Xây dựng kế hoạch dạy học phân môn công nghệ ở tiểu học theo hướng tích hợp

Xây dựng kế hoạch dạy học phân môn công nghệ ở tiểu học theo hướng tích hợp Xây dựng kế hoạch dạy học phân môn công nghệ ở tiểu học theo hướng tích hợp Xây dựng kế hoạch dạy học phân môn công nghệ ở tiểu học theo hướng tích hợp Xây dựng kế hoạch dạy học phân môn công nghệ ở tiểu học theo hướng tích hợp

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC PHÂN MÔN CÔNG NGHỆ

Ở TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP

Trần Duy Phương Nguyễn Thái Xuân Mai Nguyễn Thạch Phương Linh

Sinh viên K43, Khoa Giáo dục Tiểu học

GVHD: ThS Trần Thanh Dư

Tóm tắt: Ở cấp tiểu học, Công nghệ (thuộc môn Tin học và Công nghệ) là

nội dung học mới trong Chương trình Giáo dục phổ thông (CT GDPT) tổng thể ban hành năm 2018 Nó có tiềm năng dạy học theo hướng tích hợp - một trong những định hướng giáo dục mà Chương trình GDPT 2018 nhấn mạnh Do đó, việc tìm hiểu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn và đề xuất những ý tưởng dạy học Công nghệ theo hướng tích hợp là cần thiết Tác giả nghiên cứu đã tiến hành xác lập cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn của việc xây dựng KHDH Công nghệ 3 Từ đó,

đề xuất quy trình xây dựng KHDH Công nghệ 3 theo hướng THLM và đã xây dựng được các kế hoạch dạy học (KHDH) THLM cho 09 chủ đề Công nghệ 3; thiết kế thành công 02 tài liệu tham khảo hỗ trợ dạy học Công nghệ 3 theo định hướng này Mặt khác, việc thử nghiệm thành công 01 KHDH mà chúng tôi đề xuất cho thấy tính khả thi của đề tài.

Từ khóa: kế hoạch dạy học, Công nghệ, tích hợp, tích hợp liên môn, lớp

Ba.

ESTABLISHING TEACHING PLANNING FOR TECHNOLOGY SUBJECT IN THE PRIMARY CURRICULUM ACCORDING TO

INTEGRATED DIRECTION

Abstract: In Primary schools, Technology (in Informatics and Technology

subject) is a new content in the General Education Program issued in 2018 The subject has a potential to develop integrated teaching and learning according to the education orientations emphasized by The Ministry of Education and Training in the General Education Program approved in 2018 Therefore, understanding the theoretical and practical basis and proposing ideas for teaching Technology in an integrated manner is necessary The author of the study has established a theoretical and practical basis for building Technology 3 teaching plan Since then, the research has proposed a process for the establishment of Technology 3 teaching plan built on interdisciplinary

integration, built up 9 teaching plans for integrated technology grade 3 and successfully designed 2 materials for reference to support the teaching of Technology grade 3 in this direction On the other hand, the successful testing of

a teaching plan that we propose shows the feasibility of the study

Keywords: teaching plan, Technology, integration, interdisciplinary

integration, third-grade.

1 Đặt vấn đề

Tích hợp là một định hướng giáo dục, được nhấn mạnh trong chương trình GDPT tổng thể 2018: “tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) Dạy học tích hợp có nhiều hình thức, trong đó tích hợp liên môn (THLM) là sự phối hợp nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống; nội dung của các môn học thường xoay quanh các chủ đề, khái niệm, kĩ năng được nhấn mạnh (Mai Sỹ Tuấn, 2017) Dạy học theo hướng THLM phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp trong học tập và cuộc sống của học sinh (HS), phù hợp để dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2015)

Mặt khác, Công nghệ ở bậc tiểu học trong chương trình GDPT 2018 (thuộc môn Tin học và Công nghệ) là phần nội dung mới (từ lớp Ba đến lớp Năm) Ở đó, HS sẽ được học hai mạch nội dung chính: Công nghệ và Đời sống; Thủ công, Kĩ thuật Đặc biệt với Công nghệ 3, các nội dung liên quan đến một

số sản phẩm công nghệ (thuộc Công nghệ và Đời sống) và nội dung thực hành, thiết kế kĩ thuật một số sản phẩm thủ công (thuộc Thủ công, Kĩ thuật) phù hợp

để dạy học theo hướng tích hợp liên môn, dựa trên mối liên hệ giữa nội dung Công nghệ 3 với nội dung của một số môn học khác như Tiếng Việt, Toán, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, Mĩ thuật, Bên cạnh đó, những đặc điểm về tâm sinh lí của HS lớp Ba cũng tạo điều kiện để dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM

Xét thấy dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM vẫn còn khá mới mẻ, hiếm thấy công trình nghiên cứu nào ở Việt Nam và thế giới đề cập đến vấn đề

này Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu về việc xây dựng kế hoạch dạy học

(KHDH) phân môn Công nghệ ở tiểu học (lớp Ba) theo hướng tích hợp (liên môn) nhằm làm sáng tỏ 02 giả thuyết sau đây:

1) Dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM là vấn đề mới đối với giáo viên tiểu học (GVTH) hiện nay và họ cần có những ý tưởng dạy học, tài liệu

hỗ trợ việc dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM

2) 2) 2) 2) 2) 2) 2) 2) 2) Việc áp dụng các KHDH Công nghệ 3 theo hướng THLM là hoàn toàn khả thi trong điều kiện dạy học thực tế và bước đầu gây được hứng thú học tập cho HS

2 Thực trạng dạy học phân môn Công nghệ theo hướng tích hợp ở một số Trường Tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

2.1 Nội dung đánh giá

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành xây dựng nội dung khảo sát thực trạng dạy học phân môn Công nghệ theo hướng tích hợp, tích hợp liên môn với các vấn đề chính sau: nhận thức của GVTH về các khái niệm tích hợp, THLM và ý nghĩa của dạy học THLM; những kinh nghiệm dạy học và khó khăn trong việc dạy học tích hợp, những hình thức tích hợp đã áp dụng của GVTH; những nhận định, đánh giá của GVTH về sự cần thiết của việc xây dựng các chủ đề Công nghệ 3 theo hướng THLM; quan điểm của thầy cô về các bước thiết một KHDH liên môn

Việc khảo sát thực trạng được tiến hành với 69 GV tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh bằng bảng hỏi Google Form

2.2 Kết quả đánh giá

Biểu đồ 1 cho thấy: phần lớn GV tiểu học hiểu đúng khái niệm tích hợp:

có 60,87% cho rằng dạy học tích hợp: “Là định hướng dạy học, trong đó GV tổ

chức, hướng dẫn để HS huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/hoạt động giáo dục) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm

vụ học tập, góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của HS.”.

Biểu đồ 1 Quan niệm của GV tiểu học về khái niệm dạy học tích hợp

Quan niệm đúng;

46.00%

Quan niệm chưa đầy đủ; 54.00%

Tuy nhiên, Biểu đồ 2 phản ánh rằng: chỉ có 46% GV được khảo sát có lựa

chọn phù hợp với khái niệm THLM: “Là hình thức dạy học phối hợp của nhiều

môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống, một chủ đề, tạo ra những kết nối giữa nhiều môn học Nội dung tích hợp thường xoay quanh các chủ đề, các khái niệm và các kỹ năng chung được nhấn mạnh.” Có 54% GV nhầm lẫn

giữa THLM với các hình thức dạy học tích hợp khác Như vậy, có thể thấy phần lớn GVTH được khảo sát vẫn chưa phân biệt rõ ràng giữa các hình thức của dạy học tích hợp Có 37% GV mơ hồ giữa khái niệm THLM và tích hợp xuyên môn Nguyên nhân có lẽ vì hai hình thức tích hợp này có nhiều nét tương đồng và THLM thực sự còn mới mẻ đối với họ

Biểu đồ 2 Quan niệm của GV về khái niệm dạy học THLM

Khảo sát về khó khăn của GV tiểu học khi dạy học Thủ công, Kĩ thuật theo hướng THLM, chúng tôi thu được kết quả thể hiện ở Biểu đồ 3 Khó khăn của GV tiểu học khi dạy học THLM

Biểu đồ 3 dưới đây cho thấy: có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc GVTH được khảo sát còn e ngại trong việc triển khai dạy học THLM đối với Thủ công,

Kĩ thuật (một mảng nội dung của Công nghệ trong chương trình hiện hành)

Đặc biệt, một khó khăn mà phần lớn GV lựa chọn (81.16%) là “Ít tài liệu

hướng dẫn, KHDH tham khảo theo hướng tích hợp” Như vậy, có thể nhận định

Quan niệm đúng; 46.00%

Quan niệm chưa đầy đủ;

54.00%

rằng: KHDH và tài liệu tham khảo hỗ trợ dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM là rất cần thiết

Biểu đồ 3 Khó khăn của GV tiểu học khi dạy học THLM

Khảo sát về sự phù hợp xây dựng các chủ đề Công nghệ 3 theo hướng THLM

chúng tôi thu được kết quả thể hiện ở biểu đồ 4 Đánh giá của GV về mức độ cần

thiết để xây dựng các chủ đề Công nghệ 3 trong dạy học theo hướng THLM.

Biểu đồ 4 dưới đây thể hiện đánh giá của GV tiểu học về sự cần thiết để xây dựng 09 chủ đề THLM (Công nghệ 3 với một số môn học khác) Kết quả nhận được cho thấy, với trung bình 22,8% đánh giá rất cần thiết, 60,7% đánh giá cần thiết, GV được khảo sát cho rằng tất cả 09 Chủ đề Công nghệ 3 đều phù hợp để dạy học theo hướng THLM Đây là căn cứ để chúng tôi tiến hành xây dựng chủ đề

và thiết kế KHDH Công nghệ 3 theo hướng THLM

0%

20%

40%

60%

80%81.16%

39.13%

60.87%

31.88%24.64%

Biểu đồ 4 Đánh giá của GV về mức độ cần thiết để xây dựng các chủ đề Công

nghệ 3 trong dạy học theo hướng THLM

Như vậy, kết quả khảo sát thực trạng dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM cho thấy:

Một là, khá nhiều GV tiểu học hiện nay chưa có quan niệm phù hợp về khái niệm của DH theo hướng tích hợp, THLM và còn nhầm giữa các hình thức dạy học tích hợp

Hai là, GV tiểu học còn gặp nhiều khó khăn trong thực hiện dạy học THLM Họ cần có tài liệu tham khảo để hỗ trợ ý tưởng dạy học và triển khai dạy học thực tế

Ba là, Công nghệ 3 phù hợp dạy học theo hướng THLM Cụ thể, cả 09 chủ đề Công nghệ 3 (trong Chương trình 2018) đều được khá nhiều GV tiểu học đánh giá cần thiết, phù hợp để dạy học theo hướng THLM

Không cần thiết Ít cần thiết Cần thiết Rất cần thiết 0.0%

10.0%

20.0%

30.0%

40.0%

50.0%

60.0%

70.0%

Chủ đề “ Tự nhiên và Công nghệ” (VD: THLM Công nghệ -Mĩ thuật- Tiếng Việt) Chủ đề “Chiếc đèn học của em” (VD: THLM Công nghệ - Tiếng Việt) Chủ đề “Quạt điện trong gia đình em” (VD: THLM Công nghệ - Tiếng Việt) Chủ đề “Sự kì diệu của chiếc máy thu thanh” (VD: THLM Công nghệ - Tiếng Việt) Chủ đề “Máy thu hình trong gia đình em” (VD: THLM Công nghệ - Tiếng Việt) Chủ đề “An toàn khi sử dụng một số đồ dùng công nghệ trong gia đình” (VD: THLM Công nghệ - Tự nhiên và Xã hội)

Chủ đề “Đôi bàn tay khéo léo” (VD: THLM Công nghệ - Tiếng Việt) Chủ đề “Biển báo giao thông và một số quy tắc an toàn khi tham giao thông” (VD: THLM Công nghệ - Đạo đức) Chủ đề “Em làm đồ chơi” (VD: THLM Công nghệ -Mĩ thuật- Toán học)

Tóm lại, việc dạy học theo hướng THLM là vấn đề khá mới mẻ đối với thực tế dạy học ở tiểu học, đặc biệt là dạy học Công nghệ 3 và GV tiểu học cần tài liệu tham khảo, tài liệu hỗ trợ dạy học môn học này theo hướng THLM

3 Xây dựng và thử nghiệm một số KHDH theo hướng THLM trong dạy học phân môn Công nghệ ở tiểu học

3 1 Xây dựng một số KHDH theo hướng THLM trong dạy học Công nghệ 3

3.1.1 Quy trình xây dựng 1

Bước 1: Xác định các nội dung, chủ đề THLM

Nội dung các chủ đề là sự kết hợp của các môn học có sự liên quan với nhau Các môn học được chọn lựa để tích hợp cần phải dựa trên sự tương quan

về mạch nội dung kiến thức của chương trình khối lớp 3 Các chủ đề liên môn sau khi đã được thiết kế phải đáp ứng đầy đủ mục tiêu và yêu cầu cần đạt của từng môn riêng lẻ, giúp HS có thể đạt được trọn vẹn nội dung kiến thức và yêu cầu về phẩm chất và năng lực của các môn học được tích hợp

Bước 2: Xác định mục tiêu, phương pháp, hình thức dạy học tích hợp

phù hợp

Mục tiêu của chủ đề liên môn được xây dựng theo cấu trúc: phẩm chất chủ yếu, năng lực chung, năng lực đặc thù của các môn học được tích hợp (Công nghệ 3 và các môn học khác, theo định hướng của chương trimhf GDPT năm 2018) Sau đó, khi lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học cho các hoạt động dạy học theo hướng THLM, GV phải dựa vào tính phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của HS, đảm bảo thực hiện được các mục tiêu đã xác định trước đó và vai trò chủ đạo của GV, vai trò chủ động, tích cực của HS

Bước 3: Thiết kế các hoạt động dạy học cụ thể

Khi thiết kế các hoạt động dạy học THLM, GV cần xác định rõ mục tiêu, nội dung, dự kiến sản phẩm và tiêu chí đánh giá sản phẩm của hoạt động

Bước 4: Biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh giá trình độ của HS

Dựa vào nội dung của hoạt động, bài học, chủ đề, GV xây dựng các bài tập phù hợp Một số bài tập thành phần thường có: trình bày khái niệm, nội dung cần ghi nhớ; trình bày mối liên hệ giữa các hoạt động trong tiết học; sử dụng kiến

1 Chúng tôi đã tinh giản thành 4 bước, dựa vào quy trình 7 bước xây dựng KHDH THLM được đề xuất trong bài báo “Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp liên môn bồi dưỡng năng lực dạy học tích hơp ̣ cho giáo viên Trung học phổ thông” của nhóm tác giả Phạm Thị Kim Giang, Nguyễn Hoàng Trang, Vũ Thị Thu Hoài và Phạm Thị Kiều Duyên.

thức vừa học thực hiện các nhiệm vụ học tập; vận dụng, giải thích các kiến thức

đã học giải quyết các tình huống thực tiễn

Quy trình biên soạn các câu hỏi, bài tập để kiểm tra đánh giá trình độ của

HS sau khi học KHDH THLM là:

Bước 1: Xác định mục đích của bài tập: kiểm tra đánh giá mức độ hiểu bài

của HS sau khi học

Bước 2: Xác định hình thức của câu hỏi, bài tập: vấn đáp, viết, trắc

nghiệm Mỗi hình thức đều có ưu, nhược điểm riêng, GV cần kết hợp một cách hợp lí các hình thức sao cho phù hợp với nội dung cần đánh giá để kết quả đánh giá chính xác hơn GV có thể dùng phiếu đánh giá cho từng cá nhân hoặc nhóm học tập tùy thuộc vào nội dung cần đánh giá

Bước 3: Xây dựng nội dung câu hỏi, bài tập dựa trên các kiến thức cần

kiểm tra, đánh giá

Bước 4: Xây dựng đáp án và thang đánh giá mức độ kiến thức cần kiểm

tra Cần chú ý đến việc nhận xét, mô tả mức độ HS hoàn thành bài tập để HS có thể tự đánh giá được năng lực của mình

3.1.2 Các chủ đề dạy học Công nghệ 3 được xây dựng theo hướng THLM

Đề tài đã xác định được 09 chủ đề Công nghệ 3 để xây dựng KHDH theo hướng THLM thể hiện ở Bảng 1:

Bảng 1 09 chủ đề Công nghệ 3 được XD theo hướng THLM

ST

T Chủ đề Phân môn, môn học được tích hợp Số tiết

1 Tự nhiên và Công nghệ Công nghệ, Tiếng Việt, Mĩ thuật 7

2 Chiếc đèn học của em Công nghệ và Tiếng Việt 5

3 Quạt điện trong gia

4 Sự kì diệu của chiếc

máy thu thanh Công nghệ và Tiếng Việt 4

5 Máy thu hình trong gia

đình em

Công nghệ và Tiếng Việt 5

6 An toàn khi sử dụng một

số đồ dùng trong gia

đình

Công nghệ và Tự nhiên và Xã hội 4

7 Đôi bàn tay khéo léo Công nghệ và Tiếng Việt 6

8 Biển báo giao thông và

một số quy tắc an toàn Công nghệ và Đạo đức 6

khi tham gia giao thông

9 Em làm đồ chơi Công nghệ, Mĩ thuật và Toán học 11

Trong đó, chủ đề 1 (Tự nhiên và Công nghệ), HS sẽ được học cách phân

biệt giữa đối tượng tự nhiên với sản phẩm công nghệ, tác dụng của một sản phẩm công nghệ trong gia đình, (Công nghệ); thực hành vẽ tạo hình bằng chấm, nét một số đồ dùng công nghệ (Mĩ thuật); viết đoạn văn miêu tả chiếc

giường ngủ của em (Tiếng Việt) Với các chủ đề 2, 3, 4, 5, 6, HS sẽ được học

về cấu tạo, công dụng, cách sử dụng an toàn các sản phẩm công nghệ: đèn học, quạt điện, máy radio, tivi, (Công nghệ); thực hành viết đoạn văn miêu tả các

đồ dùng ấy (Tiếng Việt); phòng tránh hỏa hoạn khi sử dụng các đồ dùng công

nghệ trong gia đình (Tự nhiên và Xã hội) Còn với các chủ đề 7, 8, 9, HS sẽ

thực hành thiết kế thủ công một số món đồ dùng học tập, biển báo giao thông và

đồ chơi đơn giản (Công nghệ); viết đoạn văn miêu tả đồ dùng học tập (Tiếng Việt); hình thành thái độ, hành vi tuân thủ luật khi tham gia giao thông đường

bộ (Đạo đức); thực hành trang trí đồ chơi (Mĩ thuật); tính toán, thống kê chi phí

đã làm những món đồ chơi ấy (Toán)

3.1.3 Minh họa KHDH chủ đề dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM

Chúng tôi đã thiết kế 01 được bộ KHDH cho 9 chủ đề THLM, 01 tài liệu

hỗ trợ dạy học Công nghệ 3 theo hướng THLM, 01 Cẩm nang hỗ trợ dạy học Thủ công, Kĩ thuật (Công nghệ 3)

Dưới đây là một số hình minh họa các sản phẩm của đề tài:

Hình 1 Sản phẩm Kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp liên môn

phân môn Công nghệ với một số môn học khác (Lớp 3)

Công nghệ, Tài liệu tham khảo giúp em khám phá phân môn Công nghệ với

3)

Hình 3 Sản phẩm Cẩm nang hướng dẫn thiết kế một số sản phẩm

thủ công – kĩ thuật (dành cho học sinh khối lớp 3)

Dưới đây là tóm tắt KHDH 01 chủ đề Chiếc đèn học của em mà đề tài thiết kế: