Một Số Biện Pháp Quản Lý Hoạt Động Ngoại Khoá Bộ Môn Trong Nhà Trường Thpt.docx

64545555555060 1LuËn v¨n th¹c sü Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu, triÓn khai ®Ò tµi Mét sè biÖn ph¸p“Mét sè biÖn ph¸p qu¶n lý ho¹t ®éng ngo¹i kho¸ bé m«n trong nhµ trêng trung häc phæ t[.]

Lời cảm ơn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu, triển khai đề tài Một số biện pháp“Một số biện pháp

quản lý hoạt động ngoại khoá bộ môn trong nhà trờng trung học phổ thông ,”,chúng tôi đã nhận đợc sự giúp đỡ nhiệt tình, có hiệu quả của các thầy giáo, côgiáo khoa tâm lý giáo dục trờng Đại học s phạm Hà Nội và đặc biệt là sự giúp đỡ

tận tình của cô Trần Thị Bích Liễu, đến nay tôi đã hoàn thành đề tài nghiên cứu

của mình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo đặc biệt là côTrần Thị Bích Liễu- ngời thầy đã hớng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu Tôi bày tỏ lòng tri ân của mình tới các thầy cô - những ngời đồng nghiệpcủa tôi ở trờng THPT Ngọc Tảo và các trờng THPT trên địa bàn huyện PhúcThọ, tới bè bạn- những ngời đã cung cấp cho tôi những t liệu cần thiết, đã giúp đỡtôi hoàn thành công trình nghiên cứu này

Ngọc Tảo ngày 16 tháng 7 năm 2005

Tác giả

Nguyễn Minh Châu

Mục lục

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài Trang 5

2 Mục đích nghiên cứu 7

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu 7

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

5 Giả thuyết khoa học 8

6 Phạm vi nghiên cứu và giới hạn của đề tài 8

7 Phơng pháp nghiên cứu 8

8 Đóng góp của đề tài 9

9 Cấu trúc của luận văn 9

Chơng1 cơ sở lý luận của quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn trong nhà trờng THPT 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.2 Một số khái nịêm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.3 Vai trò ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá bộ môn

1.4 Cơ sở tâm lý – giáo dục của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn:

1.5 Mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động ngoại khóa bộ môn

1.6 Quản lý các hoạt động ngoại khóa bộ môn

1.7 Vai trò của giáo viên và nhà quản lý trong hoạt động ngoại khóa bộ môn

1.8 Mối quan hệ của hoạt động ngoại khóa bộ môn với việc nâng cao chất lợng giáo dục phổ thông

Kết luận chơng 1

Chơng 2 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn ở các nhà trờng THPT huyện phúc thọ 2.1 Vị trí địa lý, điều kiện kinh tế và văn hoá của huyện Phúc Thọ

2.2 Thực trạng nhận thức, quản lí và các điều kiện tổ chức hoạt động ngoại khoá của các trờng THPT trên địa bàn huyện Phúc Thọ

2.3 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn

2.4 Kết quả tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn

2.5 Đánh giá chung về thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn ở 3

tr-ờng

Kết luận chơng2

Chơng 3 Các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá bộ môn và kết quả khảo nghiệm, thực nghiệm việc sử dụng các biện pháp 3.1 Cơ sở đề xuất các biện pháp

3.2 Hệ thống các biện pháp

3.2.1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức về tác dụng của hoạt động ngoại khóa bộ môn cho giáo viên và học sinh

3.2.2 Nâng cao năng lực lập kế hoạch cho hiệu trởng, các tổ trởng chuyên môn, tăng cờng các hoạt động quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn(chỉ đạo thực hiện, kiểm tra đánh giá…) )

3.2.3 Rèn luyện kỹ năng cho giáo viên về tổ chức hoạt động ngoại khóa bộ môn

3.2.4 Xây dựng điều kiện để tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa bộ môn (Cơ sở vật chất, tài chính, thời gian

3.2.5 Tổ chức đa dạng và kết hợp nhiều hoạt động ngoại khóa khác nhau ở các bộ môn

3.2.6 Trao đổi kinh nghiệm giữa các trờng

3.2.7 Sử dụng các biện pháp

3.3 Kết quả khảo nghiệm:

3.4.Thực nghiệm s phạm

3.5 Một số kết luận chung về tính khả thi và tầm quan trọng của các biện pháp qua khảo nghiệm và thực nghiệm

Kết luận và khuyến nghị

Mét sè ch÷ viÕt t¾t trong luËn v¨n

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Hoạt động ngoại khoá các môn học là một trong những hình thứchoạt động ngoài giờ lên lớp có tác dụng góp phần nâng cao chất lơng học tập vàgiáo dục cho học sinh Hoạt động ngoại khoá bao gồm một số các hình thức tổchức nh câu lạc bộ khoa học, dạ hội khoa học hay nghệ thuật, tổ ngoạikhoá Đây là những hình thức tổ chức hoạt động dựa trên sự hứng thú và tựnguyện của học sinh, nh những trò chơi mà trong đó các em đợc trổ tài, đợc giao

lu và đợc bộc lộ mình Hoạt động này không chỉ giúp cho học sinh phát triểnnhanh về t duy mà còn tạo cho học sinh khả năng ứng xử tốt, vận dụng kiến thứctổng hợp linh hoạt, biết cách củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, làm chohọc sinh hứng thú, yêu thích hơn môn học Mặt khác, hoạt động ngoại khóa bộmôn còn huy động đợc mọi học sinh cùng tham gia, là điều kiện thuận lợi choviệc hình thành kỹ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp - rất cần thiết cho mỗicá nhân trong cuộc sống và công việc ngày nay Hơn thế nữa, hoạt động ngoạikhoá bộ môn cũng góp phần đắc lực vào việc cung cấp sự hiểu biết và hình thànhhứng thú nghề nghiệp cho học sinh Thông qua các hoạt động ngoại khoá, họcsinh củng cố, mở rộng các kiến thức đã học, tìm kiếm các kiến thức mới, pháttriển hứng thú nhận thức các môn học, do đó kiến thức, kĩ năng của các em vữngchắc hơn, sâu hơn và rộng hơn

Một nghiên cứu ở Mĩ cho thấy, có 49% học sinh không tham gia vào cáchoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37% trong độ tuổi từ 13-19 phải làm

bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ 1đến 4 giờ vào các hoạt độngngoại khoá Gần 8/10 em có tham gia các hoạt động ngoại khoá đạt đợc kết quảhọc tập cao Những học sinh thờng xuyên tham gia vào các chơng trình hoạt

động ngoài giờ lên lớp có chất lợng thờng đạt đợc thành tích học tập cao hơn, cóhành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trờng, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, pháttriển tốt hơn và không có các hiện tợng sử dụng ma tuý, bạo lực

Đặc biệt ngày nay, trong điều kiện tri thức bùng nổ, kiến thức của các mônhọc quá nhiều, có nhiều môn học mới xuất hiện, chơng trình mới và sách giáo

khoa mới bắt buộc học sinh phải tiếp thu một cách toàn diện một khối lợng đồ sộ

về kiến thức - kỹ năng - thái độ Các giờ học với số lợng thời gian hạn chế khôngthể thoả mãn nhu cầu của học sinh và yêu cầu của chơng trình, sách giáo khoamới Vì vậy, việc tổ chức hoạt động ngoại khoá đang trở nên cần kíp hơn bao giờhết

Do tầm quan trọng của hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoạikhoá nh vậy nên Bộ Giáo dục và Đào tạo qui định thời gian dành cho hoạt độngngoài giờ lên lớp là khá lớn trong một năm học: Kỳ I 19 tuần: 18 tuần học, 1 tuầndành cho các hoạt động khác, Kỳ II 19 tuần, 16 tuần học, 1 tuần nghỉ tết, 2 tuầndành cho các hoạt động khác Trong chơng trình giáo dục của các cấp học bậchọc đã có những hớng dẫn cụ thể cho các hoạt động này Tại hớng dẫn thực hiệnnhiệm vụ năm học 2004 – 2005 bậc trung học do thứ trởng Nguyễn Văn Vọng

ký ngày 3/8/ 2004 nhấn mạnh việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá, giáo dụcngoài giờ lên lớp (Trang 17)

Tuy nhiên, để hoạt động ngoại khoá thực sự hữu ích và thành công, ngoàivai trò của học sinh và giáo viên, thì các biện pháp quản lí và tổ chức hoạt độngngoại khoá bộ môn là chìa khoá quyết định sự thành công này Đặt mục tiêu, lên

kế hoạch hoạt động, tổ chức các hình thức ngoại khoá bộ môn phù hợp, chỉ đạocủa ngời hiệu trởng và công tác giám sát, đánh giá kết quả là những công việccần thiết khi thực hiện các hoạt động ngoại khoá bộ môn Ngời hiệu trởng cótrách nhiệm trong việc tạo các điều kiện cần thiết về thời gian, không gian và tiềnbạc, xây dựng mối quan hệ với các cơ quan đoàn thể để họ hỗ trợ nhà trờng thựchiện các hoạt động ngoài nhà trờng nói chung, hoạt động ngoại khoá môn họcnói riêng Ngoài ra, hiệu trởng cũng là ngời chịu trách nhiệm trong việc đào tạo,huấn luyện các giáo viên để họ tổ chức tốt các hoạt động này

Nhng hiện nay, hoạt động ngoại khoá bộ môn trong các nhà trờng trunghọc phổ thông còn rất hạn chế, cha đợc các nhà quản lí quan tâm Các hoạt độngnày mới chỉ dừng lại ở những môn có thế mạnh (ngữ văn, sinh học…) ) và ngay cảnhững môn đó thì hình thức tổ chức cũng cha phong phú, cha tạo đợc hứng thúthật sự cho học sinh Nhiều môn học giáo viên chỉ chú trọng cung cấp và nhồi

nhét kiến thức, làm cho học sinh và phụ huynh cảm thấy nặng nề, kết quả học tậpcủa các em không cao nên nhiều gia đình, để đảm bảo cho con thi đỗ đại họcbuộc các em phải đi học thêm Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do các nhàquản lí và giáo viên cha đợc cung cấp đầy đủ lí luận về tổ chức và quản lí hoạt

động ngoại khoá môn học Còn quá ít các công trình nghiên cứu về vấn đề này.Giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục nói chung, cán bộ quản lí nhà trờng nóiriêng cha ý thức đợc đầy đủ về vai trò và tác dụng của các hình thức hoạt độngngoại khoá Hiểu biết của ngời giáo viên về hoạt động ngoại khoá còn phiếndiện, năng lực tổ chức ngoại khoá còn hạn chế, các nhà quản lý cha có đợc nhữngbiện pháp đồng bộ cần thiết để thúc đẩy các hoạt động ngoại khoá bộ môn Các

điều kiện để tổ chức hoạt động ngoại khoá còn hạn chế: thiếu địa điểm, thiếu

ph-ơng tiện, đặc biệt là các tài liệu tham khảo

Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa không những nhà quản lý đánh mất đitính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trongnhà trờng trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối vớicác môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không

đủ độ rộng và tính vững chắc Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoạikhóa bộ môn trong nhà trờng hiện nay cần phải đợc chú trọng cả về lý luận vàthực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp Với lí do này,

tác giả quyết định chọn đề tài nghiên cứu Một số biện pháp quản lý hoạt“Một số biện pháp

động ngoại khoá bộ môn trong nhà trờng THPT ”,

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu công tác quản lý và tổ chức hoạt động ngoại khóa bộ môn ởnhà trờng THPT, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động này một cách cóhiệu quả để góp phần nâng cao chất lợng học tập của học sinh

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu:

- Khách thể: Hoạt động ngoại khóa bộ môn ở nhà trờng THPT (Các môn

Toán – Lý – Hóa – Sinh - Văn – Sử - Địa - GDCD …) )

- Đối tợng: Các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn ở nhà

tr-ờng THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý và tổ chức các hoạt độngngoại khoá…)

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức và quản lí các hoạt động ngoại khoá

- Đề xuất các biện pháp quản lý có kết quả hoạt động ngoại khóa bộ môntrong nhà trờng THPT và thử nghiệm một số biện pháp

5 Giả thuyết khoa học:

Hoạt động ngoại khóa bộ môn trong nhà trờng THPT có một vai trò quantrọng Tuy nhiên, hiện nay việc tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môncòn nhiều hạn chế Nếu có những biện pháp tổ chức và quản lý phù hợp nh:Tuyên truyền nâng cao nhận thức về tác dụng của hoạt động ngoại khoá bộ môncho học sinh và giáo viên; Lập kế hoạch và xây dựng các điều kiện tổ chức hoạt

động ngoại khoá bộ môn; Rèn luyện kỹ năng cho giáo viên về tổ chức ngoạikhoá bộ môn thì các nhà trờng THPT sẽ tiến hành có hiệu quả hoạt động ngoạikhoá, giúp học sinh học tập có hứng thú và đạt kết quả cao, phát triển toàn diệncác phẩm chất và năng lực của các em

6 Phạm vi nghiên cứu và giới hạn của đề tài:

Đề tài tiến hành nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá

bộ môn của ngời hiệu trởng tại ba trờng THPT Ngọc Tảo, THPT Phúc Thọ,THPT Vân Cốc thuộc huyện Phúc Thọ, tỉnh Hà Tây

7 Phơng pháp nghiên cứu

- Nhóm phơng pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tài liệu có liên

quan đến công tác quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn: các bài báo trong cáctạp chí, các văn bản chỉ thị chỉ đạo công tác hoạt động ngoại khóa, sách và cáccông trình nghiên cứu khoa học, phân tích, đánh giá tìm ra các cơ sở lí luận đã đ -

ợc nghiên cứu và những vấn đề cần giải quyết

- Nhóm phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:

Khảo sát qua:

+ bảng hỏi

+ tham dự các hoạt động ngoại khóa bộ môn

+ phỏng vấn cán bộ quản lí nhà trờng, giáo viên, học sinh.

nhằm đánh giá đúng thực trạng quản lí và tổ chức các hoạt đông ngoại khoá bộmôn và kết qủa của nó

- Thử nghiệm s phạm một số biện pháp quản lí và tổ chức các hoạt đông

ngoại khoá bộ môn, phân tích và đánh giá kết quả

- Phơng pháp toán thống kê để xử lý số liệu

8 Đóng góp của đề tài:

Đề tài hệ thống hoá lại lí luận tổ chức và quản lí các hoạt động ngoại khoá

bộ môn, đa ra bức tranh về thực trạng công tác quản lí hoạt động này, làm rõ hơnvai trò quan trọng của nó đối với việc nâng cao chất lợng học tập của học sinh -một vấn đề bức xúc hiện nay và đa ra một số biện pháp quản lý hoạt động ngoạikhóa bộ môn có kết quả để giúp các nhà trờng THPT tổ chức tốt các hoạt độngnày

9 Cấu trúc luận văn: gồm các phần:

Mở đầu: trình bày lí do chọn đề tài, mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, giả

thuyết khoa học, nội dung và phơng pháp nghiên cứu (6 trang)

Các chơng: Chơng 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động ngoại

khóa bộ môn trong nhà trờng THPT( trang); Chơng 2: Thực trạng tổ chức hoạt

động ngoại khoá bộ môn ở các trờng trung học phổ thông( trang); Chơng 3: Các

biện pháp quản lí hoạt động ngoại khoá bộ môn (trang);

Kết luận và khuyến nghị

Danh mục tài liệu tham khảo

Phụ lục.

Chơng1 cơ sở lý luận của quản lý hoạt động ngoại khóa

em đợc đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập Theo các nhà giáodục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống Chínhphủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của côngtác giáo dục thế hệ trẻ Để nâng cao chất lợng và tăng cờng số lợng các hoạt đôngnày, chính phủ Anh đã đa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà tr-ờng, tăng cờng các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt độngngoại khoá và các hoạt động ngoài giờ lên lớp khác Bà Ruth Kelly, Bộ trởng BộGiáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoài giờ lên lớp, nhất là các hoạt độngngoại khoá đã làm giàu chơng trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kĩ năngcho học sinh Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lícác hoạt động ngoài giờ lên lớp nêu rõ:

• Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lợng các hoạt động ngoài giờ lên lớp, học tập các kinh nghiệm sống;

• Khuyến khích các trờng học liên kết với nhau trong việc tổ chức các hoạt động này;

• Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia;

• Đa ra các hỗ trợ và các lời khuyên;

• Cung cấp thông tin và các hớng dẫn thực hành; và

• Đặt mục tiêu u tiên cho việc tổ chức các hoạt động ngoài giời lên lớp

Công trình nghiên cứu gần đây của các nhà giáo dục Mĩ [30] cho thấy tácdụng to lớn của các hoạt động ngoại giờ lên lớp nói chung và ngoại khoá nóiriêng sau đây đối với đời sống của học sinh: có 49% học sinh không tham gia vàocác hoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37% trong độ tuổi từ 13-19 phảilàm bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ 1đến 4 giờ vào các hoạt độngngoại khoá Gần 8/10 em có tham gia các hoạt động ngoại khoá đạt đợc kết quảhọc tập cao Những học sinh thờng xuyên tham gia vào các chơng trình hoạt

động ngoài giờ lên lớp có chất lợng thờng đạt đợc thành tích học tập cao hơn, cóhành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trờng, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, pháttriển tốt hơn và không có các hiện tợng sử dụng ma tuý, bạo lực

Các nhà giáo dục Nhật Bản[25] nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt

động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khoá Học sinh Nhật Bản dành khánhiều thời gian cho các hoạt động này vì hầu hết các trờng học ở Nhật Bản là cáctrờng bán trú Tuy nhiên, các hoạt động ngoài giời lên lớp này tập trung chủ yếuvào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh nh dạy các nghithức giao tiếp theo tập tục của ngời Nhật, dạy cách pha trà, nấu nớng, các nghềtruyền thống của Nhật Bản Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua cáccuộc thi, các trò chơi ở trờng và trên ti vi Chơng trình cải cách giáo dục củaNhật Bản giảm bớt thời lợng các giờ lớp để tăng cờng nhiều hơn các hoạt độngngoài giờ lên lớp cho học sinh.[28]

Nghiên cứu so sánh của các nhà giáo dục Mĩ năm 2002[30] giữa chất lợnggiáo dục của Mĩ và 8 nớc trong khối G8 cho rằng, hoạt động ngoài giờ lên lớp vàngoại khoá là một trong những điều kiện đem lại chất lợng giáo dục cao ở các n-ớc

Các hình thức hoạt đông ngoại khoá của các trờng học phổ thông ở các nớcchủ yếu tập trung vào: các trò chơi trí tuệ, dạ hội, câu lạc bộ nhạc, kịch, thể thao,hội hoạ

J.A.Cô men xki [10] -ông tổ của nền s phạm cận đại trong thời gian làm cốvấn giáo dục tại Hung ga ri đã rất coi trọng hoạt động ngoại khoá bộ môn Ôngcho học sinh tham gia biểu diễn sân khấu để giúp các em ghi nhớ sâu sắc nhữngnội dung cần thiết.Ông thấy rằng những chàng trai thờng ngày so ro, rụt rè nay ratrớc công chúng với vẻ tự tin, xử sự điềm tĩnh Những con ngời mới mấy tuần lễtrớc còn đọc câu ngắc ngứ, bây giờ đã có thể nói một đoạn độc thoại dài màkhông phạm lỗi hoặc giải thích những khái niệm một cách hùng hồn đầy tínhthuyết phục.

Cô men xki ở thời đó đã áp dụng phơng pháp dạy học mới, đặc biệt là việc

mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khảnăng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan

điểm giáo dục mới đầy tính thuyết phục

Nhà s phạm ngời Nga T.V Smiêc nô va[4] cũng tổng kết lại rằng:

“Một số biện phápMuốn giáo dục học sinh thành ngời có kiến thức văn hoá, trong các bài nội khoá

về văn học, tôi đã giới thiệu cho các em về các mặt khác nhau của nghệ thuật,

đào sâu những kiến thức đó trong hoạt động ngoại khoá bộ môn”, Ông cho rằng “Một số biện phápNgoại khoá để thu hút học sinh, làm cho họ hứng thú và đi đến kết luận rằngcông tác ngoại khoá cần đợc suy nghĩ kỹ và tiến hành ở tất cả các lớp trong hệthống giáo dục mà không đợc mang tính chất thất thờng”,

Nhà s phạm A.T Côp chi ê va [4] xem hoạt động ngoại khoá bộ môn là đểnâng cao đạo đức và năng khiếu mọi mặt của học sinh “Một số biện pháp Công việc chuẩn bị dạhội chuyên đề đã làm cho thầy trò gần gũi nhau Thầy nắm vững đợc yêu cầu xuhớng của học sinh, xác định thái độ đạo đức cho mỗi em”,

Từ thực tiễn trải nghiệm, nhà s phạm A.T Côp chi ê va kết luận:

“Một số biện phápCông việc ngoại khoá nếu đợc tiến hành có hệ thống không những nâng caotrình độ chung về sự tiến bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiếnthức của các em”,

Cai Rôp [4] – Nhà giáo dục học ngời Nga đã viết : “Một số biện pháp Khi đặt kế hoạchcông tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, ngời hiệu trởng phải xét kết quảhoạt động ngoài lớp năm học trớc và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học

sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lợng giảng dạy của nhà trờng, mà địnhnhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học sắp tới Trong kế hoạch công tác củanhà trờng có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp Mục đích đó gồmmấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớpnăm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trờng và của lớp, phân phối lực lợng và

định kỳ hạn cho kế hoạch Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt

động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ…) thì ngời phụ trách tổ chức vàngời chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm Những ngờiphụ trách tổ chức và ngời chỉ đạo ấy chính là những ngời đợc uỷ nhiệm thi hànhnhững điều khoản bổ sung kia”,

Nh vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng củacác hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt đông ngoại khoá và chỉ ra một số biện phápcần thiết cho ngời hiệu trởng phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt độngnày nhằm nâng cao chất lợng giáo dục

1.1.2 Trong nớc:

Trong nớc, từ những năm 60, khi xây dựng chơng trình giáo dục, Bộ Giáodục đã xác định rõ trong cuốn “Một số biện pháp Giải thích chơng trình quốc văn – 1961 –1962”,:

“Một số biện pháp Muốn thực hiện giáo dục và giáo dỡng trong các môn học đạt kết quả

đầy đủ thì ở nhà trờng cần tổ chức ngoại khoá Hoàn cảnh kháng chiến trớc đâycha cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chơng trìnhcũng cha ghi phần ngoại khoá Từ lúc hoà bình đợc lập lại, vấn đề này đợc nêu ra

và đợc các địa phơng thực hiện lẻ tẻ Trong chơng trình mới công tác ngoại khoátrở thành một phần quan trọng, khăng khít với nội khoá Công tác ngoại khoákhông nên vì cái tên ngoại khóa của nó mà bị đặt vào một vị trí quá thấp kém

nh một số trờng vẫn làm nh vậy Công tác ngoại khoá không hề mâu thuẫn gì vớinội dung giáo dục, giáo dỡng của nhà trờng XHCN mà trái lại bổ sung và nângcao chất lợng của nội khoá lên một bớc”,

Tác giả Phạm Lăng[17] khi tìm hiểu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

ở trờng trung học Chu Văn An Hà Nội đã xác định nhiều hình thức hoạt động

giáo dục ngoài giờ lên lớp và nhấn mạnh : Nếu tổ chức hoạt động này một cáchkhoa học sẽ không làm giảm đi chất lợng các môn học.

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm trong bài “Một số biện pháp Mấy biện pháp giáo dục học sinhngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân c”, cho rằng chất lợng giáo dục học sinh ở nhàtrờng giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp bị buông lỏng

Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lýhoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của ngời hiệu trởng trong trờng phổ thôngDân Tộc Nội Trú – Tỉnh Lai Châu [8] đã khẳng định vai trò quan trọng của tổchức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lợnggiáo dục của trờng phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biện pháp quản lýhoạt động này của ngời hiệu trởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá bộ môn

Các tác giả Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt trong cuốn giáo dục học [6] cũngnhấn mạnh vai trò và tác dụng của hình thức họat động ngọai khoá, coi đây làmột trong những hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúpcác em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức đợc tốt hơn

Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nớc đều đề cao vai trò và tácdụng của hoạt động ngoại khoá bộ môn trong quá trình giáo dục học sinh, xemhoạt động ngoại khoá bộ môn là một trong những hình thức tổ chức dạy học quantrọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục học sinh

Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức hoạt

động ngoại khoá bộ môn, những công trình nghiên cứu này cha chỉ ra một cách

cụ thể việc cần tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khoá bộ môn ra sao? Làm thếnào để hoạt động ngoại khoá bộ môn trong nhà trởng trung học phổ thông thực

sự là một họat động thờng xuyên có kết quả tốt? Các công trình nghiên cứu chachỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hớng dẫn thực hiện các tổ nhómchuyên môn đa hoạt động ngoại khoá bộ môn vào trong kế hoạch năm học …)

Điều này khiến cho không ít trờng trung học phổ thông vẫn cảm thấy hoạt độngngoại khoá bộ môn còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc…)

Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý hoạt động ngoại khoá bộmôn cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhàtrờng nói chung, hoạt động ngoại khoá bộ môn nói riêng đạt kết quả tốt hơn.

1.2 Một số khái nịêm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp

+ Lập kế hoạch: Đợc hiểu là sự xếp đặt có tính toán trớc một cách khoahọc các mục tiêu, nội dung, trình tự tiến hành các công việc của ngời quản lítrong khoảng thời gian định sẵn với sự phân công con ngời và bố trí vật lực hợp lí

để công việc đó có thể tiến hành một cách chủ động, đạt hiệu quả cao nhất, tốnkém ít thời gian và công sức nhất

+ Tổ chức: Là quá trình hình thành những cấu trúc quan hệ giữa các thànhviên, giữa các bộ phận trong một tổ chức, thực hiện phân công lao động khoahọc, phối hợp, điều phối các nguồn lực, vật lực một cách thích hợp để thực hiệnthành công các kế hoạch nhằm đạt đợc mục tiêu tổng thể của tổ chức

+ Lãnh đạo, chỉ đạo: Là liên kết liên hệ với những ngời khác, chỉ dẫn ngờikhác, động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt các mục tiêucủa tổ chức.

+ Kiểm tra, đánh giá: Là một chức năng của quản lí, thông qua đó mỗi cánhân, mỗi nhóm hay một tổ chức theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động, sosánh với mục tiêu đặt ra hay các chuẩn và tiến hành những sửa chữa, uốn nắn nếucần thiết

Nh vậy quản lý là một quá trình tác động có định hớng, có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tợng và môi trờng nhằm tạo cho đối tợng vừa vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra đợc thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

1.2.1.2 Khái niệm quản lý giáo dục

Nhà giáo dục học ngời Nga P V Khu đô min xki cho rằng: “Một số biện phápQuản lý giáodục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích củachủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống giáo dụcnhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hoà cho thế hệ trẻ.”,

Theo giáo s Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý giáo dục là hệ thống những tác

động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho

hệ vận hành theo đờng lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện các tínhchất của nhà trờng XHCN ở Việt Nam mà tiêu điểm là quá trình dạy học, giáodục thế hệ trẻ, đa giáo dục tới mục tiêu ,tiến lên trạng thái mới về chất

Giáo s Phạm Viết Vợng cho rằng: Mục đích cuối cùng của quản lý giáodục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thôngminh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bảnthân và xã hội

Nh vậy, có thể nói, quản lí giáo dục về thực chất là quản lí có hiệu quả

chất lợng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) đợc thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng tổ chức,

chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng

động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội.

1.2.1.3 Quản lý nhà trờng:

Giáo s- viện sỹ Phạm Minh Hạc cho rằng: Quản lý nhà trờng ở Việt Nam làthực hiện đờng lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đa nhà trờngvận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạovới thế hệ trẻ và với từng học sinh

Bản chất của việc quản lý nhà trờng là: Quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt

động học và các hoạt động giáo dục, trong đó có hoạt động ngoại khoá bộ môn.Quá trình quản lý ấy làm sao đa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng tháikhác để dần dần đạt mục tiêu Các hoạt động trong nhà trờng bản thân nó đã cótính giáo dục song cần có sự quản lý, tổ chức chặt chẽ mới phát huy đợc hiệu quảcủa bộ máy

Mục tiêu quản lý của nhà trờng đợc cụ thể hoá trong kế hoạch, nhiệm vụ nămhọc, tập trung vào việc phát triển toàn diện nhân cách của học sinh Để thực hiệnmục tiêu này ngời hiệu trởng phải tiến hành các hoạt động quản lí: xây dựng môitrờng giáo dục, xây dựng cơ sở vật chất nhà trờng và các điều kiện phục vụ chodạy và học, đào tạo, bồi dỡng đội ngũ giáo viên, tạo lập và duy trì tốt mối quan

hệ nhà trờng –gia đình –xã hội, thực hiện dân chủ hoá trong quản lý nhà trờng

và các hoạt động khác

Nh vậy, quản lí nhà trờng là việc ngời hiệu trởng xây dựng mục tiêu, kế

hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá các kết quả đạt đợc so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chơng trình giáo dục và nhiệm vụ năm học về chất lọng phát triển toàn diện nhân cách của học sinh

Quản lí nhà trờng tập trung vào việc nâng cao chất lợng giáo dục mà trọng tâm là quản lí các hoạt động dạy học và giáo dục diễn ra trong nhà trờng, trên lớp học và các hoạt đông ngoài nhà trờng

1.2.1.4 Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp

 Hoạt động ngoài giờ lên lớp:

Đây là một bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục chung của nhà ờng, là những hoạt động đợc tổ chức ngoài giờ học các bộ môn theo thời khoábiểu Hoạt động này có mục tiêu giúp học sinh mở rộng, củng cố, nâng cao kiếnthức, hình thành và phát triển ở các em các kỹ năng, thái độ, hành vi, phát triểnnăng lực sở trờng, có thái độ và hành động đúng trớc cuộc sống Hoạt động ngoàigiờ lên lớp đợc thực hiện có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm góp phầnvào việc đào tạo những phẩm chất nhân cách tốt đẹp cho học sinh, đáp ứng nhữngyêu cầu đa dạng của đời sống xã hội.

tr- Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp:

Đây là hoạt động của nhà quản lý tác động đến tập thể giáo viên và học sinhngoài giờ lên lớp nhằm tổ chức, điều hành để đa hoạt động này thành nề nếp,phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu đào tạo nhân cách ngời học sinh trong nhàtrờng THPT Hoạt động này đợc tiến hành xen kẽ hoặc nối tiếp chơng trình dạyhọc trong phạm vi nhà trờng hoặc trong đời sống xã hội do nhà trờng quản lý Nódiễn ra trong suốt năm học Nhà quản lý vừa phải kiểm soát đợc mục tiêu, vừa cócác biện pháp quản lý kế hoạch tổ chức các hoạt động, vừa nắm chắc các điềukiện cần thiết trong quá trình tổ chức, lại vừa hớng dẫn cán bộ, giáo viên thựchiện sao cho có hiệu quả các hoạt động này

1.2.2 Quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn

1.2.2.1 Hoạt động ngoại khóa bộ môn

Đến nay khái niệm ngoại khoá cũng cha đợc lý giải cặn kẽ, thấu đáo và nhấtquán Ngoại khoá bộ môn là hình thức học tập hay vui chơi? là chính khoá hayngoài chính khoá? Dạy thêm, bồi dỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh kém cóphải là ngoại khoá hay không? Trong điều kiện dạy học hiện nay, do yêu cầu về

sự cập nhật thông tin, tri thức khoa học những khái niệm của lý luận dạy học nh :lớp học, giờ học, bài học sẽ có sự thay đổi Ranh giới giữa trong lớp học vàngoài lớp học trong giờ học và ngoài giờ học cũng sẽ khác đi …) cần phải đổimới và khẳng định lại nhận thức về khái niệm ngoại khoá, vai trò và tác dụng của

nó cho cả ngời dạy, ngời học và nhà quản lý

Theo Phan Trọng Luận, Trơng Dĩnh, Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế

Duật-(Phơng pháp dạy học văn- NXB Đại học quốc gia –Hà Nội 1998, trang 389):

378-“Ngoại khoá không nên hiểu là công việc ngoài giờ học, ngoài chơng

trình, thực hiện tuỳ tiện đợc sao hay vậy Ngoai khoá chỉ có nghĩa là không đặt

sự giảng dạy của giáo viên bộ môn lên hàng đầu mà xem trọng hoạt động tự giácvận dụng sáng tạo của học sinh Đó cũng là việc học đích thực, do học sinh tựnguyện, tự chọn, tự làm ra mà học’’

Vì vậy, có thể nói, ngoại khoá bộ môn là một hình thức tổ chức học tập ngoài

giờ lên lớp có kế hoạch có phơng hớng xác định đợc học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá, dới sự điều khiển, hớng dẫn của giáo viên, nhằm bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, kỹ năng

bộ môn đã đợc học trong chơng trình chính khoá, đồng thời góp phần giáo dục học sinh một cách toàn diện.

Với cách hiểu nh trên, ngoại khoá bộ môn đợc xem là một hình thức tổchức dạy học quan trọng, là một trong những con đờng để thực hiện đổi mới ph-

ơng pháp dạy học theo định hớng “Một số biện pháp phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dỡngphơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn, tác

động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh’’ (Điều 24.2Luật giáo dục )

1.2.2.2 Quản lý hoạt động ngoại khóa bộ môn

Từ cách hiểu về các khái niệm quản lí liên quan và khái niệm hoạt động ngoại khoá bộ môn có thể xem quản lí hoạt động ngoại khoá bộ môn trong nhà trờng phổ thông trung học là công việc của ngời hiệu trởng đặt ra các mục tiêu, lập kế hoạch, xây dựng các điều kiện, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra giám sát các hoạt động này trong mối quan hệ với các hoạt động chính khoá để phát triển toàn diện nhân cách của học sinh, nâng cao chất l- ợng học tập cho các em.

1.2.6 Mối quan hệ giữa hoạt động ngoài giờ lên lớp với hoạt động ngoại khoá và với các hoạt động dạy học, giáo dục

Việc tổ chức hoạt động trên lớp và tổ chức ngoài giờ lên lớp là hai bộ phậnhữu cơ hợp thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh nhằm đạtmục tiêu đào tạo của nhà trờng THPT Những đặc điểm cơ bản của hai dạng hoạt

động này có ý nghĩa làm cơ sở để tổ chức thực hiện các biện pháp s phạm thíchhợp Do vậy các biện pháp tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp phải đợc đặt trongmối quan hệ học tập chính khoá và học tập ngoại khoá Trong nhà trờng muốnhoàn thành tốt nhiệm vụ của việc giảng dạy môn học, ngời giáo viên cần phảiphối hợp một cách khéo léo các mặt hoạt dộng chính khoá và ngoại khoá này

1.3 Vai trò ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá bộ môn trong việc nâng cao chất lợng giáo dục học sinh

Với t cách là một hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoạikhoá bộ môn có một tầm quan trọng đặc biệt, đem lại nhiều tác dụng to lớn, gópphần đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục đào tạo, nâng cao chất lợng giáodục

Theo quan niệm của nhiều nhà giáo dục, chất lợng giáo dục phổ thông là

sự phát triển toàn diện nhân cách học sinh về tất cả các mặt: trí tuệ, thể chất, tâmhồn, thể hiện ở việc học sinh có đợc những kiến thức và kĩ năng cơ bản trong cáclĩnh vực đọc, viết, làm toán, khoa học, các kĩ năng ứng xử, giao tiếp xã hội , đợc

đo bằng các chuẩn nhằm xem xét mức độ đạt đợc các nhiệm vụ, mục tiêu giáodục Các chuẩn này đợc xây dựng trên cơ sở thống nhất giữa nhà trờng và cộng

đồng, đợc công chúng chấp nhận, đáp ứng nhu cầu phát triển của mỗi cá nhânhọc sinh và yêu cầu của cộng đồng đối với nhân cách đợc đào tạo

Hoạt đông ngoại khoá bộ môn góp phần nâng cao chất lợng giáo dục vì nó

có các tác dụng sau đây:

1.3.1 Ngoại khoá bộ môn giúp học sinh mở rộng, nâng cao kiến thức

Khối lợng tri thức nhân loại ngày càng tăng lên nhanh chóng Cácdự báokhoa học cho thấy vào thập niên đầu của thế kỷ 21, cứ khoảng 5 năm tri thức

nhân loại lại tăng gấp đôi Nhà trờng không thể cung cấp tất cả nguồn tri thức đó

mà chỉ có thể trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản của các môn học Ngaytrong những bài học trên lớp, học sinh cũng chỉ có thể học đợc những kiến thúccơ bản nhất, những khái niệm những quy tắc chung nhất mà thôi Còn rất nhiềukiến thức khác cần phải nắm, phải hiểu, phải vận dụng đợc vào trong thực tế cuộcsống của mình nhng lại cha đợc đa và cũng không thể đa hết vào trong chơngtrình Vì thế ngoại khoá bộ môn là một trong những cách thức, những con đờngtốt nhất giúp học sinh bổ sung, mở rộng, tích luỹ thêm những kiến thức cần thiếtcho mình, hiểu biết, vận dụng vào trong cuộc sống hàng ngày của bản thân Mặtkhác mỗi học sinh là một chủ thể của quá trình học tập của mình, mang trongmình những tiềm năng to lớn về trí nhớ, lập luận, quan sát, giao tiếp Hoạt độngngoại khoá bộ môn tạo cho các em khả năng phát huy, đa dạng hoá tất cả nhữngtiềm năng đó Nó tạo điều kiện để các em tham gia, có dịp thể hiện những hiểubiết của mình, bổ sung, phát triển những tri thức cần thiết Cụ thể hơn hoạt độngngoại khoá bộ môn nếu đợc tổ chức tốt sẽ phát huy đợc những tác dụng chủ yếu

về mặt cung cấp tri thức sau đây:

- Mở rộng kiến thức các môn học

- Bổ sung, cập nhật những kiến thức cần thiết

- Là điều kiện rèn luyện, củng cố và nâng cao các kỹ năng giao tiếp, tìm tòi,phát hiện và hệ thống hoá thêm những kiến thức khác để làm giàu vốn trithức cho mình

- Nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống dân tộc, khơi dậy tình yêu vớikhoa học, những ham muốn tìm tòi sáng tạo, giải thích những hiện tợng tựnhiên – xã hội có cơ sở khoa học

1.3.2 Hoạt động ngoại khoá bộ môn giúp việc phát hiện năng khiếu của học sinh

Trong hoạt động ngoại khoá bộ môn học sinh tham gia có dịp trổ tài bộc lộnhững hiểu biết của mình, đó là lúc để ngời giáo viên nhìn nhận để phát hiện ranhững học sinh có năng khiếu, từ đó có kế hoạch bồi dỡng Trong hoạt độngngoại khoá bộ môn, tính độc lập và sự sáng tạo của học sinh rất đợc tôn trọng

Các kỹ năng nghe nói của các em đợc hình thành và phát triển một cách tự giác,chủ động, tạo cơ sở thuận lợi cho việc giáo viên thực hiện việc đổi mới các phơngpháp dạy học trong nhà trờng trung học phổ thông theo hớng phát huy tính tíchcực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, bồi dỡng phơng pháp tự học đặcbiệt là rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế.

1.3.3 Hoạt động ngoại khoá bộ môn hớng hứng thú vào các hoạt động bổ ích, làm giảm thiểu tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh

Hoạt động này hớng các em sử dụng thời gian rảnh rỗi vào những việc có ích,hợp lý trong quá trình học tập của mình Một sân chơi thú vị với nhiều hình thứcphong phú giúp các em giảm bớt việc tham gia những hoạt động không lànhmạnh Thông qua hoạt động ngoại khoá bộ môn giáo viên có thể phát huy đợctính tích cực từ chính những đặc điểm tâm lý của những học sinh yếu kém về đạo

đức ( Những học sinh yếu kém về đạo đức thờng có nhận thức sai lệch về cuộcsống nhng lại có niềm tin mạnh mẽ vào những việc mình làm, thích làm nhữngcông việc mang tính hớng ngoại, đôi khi ích kỷ, nhng với bạn bè chí cốt lại rấtnghĩa hiệp, thậm chí sẵn sàng hi sinh vì bạn ) Qua hoạt động ngoại khoá bộ mônnếu giáo viên tin tởng, giao việc, khích lệ sẽ có thể làm thay đổi cách nhìn, cáchsống của chính những học sinh đó Các em sẽ hoàn thành nhiệm vụ một cách vui

vẻ, tự nguyện Mỗi lần nh vậy các em sẽ xích lại gần nhau hơn Dần dần giáoviên tạo ra đợc thói quen và cách ứng xử tốt cho các em Hoạt động ngoại khoá

bộ môn với nhiều hình thức phong phú, lại diễn ra ở nhiều thời điểm, hoàn cảnhkhác nhau đòi hỏi cách thức hoạt động khác nhau, sẽ rèn luyện cho học sinh đứctính thích nghi chủ động, năng động, bớc đầu làm quen với việc su tầm tài liệu,tập dợt hoạt động và kỹ năng nghiên cứu, giáo dục thói quen quan sát, phán xét,suy luận Từ đó góp phần tăng cờng hứng thú học tập cho học sinh với các mônhọc

1.3.4 Hoạt động ngoại khoá bộ môn tạo sự gắn bó đoàn kết trong tập thể

Để thực hiện tốt hoạt động ngoại khoá bộ môn đòi hỏi các tập thể học sinhphải có sự đoàn kết hợp tác, giúp đỡ nhau để cùng hoàn thành nhiệm vụ Hoạt

động ngoại khoá bộ môn còn rèn luyện tinh thần trách nhiệm ý thức gắn bó vớitập thể của học sinh Qua đó học sinh vừa khẳng định đợc bản ngã, vừa xác định

đợc vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân trớc cộng đồng Học sinh sẽ hoà nhậpvào cuộc sống tập thể một cách vui vẻ Đó là những tiền đề quan trọng để rènluyện học sinh trở thành những con ngời lao động mới, đáp ứng mục tiêu giáodục phổ thông

1.3.5 Hoạt động ngoại khoá bộ môn là con đờng quan trọng để hình thành, phát triển nhân cách cho học sinh, góp phần nâng cao chất lợng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới để Việt Nam có thể hội nhập với giáo dục khu vực và thế giới

Qua hoạt động ngoại khoá bộ môn giáo viên giúp học sinh hình thành đợcmột số năng lực nh năng lực tổ chức quản lý, năng lực tự hoàn thiện, năng lựcgiao tiếp, năng lực hoạt động chính trị – xã hội Nó cũng giúp cho học sinh khảnăng làm việc độc lâp, khả năng diễn đạt trớc đám đông, khả năng phản xạ nhanh các em hình thành cho mình một cách sống đúng đắn, phù hợp với những

…)

chuẩn mực của thanh niên Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đạihoá đất nớc, biết hoà đồng với tự nhiên xã hội và cộng đồng, biết đấu tranh vớinhững biểu hiện sai trái của bản thân và của ngời khác

Với những tác dụng to lớn trên đây, nếu tổ chức quản lý tốt hoạt độngngoại khoá bộ môn cho học sinh thì có thể tạo chiếc cầu nối, sự thể nghiệm chặtchẽ giữa lý thuyết với kỹ năng thực hành, góp phần đa dạng hoá các hình thức tổchức dạy học, tạo hứng thú cho học sinh Có thể nói hoạt động ngoại khoá bộmôn là hình thức dạy học mang tính tích hợp cao, có tác dụng phát triển kiếnthức và rèn luyện kỹ năng một cách toàn diện

1.3.6 Hoạt đông ngoại khoá bộ môn huy động các lực lợng xã hội tham gia vào việc giáo dục học sinh

Sở dĩ các hoạt đông ngoại khoá góp phần đắc lực trong việc nâng cao chấtlợng giáo dục của nhà trờng vì qua các hoạt động này nhà trờng gắn kết các lực l-ợng xã hội và tạo điều kiện cho họ tham gia tích cực vào công tác giáo dục thế hệtrẻ

Chất lợng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào sự tác động tích cực của cácyếu tố môi trờng khác nhau nh môi trờng gia đình- môi trờng nhà trờng và xãhội Hoạt động ngoại khoá bộ môn là dịp để từng gia đình học sinh có thêm ýthức đóng góp trong điều kiện có thể để xây dựng phong trào giáo dục ở địa ph-

ơng

Hoạt động ngoại khoá bộ môn trong chừng mực nhất định còn tạo đợc sựphối hợp của liên ngành chức năng trong xã hội Tuỳ từng lĩnh vực một mà cácngành có phần việc tham gia với giáo dục đào tạo nhà trờng Những ngành cầnphối hợp để làm tốt hoạt động này nh: Hội cựu chiến binh(ngoại khoá về anh bộ

đội Cụ Hồ trong văn học và trong thực tế sống chiến đấu), các trung tâm văn hoá(ngoại khoá về lịch sử - địa lý ) Toà án, Viện kiểm sát (ngoại khoá về giáo dụccông dân ) Các trung tâm nghiên cứu vật nuôi, cây trồng (ngoại khoá về sinhhọc )…) Sự phối hợp này không đơn thuần là một hành động nhất thời mà phải đ-

ợc xác định trong một chơng trình, kế hoạch dài hạn, đợc xây dựng trên cơ sởchiến lợc giáo dục nói chung của trờng Sự huy động các lực lợng tham gia vàohoạt động ngoại khoá bộ môn trong nhà trờng sẽ tạo ra đợc môi trờng cần thiết

để thúc đẩy chất lợng giáo dục

Mặt khác quản lý tốt hoạt động ngoại khoá bộ môn buộc ngời giáo viên phải

có sự làm việc nghiêm túc từ khâu lên kế hoạch đến tổ chức thực hiện Mỗi

ch-ơng trình ngoại khoá bộ môn cụ thể đều do một nhóm giáo viên phụ trách Họ sẽphải trình bày toàn bộ quá trình thực hiện ngoại khoá của mình và tổ bộ môn giaoviệc cho từng thành viên Trớc đồng nghiệp, trớc học sinh ngời giáo viên khôngthể qua quýt Sự chuẩn bị tốt, công phu, là cơ sở cho sự thành công Buổi tổ chứchoạt động ngoại khoá bộ môn sẽ không chỉ khắc sâu kiến thức, mở rộng tầm hiểubiết mà còn giúp các em có thêm hứng thú trong quá trình học tập “Một số biện pháp Trăm nghekhông bằng một thấy’’ Các em có dịp chứng kiến những kiến thức sách vở thầycô truyền đạt nay có trong thực tế cuộc sống, đợc vận dụng vào cuộc sống mộtcách có kết quả tốt

1.4 Cơ sở tâm lý học– giáo dục học của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá

bộ môn:

1.4.1 Cơ sở giáo dục học

Hoạt động ngoại khoá bộ môn trong nhà trờng trung học phổ thông phảixuất phát từ mục tiêu giáo dục của nhà trờng: đào tạo học sinh thành con ngờiphát triển toàn diện, có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh xã hội hiện nay

“Một số biện phápBất cứ hoạt động ngoài lớp, hoạt động ngoài trờng nào, bất cứ hoạt độngnào của các tiểu tổ, bất cứ hoạt động văn hoá quần chúng nào cũng đều phải hoàntoàn phù hợp với mục đích và nhiệm vụ của giáo dục”, ( Cairôp ) [4]

Để có kiến thức sâu rộng, học sinh không chỉ học tập trên lớp mà có thểhọc ở nhiều hình thức khác nhau Trên lớp, đó chỉ là kiến thức phổ thông cơ bản,

do điều kiện thời gian hạn chế thầy cô không thể đi sâu Muốn hiểu biết tờng tận,học sinh phải có ý thức tự giác, phải có hứng thú tìm tòi Ngoại khoá bộ môn sẽgiúp học sinh làm đợc điều này

Thái độ của các em cũng vậy, tham gia các sinh hoạt ngoại khoá, các em

đợc giao lu, đợc học tập kinh nghiệm thực tế Nhờ đó các em tự rút ra cho mìnhkinh nghiệm ứng xử, giao tiếp sẽ thấy tự tin

Để hình thành nhân cách con ngời một cách toàn diện, học sinh phải đợctham gia các hoạt động

Sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh trung học phổ thôngchịu sự tác động của nhiều nhân tố: nhân tố sinh học, môi trờng, giáo dục và cáchoạt động của bản thân các em, trong đó giáo dục giữ vai trò chủ đạo và việctham gia các hoạt động giáo dục là yếu tố quyết định sự hình thành nhân cáchcủa các em Những hoạt động này bao gồm: hoạt động lao động, hoạt động vuichơi giải trí, tham quan học tập, các hoạt động thể dục, thể thao, giao lu, giaotiếp, các hoạt động xã hội

Để phát triển, con ngời không ngừng hoạt động Hoạt động, nó là phơngthức tồn tại cũng nh con đờng hình thành, phát triển nhân cách Con ngời hoạt

động nh thế nào thì nhân cách phát triển nh thế ấy Hoạt động tích cực đó là con

đờng để tiến thân, để thành đạt

Học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động ngoại khoá với các mối quan

hệ đa dạng sẽ giúp các phẩm chất, tính cách, năng lực của các em đợc hìnhthành.Tham gia tổ ngoại khoá sẽ giúp trí tuệ các em phát triển đợc tốt, tình yêuvới môn học, với tri thức loài ngời sẽ khiến các em có ý thức tự giác vơn lên đểtiếp thu sáng tạo

Tham gia các hình thức ngoại khoá có tính quần chúng, các em đợc giao lutình cảm.Tính đa dạng của hoạt động tạo nên tính đa dạng của giao lu, mục đích

và phơng thức tiến hành Trong giao lu các em hiểu hơn giá trị đích thực củacuộc sống Từ đó có thái độ và hành động đúng trớc cuộc sống Hoạt động ngoạikhoá bộ môn trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp các em có dịp thểhiện rõ sự hiểu biết và thái độ ứng xử của mình Nhờ hoạt động này sự phát triển

về mặt thể chất, tâm lý, xã hội – biểu hiện của sự phát triển nhân cách của các

Khác biệt căn bản của công tác ngoại khoá với việc học chính khoá là ở chỗ họcchính khoá mang tính chất học bắt buộc đối với học sinh, còn việc tham gia cáchoạt động ngoại khoá đòi hỏi có tinh thần tự nguyện Khi tham gia hoạt độngngoại khoá bộ môn, trên cơ sở sở thích và hứng thú học tập, học sinh sẽ thể hiện

đợc nhiều nhất tính năng động và tính sáng tạo của mình Nói tự nguyện có nghĩa

là học sinh tự mình thích chọn bộ môn nào cũng đợc, giáo viên không nên bóbuộc học sinh vào những hoạt động mà tự các em không thích Trong khi tổ chứchoạt động ngoại khoá bộ môn , một số giáo viên chúng ta thờng mắc phải xu h-ớng mệnh lệnh, bắt buộc học sinh vào những tổ không thích hợp lắm Giáo viênthờng căn cứ vào điểm tổng kết và một vài điểm số học sinh đạt đợc đối cao vềmột môn học nào đó để sắp xếp học sinh vào tổ ngoại khoá Hoạt động ngoại

khoá mang tính ép buộc nh thế rất dễ đa học sinh đến chỗ chán nản và uể oải.

Đầu năm khi thành lập tổ ngoại khoá, giáo viên phụ trách cần để cho học sinh tựmình ghi nguyện vọng Các em tham gia hoạt động ngoại khoá theo nguyên tắc

tự nguyện, đợc tự do lựa chọn những hoạt động mình thích và lấy tinh thần tựgiác, tinh thần xung phong làm cơ sở Tuy nhiên là giáo viên có thể và cần góp ýkiến hớng dẫn các em nhng không nên bó buộc học sinh theo ý kiến riêng củamình “Một số biện pháp Dĩ nhiên sự tự nguyện của học sinh là một sự tự nguyện có hớng dẫn”,( Xa mu cốp )

Muốn thế giáo viên cần có một sự hiểu biết khá kỹ về sở thích, sở trờnghọc sinh của mình và giải thích đả thông kỹ càng cho các em để các em tựnguyện ra nhập tổ ngoại khoá mà mình thích nhất

Để đảm bảo đợc tính chất tự nguyện có ý thức không phải cảm tính, tuỳhứng, giáo viên cần làm cho học sinh thấy đợc ý nghĩa của công tác ngoại khoánói chung và nội dung, đặc điểm của tổ mà học sinh sắp tham gia

Tính tự nguyện của học sinh trong việc tham gia hoạt động ngoại khoáquyết định sự hào hứng của bản thân học sinh Và điều đó có ảnh hớng đếnphong trào chung của tổ Vì sao có tình trạng học sinh ồ ạt ra nhập tổ ngoại khoátrong buổi đầu rồi lại lẻ tẻ rút dần ? Một phần lớn chính là vì việc tổ chức cha dựavào tinh thần tự nguyện, tự giác của học sinh Trên lớp học học sinh bị ràng buộcbởi tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, nội quy chặt chẽ của trờng, của giáo viên Còntrong ngoại khoá, cái chủ yếu ràng buộc học sinh với tổ chính là lòng say mêhoạt động, lòng hứng thú đợc phát huy tài năng và sở thích của bản thân mình

 Phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT

Nhng sự bảo đảm về nguyên tắc t tởng của tổ chức đó vẫn cha phải hoàntoàn quyết định sự hào hứng hoạt động của học sinh Bản thân nội dung hoạt

động của tổ có phong phú hay không, có thích hợp với tuổi hay không cũngquyết định phần lớn tinh thần tham gia của họ Nếu tổ ngoại khoá biến thành mộtbuổi học phụ đạo với nội dung qúa trừu tợng, thiếu tính chất thực hành …) thìnhất định học sinh không thể thiết tha với tổ chức ngoại khoá nữa ở đây chúng tacần giải quyết cho rõ ràng mối quan hệ giữa nội và ngoại khoá nh thế nào? Giải

quyết đợc vấn đề này tức là quy định dứt khoát nội dung của hoạt động ngoạikhoá.

Ngoài ra dẫu rằng phạm vi hoạt động ngoại khoá bộ môn rộng rãi, phongphú, linh hoạt hơn ngoại khoá cũng không có nghĩa là nội dung ngoại khoá thoát

ly trình độ tâm sinh lý của học sinh Tuỳ theo tính chất của lứa tuổi, công tácngoại khoá bộ môn cần đợc nghiên cứu một cách hợp lý Bậc trung học phổthông, giáo viên có thể dành một số thời gian cho công tác tranh luận, báo cáo,thuyết trình về một vấn đề nào đó của môn học …) trình độ t duy và tính ổn định

về tâm lý của học sinh trung học phổ thông có thể thực hiện đợc công việc ấy.Các em sẽ có đợc sự hứng thú, niềm tin khi tham gia, các em muốn đựơc thể hiệnmình trớc tập thể

Xuất phát từ điều kiện tâm sinh lý của học sinh mà công tác ngoại khoácần phải đợc tổ chức sinh động với nhiều hình thức phong phú Sự nghèo nàn vềhình thức tổ chức sẽ làm các em ở lứa tuổi trung học phổ thông có tâm lý chánchờng, thiếu hứng thú Giáo viên khi làm công tác ngoại khoá cần phải có sự tìmtòi, sáng tạo nhiều cách tổ chức mới

Cố nhiên khi những hình thức tổ chức càng phong phú bao nhiêu thì tính

kế hoạch lại càng phải đợc đề cao bấy nhiêu Cần phân phối hoạt động ngoạikhoá bộ môn cho cả năm, từng học kỳ, từng tháng Khi tổ chức, giáo viên là ngờihớng dẫn cho các em vận dụng hiểu biết vào việc làm cụ thể Một khi tính tự lậpcủa các em đợc đề cao, các em có thể phát biểu ý kiến chủ quan về một vấn đề cụthể Khi đó trình độ t duy, khả năng vận dụng kiến thức của các em sẽ đợc nângcao một bớc

Hoạt động ngoại khoá bộ môn nếu đợc tiễn hành nh vậy sẽ làm cho việchọc tập nội khoá đợc sâu sắc, trình độ suy nghĩ, tính tự lập của học sinh đợc nângcao và ngay bản thân các em sẽ thấy hứng thú, tích cực hởng ứng hoạt độngngoại khoá của trờng

Hơn nữa việc tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn còn phải dựa trên cơ

sở là việc hình thành và phát triển nhân cách của ngời học sinh bậc trung học phổthông Hoạt động này là quá trình các em thực hiện mối quan hệ giữa con ngời

với thế giới tự nhiên, với xã hội, với ngời khác, với chính mình, và bao gìơ cũngnhằm vào những đối tợng nhất định Dới sự hớng dẫn của thầy cô, học sinh latuổi trung học phổ thông sẽ thực hiện những hoạt động cụ thể Bằng hoạt độngcác em sẽ lĩnh hội đựơc những kinh nghiệm quý báu, không phải trả giá chonhững mò mẫm, thử nghiệm đúng, sai không cần thiết Cũng bằng hoạt độnggiao tiếp trong ngoại khoá bộ môn, các em lĩnh hội nội dung của mối quan hệ xãhội, chứa đựng những giá trị những chuẩn mực do xã hội quyết định.

1.5 Mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động ngoại khóa bộ môn

Có thái độ đúng đắn đối với các môn học, không thoả mãn với những gì đã có;

Có thái độ đúng đắn với những vấn đề của cuộc sống Biết cách tạo hứng thú; Biết chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân;

Biết cảm thụ và đánh giá cái đẹp trong cuộc sống;

Biết gắn mình với các hoạt động tập thể

có thể rất rộng rãi Từ đầu năm, giáo viên phụ trách ngoại khoá có thể cùng vớilực lợng giáo viên, Đoàn thanh niên tìm hiểu những danh lam thắng cảnh, di tíchlịch sử, những cơ sở sản xuất, những câu chuyện dân gian, vốn ca dao tục ngữ…)

có thể làm đề tài nghiên cứu cho tổ ngoại khoá và học sinh nói chung Đồng thờiphải liên hệ với cấp uỷ, chính quyền địa phơng để nắm đựơc tình hình chính trị,kinh tế, văn hoá xã hội ở địa phơng Đây là điều kiện đầu tiên đảm bảo cho côngtác ngoại khoá của trờng gắn liền với đời sống Nhng cũng không phải vì tínhchất rộng rãi, phong phú về nội dung của hoạt động ngoại khoá mà chúng ta lại

đa đến cho học sinh những kiến thức, những hiểu biết hoàn toàn thoát ly khỏiphạm vi chơng trình Nội dung kiến thức ngoại khoá không thể là những vấn đề

xa lạ đối với học sinh Ngoại khoá tách rời khỏi nội khoá chẳng những không cólợi gì mà còn làm phơng hại đến học tập của học sinh Giáo viên cần cho họcsinh hiểu đợc kiến thức cơ bản của từng vấn đề có liên quan đến ngoại khoá đểkhi tổ chức ngoại khoá học sinh có thể đào sâu và mở rộng tầm hiểu biết củamình

Tuỳ theo nội dung từng bộ môn mà ngời tổ chức có những hoạt động ngoại khoácho phù hợp Có khi là kết thúc một chơng, một thời kỳ, giáo viên có một hoạt

động ngoại khoá ở tổ bộ môn Cũng có khi giáo viên đa các em đến với các hoạt

động thực tế ( tham quan, nghe nói chuyện, xem phim ) trớc khi học các giờtheo thời khoá biểu, theo phân phối chơng trình

Tất cả những hoạt động này đều phải có liên quan đến nội dung kiến thức đợcbiên soạn trong sách giáo khoa

1.5.3 Hình thức

Trong nhà trờng hoạt động ngoại khoá bộ môn phải luôn đợc tổ chức dớinhiều hình thức phong phú, đa dạng mới có thể thu hút đợc số đông học sinh ,mới có thể tạo ra đợc sức hấp dẫn với các em- lứa tuổi thích khám phá những gìmới mẻ Có những hình thức tổ chức chính sau đây:

1.5.3.1 Tổ ngoại khoá bộ môn;

Đây là tổ chức thu hút đợc số đông học sinh nhất định Nội dung hoạt động của

nó không nhất thiết phải giống nh nội dung hoạt động có tính chất quần chúng,

dẫu rằng về căn bản cũng không có gì khác nhau Tuy nhiên hai hình thức đó cókhác nhau về số ngời tham gia, nội dung hoạt động ngoại khoá cũng cao hơn, sâuhơn, yêu cầu của ngời tham gia cũng có nặng hơn vì các tổ viên là những họcsinh có trình độ sở trờng khá hơn

Hình thức tổ ngoại khoá bộ môn nhằm mục đích bồi dỡng năng khiếu Đối với

những học sinh giỏi thì hình thức hoạt động quần chúng cha làm cho các em thoả

mãn Việc tổ chức ngoại khoá là một yêu cầu cần thiết đối với các em ở dạng khágiỏi

Tuy nhiên, trong điều kiện của nhà trờng phổ thông, trong hoàn cảnh thời gian

và khả năng của giáo viên, mở rộng tổ chức tổ ngoại khoá bộ môn phải có giớihạn nhất định Về nội dung hoạt động, giáo viên cũng cần đề ra từng vấn đề từ

đơn giản đến phức tạp, không quá đòi hỏi ở học sinh quá nhiều công sức Sự kiên

định ở lứa tuổi học sinh còn cha cao Một bộ phận không nhỏ các em có thểbuông trôi vì chán nản công việc hay làm có tính nửa vời Giáo viên cần nắm đợcthực tế hoạt động của các tổ, nắm đợc diễn biến t tởng của các em để kịp thờigiúp đỡ động viên Muốn cho tổ ngoại khoá hoạt động đều đặn, nhất thiết giáoviên phải giúp đỡ các em, vạch ra một kế hoạch dài hơi cho cả năm hoặc từngtháng, từng kỳ

1.5.3.2 Những hình thức hoạt động ngoại khoá có tính chất quần chúng

Các cuộc thi có tính tích hợp nh: Đờng lên đỉnh Ôlympia, Tài trí trẻ, Vợtqua thử thách, mở cửa tri thức, nhịp nối trái tim…) (kiến thức đợc huy động tổnghợp ở tất cả các môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, t duy…) )

Các hoạt động tham quan, nghe kể chuyện lịch sử, nói chuyện thời sự…) Tham gia xem và biểu diễn văn nghệ

Tổ chức đi vào các cơ sở sản xuất

Xem và biểu diễn văn nghệ, đó là lúc các em đợc bồi dỡng về mặt tâmhồn, trình độ và kỹ năng viết văn của các em sẽ đợc tốt hơn

Tham gia các tờ báo tờng, tập san, các em sẽ đợc nâng cao về trình độ viết,

kỹ năng diễn đạt

Khi nghe nói chuyện chuyên đề, các em sẽ đợc mở rộng những hiểu biết

về một mảng kiến thức có độ sâu

Xem và nghe thuyết trình về sinh học các em sẽ đợc hiểu, đợc đánh giá

về vai trò, tác dụng của các bộ phận, các thực thể trong cơ thể sinh học, trong vũtrụ

Đi đến những danh lam thắng cảnh : Đó là lúc các em đợc nâng cao về ócthẩm mỹ, về tình yêu quê hơng đất nớc Trong điều kiện hiện nay, việc hớng dẫncác em tham quan nh thế có tác dụng rất tốt Các em cảm thấy thật là hứng thúmỗi khi đợc tham quan “Một số biện pháp Cảnh đẹp thiên nhiên thờng có thể gây ra những liên t-ởng, cảm giác, cảm tình, t tởng và thể nghiệm vì liên hệ chặt chẽ với những tìnhcảm sâu sắc và thân mật nhất của chúng ta trong quá khứ Ví dụ chúng ta đứnggần cây phong bạc ở Nga chẳng hạn, không những chúng ta thích màu sắc dịudàng, đẹp đẽ của nó mà bất giác chúng ta còn nhớ lại nơi chúng ta sống từ thủacòn thơ ấu Nhìn một cây quen thuộc có thể khiến chúng ta tởng nhớ, lu luyếnnhững ngời thân, nhớ tới quê hơng và mến yêu quê hơng ”,

( Cai Rôp )

1.6 Quản lý các hoạt động ngoại khóa bộ môn

Quản lý các hoạt động ngoại khóa bộ môn trong trờng THPT về thực chất

là quản lí mục tiêu, nội dung chơng trình, quản lí phơng pháp và các hình thức tổchức hoạt động ngoại khóa bộ môn, tạo điều kiện về nguồn lực (con ngời, kinhphí, thời gian, các đièu kiện cơ sở vật chất) để thực hiện các hoạt động này.Trong tâm của quản lý các hoạt động ngoại khóa bộ môn là quản lí chất lợng cáchoạt động này

1.6.1 Quản lý mục tiêu

Quản lí mục tiêu hoạt động ngoại khóa bộ môn là việc xây dựng và tổ chứcthực hiện mục tiêu của các hoạt động này một cách đầy đủ, toàn diện, cân đối vớicả 3 yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và thái độ trên cơ sở quán triệt nguyên lí giáo

dục, đổi mới phơng pháp-hình thức giáo dục, bảo đảm các yêu cầu giáo dục toàndiện nhng thiết thực và có trọng tâm, nâng cao chất lợng giáo dục

Mục tiêu hoạt động ngoại khóa bộ môn phải đợc thực hiện thông qua các hoạt

động thực tiễn, tránh lí thuyết suông và chung chung

Ngời hiệu trởng cần xác định và xây dựng đợc mục tiêu của các hoạt độngngoại khóa bộ môn Khi xây dựng mục tiêu, hiệu trởng phải dựa trên những căn

về mục tiêu thì chất lợng, kết quả thu đợc càng có tính tích cực và ngợc lại

1.6.2 Quản lý nội dung chơng trình hoạt động ngoại khoá

Để quản lí nội dung và chơng trình hoạt động ngoại khoá, hiệu trởng cần nắm

bắt yêu cầu môn học và giáo dục của từng độ tuổi học sinh cụ thể trong chơngtrình giáo dục, chỉ đạo đảm bảo để chơng trình đợc thực hiện đầy đủ, toàn diện,không cắt xén, đặc biệt là các hoạt động ngoài giờ lên lớp và ngoại khoá Việcchỉ đạo chơng trình và nội dung giáo dục phải đảm bảo tính nguyên tắc, tính hệthống nhng cũng phải linh hoạt, sáng tạo, tránh máy móc, cứng nhắc Các hoạt

động ngoại khoá đợc tổ chức và thực hiện trong thể thống nhất của chơng trìnhgiáo dục Công tác ngoại khoá của học sinh không thể là một công việc phụ, mộtviệc tuỳ tiện làm hay không cũng đợc Bổ trợ cho kiến thức nội khoá, mở rộng,khắc sâu đồng thời giáo dục t tởng tình cảm cho học sinh là nội dung chủ đạo

trong bất kỳ hoạt động ngoại khoá bộ môn nào Có thể nội dung không là vấn đề

có học ở trên lớp, nhng nó phải có liên quan đến kiến thức đã đợc học, khôngchấp nhận kiến thức trong ngoại khoá là điều hoàn toàn xa lạ với học sinh

Các tổ nhóm chuyên môn dựa vào kế hoạch chung của nhà trờng trongnăm mà có sự sắp xếp nội dung của hoạt động ngoại khoá bộ môn cho phù hợptheo chủ điểm, theo những mốc thời gian (Nhiều khi trong các tháng có nhữngngày lễ lớn, các môn khoa học xã hội nên kết hợp sắp xếp theo những mốc thờigian này)

Ngời giáo viên phụ trách ngoại khoá phải có sự chuẩn bị kỹ càng về mặtnội dung Kiến thức mà giáo viên sẽ chuyển tải trong hoạt động ngoại khoá bộmôn phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

- Có tính chính xác: Tri thức truyền đạt phải có độ tin cậy cao, nếu là tríchdẫn phải nắm rõ nguồn gốc, xuất xứ, gọi tên đúng bản chất sự vật, hiện tợng

- Có tính khoa học: Tất cả những tri thức nêu ra phải làm sáng tỏ cho chủ

điểm ngoại khoá, có nhiệm vụ khắc sâu, mở rộng chứ không thể tuỳ tiện Ngayviệc sắp xếp cũng phải có trật tự lô gíc chặt chẽ

- Có tính ứng dụng: Học sinh tham gia ngoại khoá là dựa trên sự hứng thú

và tính tự nguyện, do đó giáo viên tổ chức cần chú ý để các em đợc thực hành,tránh nặng tính “Một số biện pháphàn lâm ”, Cần chọn những vấn đề ngoại khoá kích thích sự pháttriển t duy ứng dụng, óc sáng tạo của học sinh, giúp các em vận dụng kiến thứcvào cuộc sống nhanh và hợp lý

Bên cạnh truyền thụ tri thức, nội dung của hoạt động ngoại khoá bộ môn

còn phải gắn chặt với việc giáo dục t tởng tình cảm Công tác giáo dục t tởng

cho học sinh phải luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống Nó phải cụ thể, tinh tế,linh hoạt có lý, có tình, không trừu tợng, giản đơn, rập khuôn, cứng nhắc Đối vớilá tuổi học sinh trung học phổ thông – tuổi thanh thiếu niên, việc giáo dục t tởngtình cảm lại càng phải đợc tiến hành nhẹ nhàng tinh tế Giáo viên phải biết đi sâuvào tâm hồn, tình cảm của các em để uốn nắn và xây dựng Chính trong hoạt

động ngoại khoá bộ môn giáo viên có điều kiện để gần gũi học sinh, nắm vữngnhững biểu hiện t tởng tình cảm của các em ngay trong sinh hoạt tập thể Phạm vi

giờ lên lớp không cho phép giáo viên hiểu sâu sắc đối tợng giáo dục vì t tởng tìnhcảm đạo đức của học sinh không phải là những khái niệm, những công thức,những câu lý luận trong sách vở mà là cái thực trong mối quan hệ với thầy cô, bèbạn.

1.6.3 Quản lý phơng pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá

Ngời hiệu trởng cần nắm bắt và hiểu rõ các phơng pháp và các hình thức tổchức giáo dục, hoạt đông ngoại khoá để tổ chức các hoạt động này một cách phùhợp, linh hoạt và sáng tạo Hình thức tổ chức ngoại khoá bộ môn trong nhà trờngTHPT phải đợc quản lý chặt chẽ Các hình thức tổ chức ngoại khoá đều phảinhằm mục đích mở rộng khả năng thu hút các em vào các hoạt động tập thể, chocác em có nhiều cơ hội bày tỏ những suy nghĩ, những hiểu biết của mình Sự h-ớng dẫn của các thầy cô có tác dụng không nhỏ đối với việc bồi dỡng khả năngnổi trội của các em với lĩnh vực mà mình a thích

Với các tổ ngoại khoá: Đây là hình thức tổ chức có tính chuyên sâu, thu hútnhiều học sinh có năng khiếu tham gia Do đó các nhà quản lý phải rất lu tâm tớiviệc bố trí, sắp xếp giáo viên có năng lực chuyên môn vững vàng tham gia Ngayvới học sinh khi tham gia hình thức tổ ngoại khoá này cũng phải có những yêucầu nhất định:

- Phải có sở thích và có ít nhiều sở trờng về bộ môn ngoại khoá:không có sở thích thì không say mê làm việc, có sở trờng thì mới hiểu và vậndụng đợc

-Phải có trình độ học lực trung bình khá về bộ môn ngoại khoá Hoạt độngnày dựa trên hứng thú của các em với bộ môn mà mình yêu thích do đó nét tâm

lý chung là những học sinh thờng có khả năng nhận thức tốt mới tham gia hoạt

động này Giáo viên phụ trách cũng theo nguyện vọng của các em mà đặt ra nộidung và phơng pháp cho phù hợp để các em có điều kiện phát triển kiến thức, tduy hợp lý Hoạt động này không phải là hình thức phụ đạo học sinh yếu kémnên nếu những học sinh có trình độ yếu kém tham gia sẽ không những khôngtheo kịp mà còn khiến các em khá giỏi bị phân tán, mất hứng thú Hiệu quả của

tổ ngoại khoá bộ môn khó có thể nói là tốt

-Phải có sức khoẻ: Tổ ngoại khoá đòi hỏi tổ viên làm việc môt số thì giờnhiều hơn học sinh bình thờng.

- Phải có đạo đức: Phẩm chất ngay thẳng, thật thà, ham học hỏi sẽ giúp chocác em dễ tranh thủ đợc sự quý mến từ phía thầy cô và bè bạn

Trong khi tổ chức, giáo viên cũng nh nhà quản lý phải có những hình thứchoạt động từ đơn giản đến phức tạp, tránh bắt các em tốn quá nhiều công sức, quánhiều thời gian để ảnh hởng tới chất lợng các môn học khác

Với các hoạt động ngoại khoá có tính chất quần chúng: Đây là hoạt độnggiúp cho học sinh có điều kiện để giao lu với tập thể Nhà quản lý cũng nh ngời

tổ chức phải nghiên cứu sao cho có những hình thức hợp lý, phù hợp với lứa tuổi,

đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh giúp cho các em phát triển tốt các kỹ năngứng xử và có tác dụng giáo dục t tởng tình cảm Muốn vậy cần lu ý:

Tránh lặp lại những hình thức tổ chức quá quen thuộc, dễ gây nhàm chán Việcnay thật ra không dễ dàng bởi nó đòi hỏi ngời giáo viên phải tốn nhiều công sức

đầu t, sáng tạo, chịu khó su tầm các hình thức tổ chức của các đơn vị bạn, rồi vậndụng linh hoạt vào hoàn cảnh cụ thể của đơn vị mình, có nh vậy mới có sức thuhút học sinh tham gia đông đảo (Lứa tuổi học sinh luôn thích những gì mới lạ,hấp dẫn)

Nên tổ chức kết hợp nhiều hình thức biểu diễn trong một buổi ngoại khoá đểtạo sự thoải mái, hấp dẫn cho đối tợng tiếp nhận Ví dụ, trong một buổi tổ chức

có sự tham gia của những ngời chơi, những đội chơi (đố vui về kiến thức văn hoá,xã hội ) vừa có sự biểu diễn các tiết mục văn nghệ, lại có phần dành cho khángiả nữa…) Hay trong một buổi nói chuyện chuyên đề cần có sự thay đổi khôngkhí bằng những tiết mục văn nghệ minh hoạ đã đợc chọn lọc kỹ càng

Trong việc quản lí phơng pháp và các hình thức tổ chức giáo dục, hoạt

đông ngoại khoá ngời quản lí cần lu ý giáo viên sử dụng phối hợp các phơngpháp và các hình thức tổ chức để các hoạt động này mạng lại hiệu quả và chất l-ợng cao nhất Ngời hiệu trởng phải đa ra các mô hình và các phơng pháp tổ chức

có hiệu quả, tuyên truyền, nhân rộng các mô hình, các phơng pháp này, thờngxuyên xem xét, tham dự và đánh giá chúng

Trong quản lí nội dung, phơng pháp và các hình thức tỏ chức các hoạt độnggiáo dục, hoạt đông ngoại khoá cần quán triệt các nguyên tắc giáo dục: giáo dụcgắn với lao động sản xuất, gia đình-nhà trờng- xã hội, giáo dục trong lao động,trong tập thể, thống nhất ý thức và hành động, tôn trọng cá nhân học sinh, kếthợp vai trò hớng dẫn, chỉ đạo của giáo viên với vai trò tích cực, chủ động của họcsinh, tính phù hợp với đặc điểm lứa tuổi…)

1.6.4 Quản lý và xây dựng các nguồn lực phục vụ hoạt động ngoại khoá:

Các nguồn lực phục vụ hoạt động giáo dục nói chung, hoạt đông ngoại khoátrong nhà trờng nói riêng bao gồm cả con ngời, kinh phí, thời gian và các điềukiện về vật lực

Hiệu trởng lên kế hoạch đào tạo, bồi dỡng nâng cao trình độ nhận thức và các

kĩ năng tổ chức hoạt đông ngoại khoá cho đội ngũ

Hiệu trởng dành kinh phí, thời gian cho việc tổ chức các hoạt đông ngoạikhoá

Hiệu trởng lên kế hoạch mua sắm, sử dụng, bảo quản các phơng tiện phục vụ

tổ chức hoạt đông ngoại khoá (cacset, âm li, máy vi tính, ti vi, bàn ghế, tàiliệu ) để nâng cao chất lợng giáo dục, tiết kiệm, tránh lãng phí Việc lên kếhoạch mua sắm các trang thiết bị phục vụ các hoạt động giáo dục, hoạt đôngngoại khoá cần bám sát mục tiêu, yêu cầu của từng hoạt động, với các hình thứcchính khoá và ngoại khoá, chú trọng các phơng tiện giáo dục mang cả giá trị vậtchất và tinh thần nh sách, vở, báo chí, tranh ảnh, các tác phẩm nghệ thuật…) Cácphơng tiện giáo dục phải đảm bảo các yêu cầu về thẩm mĩ, độ bền, độ an toàn và

vệ sinh và đợc sử dụng một cách tối đa, thờng xuyên Việc bố trí các khu vuichơi, sân bãi luyện tập phải hợp lí, thuận tiện Để đảm bảo độ bền của các ph ơngtiện giáo dục, hiệu trởng cần mua sắm các đồ dùng có chất lợng, có sổ sách theodõi, ghi chép tình trạng sử dụng, giao trách nhiệm tự quản các trang thiết bị nàycho giáo viên và học sinh Việc mua sắm trang thiết bị phải thực hiện bằng nhiềunguồn: nhà nớc, phụ huynh, địa phơng, các cá nhân hảo tâm…) Nhà trờng cótrách nhiệm làm cho mọi ngời hiểu đợc tầm quan trọng của trang thiết bị giáodục đối với các hoạt động giáo dục và các hoạt đông ngoại khoá của học sinh

1.6.5 Quản lý chất lợng các hoạt động giáo dục và hoạt đông ngoại khoá

Chất lợng các hoạt động giáo dục và ngoại khoá thể hiện mức độ đạt đợccác mục tiêu đề ra trong chơng trình, kế hoạch đối với từng lứa tuổi cụ thể

Quản lý chất lợng các hoạt động giáo dục nói chung và hoạt đông ngoạikhoá nói riêng đòi hỏi ngời hiệu trởng phải nắm vững chơng trình ngoại khoá bộmôn mà các tổ, nhóm chuyên môn sẽ thực hiện trong tuần, tháng, học kỳ, năm.Hiệu trởng phải xây dựng đợc môi trờng giáo dục tốt, lành mạnh, tích cực, có cácgiải pháp cải tiến nâng cao chất lợng giáo dục một cách thờng xuyên, liên tục.Trọng tâm là xây dựng một đội ngũ giáo viên có năng lực, có phẩm chất để thựchiện tốt các mục tiêu giáo dục Tổ chức các hoạt động sinh hoạt chuyên môn đểthờng xuyên cung cấp thông tin mới, nâng cao nhận thức, hiểu biết cho giáo viên

về các hoạt động giáo dục, hoạt đông ngoại khoá, huấn luyện các kĩ năng tổ chứchoạt đông giáo dục, hoạt đông ngoại khoá Các giải pháp về giáo viên cần kếthợp đồng bộ với giải pháp về cơ sở vật chất, thiết bị, với việc phối kết hợp các lựclợng xã hội tham gia vào công tác giáo dục học sinh, xây dựng tập thể học sinh,phát huy vai trò của các tổ chức đoàn, đội, Để các hoạt động giáo dục và ngoạikhoá có chất lợng hiệu trởng cần thực hiện đầy đủ các chức năng quản lí giáo dụctrong từng hoạt động

Xây dựng kế hoạch: nhà trờng cần có kế hoạch năm học và kế hoạch tổ chức cáchoạt động giáo dục, hoạt đông ngoại khoá Quá trình xây dựng kế hoạch các hoạt

động giáo dục, hoạt đông ngoại khoá phải có sự tham gia của giáo viên, học sinh

và các lực lợng xã hội (cha mẹ học sinh, các tổ chức đoàn thể, các cá nhân…) )

Kế hoạch đợc xây dựng theo hai chiều: từ các lớp lên các khối, từ các khối lên ờng và theo chiều ngợc lại

tr-Ví dụ: Trong các bộ môn vật lý, hoá học ở bậc trung học phổ thông có rất nhiềuứng dụng trong cuộc sống, nhiều hiện tợng tự nhiên các em cha giải thích đợchoặc giải thích không cặn kẽ Ngời tổ trởng bộ môn đặt ra một chơng trình học,tập hợp tất cả những vấn đề có liên quan, biên soạn thành một chơng trình cụ thể,

Tổ trởng bộ môn trình ban giám hiệu phê duyệt Sau khi đã đợc sự đồng ý của

ban giám hiệu, tổ trởng bộ môn giao từng phần cho từng thành viên trong nhómgiải thích chuẩn bị các đồ dùng trực quan, thiết bị thí nghiệm để tổ chức ngoạikhoá bộ môn

Kế hoạch cần đạt các yêu cầu sau:

- Kế hoạch phải mang tính toàn diện và cân đối các hoạt động giáo dục,hoạt đông ngoại khoá trong một thể thống nhất và có kế hoạch cụ thể cho từnghoạt động, từng lứa tuổi, phản ánh toàn diện các nội dung của chơng trình giáodục

- Cân đối giữa các mục tiêu với các biện pháp thực hiện mục tiêu

- Đảm bảo chất lợng giảng dạy, giáo dục là trọng tâm của kế hoạch

- Có sự cân đối giữa giáo dục chính khoá và ngoại khoá, giữa hoạt động của nhà trờng và các đoàn thể, các tổ chức xã hội

- Định rõ thời gian và ngời chịu trách nhiệm thực hiện

Triệt để thực hiện các bớc xây dựng kế hoạch:

Bớc 1: thu thập, xử lí thông tin: điều tra tình hình, đánh giá tình hình giáo dụccủa năm học trớc, phân tích các nhiệm vụ giáo dục thể hiện trong các văn bản chỉ

đạo, xem xét các điều kiện tổ chức các hoạt động giáo dục, ngoại khoá…)

Bớc 2: xác định mục tiêu

Bớc 3: xác định các giải pháp thực hiện

Bớc 4: xác định thời gian, qui trình thực hiện, phân công ngời chịu tráchnhiệm cho từng phần công việc

Bớc 5: triển khai kế hoạch, hớng dẫn, chỉ đạo giáo viên và học sinh thực hiện

kế hoạch, các hoạt động giáo dục,

Bớc 6: kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch và điều chỉnh

Ngay từ đầu năm học, đầu học kỳ, những ngời lãnh đạo nhà trờng cần phảithông qua chơng trình kế hoạch ngoại khoá bộ môn do các giáo viên phụ tráchxây dựng lên Kế hoạch này nhất định không phải là một công tác tách rời khỏinhững chủ trơng yêu cầu giáo dục chung của nhà trờng Ngợc lại kế hoạch ngoại

khoá bộ môn cần phản ánh đợc những trọng tâm giáo dục, truyền đạt tri thức(củng cố, mở rộng, nâng cao) và giáo dục t tởng đạo đức của nhà trờng với họcsinh, phản ánh đợc toàn bộ những nhiệm vụ lớn của năm học.

Hoạt động ngoại khoá bộ môn không thể chỉ là một công việc riêng lẻ củangời phụ trách mà là một bộ phận hữu cơ trong toàn bộ công tác của nhà trờngphải đợc thông qua hội đồng giáo dục nhà trờng để mọi ngời cho ý kiến đánh giátính thiết thực, hiệu quả của những đề tài sẽ đợc tiến hành trong học kỳ, trongnăm Giáo viên chủ nhiệm dĩ nhiên cũng cần nắm đợc kế hoạch ngoại khoá đểphối hợp với giáo viên bộ môn đôn đốc học sinh lớp mình thực hiện đợc tốt Nếugiáo viên chủ nhiệm không có kế hoạch để phối hợp một cách cân đối mọi hoạt

động ngoại khoá do các giáo viên bộ môn đề ra thì học sinh sẽ phải đảm đơngnhững khối lợng công tác quá nặng nề, không khỏi không ảnh hởng đến việc họctập nội khoá Riêng các giáo viên bộ môn cần phải lên kế hoạch cẩn thận, đặt vấn

đề phối hợp chặt chẽ trong kế hoạch từ đầu năm để tránh tình trạng chồng chéo

và láng phí sức lực học sinh

Ví dụ: Một chuyến đi thăm Côn Sơn, Hoa L không chỉ giúp học sinh hiểu

về Nguyễn Trãi – một nhà thơ lớn của dân tộc mà còn hiểu hơn những di tíchdanh lam thắng cảnh (bổ trợ cho kiến thức địa lý) hiểu hơn về lịch sử dântộc( lịch sử Việt Nam thế kỷ XV ) hiểu về một nhân vật lịch sử có công lớn với

đất nớc Giáo viên Văn – Sử - Địa nên có sự phối hợp nh thế trong kế hoạchngoại khoá

Ngời lãnh đạo nhà trờng không những phải quan tâm đến kế hoạch hoạt

động ngoại khoá bộ môn, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của nó mà còn giúp

đỡ, tạo điều kiện cần thiết để kế hoạch hoạt động ngoại khoá bộ môn thực thi cókết quả tốt Ngời lãnh đạo nhà trờng cần góp ý kiến cụ thể về đờng lối, về phơnghớng và nội dung của kế hoạch, có ý kiến xét duyệt cụ thể trong từng buổi ngoạikhoá bộ môn Trong kế hoạch hàng tháng, hàng tuần, những ngời lãnh đạo nhàtrờng cần kiên quyết dành thời gian cho hoạt động ngoại khoá chung và của các

tổ