Bài giảng tắc ruột sơ sinh môn ngoại nhi

▪Xẹp hay lõm lòng thuyền: Tắc môn vị hay tá tràng ▪Trướng vừa: Tắc ruột non ▪Trướng to: Tắc đại tràng Đặt thông trực tràng Tháo phân và hơi: Bệnh Hirschsprung, HC nút phân su Tìm thấy

TẮC RUỘT SƠ SINH

DÀN Ý

• Mục tiêu

• Tiếp cận trẻ tắc ruột sơ sinh

• Một số nguyên nhân gây TRSS thường gặp

• Teo thực quản

• Dị dạng HMTT

• Teo – hẹp tá tràng

• Ruột xoay bất toàn

• Teo ruột non

• Tắc ruột phân su

MỤC TIÊU

1 Chẩn đoán được tắc ruột sơ sinh

2 LS và CLS các loại teo – hẹp ruột thường gặp

3 Hướng xử trí các trường hợp teo – hẹp ruột

ĐỊNH NGHĨA

▪Teo (atresia):

Gián đoạn lưu

thông ruột, gây

CHẨN ĐOÁN

Triệu chứng cơ năng

▪Không tiêu phân su hay phân su bất thường: tắc dưới hay trên bóng Vater

▪Nôn :

- Sớm hay muộn: tắc cao hay thấp

- Vàng/xanh (lẫn mật) hay trắng: tắc dưới hay trên Vater

▪Đau?!!!

CHẨN ĐOÁN

Triệu chứng thực thể

Trướng bụng?

▪Xẹp hay lõm lòng thuyền: Tắc môn vị hay tá tràng

▪Trướng vừa: Tắc ruột non

▪Trướng to: Tắc đại tràng

Đặt thông trực tràng

Tháo phân và hơi: Bệnh Hirschsprung, HC nút phân su Tìm thấy kết thể phân su: Teo ruột dưới bóng Vater

CHẨN ĐOÁN

X quang

XQ bụng không sửa soạn: chìa khóa ∆

▪Mực nước hơi hay quai ruột giãn hơi (số lượng, vị trí)

▪Bụng dưới có hơi hay không có hơi: tắc không hoàn toàn hay hoàn toàn

▪Các hình ảnh bất thường khác: đá vân, bọt xà phòng (tắc ruột phân su), nốt vôi hóa (viêm phúc mạc bào thai)

ĐIỀU TRỊ

Có thể thay đổi khi có dị tật phối hợp (VACTERL), trẻ non tháng, đến muộn, tay nghề của ê-kíp phẫu thuật và gây mê hồi sức

CÁC LOẠI TEO HẸP RUỘT

THƯỜNG GẶP

TEO THỰC QUẢN

TEO THỰC QUẢN

• 1/4500 – 1/3000 trẻ

• Phân loại

▪A: Teo không dò

▪B: Dò thực quản đầu trên vào khí

quản

▪C: Dò đầu dưới vào khí quản

▪D: Dò cả 2 đầu trên dưới vào khí quản

▪E: Dò thực quản dạng H không teo

Dị tật phối hợp – VACTERL (30-50%):

thường gặp nhất là dị tật tim mạch (10-50%)

VACTERL V: Vertebral defects A: Anorectal

malformation

C: Cardiac defects T-E: Tracheo-Esophageal

fistula

R: Renal anomalies L: Limb abnormalities

TEO THỰC QUẢN

Chẩn đoán

Sau sinh

▪Sùi nước bọt liên tục ra miệng: “ Sùi bọt cua”

▪Sặc tím tái từng cơn, rõ nét nhất là sau khi mẹ cho bú (cấm tuyệt đối)

▪Bụng trướng

▪Thông dạ dày chỉ dừng lại ở khoảng cách 8-9 cm

tính từ cung răng trên (Bt: 17cm)

Cần lưu thông lại để tiến hành hút liên tục

TEO THỰC QUẢN

▪XQ cản quang đầu trên thực quản : cần chụp cả bụng lẫn ngực

- Bụng trướng hơi: dò đầu dưới TQ với khí quản

- Ngực: đánh giá tình trạng viêm phổi phối hợp, so

sánh giới hạn dưới của túi cùng trên với đốt sống

ngực (từ D2 trở xuống: thuận lợi cho nối một thì)

▪Siêu âm tim, thận, não để tìm dị dạng phối hợp

TEO THỰC QUẢN

Điều trị

▪Cắt đường dò thực khí quản, nối thực quản tận-tận

▪Mở thông thực quản + Mở dạ dày nuôi ăn trong điều kiện không thuận lợi cho nối một thì Tạo hình thực quản lúc 3

tháng tuổi

Vấn đề: phát hiện sớm teo thực quản bằng đặt thông dạ dày kiểm tra thường quy cho tất cả các trẻ SS

DỊ DẠNG HẬU MÔN – TRỰC TRÀNG

DỊ DẠNG HMTT

• 1/5000 – 1/4000 trẻ

• Chẩn đoán dựa vào lâm sàng:

• Không có lỗ hậu môn

• Lỗ hậu môn bất thường

DỊ DẠNG HMTT

• 24 giờ đầu: Tầm soát

TẮC TÁ TRÀNG

TEO-HẸP TÁ TRÀNG

Từ môn vị đến góc tá-hỗng tràng, đa số dưới Vater

Chẩn đoán: điển hình nhất của TRSS cao

TEO-HẸP TÁ TRÀNG

▪Vị trí: thường ở D2 dưới bóng Vater

▪Thể loại: gián đoạn, dây xơ, màng ngăn (teo); hẹp nội tại, màng ngăn có lỗ thông (hẹp)

XOAY RUỘT BẤT TOÀN

Định nghĩa: Ruột xoay và cố định không hoàn toàn trong quá trình phát triển của bào thai

XOAY RUỘT BẤT TOÀN

Chẩn đoán

Lâm sàng

• Tắc ruột cao do xoắn ruột hoặc dây chằng Ladd

• Đột ngột quấy khóc, ói

• Nôn: thường gặp, thường có dịch mật

• Đau bụng, tiêu chảy, chán ăn, tiêu máu, chậm lớn

• Khám lâm sàng: phụ thuộc vào có/không xoắn ruột

• Bụng có thể trướng nhẹ lệch sang P, ấn đau

• Giai đoạn trễ: tiêu máu, bụng trướng, da thành

bụng nề đỏ, suy sụp nhanh chóng,

sốc nhiễm trùng nhiễm độc

BN theo dõi TRSS + Sốc , phải nghĩ đến

xoắn ruột cho đến khi có bằng chứng

ngược lại

XOAY RUỘT BẤT TOÀN

• Siêu âm hoặc CT scan bụng

• Tĩnh mạch MTTT không nằm bên phải động mạch MTTT

• Dấu whirlpool

XOAY RUỘT BẤT TOÀN

Điều trị: Phẫu Thuật Ladd

• Tháo xoắn

• Mở rộng chân mạc treo

• Cắt ruột thừa dự phòng (!)

• Đưa ruột về thế 90 0

TEO HẸP RUỘT NON

TEO – HẸP RUỘT NON

Chẩn đoán

▪Nôn vàng/xanh, tắc càng cao nôn càng sớm

▪Không tiêu phân su, chỉ có kết thể phân su

▪Bụng trướng càng nhiều khi tắc càng thấp; bụng xẹp hoàn toàn trong teo đoạn đầu của hỗng tràng

▪Khám bụng có thể sờ thấy mass của túi cùng

trên hay nang giả phân su (viêm phúc mạc phân

TEO–HẸP RUỘT NON

XQ bụng KSS

▪Mực nước hơi hay quai ruột dãn hơi của ruột non càng nhiều nếu vị trí tắc càng thấp

▪Bụng dưới mờ: teo, có hơi: hẹp

▪Đôi khi có hình ảnh vôi hóa trong phúc mạc: thủng ruột trước sanh

TEO–HẸP RUỘT NON

Phân loại

▪Type I: Màng ngăn

▪Type II: Dây xơ

▪Type IIIa: gián đoạn ruột và

khuyết mạc treo

Type IIIb: Hội chứng “vỏ táo”

▪Type IV: Teo nhiều chỗ

TEO–HẸP RUỘT NON

Điều trị

▪Cắt nối một thì hay mở ruột ra da tạm thời

▪Cần đánh giá chiều dài của toàn bộ ruột còn lại cũng như là chiều dài từ gốc Treitz cho đến vị trí mở ruột

TẮC RUỘT PHÂN SU

TẮC RUỘT PHÂN SU

• Tắc hoàn toàn ruột non do phân su đặc quánh bất thường, lấp đầy trong lòng ruột

• Kèm bệnh xơ hóa nang hay nhầy quánh

• Phân biệt về thương tổn GPB

• TRPS không có biến chứng

• TRPS có biến chứng

• Sờ thấy quai ruột dãn, chắc vùng ¼ dưới P

• Chẩn đoán di truyền học, thử nghiệm mồ hôi

XQ đại tràng cản quang

Đại tràng nhỏ

TẮC RUỘT PHÂN SU

Điều trị

• Nội: rửa ruột bằng gastrografin, acetylcystein

• Phẫu thuật:

Nghiệm pháp bơm rửa: (TH không biến chứng): đặt 1 ống thông vào

chỗ mở ruột, rửa với gastrografin cho đến khi thấy nước đi xuống đến đoạn đại tràng nhỏ bên dưới

Mở hồi tràng ra da: khi bơm rửa thất bại (Đóng hồi tràng sau 6-8 tuần)

Tài liệu tham khảo

• Bệnh học & điều trị học ngoại khoa (Ngoại Nhi) – NXB Y học – 2002

• Newborn surgery 4nd – Prem Puri - 2018