hoàn toàn trở
về sớm ở mức trước bệnh trong vòng 1 tháng kể từ khi bắt đầu rối loạn Ở một sốngười, thời lượng các triệu chứng tâm thần có thể khá ngắn (ví dụ: vài ngày)
3 Rối loạn dạng phân liệt (Schizophreniform disorder):
Tiêu chuẩn chẩn đoán DSM – 5:
A Hai (hoặc nhiều hơn) những triệu chứng sau đây, mỗi triệu chứng hiện diện trongmột khoảng thời gian đáng kể trong khoảng thời gian 1 tháng (hoặc ít hơn nếu đượcđiều trị thành công) Ít nhất một trong số này phải là (1), (2), hoặc (3):
(1) Hoang tưởng
(2) Ảo giác
(3) Ngôn ngữ vô tổ chức (nói lạc đề, nói không liên quan)
(4) Hành vi vô tổ chức hoặc căng trương lực
(5) Các triệu chứng âm tính (cảm xúc cùn mòn hoặc thiếu hòa hợp)
B Rối loạn kéo dài ít nhất 1 tháng nhưng ít hơn 6 tháng
C Rối loạn cảm xúc phân liệt và rối loạn trầm cảm hoặc lưỡng cực với các nét loạnthần phải được loại trừ vì 1) không có các giai đoạn trầm cảm chủ yếu hoặc hưng
Trang 11cảm xảy ra cùng lúc với các triệu chứng giai đoạn hoạt động, hoặc 2) nếu các giaiđoạn khí sắc xảy ra trong giai đoạn triệu chứng giai đoạn hoạt động, chúng phảixuất hiện tối thiểu trong toàn bộ thời gian toàn phát và di chứng của bệnh.
D Rối loạn không phải do ảnh hưởng sinh lý của một chất (VD: lạm dụng ma túy,thuốc) hoặc một bệnh lý y khoa khác
Ghi rõ nếu:
Với các đặc điểm tiên lượng tốt: Chỉ định này đòi hỏi phải có ít nhất hai đặc điểm
sau: khởi phát các triệu chứng loạn thần nổi bật trong vòng 4 tuần sau sự thay đổi đángchú ý đầu tiên về hành vi hoặc hoạt động thông thường; lú lẫn hoặc lúng túng: hoạtđộng xã hội và nghề nghiệp tốt trước khi bệnh; và không có cảm xúc cùn mòn, phẳnglặng
Không có các đặc điểm tiên lượng tốt: Chỉ định này được áp dụng nếu hai hoặc
nhiều đặc điểm trên không có mặt
Các triệu chứng đặc trưng của rối loạn dạng phân liệt giống hệt với bệnh tâmthần phân liệt (tiêu chuẩn A) Rối loạn dạng phân liệt được phân biệt bởi sự khác biệt
về thời gian: tổng thời gian của căn bệnh, trong đó giai đoạn tiền triệu, hoạt động, vàgiai đoạn di chứng, ít nhất là 1 tháng nhưng ít hơn 6 tháng (tiêu chuẩn B) Yêu cầu thờigian cho rối loạn dạng phân liệt là trung gian giữa rối loạn loạn thần ngắn (kéo dài hơn
1 ngày và khỏi hẳn trong 1 tháng), và tâm thần phân liệt (kéo dài trong ít nhất 6 tháng).Chẩn đoán rối loạn dạng phân liệt được thực hiện dưới hai điều kiện 1) khi một cơnbệnh kéo dài từ 1 đến 6 tháng và bệnh nhân đã bình phục, và 2) khi một bệnh nhân cótriệu chứng ít hơn thời gian 6 tháng, chưa hồi phục, có thể chẩn đoán tâm thần phânliệt Trong trường hợp này, chẩn đoán nên được ghi nhận là "rối loạn dạng phân liệt(tạm thời)" bởi vì không chắc chắn về việc bệnh nhân sẽ hồi phục sau rối loạn trongkhoảng thời gian 6 tháng hay không Nếu rối loạn kéo dài hơn 6 tháng, nên chẩn đoánbệnh tâm thần phân liệt
Một điểm khác biệt của rối loạn dạng phân liệt là thiếu một tiêu chí đòi hỏi hoạtđộng xã hội và nghề nghiệp suy giảm Ngoài năm triệu chứng được xác định trong cáctiêu chuẩn chẩn đoán, việc đánh giá nhận thức, trầm cảm, và hưng cảm là rất quantrọng để phân biệt quan trọng giữa phổ tâm thần phân liệt khác nhau và rối loạn loạnthần khác