MỞ ĐẦU ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC HOÀNGTHỊMINHNGỌC SỬDỤNGHỆTHỐNGBÀITẬPĐIỆNLINHẰ MBỒIDƢỠNGHỌCSINHYẾUKÉMTRƢỜN GTRUNGHỌCPHỔTHÔNG LUẬNVĂNTHẠCSĨSƢPHẠMHHỌC HÀNỘI–2015 ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠ[.]
Trang 1TRƯỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC
HOÀNGTHỊMINHNGỌC
SỬDỤNGHỆTHỐNGBÀITẬPĐIỆNLINHẰ MBỒIDƯỠNGHỌCSINHYẾUKÉMTRƯỜN
GTRUNGHỌCPHỔTHÔNG
LUẬNVĂNTHẠCSĨSƯPHẠMHHỌC
HÀNỘI–2015
Trang 3Đặc biệt,tôixinbàytỏlòngbiếtơnsâusắcvàthành TS.TrầnTrungNinhđãtậntìnhchỉbảo,hướngdẫnv à độngviêntôitrongsuốtquátrìnhthựchiệnđềtài.
kínhtớithầygiáoPGS-TôixingửilờichânthànhcảmơnđếnBangiámhiệu,cácthầycôgiáogiảngdạybộmônHóahọctạitrườngtrunghọcphổthôngYênDũngsố2xãTânAnhuyệnYênDũngvàtrườngtrunghọcphổthôngTháiThuận,thànhphốBắcGiang,tỉnhBắcGiang,cù
ngcácthầycôgiáothamgiacộngtácđãnhiệttìnhtạođiềukiện,giúpđỡtôitrongsuốtthờigianthựcnghiệmsưphạm.Cuốicùng,tôixingửilờicảmơntớicácđồngnghiệp,bạnbèvàgiađìnhđãluôntạođiềukiện,độngviênvàgiúpđỡtôitrongsuốtthờigianhọct ậ p vàthựchiệnđềtài
HàNội,tháng11năm2015
Tácgiả HoàngThịMinhNgọc
Trang 5MỤCLỤC
LỜI CẢMƠN i
DNHMỤCCÁCKÍHIỆU,CÁCCHỮVIẾTTẮT ii
MỤCLỤC iii
DNHMỤCCÁCBẢNG vi
DNHMỤCCÁCHÌNH,BIỂUĐỒ vii
MỞĐẦU 1
CHƯƠNG1 : CƠSỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄNVỀXÂYDỰNGVÀSỬDỤNGB À I TẬPP HẦNĐIỆNLILỚP11BỒIDƯỠNGHỌCSINHYẾUKÉM 5
1.1 Lịchsửvấnđềnghiêncứu 5 1.2 Quanđiểmdạyhọcphânhóa 6 1.2.1. Cơ sởlýluậncủadạyhọcphân hóa 6 1.2.2. Phânloại dạyhọcphânhóa 7 1.2.3. Đổimớiphươngphápdạyhọc 8 1.2.4. Dạyhọctíchcực 12 1.3 Bàitậphóahọclàmộttrongnhữngphươngphápdạyhọcquantrọng 16 1.3.1. Bàitậphóahọc 16 1.3.2. Phươngphápdạyhọc 18 1.4 Thựctrạngbồidưỡnghọcsinhyếukémởtrườngphổthông 22 1.4.1. Thựctrạngdạyvà họchóahọclớp 11 ởmộtsố trườngTHPTBắcGiang .22
1.4.1.1Mụcđíchkhảosát 22 1.4.2. Biểuhiệncủahọc sinhyếukémmônHóahọc.
25
1.4.3. Điềutranguyênnhâncủahọcsinhyếukém
26
Trang 629
2.1.2. KếhoạchdạyhọcchươngSựđiệnli
31
Trang 72.2 Nhữnglưu ýkhidạychuyênđề32
2.3 Nguyêntắctuyểnchọnhệthốnglíthuyếtvàbàitập33
2.3.1 Nguyêntắc1:Hệthống bàitậpphải gópphầnthựchiệnmụctiêumônhọc33
2.3.2 Nguyêntắc2:Hệthống bàitậpphảiđảmbảo tínhchínhxácvàkhoahọc33
2.3.3 Nguyêntắc3:Hệthống bàitậpphảiđảmbảo tínhhệthốngvàtínhđadạng33
2.3.4 Nguyêntắc4:Hệthống bàitậpphảiđảmbảo tínhphânhóa vàtínhchínhxác34
2.3.5 Nguyêntắc5:Hệthống bài tậpphải gópphầncủngcốkiếnthứccho HS34
2.3.6 Nguyêntắc6:Hệthốngbàitậpphảipháthuytínhtíchcựcnhậnthức,nănglựcsángtạocủaHS
342.4 Quytrìnhxâydựngbàitậphoáhọc35
2.5 Hệthốnghóacáckiếnthứclíthuyếtphầnđiệnlilớp1136
2.5.1. Sựđiệnli
36
2.5.2 Axit,bazovàmuối37
2.5.3 Sựđiệnlicủanước-pH.Chấtchỉthịaxit-bazơ38
2.5.4 Phảnứngtrao đổiiontrongdungdịchcácchấtđiệnli.39
2.6 Hệthốnghóacácdạngbàitậpphầnđiệnlilớp1140
2.6.1 Bàitậpphânloạichấtđiệnli40
Trang 82.6.3 BàitậpvềpH48
2.6.4 Bàitậpvềphản ứngtrao đổiion54
2.6.5 Bàitậpvềđịnh luậtbảotoànđiệntích62
2.6.6 Bàitậpdạngcâuhỏitíchhợp64
2.7 Bồidưỡngkhảnănghọctậpchohọcsinhyếukémtrongquátrìnhdạyhọc64
2.7.1 Phươnghướngchung64
2.7.2 Mộtsốbiệnphápcụthể65
TIỂUKẾTCHƯƠNG2 69
CHƯƠNG3:THỰCNGHIỆMSƯPHẠM 70
3.1 Mụcđích,nhiệmvụthựcnghiệm70
3.1.1 Mụcđíchcủathực nghiệmsưphạm70
3.1.2 Nhiệmvụcủa thực nghiệmsưphạm70
3.2 Nộidungthựcnghiệmsư phạm70
3.3 Phươngphápthựcnghiệmsư phạm71
3.3.1 Kếhoạch thựcnghiệmsư phạm71
3.3.2 Tiếnhànhthực nghiệmsưphạm72
3.4 Kếtquảthựcnghiệmsư phạm73
3.4.1 Cácthamsốđặctrưng73
Trang 9TIỂUKẾTCHƯƠNG3 90KẾTLUẬNVÀKHUYẾNNGHỊ 91TÀILIỆUTHMKHẢO 93
PHỤ LỤC
Trang 10Bảng1.1.KếtquảđiềutrađốivớiGVvềHSyếukém 23 Bảng1.2.KếtquảđiềutrađốivớiphụhuynhcủaHSyếukém 24 Bảng1.3.KếtquảđiềutrađốivớiHSyếukém 24 Bảng1.4.KếtquảđiềutravềcơsởvậtchấtcủatrườngTHPTYênDũngsố2vàTHPTTháiTh
uận 25
Bảng1.5.Kếtquảđiềutrachấtlượnggiảngdạybộmônhóahọckhối11ởtrườngTHPTYên
Dũngsố2vàTháiThuận 25
Bảng2.1.BảngphânphốinộidungkiếnthứcchươngSựđiệnli–Hóahọc11banc ơ bản 31 Bảng3.1.BảngthốngkêđiểmkiểmtratrướctácđộngcủacặpnhómtrườngTHPTYênDũng
số2 71
Bảng3.2
BảngthốngkêđiểmkiểmtratrướctácđộngcủacặpnhómtrườngTHPTTháiThuận.72
Bảng3.3.Bảngthốngkêbàikiểmtra số1 75 Bảng3.4.Bảngphânphốitầnsố, tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra
số1củatrườngTHPTYênDũngsố2 75
Bảng3.5 Bảngphânphốitầnsố, tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra
số1củatrườngTHPTTháiThuận 76
Bảng3.6.PhânloạikếtquảhọctậpcủaHS(%)bàikiểmtra số1 78 Bảng3.7.Bảngthốngkêbàikiểmtra số2 79 Bảng3.8.Bảngphânphốitầnsố, tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra
số2củatrườngTHPTYênDũngsố2 79
Bảng3.9.Bảngphânphốitầnsố, tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra
số2củatrườngTHPTTháiThuận 80
Bảng3.10.PhânloạikếtquảhọctậpcủaHS(%) bàikiểmtra số2 82 Bảng3.11.Bảngthốngkêbàikiểmtra số3 83 Bảng3.12.Bảngphânphốitầnsố,tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra số3
củatrườngTHPTYênDũngsố2 84
Bảng3.13.Bảngphânphốitầnsố,tầnsuấtvàtầnsuấtlũytíchbàikiểmtra số3
củatrườngTHPTTháiThuận 84
Bảng3.14.PhânloạikếtquảhọctậpcủaHS(%)bàikiểmtra số3 86 Bảng3.15.Bảngthốngkêcácthamsốđặctrưng(giátrịtrungbìnhcộng,phươngsai,độlệchch
uẩn,hệsốbiếnthiên,pđộclập,SMDcủacácnhómTNvàĐCtheotừngbàiKT) 88
Trang 11DANHMỤCCÁCHÌNH,SƠĐỒ
Sơđồ1.1.SơđồvềmốiquanhệgiữaGVvớiHStrongdạyvàhọctíchcực 13
Sơđồ2.1.Sơđồhệthốngkiếnthứccủachương 32
Hình3.1.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố1 trườngTHPTYênDũngsố2 77
Hình3.2.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố1trườngTHPTTháiThuận 77
Hình3.3.Đồ thịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố1THPTYênDũngsố 2.78 Hình3.4.Đồthịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố1THPTTháiThuận 78
Hình3.5.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố2 trườngTHPTYênDũngsố2 81
Hình3.6.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố2 trườngTHPTTháiThuận 81
Hình3.7.Đồ thịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố2THPTYênDũngsố2.82 Hình3.8.Đồthịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố2THPTTháiThuận 83
Hình3.9.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố3 trườngTHPTYênDũngsố2 85
Hình3.10.Đườnglũytíchbiểudiễnkếtquảkiểmtrasố3 trườngTHPTTháiThuận 86
Hình3.11.Đồthịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố3THPTYênDũngsố2 87
Hình3.12.Đồthịcộtbiểudiễnkếtquảkiểmtrabàisố3THPTTháiThuận 87
Trang 121 Lýdochọnđềtài
MỞĐẦU
Ngàynay,chúngtađangsốngtrongkỉnguyêncủasựvănminhhiệnđạ i cùngvớisựpháttriểnnhưvũbãocủacuộccáchmạngkhoahọcvàcôngnghệhiệnđại,
độingũtríthứctrởthànhnguồnlựcđặcbiệtquantrọngtạonênsứcmạnhcủamỗiquốcgiatrongchiếnlượcpháttriển.XãhộiphồnvinhởthếkỉXXIphải
làmộtxãhội“dựavàotrithức”,dựavàonănglựcn
hậnthức,t ư duysángtạo,trítuệthôngminh,tàinăngsángchếcủaconngười.NghịquyếtĐạihộiĐả
ngtoànquốclầnthứXIđãkhẳngđịnh“Đổimớic ănbản,toàndiệnnềngiáodụcViệtNamtheohướ ngchuẩnhoá,hiệnđạihoá,xãhộihóa,dânchủhó avàhộinhậpquốctế,trongđó,đổimớicơchếquả nlýgiáodục,pháttriểnđộingũgiáoviênvàcánb ộ quảnl ý giáodụcl à khâuthenchốt.Ưutiênhàngđ ầuchoviệcnângcaochấtlượngdạyvàhọc.Đổim ớichươngtrình,nộidung,phươngphápdạyvàh ọc,nângcaochấtlượngđộingũGVv à tăngcườn
gc ơ s ở vậtchấtcủanhàtrường,pháthuykhảnăn gsángtạovàđộclậps u y nghĩcủaHS(họcsinh),s inhviên;C o i trọngbồidưỡngchoHS,sinhviênk hátvọngsốngmãnhliệt.Xâydựngđấtnướcgiàu mạnh,gắnliềnlậpnghiệpcủabảnthânvớitươngl aicủacộngđồng,củadânt ộ c , traudồichoHS,si nhviênbảnlĩnh,phẩmchấtvàlốisốngcủathếhệt rẻViệtNamhiện đại”.
ThựctếgiáodụctrongnhiềunămchothấyHóahọccũngnhưcácmônhọckhácđanggópphầ
Trang 14Từphíagiáoviêngiảngdạy,điềukiệnhọctậpnhàtrường,sựtácđộngcủagiađình,xãhộihaytừphíabảnthâncácemhọcsinh.Đâylàvấnđềquantâmcủatoànngànhgiáodục,làđiềutrăntrởlớnchomỗigiáoviên.Làmthếnàođểgiảmđượctìnhtrạnghọcsinhyếukém?
Đóchínhl à lídotôichọnđềtài:“Sửdụnghệthốngbàitậpđiệnlinhằmbồidưỡngh
ọ c sinhyếukémtrườngtrunghọcphổthông”.
2 Mụcđíchnghiêncứu
Nghiêncứunguyênnhânhọcsinhyếukémvàtìmcáchkhắcphụctìnhtrạnghọcsinhyếukémgópphầnnângcaochấtlượngdạyvàhọc
Tuyểnchọn,xâydựnghệthốnglíthuyếtvàbàitậpchươngđiệnlivàđềxuấtcáchsửdụnghệthốngbàitậpđóđểkhắcphụctìnhtrạnghọcsinhyếukém
3 Nhiệmvụnghiêncứu
- Nghiêncứucơsởlíluậnvàthựctiễnvềviệcbồidưỡnghọcsinhyếuk é m hoáhọcởtrườngTHPT
- Nghiêncứunộidungkiếnthứclíthuyếtvàbàitậpchươngđiệnli
- Tuyểnchọn,x â y dựngh ệ thốnglíthuyếtv à bàitập( t ự luậnvàTNKQ)chươngđiệnlidùngđểbồi dưỡnghọcsinhyếukémtrườngTHPT
- Đềxuấtbiệnphápsửdụnghệthốnglíthuyếtvàbàitậpchươngđiệnliđ ể bồidưỡng họcsinhyếukémtrườngTHPT
sinhyếukémtrongquátrìnhdạyhọc
Trang 155 Phạmvinghiêncứu
Chương
điệnliHóahọclớp11chươngtrìnhcơbảntạitrườngTHPTYênDũngsố2huyệnYênDũng,trườngTHPTTháiThuận-thànhphốBắcGiang
6 Giảthuyếtkhoahọc
Nếutuyểnchọn,xâydựngđượchệthốnglíthuyếtvàbàitậpphầnsựđiệnlihóahọclớp11cơbảncóchấtlượngtốt,đồngthờibiếtsửdụngnómộtc á c h hiệuquảthìsẽgópphầnnângcaođượcchấtlượngbồidưỡnghọcsinhyếukémởtrườngTHPT
7 Phươngphápnghiêncứu
7.1 Nghiêncứulíluận
- Tổnghợp,phântíchtàiliệuđểxâydựng phầncơsởlíluậncủađ ề tài
- Phươngphápnghiêncứulíluận:thuthậptàiliệu,phântíchđánhgiátừngnộidungnghiêncứu
7.2 Nghiêncứuthựctiễn
- Điềut r a thựctiễncôngt á c bồidưỡnghọcsinhyếuk é m ở trườngTHPT
- Điềutra,khảosátthựctrạnghọcsinhyếukémhiệnnayởcáctrườngTHPTbằnghìnhthứcphátphiếuđiềutra
- DựgiờgiáoviênmônHóahọc,phỏngvấn,tròchuyện,traođổikinhnghiệmvớigiáo viêntạicáctrườngTHPT
- Tậphợpvànghiêncứunộidungsáchgiáokhoalớp11,sáchbàitậphóahọc11vàcácđềthihọckỳ,đềthivàođạihọcvàcaođẳng,cáctàiliệuthamkhảokhácđểtuyểnchọnvàxâydựnghệthốngbàitậptựluậnvàTNKQphầnsựđiệnli
Trang 168 Đónggópcủađềtăi
- Tuyểnchọnvăxđydựngđượchệthốnglíthuyếtvăbăitậpphầnđiệnl i cóchấtlượnggiúpchogiâoviíncóthímnguồntăiliệudùngtrongviệcbồidưỡnghọcsinhyếukếmvẵnthiđạihọcvăcaođẳng
- Đềxuấtđượcbiệnphâpsử dụnghệthốnglíthuyếtv ă băitậpphầnđiệnlitrongviệcbồidưỡnghọcsinhyếukĩm
+Lấplỗhổngkiến thức
+GiúpđỡhọcsinhrỉnluyệnphươngphâphọctậpmônHóahọc
+Luyệntậpvừasứcvớihọcsinhyếukĩm
+Xđydựngvăsửdụngmộtsốdạngbăitậpcơbảngiúprỉnluyệnkhảnăng họctậpđốivớihọcsinhyếukĩm
+Tiếnhănhphụđạotheo nhómhọcsinh
+Kiểmt r a , đânhgiâthườngxuyíncókhenchí,độngviínkhuyếnkhích, khíchlệkếtquảhọctậpcủahọcsinh
-Xđydựnggiâoânminhhọa
9 Cấutrúccủaluậnvăn
Ngoăiphầnmởđầu,kếtluậnvăphụlục,nộidungchínhcủaluậnvănđượcchiathănh03chương:
Trang 17CƠ
SỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄNVỀXÂYDỰNGVÀSỬDỤNGBÀITẬPPHẦN ĐIỆNLILỚP11BỒIDƢỠNGHỌCSINHYẾUKÉM
1.1 Lịchsửvấnđềnghiêncứu
ThựctếhiệnnaylượnghọcsinhyếukémmônHóahọcngàycàngcóx u hướngtănglên.Chúngđúngmứcvàkịpthời.ĐâylàmộthướngnghiêncứucótínhthựctiễncaogópphầnnângcaochấtlượngtôinhậnthấyviệcbồidưỡngHSyếukémcầnphảiđượcquantâmgiáodụcphổthông.Hiệnnayđãc ó nhiềutácgiảnghiêncứuvềvấnđềnàynhư:
- PhươngphápbồidưỡngHSyếumônHóahọclấylạicănbản,khóaluậntốtnghiệp(1996)củasinhviênTrầnThịHoàiPhương(ĐHSPHN)
- NhữngbiệnphápgiúpđỡHSyếukémđạtđượcyêucầuvàkết
quảcaohơntronghọctậpmônhóahọcởcáctrườngTHPTcáctỉnhmiềnnúi
phíaBắc,luậnvănthạcsĩKhoahọcGiáodục(2005)củaTrịnhVănThịnh(ĐHSPHN)
- SửdụngcácphươngphápdạyhọcphứchợpbồidưỡngHSyếukémô n hóahọcTHPT,Luậnvănthạcsĩgiáodụchọc(2008)củaPhanThịHuyền(ĐHSPHN)
- NângcaokhảnănghọctậpchoHSyếukémtrongDHHHchương2và4 lớp10chươngtrìnhcơbản–
THPT,LuậnvănthạcsĩSưphạmhóahọc(2012)củaNguyễnThịOanh,TrườngĐạihọcGiáodục,ĐạihọcQuốcGiaHN
- Mộtsốbiệnphápb ồ i dưỡngHSyếuk é m trongDHHH(Chươnghiđrocacbonno,chươnghiđrocacbonkhôngno–
Hóahọc11),Luậnvănthạcs ĩ KhoahọcGiáodục(2013)củaNgôMinhPhương,
TrườngĐHSPHN
- Tuyểnchọnvàxâydựnghệthốngbàitậphóahọc12phầnkimloạinhằmnângcaohiệuquảhọctậpcủahọcsinhyếukém,Luậnvănthạcsĩsưphạmhóahọc(2014)củaNguyễnThùyDương,TrườngĐạihọcGiáodục–ĐạihọcQuốcGiaHN
Trang 18Cáccôngtrìnhnghiêncứunàylànguồntưliệuquýgiáđểnghiêncứu,t ìm hiểuvàápdụngtrongviệcbồidưỡngvàpháttriểnnhữngnănglựccầnthiếtchohọcsinhyếukém,nângcaochấtlượngDHHH.TheochúngtôiđiểmmấuchốtcủaHSyếukémlàHSchưahứngthúhọctậpmônHóahọc.Dođónghiêncứucầnlàmrõvấnđềlàmthếnàođể
ờngduynhấtquachỉsốIQ.Sauđâylà7loạitríthôngminhmàGardnerđãđềnghịtạithờiđiểmđó
Trang 19Thuyếtđatrítuệđãmanglạimộtcáinhìnnhânbảnvàcầnthiếtnhằmkêugọinhàtrườngv à giáoviêncoitrọngs ự đ a dạngv ề trítuệở mỗihọcsinh:mỗiloạitrítuệđềuquantrọngvàmỗihọcsinhđềucóítnhiềukhảnăngtheonhiềukhuynhhướngkhácnhau.Nhàtrườngphảilànơigiúpđỡ,khơigợit i ề m năng,tạođiềukiệnhọctậptheocáckhuynhhướngkhácnhauchocácchủnhântươnglaicủaxãhội.Làmđượcđiềuđó,chúngtasẽgiúpmỗihọcsinhtỏasángvàthànhcôngtrongcuộcsốngcủachúng
- PCHTtươngđốibềnvững
1.2.2 Phânloạidạyhọcphânhóa[19], [23]
DạyhọcphânhóakhôngđơnthuầnlàphânloạingườihọctheonănglựcnhậnthứcmàởđâylàPPDHphùhợpvớitừngđốitượngngườihọctrênc ơ sởamhiểutừngcáthể,GVtiếpcậnngườihọcởtâmlí,năngkhiếu…
Dạyhọcphânhóaxuấtpháttừnhucầuđảmbảothựchiệntốtmụcđíchd ạ y học,đồngthờikhuyếnkhíchpháttriểntốiđavàtốiưunhữngkhảnăngc ủ a từngcánhân,xuấtpháttừnhucầuthựctiễntrongmộtlớphọcluôncósựchênhlệchvềtrìnhđộnhậnthứccủamỗithành viên
Trang 201.2.2.1 Phânhóatheomứcđộnhậnthức
TronglớphọccócácnhómHScótrìnhđộnhậnthứckhácnhau:giỏi,khá,trungbình,yếu.DựatrêntrìnhđộnhậnthứccủangườihọcmàGVgiaonhiệmvụvớimứcđộkhóhaydễtươngứng
1.2.2.2 Phânhóatheohứngthúcủangườihọc:
CăncứvàođặcđiểmhứngthúhọctậpcủaHSđểGVtổchứcchoHStìmhiểu,khámphánhậnthức
1.2.2.3 Phânhóatheosứchọccủangườihọc:
Căncứvàothựcchấtnănglực,trìnhđộcủaHSđểGVtổchứcnhữngt á c độngsưphạmphùhợpvớiHSđểkíchthíchtínhtíchcựchọctậpcủaHS.Dựatrêntrìnhđộgiỏi,khá,trungbình,yếu,kémmàGVgiaochoHSnhữngnhiệmvụtươngứng
1.2.2.4 Phânhóatheođộngcơ, lợiíchhọctậpcủa ngườihọc:
ĐốivớinhữngnhómHScónhucầutìmtòi,nghiêncứu,GVcầnxácđịnhnhiệmvụhọctậpcaohơnvàđưathêmnhiềunộidunghọctậpchoHSnhómnàytựh ọ c ĐốivớinhómHSc ó nhucầuhọctậpkhôngcaothìGVphảichúýđếnnhiệmvụ,nộidungcơbảnvàbổsung,liênhệnhữngvấnđềthựctiễngiúpHStăngsựhứngthú,độngcơhọctập
1.2.3.Đổimớiphươngphápdạyhọc
Việcđổimớiphươngphápd ạ y h ọ c hóahọcở trườngtrunghọcphổthôngcóthểthựchiệntheocáchướngsau:
1 XâydựngcơsởlýthuyếtcótínhphươngphápluậnđểtìmhiểubảnchấtPPDHvàđịnhhướnghoànthiệnPPDH,chúýnhữngquanđiểmphươngphápluậnvềPPDH
2 HoànthiệnchấtlượngcácPPDHhiệncóvàsửdụngphốihợpnhiềuPPDH.ViệchoànthiệnchấtlượngPPDHvàsửdụngtrongdạyhọchóahọcđượcthựchiệnbằngnhiềucách:
Trang 21- Tổchứcchongườihọcđượchọctậptrongcáchoạtđộngtựgiác,tíchcựcvàsángtạo.
- SửdụngphốihợpnhiềuPPDHcủa giáoviên,nhiềuhìnhthứchoạtđộngcủaHS,giúpHSđượchoạtđộngchủđộng,sángtạo,khaithácvàtậndụngmặttốtcủamỗiPPDH
- Tăngcườngnănglựcvậndụngtrithứcđãhọcvàocuộcsốngvàsảnxuấtluônđổimới.ChúýhìnhthànhnănglựctựgiảiquyếtvấnđềchoHSvàcóbiệnpháphìnhthànhtừngbướcnănglựctự giảiquyếtvấnđềmộtc á c h sangtạotừthấpđếncao
- ĐổimớicáchoạtđộngcủaHSvàtăngcườngthờigiandànhchoHShoạtđộngtronggiờhọc.Dànhthờigianthíchđángđ ể chỉdẫn,uốnnắnphươngpháphọctậpchoHS
- Từngbướcđổimớicôngtáckiểmtrađánhgiá,nhằmđánhgiánhữngbiểuhiệnchủđộngsángtạocủaHS,kỹnăngthựchànhvàkỹnăngbiếtvậndụngsángtạokiếnthứccóliênquanđểgiảiquyếtcácvấnđềthựctiễn
- Phươngphápdạyhọchóahọcphảithểhiệnđượcphươngphápnhậnthứckhoahọcđặctrưngcủabộmônhóahọclàthựcnghiệmhóahọc,dođóphảităngcườngsửdụngthínghiệmvàcácphươngtiệntrựcquan,phảidạychoHScácht ự nghiêncứuvàtựhọckhigiảiquyếtchúng.Tăngcườngsửdụngphươngphápnghiêncứuvàt ự họckhis
b LiênkếtPPDHvớicácphươngtiệnk ỹ thuậtd ạ y họchiệnđại(phươngtiệnnghenhìn,máyvitính…)tạratổhợpPPGDcósửdụngphươngtiệnlĩthuật
Trang 22c Chuyểnhóaphươngphápkhoahọcthànhphươngphápđặcthùbộmôn:Nhưthựcnghiệmhóahọc,tậpnghiêncứukhoahọc(phươngphápdạyhọcdựán),phươngphápGrapdạyhọc.
4 ChuyểnđổichứcnăngcủaPPGDtừtínhchấtthôngbáo,táihiệnđạit r à chungchocảlớpsangtínhchấttìmtòi,phânhóa–
cáthểhóacaođộ,tiếnl ê n theonhịpcánhân
1.2.3.1 Xuhướngdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâm
Dạyh ọ c lấyHSl à m trungt â m đượcc o i l à mộtt ư tưởng,mộtquanđiểm,mộtcáchtiếpc ậ n q u á trìnhd ạ y học.Quanđiểmn à y đ ặ c biệtnhấnmạnhvaitròcủangườihọc.Hoạtđộnghọc.Quanđiểmnàychiphốicảmụctiêu,nộidung,phươngpháp,phươngtiện,hìnhthứctổchứcvàđánhgiáhiệuquảdạyhọc
* BảnchấtcủaviệcđổimớiPPDH“lấyhọcsinhlàmtrungtâm”:Bảnchấtcủaq
uanđiểmnàylàđặtngườihọcvàovịtrítrungtâmcủaquátrìnhdạyhọc,chútrọngđếnnhữngphẩm
chất,nănglựcriêngcủamỗingười,họvừalàchủthểvừalàmụcđíchcuốicùngcủaquátrìnhdạyhọc,phấnđấucáthểhóaquá
trìnhdạyhọcđểchocáctiềmnăngcủamỗicáthểđượcpháthuytốiđa
* Đặcđiểmcủadạyhọc“lấyHSlàmtrungtâm”:HướngvàoviệcchuẩnbịchoH
Ssớmthíchứngvớiđờisốngxãhội,hòanhậpvàpháttriểncộngđồng,tôntrọngnhucầu,lợiích,tiềmnăngcủangườihọc.Chútrọngcáckĩnăngthựchànhvậndụngcáckiếnthứclýthuyết,nănglựcpháthiệnvàgiảiquyếtcácvấnđềthựctiễn.Chươngtrìnhgiảngdạygiúpc
hotừngcánhânbiếthànhđộngvàtíchcựcthamgiavàocáchoạtđộngcủacộngđồng,“Từ họclàmđếnbiếtlàm,muốnlàmvàcuốicùnglàmuốntồntạipháttriểnnhưnhâncáchmột ngườilaođộngtựchủ,năngđộng,sángtạo”.HSchủđộngthamgiacáchoạtđộnghọctập,
GVđóngvaitròlàngườitổchức,điềukhiểnđộngviên,huyđộngtốiđavốnhiểubiết,kinhnghiệmcủatừngHStrongviệctiếpthukiếnthứcvàxâydựngbàihọc.Nộidungkiểmtrachúýđếnmứcđộkhácnhau:táihiện,vậndụng,suyluận,sángtạo,cốgắngpháthuyhếtnănglựccủaHS
Trang 23Nhưv ậ y trongquátrìnhd ạ y học“lấyHSl à m trungtâm”ngườihọcvừalàmụ
cđíchvừalàchủthểcủaquátrìnhhọctập,đểngườihọcthamgiatíchcựcvàohoạtđộnghọchuyđộngkinhnghiệmvànguồnlựccủahọ,tôntrọngnhucầuvàmongmuốncủahọ,đểhọtựlựcthựchiệnnhữngtiềmnăngc ủ a bảnthânnhằmpháttriểnnănglựcsángtạo,giảiquyếtnhữngvấnđềcủađờisốngthựctiễn
1.2.3.2 Xuhướngđổimớidạyhọctheohướnghoạtđộnghóangườihọc
Quanđiểmn à y xuấtphátt ừ địnhhướnghànhđộngtrongdạyh ọ c , nhằmlàmchohoạtđộngtríócvàchântaykếthợpvớinhautronghoạtđộnghọctậpcủaHS.HoạtđộnghọctậpcủaHSluôncósựphốihợpchặtchẽvàcânđốigiữatưduyvàhànhđộng,giữalíthuyếtvàthựchành.Quátrìnhdạyhọchìnhthànhvàpháttriểnnănglựcnhậnthức,nănglựcsángtạochomỗiHS,quanđiểmhoạtđộnghóangườihọccóýnghĩarấtlớnchoviệcthựchiệnnguyênlýgiáodụckếthợpvớilýthuyếtthựctiễn,tưduyvàhànhđộngđểgiáodụcđượcđồngthờithựchiệnhainhiệmvụđàotạovềmặttrítuệvàđàot ạ o nănglựchànhđộng
* BảnchấtcủaviệcđổimớiPPDHtheohướnghoạtđộnghóangườihọc:Tổchứ
cchongườihọchọctậptrongc á c hoạtđộngt ự giác,tíchcực,sángtạo.Rènluyệnphongcách“họctậpsángtạo”vớiphươngchâmtrangbịchoHSđ ầ y đ ủ nhữngkiếnthứckhoahọck ỹ thuậthiệnđạiv à k ỹ năngsửdụngchúngthànhthạovàrènluyệnmộtc á c h cóhệthốngchomỗiHScác năng
lựchànhđộngđểcácemcóthểhọctập,sángtạovàpháttriển
* Mộtsốbiệnpháphoạtđộnghóangườihọc:Tổchứccáchoạtđộnghọctậpcho
HShoạtđộngtựlựcởmứcđộtốiđađểgiảiquyếtnhiệmvụhọct ậ p Tăngcườngs ử dụngc á c thínghiệmh ó a họcvàc á c phươngtiệntrựcquan,phươngtiệnkỹthuậttrongdạyhọchóahọc.TronggiờhọcGVcầnsửdụngphốihợpnhiềuhìnhthứchoạtđộngcủaHS,nhiềuPPDHnhư:thínghiệm,dựđoánlíthuyết,môhìnhhóa,giảithích,thảoluận
…
NhằmgiúpHSđượchoạtđộngtíchcựcchủđộng.TăngthờigianhoạtđộngcủaHStrong
Trang 24ư duyc ủ a HSthôngquacáchoạtđộngc á nhânhayh o ạ t độngnhóm.Từngbướcđổimớicôngtáckiểmtrađánhgiánhằmđánhgiácao(vàngàycàngcao)nhữngbiểuhiệnchủđộng,sángtạocuảHSvàđánhgiácaokĩnăng thựchànhcũngnhưkĩnăng giảiquyếtnhữngvấnđềcủathựctiễn
1.2.4 Dạyhọctíchcực[22], [24]
1.2.4.1 Bảnchấtphươngphápdạyhọctíchcực
Bảnchấtcủadạyhọctíchcựclàđềcaochủthểnhậnthức,pháthuytínhtựgiác,chủđộngcủangườihọc.Khaithácđộnglựchọctậpcủangườihọcđểpháttriểnchínhhọ;coitrọnglợiíchnhucầucủacánhânngườihọc,đảmbảochohọđượcthíchứngvớiđờisốngxãhội.Trongdạyhọctíchcực,GVgiúpHStựkhám
phátrêncơsởtựgiácvàđượctựdosuynghĩ,tranhluận,đềxuấtgiảiquyếtvấnđề.GVtrởthànhngườithiếtkếvàtạomôitrườngchoPPhọctíchcực,khuyếnkhích,ủnghộ,hướngdẫnhoạtđộngcủaHS,thửtháchvàt ạ o độngcơchoHS,khuyếnkhíchđặtcâuhỏivàđặtravấnđềcầngiảiquyết.Khíđó,HSsẽtrởthànhngườikhámphá,khaitháctrêncơsởthựchiệncácthaotáctưduy,liênhệ,thựchiệnvàchủđộngtraođổithôngtin,xâydựngkiếnthứcvàcaohơnnữalà“ngườinghiêncứu”đểtựmìnhxâydựngkiếnthứcchomình.Chínhquatổchứcdạyhọctíchcực,HSđãđượctậpdượtgiảiquyếtnhữngvấnđềsẽgặptrongđờisốngxãhộibằnghànhđộngcủachínhmình.Quanhữnglần“hànhđểhọc
”đó,HSvừalĩnhhộiđượckiếnthức,vừac ó nhữngtháiđộvàhànhviứngxửthíchhợpcũngnhưHSđãtựlựchìnhthànhv à pháttriểndầndầnnhâncáchcủamộtconngườihànhđộng,conngườithựctiễn“tựchủ,năngđộng,sángtạo,biếtlựachọncácvấnđềđểđiđếnquyếtđịnhđúng,cónănglựcgiảiquyếtvấnđề,cónănglựctựhọc,biếtcộngtáclàmviệc,cónănglựctựđiềuchỉnh”,đápứngmụctiêugiáodụcthờik ỳ đổimới.MốiquanhệgiữaGVvớiHSvàgiữaHSvớiHStrongdạyhọctíchcực[4]cóthể
đượcthểhiệnquasơđồ:
Trang 25Giảng viên/ Giáo viên
Tác động qua lại trong môi trường học tập an toàn
Học sinh Học sinh
Sơđồ1.1.SơđồvềmốiquanhệgiữaGVvớiHS trongdạyvàhọctíchcực.
Dạyhọctíchcựcđềcậpđếncáchoạtđộngdạyvàhọcnhằmtíchcựchóahoạtđộnghọctậpvàpháttriểntínhsángtạocủangườihọc.Trongđóc á c hoạtđộnghọctậpđượctổchức,đượcđịnhhướngbởiGV,ngườihọctựlực,tíchcựcthamgiavàoquátrìnhtìmkiếm,khámphá,pháthiệnkiếnthức,vậndụngkiếnthứcđểgiảiquyếtvấnđềtrongthựctiễn,quađólĩnhhộinộidunghọc tậpvà pháttriểnnăng lựcsángtạo
DạyhọctíchcựckhôngphảilàmộtPPDHcụthểmàlàmộtkháiniệmrộng,baogồmnhiềuPP,hìnhthức,kĩthuậtdạyhọccụthểkhácnhaunhằmtíchcựchóa,tăngcườngsựthamgiacủangườihọc,tạođiềukiệnchongườihọcpháttriểntốiđakhảnănghọctậpnănglựcsángtạo,nănglựcgiảiquyếtvấnđề
1.2.4.2 Những dấuhiệuđặctrưngcủaphươngphápdạyhọctíchcực
*Tăngcườngpháthuytínht ự tin,tíchcực,chủđộng,sángtạothôngquatổchứct hựchiệncáchoạtđộnghọctập.TrongPPDHtíchcực,HSđượccuốnhútvàocáchoạtđộ
nghọctậpdoGVtổchứcvàchỉđạo,thôngquađót ự lựckhámphánhữngđiềumìnhchưarõ,chưabiếttrêncơsởnhữngđiềuđãbiết.HSđượcđặtvàonhữngtìnhhuốngcủađờisốngthựctế,đượctrựctiếpquansát,thảoluận,làmthínghiệm,đượckhuyếnkhíchgiảiquyếtvấnđềtheoc á c h suynghĩcủamình,đượcđộngviêntrìnhbàyquanđiểmriêng.QuađóHSkhôngnhữngchiếmlĩnhkiếnthức,kĩnăngmớimàcònlàmchủcáchthứcx â
y dựngkiếnthức,kĩnăngđóvànhưvậysẽpháthuyđượctiềmnăngsángt ạ o củaHS.[4, tr28-35]
Trang 26* Chútrọngrènluyệnphươngphápvàpháthuynănglựctựhọc.PPDHtíchcựcx
emviệcrènluyệnPPhọctậpchoHSkhôngchỉlàmộtbiệnphápnângcaohiệuquảdạyhọcmàcònlàmộtmụctiêudạyhọc.TrongcácPPhọcthìcốtlõilàPPtựhọc,làcầunốigiữaPPhọctậpvàPPnghiêncứukhoahọc.NếurènluyệnchongườihọccóđượcPP,kĩnăng,thóiquen,ýchítựhọcthìs ẽ tạochohọlònghamhọc,khơidậynộilựcvốncótrongmỗiconngười,kếtquả họctậpsẽđượcnânglêngấpbội [4,tr28-35]
* Tăngcườnghoạtđộnghọctậpcánhân,phốihợpvớihọctậphợptác.Trongdạy
họctíchcực,GVquantâmđếnsựphânhóavềtrìnhđộnhậnthức,tiếnđộhoànthànhcácnhiệmvụhọctậpcủamỗiHS.Trêncơsởđóxâydựngcácnhiệmvụ,bàitập,mứcđộhỗtrợphùhợpvớikhảnăngcủamỗicánhânnhằmpháthuykhảnăngtốiđacủangườihọc,phùhợpvớiphongcáchhọcc ủ a mỗicánhân.Đểngườihọccóđiềukiệnbộclộ,pháttriểnkhảnăngcủamình,cầnđặthọvàomôitrườnghọctậphợptáctrongcácmốiquanhệthầy-trò ,t r ò -
trò.Quađó,ngườihọckhôngchỉhọcđượcquathầymàc ò n họcđượcquabạn,sựchiasẻkinhnghiệmsẽkíchthíchtínhtíchcực,chủđộngc ủ a mỗicánhân,đồngthờihìnhthànhvàpháttriểnởngườihọcnănglựctổchức, điềukhiển,lãnhđạo,cáckĩnănghợptác,giaotiếp,trìnhbày,giảiquyếtvấnđề vàtạomôitrường họctậpthânthiện [4,tr28-35]
* Coitrọnghướngdẫntìm
tòi.ViệccoitrọnghướngdẫntìmtòigiúpHSpháttriểnkĩnănggiảiquyếtvấnđềvànhấn
mạnhrằngHScóthểhọcđượcphươngpháphọcthôngquahoạtđộng.DấuhiệuđặctrưngnàycóthểápdụngngaychoHSnhỏtuổinếucótàiliệucụthểvàcósựgiúpđỡcủaGV,hiệuquảvớinhữngHSởcáclớpcaohơnvìcácemcókhảnănglàmviệcđộclập,tựgiác,tưduylogic,khảnăngphântích,tổnghợp,đánhgiáđãpháttriển
Mộtnhiệmvụhọctậptốtlànhiệmvụđặtratháchthứcvớingườihọc.Nhiệmvụkhôngnênquádễvìsẽtạorasựnhàmchán.Nhiệmvụkhôngnênquákhódễgâyrasựlolắng,tâmlýsợthấtbạiđốivớihọcsinh.Đểđạtđược
Trang 27sựcânbằng,cácnhiệmvụcầnđadạngvàthiếtkếriêngchotừngđốitượngtừngtrìnhđộtrongđiềukiệnchophép [4,tr28-35]
*Kếthợpđánhgiácủathầyvớiđánhgiácủabạn,vớitựđánhgiá.Trongdạyhọctí
chcực,đánhgiákhôngchỉnhằmmụcđí ch nhậnđịnhtìnhtrạngvàđiềuchỉnhhoạtđộngcủaHSmàcònđồngthờitạođiềukiệnnhậnđịnhthựctrạngvàđiềuchỉnhhoạtđộngdạycủaGV.TựđánhgiálàmộthìnhthứcđánhgiámàHStựliênhệphầnnhiệmvụđãthựchiệnvớicácmụctiêuc ủ a quátrìnhhọctập.Tựđánhgiákhôngchỉđơnthuầnlàtựmìnhchođiểms ố màlàsựđánhgiánhữngnỗlực,quátrìnhvàkếtquả,mứcđộcaohơnlàHScóthểphảnhồilạiquátrìnhhọccủamình.Biếttựđánhgiá,ngườihọcsẽchủđộngxemxétlạiquátrình,kếtquảhọctậpcủamình,đểtựđiềuchỉnhcáchhọc,xácđịnhđộngcơhọctập,lậpkếhoạchđểtựnângcaokếtquảhọctập.Cùngvớitựđánhgiá,GVcầntổchứcchoHSđánhgiá“đồngđẳng”dựatrêncáctiêuchídoGVcungcấp.CáchđánhgiánàykhôngchỉgiúpHSđánhg i á kếtquảcủabạnmàcòncósựsosánhnhìnlạikếtquảhọctậpcủachínhmình,từđócósựđiềuchỉnhcáchgiảiquyếtvấnđề,cáchhọc,chiasẻkinhnghiệmtừkếtquảhọctậpcủamìnhvàcủabạn,thúcđẩykếtquảhọctậpngàymộttốthơn [4,tr28-35]
* Tăngcườngkhảnăng,kĩnăngvậndụngkiếnthứcvàothựctế.PPDHtíchcựccò
ntăngcườngkhảnăng,kĩnăngvậndụngkiếnthứcvàothựctế,ápdụngkiếnthứcvàogiảiquyếtvấnđềcủathựctiễnthaychoviệcnhồinhétthôngtin.ĐóchínhlàquátrìnhgiúpHSnhậnthức,thônghiểu,vậndụngkiếnthứcvàocuộcsống
ĐiềunàygiúpHShiểuđượcgiátrị,tácdụng,sựcầnthiếtc ủ a những kiếnthứcđótrongcuộcsốngthựctiễnxãhội [4,tr28-35]
* Đemlạiniềmvui,tạohứngthúhọctậpchoHS.PPDHtíchcựccònđ e m lạiniề
mvui,tạohứngthútronghọctậpchoHSgiúpchoHSđạtkếtquảcao;tăngtínhtíchcực,chủđộng,sángtạo;tăngkhảnăngtựhọc;tăngtínhtựtin;tăngkhảnănghợptáctronghọctậpvàlàmviệc;tăngcơhộiđánhgiá;chấtlượng,hiệuquảdạyhọccao.MộttrongcácPPDHtíchcựclàdạyhọc
Trang 28theokhámphá.NhưcácPPDHtíchcựckhác,dạyhọckhámphácócácđặctrưngcủaPPDHtíchcựcnhưngnócũngcónhữngđặcthùriêngquiđịnhbởic á c h thứctổchứcdạyhọccủanó [4,tr28-35]
1.3 Bàitậphóahọclàmộttrongnhữngphươngphápdạyhọcquantrọng
1.3.1 Bàitậphóahọc[21]
1.3.1.1 Kháiniệm
Bàitậplànhữngdạngbàigồmcácbàitoán,nhữngcâuhỏihayđồngthờicảcâuhỏivàbàitoán,màtrongkhihoànthànhchúng,họcsinhlĩnhhộiđượcnhữngkiếnthứchoạckĩnăngnhấtđịnhsaukhihoànthiệnchúng
Bàitậphóahọclà nhữngbàitoánhoặcnhữngcâuhỏimàthôngquaviệchoànthànhchúng,HSs ẽ lĩnhhộiđượcnộidungc á c địnhnghia,kháiniệm,tínhchấtcủachất
…
hoặchìnhthànhcáckĩnăngthínghiệmthựchành,kĩ năngquansáthoặchoànthiệncáckĩnăngđó.ViệcgiảiquyếtcácbàitoánhóahọcchophepHSthựchiệnnhữngmốiliênhệqualạigiữacáckiếnthứcđ ã vàđangđượchọc
1.3.1.2 Tácdụngcủabàitậphóahọc
* Ýnghĩatrídục:
LàmchínhxáchóacáckháiniệmHH.Củngcố,đàosâuvàmởrộngkiếnthứcmộtcáchsinhđộng,phongphúhấpdẫn.Ôntập,hệthốnghóakiếnthứcmộtcáchtíchcựcnhất.RènluyệnchoHScáckĩnăngHHnhưcânbằngphươngtrìnhphảnứng,tínhtoántheocôngthứcHHvàphươngtrìnhHH…
Nếulàbàitậpthựcnghiệmsẽrènluyệncáckĩnăngthựchành,gópphầnvàoviệcGDkĩthuậttổnghợpchoHS.Hìnhthànhvàrènluyệnkĩnăng,kĩxảovậndụngkiếnthứcvàothựctiễnđờisống,laođộngsảnxuấtvàbảovệmôitrường.Hìnhthànhkiếnthứcmới,ôntậpnhữngkiếnthứcđã học,củngcốkiếnthứccơbảncủabàigiảng.Đồngthời,rènluyệnkĩnăngsửdụngngônngữHHvàcácthaotáctưduy
* Ýnghĩapháttriển:
KTĐGkiếnthức,kĩnăngvàkĩxảo,đặcbiệtlàgiúppháthiệntrìnhđộpháttriểntrítuệ,làmbộclộnhữngkhókhăn,sailầmcủaHStronghọctập
Trang 29đồngthờigiúphọvượtquanhữngkhókhănv à khắcphụccácsail ầ m đó.Pháttriểnở HScácnănglựct ư d u y logic,biệnchứng,kháiquátđộclập,thôngminhsángtạo.Làphương tiệnđểKTĐGkiếnthứcvàkĩnăngcủaHS.
* Ýnghĩagiáodục:
RènluyệnchoHSđứctínhchínhxác, kiênnhẫn,trungthựcvàlòngsaymêkhoahọcHH.Bàitậpthựctiễn,TNcòncótácdụngrènluyệnvănhóalaođộng:cótổchức,cókếhoạch,gọngàng,sạchsẽnơilàmviệc.GDtưtưởngđạođức,kĩthuậttổnghợpvàhướngnghiệp.HSkhigiảibàitậpHHlàtìmđếnbảnchấtcủacácvấnđềvàápdụng giảiquyếtcácvấnđềcủa cuộcsống
- Bàitậptrắcnghiệmtựluận:làdạngbàitậpyêucầuHSphảibiếtkếthợpcảkiếnthứchóahọc,ngônngữhóahọavàcáccôngcụtoánhọcđểtrìnhb à y nộidungcủabàitậpHóahọc,phảitựviếtcâutrảlờibằngngônngữcủachínhmình.TrongbàitậpTNTLchiaracácdạngbàitập:bàitậpđịnhtính,bàitậpđịnhlượng,b à i tậpthựctiễn dựavàotínhchất,nộidungbàitập.DạngbàitậpnàychophépGVkiểmtrakiếnthứcHSởgócđộhiểuvàkhảnăngvậndụng.HìnhthànhchoHSkĩnăngsắpđặtýtưởng,kháiquáthóa,phântích,tổng hợp pháthuytínhđộclập,chủđộngvàtưduysángtạo
* Phânloạibàitậpdựavàonộidung:
DựavàonộidungBTHHđượcchiathànhcácloại:
Trang 30- Bàitậpđịnhtính:làdạngbàitậpcólienhệvớisựquansátđểmôtả,giảithíchc á
c hiệntượngh ó a h ọ c C á c dạngbàitậpđịnhtính:Giảithích,chứngminh,v ậ n dụngkiếnthứcl ý thuyết;ViếtPTHHc ủ a c á c phảnứng;Phânbiệtcácchất;Bàitậpthựctiễn
- Bàitậpđịnhlượng:
(bàitoánhóahọc)làloạibàitậpcầndùngcáckỹnăngtoánhọckếthợpvớikỹnănghóahọcđểgiải
- Bàitậpthựcnghiệm:là dạngbàitậpcóliênquanđếnkĩnăngthựchànhthínghiệmnhư:Quansátđểmôtả,giảithíchcáchiệntượngthínghiệm;L à m thínghiệmđểnghiêncứutínhchấtcủamộtchấthoặcmộthiệntượnghóahọc;Táchcácchấtrakhỏihỗnhợp, điềuchếcácchất
- Bàitập tổnghợp:làdạngbàitậpcótínhchấtbaogồmcácdạngtrên
* Phânloạibàitậphóahọctheomụctiêusửdụng.
Cóthểchiabàitậptheo2dạng:baogồmbàitậpGVdùngtrongquátrìnhtrựctiếpgiảngd ạ y vàbài tậpchoHStựluyệnthôngquacá c phươngtiệntruyềntảithôngtinmàkhôngcósựxuấthiệntrựctiếpcủaGV
* Phânloạibàitậphóahọctheomứcđộnhậnthức.
Cóbốnmứcđộnhậnthức:Biết-Hiểu-Vậndụng–
Vậndụngsángtạo.BTHHđượcphânloạitheodạngbàitậpt á i hiện,bàitậphiểu,b à i tậ
pv ậ n dụngvàvậndụngsángtạo.CácdạngbàitậpnàyđượcdùngđểpháttriềntưduyvàphânhóaHS
Trênthựctế,sựphânloạitrênchỉmangtínhchấttươngđối,vìgiữacácc á c h phânloạikhôngcóranhgiớirõrệt,sựphânloạithườngđểnhằmphụcv ụ chomụcđíchnhấtđịnh
1.3.2 Phươngphápdạyhọc
1.3.2.1 Sửdụngbàitậphóahọctheohướngdạyhọctíchcực
*Sửdụngtronggiảngdạybàimới:
GVcóthểlinhhoạtnhiềuPPkhácnhauđểkếthợpcáckiếnthứcvàob à i giảng,thuậnlợinhấtlàhaiPPtíchhợpvàlồngghép
Trang 31- Tíchhợp:LàkếthợpmộtcáchcóhệthốngcáckiếnthứcHHlàmchochúnghòaquyệnvàonhauthànhmộtthểthốngnhất.
- Lồngghép:Làthểhiệnsựlắpghépnộidungbàihọcvềmặtcấutrúcđểcóthểđưavàobàihọcmộtđoạn,mộtmục,mộtsốcâuhỏicớnộidungliênquanđếncáckiếnthứcHH
* Sửdụngtronggiờbàitậpvàkiểmtrađánhgiá:
Trongcácgiờbàitập,GVcóthểđưacácbàitậpHHmàHScóthểvậndụngđượcnhữngkiếnthứctrongnộidungluyệntậpđểgiảiquyếthoặcthôngquamộtbàitậpcónộidunglýthuyết,saukhigiảiquyếtxongGVthôngtinthem nhữngkiếnthứcHHliênquan
Mộtsốcâuhỏihoặcbàitậpvớinộidungtrảlờingắngọnvàchỉvậndụngthuầntúycáckiếnthứclýthuyếttrongcácchương,bàimàHSđãđượccungcấpđ ể c ó thểđưavàocácđ ề kiểmt r a 15phút,1 tiết,k i ể m t r a họckỳ…
Việckiểm trabàcũthìcóthểlinhhoạt,phongphúhơnvớibấtkìnộidungnàocóliênquanđếnkiếnthứchóahọc
* Sửdụngthôngquacáctổchứchoạtđộngngoạikhóa:
ngoạikhóavềHH,cáccuộcthihóahọcvui…
nhằmtạođiềukiệnchoHSvậndụngnhữngkiếnthứcHHvàocuộcsống,tạoniềmhứngthúvàs a y mêHH,đồngthờikíchthíchchoHSlònghamhiểubiết,hìnhthànhchoHSthóiquenluônthắcmắc,đặtvấnđềđốivớinhữnghiệntượngtrongcuộcsốngvàphảitìmcáchgiảiquyếtchođượccácvấnđề đó
BàitậpHHcóthểđượcsử dụnglinhhoạt,GVcónthểđưavàotheokiểuhỏiđáp,trongphiếuhọctập…
vàcũngcóthểbiếnđổibàitậpnàythànhtưliệu,mộtcâuchuyệnđểkể,giảnggiảichoHS…kếthợpmộtcáchhợplívàobàigiảng
1.3.2.2 Mộtsốbiệnphápbồidưỡnghọcsinhyếu,kém
*Tạođộngcơ,gâylòngtin,hứngthú,saymê,yêuthíchhọctậpbộmônchohọcsi nh:
Trang 32Tạohứngthú,sựyêuthíchbộmônquaviệcchoHSthấyđượcvaitrò,tầmquantrọngcủamônHHtrongchươngtrìnhphổthôngvàcấphọctrên;v a i tròvàtầmquantrọngcủaHHtrongđờisống,trongthựctiễnpháttriểnkhoahọckỹthuật…
TạochoHShứngthúbằngs ự thayđổiphươngpháp,hìnhthứcDH:linhhoạt,đadạngtrongmỗigiờ,mỗiphần,chúýhoạtđộngđặctrưngbộmôn(thínghiệmHHb i ể udiễn,thínghiệmthựchành),s ử dụngphươngtiệnkĩthuậttrongDH
Tạohứngthútừphongcáchlàmviệccủathầyquabàgiảngtrongquátrìnhnghiêncứubộmôn.Tạokhôngkhívuivẻ, thoảimáichomỗigiờhọc
Lựachọnbàitậpcóýnghĩa(đặcbiệtlàcácbàitậpcóliênquanđễnthựctiễn,bàitậpcónhiềucáchgiảihay,sángtạo),bàitậpcóyêucầuphùhợpvới
đốitượngHS,saochođốitượngyếukémnếuthựcsựcốgắngcũnghoànthànhđượcyêucầu.Bàitậpđượcnângcaodầntheochấtlượngvàmứcđộyêucầu
*Thườngxuyêngầngũi,chămlo,độngviênHS,chỉdẫn,kèmcặpHStrongquát rìnhthựchiện:
Tránhnóngvộihayngượclạilàsựbuôngtrôi,phómặc
YêucầuHStựnhậnthấynhượcđiểmtrongviệchọccủariêngmìnhvàt ự đưaranguyênnhânvàhướng giải quyết
LắngngheHStrìnhbàyvấnđềvớitháiđộchămchúnhất,tôntrọngvàđộngviêncácem
* BùlấpkiếnthứccơbảnchoHSyếukémđểcácemkịpthờihòanhậpvớilớp:
TrongquátrìnhDH,GVcầntậpchoHScóýthứctựpháthiệnlỗhổngcủakiếnthứcvàtựbiếtcáchlấplỗhổngđó.MặtkhácGVcầnphânloạiđểtổchứcgiúpđỡriêngngoàigiờtheonhómHS.Nhữnglớpc ó nhữngHStíchcực,cóPPhọcvàtựhọctốtcóthểxâydựngnhómbạngiúpđỡ
Liêntụcnhấnmạnhcáckháiniệmthenchốtvàlặplạicáckháiniệmn à y trongcácbàigiảngvàbàitậpvềnhàtrongsuốtkhoáhọc
Trang 33* Luyện tậpvừasức:
GVn ê n coitrọngtínhvữngchắccủakiếnthức,kĩnănghơnl à chạytheomụctiêuđềcao,mởrộngkiếnthứcvàtăngcườngluyệntậpvừasứcđốivớiHSyếukém.Trongcácgiờhọc,việcluyệntậpđượcthựchiệntheotrìnhđ ộ chung,nhiềukhikhôngphùhợpvớikhảnăngcuảhọcsinhyếukém.Vìv ậ ykhilàmviệcriêngvớinhómHSyếukém,cầndànhthờigianđểcácemtăngcườngluyệntậpvừasứcmình.Vàlưuýnhữngđiềusau:
- ĐảmbảoHShiểuđềlàmbàitập:GVgiúpcácemhiểurõđềbài,nắmđượccáigìđãcho, cáigìcầntìm,cầnchứngminh
- Giatăngsốlượngbàitậpcùngthểloạivàmứcđộ:HSyếukémcầnnhữngbàitậpcùngthểloạivàmứcđộvớisốlượngnhiềuhơnsovớicácemkhágiỏi.PhầngiatăngnàyđượcthựchiệntrongnhữngtiếtlàmviệcriêngvớinhómHSyếukém.Nhữngnấcthangđầud ù c ó thấpnhưngkhiHSthànhcôngsẽtạonênmộtyếutốtâmlýrấtquantrọng:cácemsẽtinvàobảnthânt ừ đócóđủnghịlựcvàquyếttâmvượtquatìnhtrạngyếukém
* Đổimớiphươngphápdạyhọc.
ĐổimớiPPDH,phảiđổimớitừkhâusoạngiảng,quátrìnhlênlớp,đếnk i ể m trađánhgiá.Bàisoạnphảithựcsựlàbảnthiếtkếđểgiáoviênthựchiệntronggiờ,kèmtheobảnthiếtkếlàsựchuẩnbịchuđáocácđiềukiệncầnthiếtchogiờdạy(kiếnthứccủathầyvàtrò,trangthiếtbị,dụngcụ,hóachất…),tronggiờHSphảiđượclàmviệc,thamgiatìm
hiểuchiếmlĩnhkiếnthứcmới.ĐểthựchiệntốtvấnđềnàyGVcầnquantâmtớitấtcảcácđốitượngHS,đ ặ c biệtvớiHSyếukém.Lồngghépd ạ y kiếnthứcmớiv ớ i s ự bùlấpkiếnthứchổngchoHSvàdùngkiếnthứcmớiđểsoisáng,củngcốkiếnthứcmàHSđãhọctrướcđó
GVphảitạochocácemtìmđếnkiếnthứcnàynhiềulần,hướngdẫncácemtìmlại,nhớlạitheoquyluật.Sửdụngcáchoạtđộngtrênlớpđểcủngcốkiếnthứcmớihọc.SaukhidạyHSnhữngkháiniệmcơbản,GVnênchoHSlàmbàitậpngaydựavàonhữngkiếnthứcmới.GiúpHStạođườngdẫn
Trang 34* DạyHScáchhọctrongđócótựhọc:
GiúpHSbiếtcáchhọctừngphần,từngnộidung,từngbài,biếtcáchghinhớ,ghinhớcóchọnlọc,nhớđểhiểuvàgiúpghinhớdễdànghơn,sâuhơnvàlâuhơn.Nângcaonănglựckháiquáthóa,tổnghợptronghọcvàtựhọcđểcủngcố,hoànthiệnkiếnthức,kỹnăng.ChoHSlàmviệcnhiềuhơn,tăngcườngbàitậpvậndụngkiếnthức,bàitậprènluyệnkĩnăngthíchhợpchocácđốitượng
* ThườngxuyênkiểmtrađánhgiáHS:
Theodõisátsaoviệcthựchiệnkếhoạchmàcácemđãvạchravàchắcchắnrằngcácemđanglàmđúngtheokế hoạchđó
Kiểmtrathườngxuyênvớinhiềudạngbài,nhiềuhìnhthứckhácnhau:Bài tậptrắcnghiệmkháchquan,tựluận,kiểmtravấnđáp,kiểmtraviết,kiểmtra việcghichép,kiểmtrasựchuẩnbịởnhà,kiểmtratronggiờdạylýthuyết,k i ể m tratronggiờdạythựchành…
Đổimớihìnhthứcvànộidungkiểmtra;kiểmtratheohướngđòihỏingườihọcphảihiểubài,vậndụngkiếnthức,hạnc h ế lốihọcvẹt,ghinhớmáymóc
KiểmtrađánhgiámứcđộtiếnbộcủatừngHS,lấysựchuyểnbiếncủaHSđểđộngviênvàkhíchlệHSnỗlựcphấnđấuvươnlêntronghọctập.BàychoHScáchxâydựngbàitậptrongquátrìnhtựhọc,tựkiểmtra
Tìmh i ể u , đánhgiáthựctrạngviệchọctậpmônHóah ọ c lớp1 1 c á c trườngtrunghọcphổthôngthuộcđịabàntỉnhBắcGiang,coiđólàcăncứđểx á c địnhphươnghướng,nhiệmvụpháttriểncủađềtài
Trang 35Thôngquaquátrìnhđiềutrađisâuphântíchcácdạngbàitậpmàhiệnt ạ i GVthườngrachođốitượnglớp11cóvừasứcvớicácemkhông,cólàmchocácemhứngthúvớibộmônhoáhọckhông.
Nắmđượcmứcđộghinhớ,hiểuvàvậndụngkiếnthứccủaHS,xemđâ ylàmộtcơsởđịnhhướngnghiêncứuđểđưarahệthốngbàitậpnhằmbồidưỡngHSyếukém
1.4.1.2 Phươngphápđiềutra
Sửdụngphiếuđiềutra,traođổi,phỏngvấn,quansát….HSvàGVởc á c trườngTHPTYênDũngsố2 huyệnYênDũngv à trườngTHPTTháiThuậnthànhphốBắcGiang
Sốlượngđiềutra:8giáoviênhóa,107HS(48HSlớp11trườngTHPTYênDũngsố2và59HSlớp11trườngTHPTTháiThuận)thuộcđốitượnghọcsinhyếukém,2 5 phụhuynhcủaHSthuộcdiệnyếukémc ủ a trườngTHPTYênDũngsố2nămhọc2014-2015:
1.4.1.3 KếtquảđiềutrachấtlượnggiảngdạybộmônhóahọcởcáctrườngT HPTtạiYênDũngvàthànhphốBắcGiangnămhọc2014-2015
lượnggiảngdạybộmônHHởcáctrườngTHPTtạiYênDũngvàthànhphốBắcGiangchúngtôitiếnhànhđiềutraHSvàGVbằngcácphiếuđiềutra[xemphụlục1].Kếtquảđượcthểhiệnquacácbảngsau:
Trang 37GV chuẩn vàtrên chuẩn
Tổngsốl ớp
Sốlớp 11
Tổngsố phòngh ọc
Sốphòn gthíng hiệm
TrườngT
Tổngsốhọ csinh
1.4.2 Biểuhiện củahọcsinhyếukémmônHóahọc.
1.4.2.1 Về kiếnthức
HSmấtcănbảnvềhóatrị,kíhiệuhóahọc,sốoxihóa,tínhtan,TCHHđ ặc trưngcủakimloại,phikim,axit,bazơ,muối…
Trang 381.4.2.2 Vềkĩnăng
HSgặpnhiềukhókhănvềcânbằngphảnứngoxihóa-khử,viếtphảnứngtraođổi,tínhtoán(sốmol,nồngđộ,khốilượng…),phươngphápgiảimộts ố dạngtoáncơbản(toánhỗnhợp,xácđịnhtênnguyêntố,hiệusuất…)
Diễnđạtbằngngônngữkhókhăn,lúngtúngtrongsửdụngngônngữhóahọc(thuậtngữ,kíhiệu…)
1.4.2.3 Về phươngpháphọctập
HSyếukémchưatìmđượcphươngpháphọctậpphùhợpvàhiệuquả.Chẳnghạn:Chưanắmvữnglýthuyếtđãvộilàmbàitập.Chưacósựliênkếtc á c kiếnthứcđãhọcthànhmộtthểthốngnhất.Sựchúý,khảnăngphântích,tổnghợpcònhạnchế…
1.4.2.4 Biểuhiệnbênngoài
Tháiđộthờơvớimônhọc,chánnản:tronglớphọchaynóichuyệnvàl à m việcriêng.Khônglàmbàitậpvềnhà,khônghọclýthuyết,ghichépcẩut h ả TiếpthubàichậmsovớicácHSbìnhthường.Đihọckhôngchuyêncần:nghỉhọckhôngphép,bỏtiết.Cóhành vivôlễvớithầycô
1.4.2.5 Kếtquả
Kếtquảcácbàikiểmtrathườngkhôngcao.Điểmtrungbìnhcácmôntựnhiênliên quannhưtoán,lýkhôngcao.Kếtquảmônhóaởcácnămđềuthấp.
1.4.3 Điềutranguyênnhâncủahọcsinhyếukém.
1.4.3.1 Vềphíahọcsinh
Chưaxácđịnhđượcmụcđíchvàđộngcơhọctập.Rỗngkiếnthứctừc ấ p dưới
:Đólàhậuquảcủathànhtích,chỉtiêuthiđuavàtìnhcảmthươngh ạ i họctrò,phụhuynh
Trongcáckìthivàolớp10trườngTHPTkhôngtổchứcthimônhóanênHSkhông quantâmnhiềuđếnmônHóahọc
HSkhônghứngthúhọctậpbộmôn:MônHóahọccónhiềukháiniệmtrừutượng,khómàHSlạirỗngkiếnthứccơbảnnêntiếpthukiếnthứcngàycàngkhókhănvàthiếuhụt
Trang 391.4.3.2 Vềphíagiađình
Nhiềuphụhuynhbậnrộnnênchưaquantâmđúngmựcđếnviệchọct ậ p cũngnhưsựpháttriểnvềthểchấtvàtinhthầncủaconemmình.Hschưaý thứcđượctráchnhiệmvàtầmtrọngcủaviệchọc,thiếuthốntìnhcảm,dễbịc á m dỗ
bởicáctệnạnxãhội,xaolãngviệchọchành
Giađìnhg ặ p khókhănvềkinht ế hoặcđờisốngtìnhc ả m khiếnhọcsinhkhôngchúýđếnhọctập
Chamẹquánuôngchiềuconcáidẫnđếntìnhtrạngkhôngcóýthứctựhọccũnglàphổbiếnhiệnnay.HoặcphụhuynhrấtquantâmđếnviệcgiúpđỡconnhưngphươngphápchưaphùhợpcũngảnhhưởngđếnýthứchọctậpcủaHS
Nhậnthứcvàtháiđộcủaphụhuynhtrongviệchợptácvớinhàtrườngl à chưacao.Mộtbộphậnphụhuynhchưathựcsựquantâm,chămlovàđônđốcconemmìnhhọctập,cònphó thácchonhàtrường, thầycô
1.4.3.3 Vềphíagiáoviênvàcánbộquảnlý nhàtrường.
PPDHchậmđổimới.NhiềuGVchưachúýđếnPPDHđặctrưngcủabộ môn:ViệcsửdụngđồdùngDHtrựcquan,tranhảnh,sáchgiáokhoa,thínghiệmcònhạnchế,chưakhaitháchếttácdụngcủađồdùngDH,khôngcóthínghiệmtrênlớp,bỏgiờthựchànhthínghiệm,phươngtiệnDHnghèonàn,l ạ c hậu.Chưađộngviên,tuyêndươngkịpthờikhiHScómộtbiểuhiệntíchcựchaysángtạodùrấtnhỏ.ChưaquantâmđếntấtcảHStronglớp,GVchỉchútrọngvàoc á c emHSk h á giỏiv à coiđâ ylàchất lượngchung
1.4.4 Thực trạngbồidưỡnghọcsinhyếukémhóahọc.
Theoquansát,dựgiờ,chúng
tôinhậnthấyviệcsửdụngbàitậphóahọctronghoạtđộngdạyhọcđặcbiệtlàbàitậpdànhchoHSyếukémởtrườngTHPTcònmộtsốhạnchế nhưsau:
Trang 40- ĐasốbàitậpsửdụngchomộttiếthọclàkhôngphùhợpvớitrìnhđộchungcủaHS,thườngvẫnchỉlànhữngcâuhỏivàbàitậpdànhchoHSkhágiỏi,HSyếukémkhôngthamgiatrảlờiđượcdầndầndẫnđếncácemmấthứngthú,thấymìnhmấtđivaitròtronggiờhọc,dẫnđếnlườihọc,khôngtậptrung.
- Hệthốngbàitậpđượcsửdụngphầnlớnlàkiếnthứchànlâm,íthoặckhônggắnliềnvớithựctếhọctậpcuảcác em,gâynhàmchán
- Vềtâml í , mộtsốgiáoviênmuônthểhiệntrìnhđộcuảmìnhnênthườngranhữngbàitậpmangtínhchấtđánhđốvớiHS,mộtbộphậnGVcókiểuápđặttrìnhđộcủamìnhchoHS, GVthấybàidễlàHSphảilàmđược
- NhiềuGVcònítsửdụng,ngạisửdụngbài tậphóahochtrongquátrìnhgiảngdạybàimới,hầuhếtlàsửdụngmộtcáchhìnhthứctrongcácbàiôntập,luyệntập.PhầnlớnGVvẫnchỉdạychoHScáchlàmbàimàhầunhưkhôngdạychoHS
cáchphântíchđềvàtựlàm
TIỂUKẾTCHƯƠNG1
Trongchươngnàychúngtôiđãtrìnhbàynhữngvấnđềcơbảnvềcơsởlýluậnvàthựctiễncủađềtàibaogồm:
Trêncơsởlýluận,tôitiếnhànhxâydựnghệthốngbàitậpphần“Điệnli”–Lớp11, gópphầnnângcaohiệuquảdạyvàhọcchoHSyếukém