Dãy số thời gian trong việc phân tích và dự đoán thống kê về du lịch

Cụ thể như một năm gồm có bốn mùaXuân-Hạ-Thu-Đông cứ sau mỗi năm thì hiện tượng này lại được lặp lạiđây là quy luật dù khoa học có phát triển như thế nào đi chăng nữa thì cũng không bao

Dãy số thời gian trong việc phân tích và

dự đoán thống kê về Du lịch

Biên tập bởi:

Phan Quán Thành

Dãy số thời gian trong việc phân tích và

MỤC LỤC

1 Du lịch và vai trò của thống kê trong nghiên cứu du lịch

2 Khái niệm dãy số thời gian, ý nghĩa và cấu tạo

3 Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian

4 Một số phương pháp biểu hiện xu hướng biến động cơ bản của hiện tượng

5 Một số phương pháp dự đoán thống kê ngắn hạn trên cơ sở dãy số thời gian

Tham gia đóng góp

Du lịch và vai trò của thống kê trong nghiên cứu du lịch

Du lịch thế giới và nước ta trong những năm gần đây.

Quan hệ kinh tế quốc tế đang chuyển từ lưỡng cực sang đa cực, thế giới đã và đanghình thành các trung tâm kinh tế và liên kết kinh tế mới Xu hướng đối thoại và hợp tácđang thay cho xu hướng đối đầu và biệt lập Do vậy các quốc gia vừa phải biết chủ độngtham gia và khai thác các mặt tích cực, vừa phải biết đấu tranh và khắc phục những ảnhhưởng tiêu cực của quá trình này Tuy nhiên khối lượng hàng hoá dịch vụ trao đổi giữacác quốc gia và hoạt động du lịch quốc tế, kể cả giữa các quốc gia có chế độ chính trịkhác nhau, đều tăng lên hàng năm Kinh tế dịch vụ du lịch của mỗi nước phát triển đềugắn liền với xu thế vận động của nền kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế : Hiệnnay trên thế giới có 8 cường quốc phát triển mạnh mẽ về kinh tế du lịch :Mỹ, Italia, TâyBan Nha, Pháp, Anh, Đức, Autralia và Trung Quốc Riêng về Trung Quốc hiện xếp thứ

8 vì trước khi cải cách mở cửa thì Trung Quốc là quốc gia khép kín mọi mặt, khôngnhững không mở cửa giao lưu kinh tế mà còn hạn chế khách nước ngoài vào thăm Năm

1978, trước cải cách mở cửa một năm, trên đất nước mênh mông đầy danh lam thắngcảnh và các di tích lịch sử-văn hoá này, chỉ có 1,8 triệu lượt khách với thu nhập vỏnvẹn 260 triệu USD Nhờ cải cách mở cửa, Trung Quốc đã phát huy được tiềm năng tolớn và phong phú của ngành du lịch Ngày nay, nghành “công nghiệp không khói” củaTrung Quốc đã trở thành một trong những nghành có nhịp độ tăng trưởng nhất Số dukhách đến thăm Trung Quốc năm 1997 là 57,588 triệu lượt người, tăng 31 lần so vớinăm 1978, số ngoại tệ thu được đạt 12,1 tỷ USD Từ một nước chậm mở cửa nghành dulịch, sau 20 năm cải cách, Trung Quốc đã đứng hàng thứ 8 trên thế giới vì thu nhập do

du lịch mang lại

Thế còn du lịch của nước ta thì sao? Thực tế sau đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI trongcuộc thực hiện đổi mới,trong sự chuyển mình đi lên chung của cả nước,cả sự phát triểnnăng động đáng tự hào về kinh tế Văn hoá Du lịch Việt Nam

Ngành du lịch Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành công, sốlượt khách du lịch, doanhthu du lịch hàng năm tăng lên rắt đáng kể Song nhịp độ tăng trưởng của nghành Du lịchnước ta thực tế vẫn chưa cao so với tiềm năng và thuận lợi mà tạo hoá và lịch sử đã đểlại trên đất nước ta.Với chủ đề “Việt Nam điểm đến của thiên niên kỷ mới” của chươngtrình hành động quốc gia theo quan điểm em đây là một định hư ớng đúng đắn và nộidung thích hợp Tuy nhiên tiến độ triển khai chưa như mong muốn và dự kiến mức độtriển khai chưa đến khắp ở tất cả các nội dung, chính vì vậy chưa tạo ra bước đột phámang tính chất tạo đà và chưa huy động được tối đa nguồn lực trong và ngoài nước trong

việc thực hiện thành công chương trình này Đương nhiên cũng có những nguyên nhânkhách quan nhất định mà chúng ta cần phải nhận thấy và khắc phục.

Vai trò của thống kê trong việc nghiên cứu về du lịch

Chúng ta biết mọi sự vật hiện tượng luôn biến đổi qua thời gian và không gian theonhững quy luật nhất định, mà chúng ta biết rằng quy luật không tự sinh ra và nó cũngkhông tự mất đi mà chỉ tồn tại ở dạng này hay dạng khác.Chúng ta không thể tạo ra quyluật khi chúng ta cần mà điều kiện của các quy luật chưa xuất hiện,hay loại bỏ quy luât

đi khi các điều kiện quy luật vẫn đang tồn tại Cụ thể như một năm gồm có bốn mùaXuân-Hạ-Thu-Đông cứ sau mỗi năm thì hiện tượng này lại được lặp lại(đây là quy luật)

dù khoa học có phát triển như thế nào đi chăng nữa thì cũng không bao giờ tạo ra đượchai mùa Xuân trong một năm,hay loại bỏ mùa đông đi để trong một năm chỉ còn lại bamùa.Mà chúng ta cần phải biết rằng một năm có bốn mùa,chúng ta cần phải biết đượcđặc điểm biến động của từng mùa và từ đó vạch ra xu hướng phát triển.Vấn đề đặt ra đốivới chúng ta là làm thế nào để tìm được quy luật vận động của các hiện tượng

Trong thống kê để nghiên cứu sự biến động của hiện tượng,người ta dưa vào dãy số thờigian.Với việc thống kê các hiện tượng số lớn qua thời gian cùng với các phương phápphân tích thống kê chúng ta sẽ tìm ra quy luật vận động của mỗi hiện tượng.Vì vậy việcphân tích thống kê các hiẹn tượng sôthông qua thời gian có vai trò rất quan trọng trongviệc tìm ra các quy luật biến động của hiện tượng.Qua dãy số thời gian ta có thể nghiêncứu về đặc điểm,về sự biến động của hiện tượng từ đó vạch rõ xu hướng và tính quykuật của sự phát triển đồng thời qua đó ta cũng có thể dự đoán mức độ của hiện tượngtrong tương lai

Du lịch là một trong những nghành kinh doanh đạt hiệu quả kinh tế cao, tỷ suất doanhlợi của nó thường cao gấp từ 2 đến 4 lần so với các nghành khác và lợi nhuận thu được

từ hoạt động kinh doanh của nghành Du lịch trong những năm gần đây chiếm một phầnrất lớn trong GDP và trong sự phát triển của nền kinh tế Song tốc độ tăng của doanhthu về du lịch hàng năm trong thực tế là chưa cao so với tiềm năng và điều kiện mà ta

có Nguyên nhân khách quan là chúng ta chưa tìm thấy quy luật vận động của nó, chưađánh giá nghiêm túc thực chất để tìm được những ưu, nhược điểm, chưa nâng cao chấtlượng dịch vụ du lịch, hiệu quả quản lý của nhà nước và nâng cao cơ sở vật chất phục

vụ du lịch

Vì vậy việc nghiên cứu tính quy luật của nghành du lịch là một vấn đề tất yếu, nó giúpchúng ta tìm ra được xu hướng vận động từ đó vạch rõ xu hướng phát triển và qua đóchúng ta có thể khai thác tối đa mọi tiềm năng nhằm đưa du lịch Việt Nam lên tầm caomới, đưa Việt Nam trở thành trung tâmdu lịch - thương mại có tầm cỡ trong khu vựccũng như trên thế giới

Khái niệm dãy số thời gian, ý nghĩa và cấu tạo

Ý nghĩa của dãy số thời gian

Qua dãy số thời gian ta có thể nghiên cứu các đặc điểm vè sự biến động của hiện tượng,vạch ra xu hướng và tính quy luật của sự phát triển, đồng thời dự đoán các mức độ củahiện tượng trong tương lai

Cấu tạo của dãy số thời gian

Mỗi dãy số thời gian được cấu tạo bởi hai thành phần là: thời gian về chỉ tiêu về hiệntượng nghiên cứu

-Thời gian có thể là ngày, tuần, tháng, quý, năm đi dài giữa hai thời gian liền nhauđược gọi là khoảng cách thời gian

-Chỉ tiêu về hiện tượng được nghiên cứu có thể là số tuyệt đối, số tương đối, số bìnhquân ,trị số của chỉ tiêu gọi là mức độ của dãy số

Các dạng dãy số thời gian

Căn cứ vào đặc điểm tồn tại về quy mô của hiện tượng qua thời gian có:

Lượt người 1351296 1607155 1715673 1520128 1781754

Ví dụ trên là một dãy số thời kỳ phản ánh số lượt khách quốc tế đến Việt Nam qua từngnăm Trong dãy số thời kỳ các mức độ là những số tuyệt đối thời kỳ,do đó độ dài củakhoảng cách thời gian ảnh hưởng trực tiếp đến trị số của chỉ tiêu và cũng có thể cộngcác trị số của chỉ tiêu để phản ánh quy mô của hiện tượng trong những khoảng thời giandài hơn

Dãy số thời điểm

Dãy số thời điểm biểu hiện quy mô (khối lượng )của hiện tượng lại những thời điểmnhất định

VD Có tài liệu về số lượng khách du lịch của một DNKDDL vào các ngày đầu tháng1,2,3,4,5 năm 1999 như sau:

Số lượng khách (người) 8500 7960 8437 8309 8257

Các số liệu trên chỉ phản ảnh số lượng khách du lịch vào ngày đầu của các tháng Mức

độ của hiện tượng ở thời điểm sau thường bao gồm toàn bộ hoặc một bộ phận mức độcủa hiện tượng ở thời điểm trước đó Vì nếu chúng ta cộng các trị số của chỉ tiêu khôngphản ánh được quy mô của hiện tượng Đây cũng chính là điểm mấu chốt để phân biệtlịch sử khác nhau giữa dãy số thời kỳ và dãy số thời điểm

Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian

Để phản ánh đặc điểm biến động qua thời gian của hiên tượng nghiên cứu người tathường tính các chỉ tiêu sau đây:

Mức độ trung bình theo thời gian

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ đaị biểu của các mức độ tuyệt đối trong một dãy số thờigian Tuỳ theo dãy số thời kỳ hay dãy số thời điểm mà có các công thức khác nhau

1 ¯y = y1 + y2 + +yn n = ∑i = 1

n yi

n (1.1) Đối với dãy số thời kỳ mức độ trung bình theothời gian được tính :

2 Đối với dãy số thời điểm

∑i = 1 n ti (1.3)Khoảng cách thời gian không bằng nhau thì mức độtrung bình theo thời gian được tính bằng công thức :

Lượng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối.

Chỉ tiêu này phản ánh sự thay đổi về mức độ tuyệt đối giữa hai thời gian nghiên cứu.Nếu mức độ của hiện tượng này tăng lên thì trị số của hai chỉ tiêu mang dấu dương (+)

và ngược lại mang dấu âm(-) Tuỳ theo mục đích nghiên cứu mà ta có các chỉ tiêu vềlượng tăng(hoặc giảm) sau đây:

• Lượng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối liên hoàn (hay từng kỳ) gọi là hiệu số giữa

phản ánh mức độ tăng (hoặc giảm) tuyệt đối giữa hai thời gian liền nhau (thờigian i-1 và thời gian i)

i =¯2,nδ i = y i − y i − 1Công thức tính:

(2.1)

- Lượng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối định gốc (hay tính dồn) là hiệu số giữa mức độ kỳ

khoảng thời gian dài

-Tốc độ phát triển liên hoàn phản ánh sự biến động của hiện tượng giữa hai thời gianliền nhau

t i= yi − 1 yi (i=2,3 n) (3.1)Công thức tính như sau:

Trong đó:

ti: là tốc độ phát triển liên hoàn của thời gian i so với thời gian i-1

• Tốc độ phát triển định gốc phản ánh sự biến động của hiện tượng trong nhữngkhoảng thời gian dài.

Công thức tính như sau:

Từ công thức (3.4) cho ta thấy chỉ nên tính chỉ tiêu tốc độ phát triển trung bình đối vớinhững hiện tượng biến động theo một xu hướng nhất định.

Tốc độ tăng (hoặc giảm).

Chỉ tiêu này phản ánh tốc độ của hiện tượng giữa hai thời gian đã tăng(+) hoặc giảm(-)bao nhiêu lần (hoặc bao nhiêu %) Tương ứng với các tốc độ phát triển ta có tốc độ tănghoặc giảm sau đây:

-Tốc độ tăng (hoặc giảm) liên hoàn (hay từng kỳ) là tỷ số giữa lượng tăng hoặc giảmliên hoàn với mức độ kỳ gốc liên hoàn

a i = yi − 1 δi = yi − yi − 1 yi − 1 = yi − 1 yi − yi − 1 yi − 1

Suy ra ai=ti-1 (i=2,3, ,n)

Trong đó:

ai : là tốc độ tăng hoặc giảm liên hoàn

-Tốc độ tăng hoặc giẩm định gốc là tỷ số giữa lượng tăng (giảm) định gốc với mức độ

Giá trị tuyệt đối của 1% tăng (hoặc giảm).

g i = δi ai (i = 2,3, ,n) Chỉ tiêu này phản ánh cứ 1% tăng (hoặc Giảm) của tốc độ tăng hoặcgiảm liên hoàn thì tương ứng với một trị số tuyệt đối là bao nhiêu

Chú ý : Chỉ tiêu này chỉ tính cho tốc độ tăng hoặc giảm liên hoàn Vì đối với tốc độ tăng

Một số phương pháp biểu hiện xu hướng

biến động cơ bản của hiện tượng

Phương pháp mở rộng khoảng cách thời gian.

Phương pháp này được sử dụng khi một dãy số thời kỳ có khoảng cách thời gian tươngđối ngắn và có nhiều mức độ mà qua đó chưa phản ánh được xu hướng biến động củahiện tượng

Phương pháp số trung bình trượt (di động).

Số trung bình trượt là số trung bình cộng của một nhóm nhất định các mức độ của dãy

số được tính bằng cách lần lượt loại dần các mức độ đầu, đồng thời thêm vào các mức

độ tiếp theo, sao cho nó bằng tổng các mức độ tiếp theo, sao cho tổng só lượng các mức

độ tham gia tích số trung bình không thay đổi

Giả sử có dãy số thời gian: y1,y2,y3, ,yn-2,yn-1,,yn

Nêú tích trung bình trượt cho nhóm ba mức độ , ta có

Phương pháp hồi quy

-Phương pháp hồi quy là phương pháp được sử dụng để biểu hện xu hướng phát triển cơbản của hiện tượng có nhiều dao động ngẫu nhiên , mức độ giảm thất thường Nội dung

của phương pháp này là người ta tìm một phương trình hồi quy được xây dựng trên cơ

sở dãy số thời gian gọi là hàm xu thế

Phương trình này thường được sử dụng khi các lượng tăng hoặc giảm tuyệt đối liên hoàn

δi(còn gọi là sai phân bậc một) xấp xỉ nhau

∑ lgy = n.lga0+ lga1∑ t

∑ t.lgy = lga0∑ t + lga1.∑ t2

Phương pháp biểu hiện biến động thời vụ:

Biến động thời vụ là biến động mang tính chất lặp đi lặp lại trong từng thời gian nhấtđịnh của từng năm

-Nếu biến động thời vụ qua thời gian nhất định của từng năm có các năm tương đối ổnđịnh, không có hiện tượng tăng hoặc giảm rõ rệt thì chỉ số biến động thời vụ được tínhtheo công thức:

Ii: Chỉ số thời vụ của thời gian thứ i

- Nếu biến động thời vụ qua những thời gian nhất định của các năm có sự tăng hoặcgiảm rõ rệt thì chỉ số biến động thời vụ được xác định:

Phương pháp phân tích các thành phần của dãy số thời gian.

Phương pháp phổ biến nhất là phân tích dãy số thời gian gồm ba thành phần

dài qua thời gian

-Thành phần thứ hai là biến độnh thời vụ (st) nó là sự lặp lại của hiện tượng trong khoảngthời gian nhất định hàng năm

- Ba thành phần trên có thể kết hợp với nhau thành hai dạng

+Dạng kết hợp nhân phù hợp với biến động thời vụ có biên độ biến đổi tăng:

Biến động ngẫu nhiên có độ lệch bằng 0.

Một số phương pháp dự đoán thống kê ngắn hạn trên cơ sở dãy số thời gian

Dự đoán thống kê ngắn hạn (DĐTKNH) là việc dự đoán quá trình tiếp theo của hiệntượng trong những khoảng thời gian tương đối ngắn, nối tiếp với hiện tại bằng việc sửdụng những thông tin thống kê và áp dụng các phương pháp thích hợp

-Mục đích của DĐTKNH là nhằm đưa ra kết quả từ đó làm căn cứ để tiến hành điềuchỉnh lập các hoạt động sản xuất kinh doanh, làm sao cho có hiệu quả nhất và kịp thờinhất

Dự đoán dựa vào phương trình hồi quy bằng phương pháp ngoại suy

phương trình hồi quy.

δ = yn − y1 n − 1 : là lượng tăng hoặc giảm tuyệt đối bình quân

Dự đoán dựa vào tốc độ phát triển trung bình.

Phương pháp này được áp dụng khi tốc độ phát triển liên hoàn xấp xỉ nhau

Mô hình của dự đoán theo năm:

h:Tầm xa của dự đoán

¯t: Tốc độ phát triển liên hoàn

Trong trường hợp có tài liệu của từng quý ta có thể sử dụng mô hình dự đoán

Trong đó:

a: là tham số tự do

b: hệ số hồi quy

cj:hệ số thời vụ

Tham gia đóng góp

Tài liệu: Dãy số thời gian trong việc phân tích và dự đoán thống kê về Du lịch

Biên tập bởi: Phan Quán Thành

URL: http://voer.edu.vn/c/f739d7ce

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Du lịch và vai trò của thống kê trong nghiên cứu du lịch

Các tác giả: Phan Quán Thành

URL: http://www.voer.edu.vn/m/fc425bce

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Khái niệm dãy số thời gian, ý nghĩa và cấu tạo

Các tác giả: Phan Quán Thành

URL: http://www.voer.edu.vn/m/44e1f274

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian

Các tác giả: Phan Quán Thành

Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam

Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (Vietnam Open Educational Resources– VOER) được hỗ trợ bởi Quỹ Việt Nam Mục tiêu của chương trình là xây dựng khoTài nguyên giáo dục Mở miễn phí của người Việt và cho người Việt, có nội dung phongphú Các nội dung đểu tuân thủ Giấy phép Creative Commons Attribution (CC-by) 4.0

do đó các nội dung đều có thể được sử dụng, tái sử dụng và truy nhập miễn phí trướchết trong trong môi trường giảng dạy, học tập và nghiên cứu sau đó cho toàn xã hội

Với sự hỗ trợ của Quỹ Việt Nam, Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER) đã trở thànhmột cổng thông tin chính cho các sinh viên và giảng viên trong và ngoài Việt Nam Mỗingày có hàng chục nghìn lượt truy cập VOER (www.voer.edu.vn) để nghiên cứu, họctập và tải tài liệu giảng dạy về Với hàng chục nghìn module kiến thức từ hàng nghìntác giả khác nhau đóng góp, Thư Viện Học liệu Mở Việt Nam là một kho tàng tài liệukhổng lồ, nội dung phong phú phục vụ cho tất cả các nhu cầu học tập, nghiên cứu củađộc giả

Nguồn tài liệu mở phong phú có trên VOER có được là do sự chia sẻ tự nguyện của cáctác giả trong và ngoài nước Quá trình chia sẻ tài liệu trên VOER trở lên dễ dàng nhưđếm 1, 2, 3 nhờ vào sức mạnh của nền tảng Hanoi Spring

Hanoi Spring là một nền tảng công nghệ tiên tiến được thiết kế cho phép công chúng dễdàng chia sẻ tài liệu giảng dạy, học tập cũng như chủ động phát triển chương trình giảngdạy dựa trên khái niệm về học liệu mở (OCW) và tài nguyên giáo dục mở (OER) Kháiniệm chia sẻ tri thức có tính cách mạng đã được khởi xướng và phát triển tiên phongbởi Đại học MIT và Đại học Rice Hoa Kỳ trong vòng một thập kỷ qua Kể từ đó, phongtrào Tài nguyên Giáo dục Mở đã phát triển nhanh chóng, được UNESCO hỗ trợ và đượcchấp nhận như một chương trình chính thức ở nhiều nước trên thế giới