Năng Lực Tự Học, Phương Pháp Dạy Học, Hóa Học.docx

MỞ ĐẦU ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC NGUYỄNTHỊHUYỀN PHÁTTRIỂNNĂNGLỰCTỰHỌCCHOHỌCSINHTHNGQU SD Ụ N G HỆTHN G BÀITẬP PHẦNDẪNXUẤTHIĐROCCBONHOÁHỌCLỚP11 LUẬNVĂNTHẠCSĨSƢPHẠMHÓHỌCChuyênn gành LÝLUẬ[.]

LUẬNVĂNTHẠCSĨSƯPHẠMHÓH Ọ C Chuyênn

gành:LÝLUẬNVÀPHƯƠNGPHÁPDẠYHỌC

(BỘMN HÓHỌC)M ãsố:60140111

Ngườihướngdẫnkhoahọc:GS.TS.LâmNgọcThiềm

HÀNỘI-2015

ChươngMỹ– Tp.HàNội,THPTChúcĐộng–ChươngMỹ–Tp.HàNội,THPTChươngMỹ–ChươngMỹ-Tp.HàNộivàtrườngTHPTHoàiĐức–HoàiĐức–

Tp.HàNộicũngnhưquýthầycôcủanhiềutrườngPTTHtrongvàngoàiđịabànHàNộiđãcnhiềugiúpđỡtôi trong quátrìnhtiếnhànhthựcnghiệmsưphạmchođềtài

Saucùng tôi xingửi lởicảmơnchân thành nhất đến gia đình,bạn bè vànhữngngườithânđãluônluônquantâm,độngviênvàgiúpđỡtôitrongsuốtthờigianhọctậpvàhoànthànhluậnvănnày

Tácgiả

NguyễnThịHuyền

MỤCLỤC

Lờicảmơn i

Danhmụcchữviếttắt ii

Mụclục iii

Danhmụcbảng vi

Danhmụchình vi

MỞĐẦU 1

CHƯƠNG1 : C Ơ SỞL L U Ậ N VÀT H Ự C T I Ễ N VỀP H Á T T R I Ể N NĂNG LỰC TỰHỌC 6

1.1 Nănglựcvàđịnhhướngpháttriểnnănglựcc h o HSTHPT 6

1.1.1 Kháiniệmvềnănglực 6

1.1.2 Địnhhướngđổimớigiáodụcvàđàotạosaunăm2015[ 5 ] , [ 6 ] , [ 7 ] , [ 8 ] , [ 9 ] 6

1.1.3 Địnhhướngchuẩnđầuravềphẩmchấtvànănglựccủachươngtrìnhgiáodụcc ấ p trun ghọcphổthông 7

1.1.4 Quanniệmvềtựhọctrênthếgiới 7

1.1.5 Quanniệmv ề tựhọctronglịchsửgiáodụcviệtnam 8

1.1.6 Quanđiểmvàtưtưởngvềtựhọcđốivớimônhahọc 9

1.2 Cơsởlýluậnvềpháttriểnnănglựctựhọc 9

1.2.1. Tựhọc 9

1.2.2.Nănglựctựhọc[ 2 ] ,[19],[29] 12

1.2.3.Cáckỹnăngtựhọc[29],[34] 14

1.3 àitậphahọc 14

1.3.1 Kháiniệmbàitậphahọc 14

1.3.2 Tác dụngcủabàitậphahọc[13], [15] 16

1.3.3.Phânloại bàitậpha học[16], [27],[30],[31] 16

1.3.4 HoạtđộngcủaHStrongquátrìnhtìmkiếmlờigiảichoT H H 17

1.3.5 Xuhướng pháttriểncủa bàitậphahọc[6],[9],[15] 18

1.4 Thựctrạng về việcsửdụng hệ thống bài tập và việc tựhọc của học sinh ởtrườngtrunghọcphổthông 19

1.4.1 Mụcđchđiềutra 19

1.4.2 Đốitượngđiềutra 19

1.4.3 Mô tảphiếuđiềutra 20

1.4.4 Kếtquảđiềutra 20

1.4.5 Những kếtluậnrútratừkếtquảđiềutra 23

CHƯƠNG2 : PHÁTTRIỂNNĂNGLỰCTỰHỌCCỦH Ọ C SINHTHNGQ US D ỤNGHỆTHNGBÀITẬPPHẦNDẪNXUẤTHIĐROCCBON H Ó HỌCLỚ P11 25

2.1 Quanđiểmxâydựngchươngtrìnhhoáhọc[3],[9] 25

2.2 Mụctiêubàihọcphầndẫnxuấthiđrocacbon 26

2.2.1 Mục tiêucủachươngdẫnxuấtHalogen-A n c o l - Phenol 26

2.2.2 Mục tiêucủachươngAnđehit –Xeton–Axitcacboxylic 27

2.3 Nguyêntắcxâydựnghệthốngbàitập[17],[18],[23] 28

2.3.1 Đảmbảotnhkhoahọc 28

2.3.2 Đảmbảotnhlogic 29

2.3.3 Đảmbảotnhđầyđủ,đadạng 29

2.3.4 Đảmbảot nhhệthốngcủacácdạngbàitập 29

2.3.5 Đảmbảotnhvừasức 29

2.3.6 Phù hợpvớiđiều kiệnthựctế 29

2.3.7 TạođiềukiệnthuậnlợichoHStự học 29

2.3.8 ámsát nộidungdạyhọc 30

2.3.9 Chú trọngkiếnthứctrọngtâm 30

2.3.10 Gâyhứngthúchongườihọc 30

2.4 Quytrìnhxâydựnghệthốngbàitập 30

2.4.1 ước1: nghiêncứunộidung 30

2.4.2 ước2: xácđịnhkiếnthức trọngtâm 30

2.4.3 ước4: sưutầm,biênsoạn 31

2.4.4 ước5: thamkhảo ýkiếngv 31

2.4.5 ước6: chỉnhsửa, hoànthiện 31

2.5 Cácdạngbàitậpvàhướngdẫngiải[ 2 5 ] , [ 2 7 ] , [ 3 0 ] , [ 3 1 ] 31

2.5.1 Cácdạngbàitậpvàhướngdẫngiảitổngquátphầndẫnxuấthiđrocacbonhah ọ c 11 32

2.6.Hướngdẫnhọcsinhsửdụnghệthốngbàitậphỗtrợhọcsinhtựhọcởnhà70 Tiểukết chương2 73

CHƯƠNG3.THỰC NGHIỆMSƯPHẠM 74

3.1 Mụcđchvànhiệmvụcủathựcnghiệmsư phạm 74

3.1.1 Mụcđchcủathựcnghiệm 74

3.1.2 Nhiệmvụcủathựcnghiệmsư phạm 74

3.2 Chọn đốitượngthựcnghiệm 74

3.2.2.Chọnlớpthựcnghiệmvàlớpđốichứng 75

3.3 Tiếntrìnhthựcnghiệm 75

3.3.1 TraođổivớiGVvềviệchướngdẫnHSsửdụngHTT vàphươngpháptiếnh àn h TN 75 3.3.2 KhảosátkếtquảTNsưphạmvềmặtđịnhtnhvà địnhlượng 76

3.4 Phương phápxử lý kếtquảthựcnghiệm 76

3.5 Kếtquảthựcnghiệm 77

3.5.1 KếtquảbàikiểmtracủaHS 77

3.5.2 Phânt chđịnhlượngkếtquảTNSP 82

3.5.3. Nhậnxét 82

3.5.4 Nhậnxétcủagiáoviênvềhệthốngbàitập 82

3.5.5 Nhậnxétcủahọcsinhvềhệthống bàitập 83

Tiểukết chương3 85

KẾTLUẬNVÀKHUYẾNNGHỊ 86

1. Kếtluận 86

2. Khuyếnnghị 86

3 Hướngpháttriểncủađềtài 87

TÀILIỆUTHMKHẢO 88

PHỤLỤC 90

ảng3.1.CáclớpTNvàĐC 75

Bảng3.2.ả n g điểmbàikiểmtra1tiết 77

Bảng3.3.Phânphốitầnsố,tầnsuấtvàtầnsuấtlũytchbàikiểmtra1tiết 78

ảng3.4.Tổnghợpkếtquảhọctậpbàikiểmtra1tiết 79

ảng3.5.Tổnghợpcácthamsốđặctrưngbàikiểmtra1tiết 79

Bảng3.6.ả n g điểmbàikiểmtra15phút 79

ảng3.7.Phânphốitầnsố,tầnsuấtvàtầnsuấtlũytchbàikiểmtra15phút 80

ảng3.8.Tổnghợpkếtquảhọctậpbàikiểmtra15phút 81

Bảng3.9.Tổnghợpcácthamsốđặctrưngbàikiểmtra15phút 82

DNHMỤCHNH Hình1.1.Sơđồsosánhcácthànhphầncủanănglựccầnhìnhthànhchohsthptvớic á c trục ộtgiáodụccủaunesco 7

Hình1.2.Sơđồchutrìnhtựhọc 11

Hình1.3.Sơđồcấutrúccủahệbàitập 15

Hình1.4.Đồthịđườnglũytchbàikiểmtra1tiết 78

Hình1.5.Đồthịkếtquảbàikiểmtra1tiết 79

Hình1.6.Đồthịđườnglũytchbàikiểmtra15phút 81

Hình1.7.Đồthịkếtquảbàikiểmtra15phút 81

1 Ld o chọnềtài

MỞĐẦU

ThếkỉXXđãtrôiqua,nhânloạiđangbướcvàothếkỉmới.Mộttrongnhữngđ ặ c điểmcơbảncủathếkỉnàylàcuộccáchmạngkhoahọckĩthuậtđangpháttriểnn h ư vũbão,thờiđạicủanền“kinhtếtrithức”đãvàđangdẫnđếnsựbùngnổthôngtin

Trướctìnhhìnhđ,đểhộinhậpvớixuthếpháttriểnchungcủathếgiới,củathờiđ ạ i , mộtyêucầuhếtsứccấpbáchđangđặtravớinềngiáodụcnướctalàphảiliêntụcđổimới,hiệnđạihanộidungvàphươngphápdạyhọc.Mụcđchcuốicùnglàđểtừngcánhân,mỗicáthể,mỗicôngdântựmìnhcý thứctạođượcmộtcuộccáchmạnghọctậptrongbảnthânmỗingười

NhàtrườngphảigiúpchotừngHSthayđổitriệtđểquanniệmvàphươngpháphọctậpphùhợpvớiyêucầucủathờiđại-

thờiđạimàmỗingườiphảihọctậpsuốtđời.Đểhọctậpkhôngngừng,họctậpsuốtđời,mỗingườiphảibiếtcáchtựhọc,biếtpháthuycaođộtiềmnăngcủabảnthân.Vìvậy,tựhọclàmộtvấnđềcốtlõithuộcmụctiêucủagiáodụchiệnđại

việcđổimớiphươngphápdạyhọctheođịnhh ư ớn g pháthuytnhtchcựcnhậnthứccủaHSvàbồidưỡngphươngpháphọctậpmàcốtlõilàtựhọcđểhọtựhọcsuốtđời.Cthểni,dạyhọcchủyếulàdạycáchh ọ c,dạycáchtưduy.Dạycáchhọcchủyếulàdạyphươngpháptựhọc

họcthườngxuyên,ck ế hoạchvàcphươngphápđúngđắn,khoahọcchohọcsinhlàmộtnhiệmvụbắtbuộcvàtráchnhiệmnặngnềcủangườithầy.Ngườithầycầnbồidưỡngchohọc sinh

mộtkhảnăngluôntiềmtàngtrongmỗingườinhưngđasốhọcsinhcủachúngtahiệnnaychưa biếtsửdụngđểđápứngđượcyêucầucaocủasựpháttriểnxãhội

Xuấtpháttừnhữngnhucầuvàthựctrạngtrêntôiquyếtđịnhchọnđềtài:“Pháttriể

nnănglựctựhọcchohọcsinhthngquasd ụ n g hệthốngà i tậpp hần dẫnxuấthiroc

aconHóahọclớp11”.ThựctếđâychỉlàphầnápdụngctnhminhhọađốivớimộtphầnnộidungSG

K.Vớimongmuốngiúphọcsinhởlớp11 tựhọc,tựrènluyện,tựđánhgiátrìnhđộbảnthânvàphụcvụchocáckìthi.Mặtkh á c , giúpgiáoviênđápứngmụctiêugiáodụcvàđổimớiphươngphápdạyhọchiệnnay

2 Lịchsvấnề nghiêncứu

Vấnđềtựhọcđãđượcnghiêncứutừrấtsớmởnhiềugcđộkhácnhautronglịchsửgiáodụctrênthếgiới.Nvẫncònlàvấnđềđángquantâmchocácnhànghiêncứugiáodụchiệntạivàtươnglaibởivìtựhọccvaitròrấtquantrọng,quyếtđịnhmọisựthànhcôngtronghọctập,làđiềukiệnđảmbảochohiệuquả,chấtlượngcủamọiquátrìnhgiáodục,đàotạo

JohnDewey(1859-1952)phátbiểu"HSlàmặttrời,xungquanhnq u y tụmọiphươngtiệngiáodục".MộtloạtcácPPDHtheoquanđiểm,tưtưởngnàyđãđượcsửdụng:"Phươngpháptchcực","Phươngpháphợptác","Phươngphápcáthểhoá"…

Ni chungđâylàcácphươngphápmàngườihọckhôngchỉlĩnhhộikiếnthứcbằngnghethầygiảng,họcthuộcmàcòntừhoạtđộngtựhọc,tựtìmtòilĩnhhộitrithức.GVlàngườitrọngtài,đạodiễnthiếtkếtổchứcgiúpHSbiếtcáchlàm,cáchhọc

T.Makiguchi, nhàsưphạmnổi tiếng ngườiNhậtản, trong nhữngnăm 30 của

thếkỷX X đãchorằng"MụcđchcủagiáodụclàhướngdẫnquátrìnhhọctậpvàđặttráchnhiệmhọctậpvàotaymỗiHS.GiáodụcxétnhưlàmộtquátrìnhhướngdẫnHStựhọc"

“Tựhọcnhưthếnào”củaRubakin,dịchgiảlàNguyễnĐìnhCôi,xuấtbản1982đãg i ú p bạnđọcbiếttựhọctập,nângcaokiếnthứctoàndiệncủamình

Đãcmộtsốluậnvănthạcsĩ,luậnántiếnsĩkhoahọc,bướcđầunghiêncứuvềHT Tvàvấnđềhỗtrợ

HStựhọcnhưngchưacđ ề tàinàonghiêncứuvềHTThỗtr ợHStựhọcphầnphikimHoáhọc10

1 TrầnThịThanhHà(2009),Thiếtkếtàiliệutựhọccóhướngdẫntheomôđunnhằmnângc aonănglựctựhọcchoHSGhóalớp12,Luậnvănthạcsĩgiáodụch ọ c , Đ H S P TP.HồCh

Minh

2 NguyễnThịTuyếtHoa(2010),Xâydựngwebsitenhằmtăngcườngnănglựctựhọc

5 TrầnNhậtNam(2007),XâydựngvàlựachọnHTBThoáhọcvềhợpchấthữucơcó nhómch ứclớp11THPTbannângcaonhằmpháthuytínhtíchcựcchủđộngsángtạocủaHS,Luậnvă

nthạcsĩkhoahọc,ĐHSPHàNội

6 NguyễnThịLanPhương(2014),Bồidưỡngnănglựctựhọcchohọcsinhtrongd ạ y họcbàit ậphoáhọccủa“Chương5–

Đạicươngkimloại”chươngtrìnhhoáh ọ c 12nângcao,LuậnvănthạcsĩsưphạmHoáhọc,Đ

HGiáodục –ĐHQGHN

7 CaoThịThặng(1995),HìnhthànhkỹnănggiảiBTHHởtrườngphổthôngtrungh ọ ccơsở,L uậnántiếnsĩ,ĐHSPHàNội.

8 LêThịKimThoa(2009),TuyểnchọnvàxâydựngHTBThoáhọcgắnvớithựctiễndùngtrong DHHHởtrườngTHPT,Luậnvănthạcsĩkhoahọc,ĐHSPTP.HồChíMinh.

9

TốngThanhTùng(2009),ThiếtkếE-bookhóahọclớp12phầnCrôm,sắt,đồngnhằmhỗtrợHStựhọc,Luậnvănthạcsĩgiáodụch

ọc,ĐHSPTP.HồChM i n h

10 VũAnhTuấn(2003),XâydựngHTBThóahọcnhằmrènluyệntưduytrongviệcbồidưỡngH SgiỏihóahọcởtrườngTHPT,Luậnántiếnsĩ,ĐHSPHàNội.

4 Nhiệmvụnghiêncứu

- Nghiêncứucơsởlluậnvàthựctiễncủaviệcpháttriểnnănglựctựhọc

- Tìmhiểuthựctrạngvềtự họcHahọctrongtrườngTHPT

- Tuyểnchon,xâydựngHTBTphầndẫnxuấthiđrocacbonhahọclớp11nhằmp h á t triểnnănglựctựhọcchohọcsinh

- HướngdẫnHSsửdụngHTTđãxâydựngmộtcáchhiệuquả,hợpl

- VậndụngcácphươngpháppháttriểnnănglựctựhọcđểpháttriểnnănglựctựhọchahọcchohọcsinhTHPT.

- Thựcnghiệmsưphạmđểđánhgiáhiệuquảcủacácphươngphápđãđềxuất

5 Đốitượngvàkháchthểnghiêncứu

- Đốitượngnghiêncứu:Việctuyểnchọn,xâydựngHTT nhằmpháttriểnnănglựctựhọcchoHSphầndẫnxuấthiđrocacbonhahọc11

- Kháchthể nghiêncứu :Quátrìnhdạyhọc bài tậphahọcởtrường THPT

6 Phạmvinghiêncứu

- Nộid u n g : K i ế n t h ứ c đ ư ợ c g i ớ i hạ n t r o n g h a i c h ư ơ n g :“ D ẫ n x u ấ t h a l o g e n – A n c o l –Phenol”và“ Anđehit–Xeton–Axit cacboxylic”hahọclớp11.

7 Giảthuyếtkhoahọc

Nếuxâydựng,tuyểnchọnvàsửdụnghợplý,chiệuquảHTThỗtrợHStựhọcphầndẫnxuấthiđrocacbonhahọc11thìsẽpháttriểnđượckhảnăngtựhọcđồngthờinângcaođượcchấtlượngdạyhọchahọchiệnnayởtrườngTHPT

8 Nhữngóng gópcủaề tài

- Đềxuấtcácbiệnpháppháttriểnnănglựctựhọcgiúphọcsinhtựhọchahọc

- Gpphầnlàmsángtýnghĩa,tácdụngcủaTHHhỗtrợHStựhọcphầndẫnxu ấthiđrocacbonhahọc11thìsẽnângcaođượcchấtlượngdạyhọchahọchiệnnayởtrườngTHPT

- Đềxuấtcáchlựachọncácdạngbàitậphahọc,nộidungvàphươngphápđểphá

t triển nănglực tựhọc củaHS,giúpHSrènluyệncáckỹnănggiảiTHH

-Làtàiliệuthamkhảochogiáoviên(GV)vàhọcsinh(HS)trongquátrìnhhọch ahọcởtrườngTHPT

9 Phươngphápnghiêncứu

9.1 Nhómcácphươngphápnghiêncứulíluận

- Đọcvànghiêncứucáctàiliệuvềtâmlh ọ c , giáodụchọc,phươngphápdạyhọchahọcvàcáctàiliệuliênquanđếnđềtài

10.Cấutrúcluậnvăn

Chương1.Cơsởlýluậnvàthựctiễnvềpháttriểnnănglựctựhọc

Chương2.Tuyểnchọn,xâydựngvàsửdụnghệthốngbàitậpnhằmpháttriểnnăn

glựctựhọcchohọcsinhphầndẫnxuấthidrocacbonhahọclớp11

Chương3.Thựcnghiệmsưphạm

CHƯƠNG1 CƠSỞ LLUẬNVÀTHỰCTIỄN VỀPHÁTTRIỂNNĂNGLỰCTỰHỌC

-TheoNguyễnQuangUẩn(1998):“Nănglựclàtổnghợpnhữngthuộctínhđ ộc đáo củacánhânphùhợpvớinhữngyêucầuđặctrưngcủamộthoạtđộngnhấtđ ị n h , nhằmđ ảmbảoviệchoànthànhcókếtquảtốttronglĩnhvựchoạtđộngấy”[35].

Nănglực(ability)ct h ể đượchiểutheonghĩatâmlh ọ c , tứclàchứcnăngtâml,ct h ể chophépcánhânthựchiệnhoạtđộng.Nănglựccònđượchiểutheonghĩathực hiệnđượccôngviệcthựcsự(competence)

1.1.2 Địnhhướngđổimớigiáodụcvàđàotạosaunăm2015[5],[6],[7],[8],[9]

- Tiếp tục đổimớimạnhmẽvàđồngbộ cácyếutốcơbảncủagiáo dục,đàotạoth eo hướngcoitrọngpháttriểnphẩmchất,nănglựccủangườihọc

- Đổimớicănbảnhìnhthứcvàphươngphápthi,kiểmtravàđánhgiákếtquảgiáo dục,đàotạo,bảođảmtrungthực,kháchquan

- Hoànthiện hệ thốnggiáo dụcquốc dântheohướnghệ thốnggiáo dụcmở,họctậpsuốtđờivàxâydựngxãhộihọctập

- Đổimớicănbảncôngtácquảnlýgiáodục,đàotạo,bảođảmdânchủ,thốngnhất;tăngquyềntựchủvàtráchnhiệmxãhộicủacáccơsởgiáodục,đàotạo;coitrọngquảnlýchấtlượng

Môhìnhbốnthànhphầnnănglực hànhđộngcầnhìnhthànhchoH S THPT( t h eo tàiliệutậphuấnnăm2014củabộGD-

ĐTvềđổimớiphươngphápdạyhọcvàkiểm trađánhgiá)p h ù hợpvớibốntrụcộtgiáodụctheoUNESCO:

các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESO

Rubakintrong“Tựhọcnhưthếnào”giúpbạnđọcbiếttựhọctập,nângcaok i

ến thứctoàndiệncủamình[34].Gầnđây,khánhiềucuốnsáchcũngđềcậpđếnvấnđềtựhọc

Cuốn“Phươngphápdạyvàhọchiệuquả”–CarkRogers–mộtnhàgiáodụchọc,nhàtâm lýhọcngườiMỹdoCaoĐình Quát dịch đãgiải đáp choHS câuhihọccáigìvàhọcnhưthếnào[33]

Năm2008,cuốn“Tôitàigi i,bạncũngthế !” của AdamKhooc h ứ n g minhđ

ư ợ crằngkhảnăngtrtuệtiềmẩnvàsựthôngminhsángtạocủaconngườivượtxah ơn nhữnggìchúngtanghĩvàthườngđượcnghetới[20]

Tựhọclàconđườngtạoratrithứcbềnvữngchomỗiconngườitrongquátrìnhhọ

diễnrađúngquiluậtcủahoạtđộngnhậnthức.Kiếnthứctựhọclàkếtquảcủahứngthú,củatìmtòi,củal ự a chọn,củađịnhhướngứngdụng.Kiếnthứctựhọcbaogiờcũngvữngchắc,bềnl âu ,thiếtthựcvànhiềusángtạo.TựhọcxétchokĩlàmộtvấnđềthenchốtcủaGiáodụcvàĐàotạo,đồngthờicũnglàmộtvấnđềcý nghĩavănhoá,khoahọc,xãhộivàc hnhtrịsâusắc.Đềcaotựhọctrongbốicảnhhiệnnaycủađấtnướcvàthếgiớilàmộtcáchnhìnvừathựctế,vừacý nghĩachiếnlược

1.1.5 QuanniệmvềtựhọctronglịchsửgiáodụcViệtNam

Ởnước ta, t ự học đãc từthờip h o n g k i ế n Truyềnthốngtự h ọ c l à mộtbộphậntrongtruyềnthốnghiếuhọccủanhândânta.Vấnđềtựhọcđượcphátđộng, n g hiên cứunghiêmtúcvàrộngrãitừnăm1945, màChủtịchHồchMinhvừalàngười

k h ở i x ư ớ n g v ừ a l à t ấ m g ư ơ n g đ ể m ọ i n g ư ờ i n o i t h e o N g ư ờ i t ừ n g ni“cònsốngthìcònhọc”và“vềcáchhọcphảilấytựhọclàmcốt”.Sauđ, truyềnthốngtựh ọ c vẫntiếptụcpháthuynhưngvẫnlàkhảnăngtựhọctựphátvìhồiđc h ư a cc h ủ trương,chnhsáchchămloviệctựhọc,thầygiáocũngkhôngctráchnhiệmkhơidậyvà

năngtựhọctiềmtànglàrấtdồidàovànộilựccốgắngtìmhọc,tựhọclànộilựcquyếtđịnhđốivớisựnghiệpgiáodục

CốthủtướngPhạmVănĐồng,mộttrongnhữnghọctròxuấtsắccủaChủtịchHồChMinh,đãtiếpnhận,thểhiệnvàlàmphongphútưtưởng,sựnghiệpgiáodụccủaNgườitronglluận

vàthựctiễn.Thủtướngđãchỉrõ:“phươngphápgiáodụckhôngphảichỉlànhữngkinhnghiệ m,thủthuậttrongtruyềnthụvàtiếpthukiếnthứcmàcònlàconđườngđểngườihọccóthểtựhọ c,tựnghiêncứuchứkhôngphảilàbắtbuộctrínhớlàmviệcmộtcáchmáymóc,chỉbiếtghirồin óilại”.

GS.TSKHNguyễnCảnhToànlàmộttấmgươngsángvềtựhọcởnướcta.TừmộtGVtrung học(1947), chỉbằngcon đườngtựhọc,tự nghiên cứuông đãtrởthành

nhàtoánhọcnổitiếng.Khôngchỉnghiêncứukhoahọccơbản,ôngcòncnhiềuc ô n g trình,bàiviếtvềkhoahọcgiáodục,vềvấnđềtựhọc.Ôngchorằng“họcbaogiờcũnggắnliềnvớitựhọc,tựrènluyện,coitrọngviệctựhọc,nêucaonhữngtấmgươngtựhọcthànhtài”[29].

Nhiềucôngtrìnhnghiêncứuvềquátrìnhtựhọcvàhướngdẫntựhọccũngchỉr a tnhcấpthiết,cơsởkhoahọcvàtnhkhảthicủahìnhthứctổchứcđàotạotựhọcch ư ớ n g dẫn.NhưngbànđếntựhọcmônHahọcthìmớichỉcr ấ t t tácgiảđềcậpđến

1.1.6 Quanđiểmvàtưtưởngvềtựhọcđốivớimônhóahọc

TheoGS.TS.TrịnhVăniều[11,12],họckhôngchỉlàquátrìnhghinhận,thut h ậ p thôngtin.Họclàhiểu,ghinhớ,liênhệvàvậndụng.NhờliênhệvàvậndụngHSsẽhiểubàisâusắchơn,nhớbàilâuhơn.Trongthựctếmộtngườict h ể họctheonhiềukiểukhácnhaunhưngdướihìnhthứcnàothìtựhọccũnglàcốtlõicủaquátrì nh học.Tựhọcđngmộtvaitròquantrọngtrongquátrìnhtiếpthutrithứcvàhoànthiệnnhâncáchcủaconngười

Hahọclàmộtmônhọccn h ữ n g đặctrưngriêngnênđòihingườihọcphảict ư duythchhợp,đlànănglựcquansát,phântchcáchiệntượngtựnhiên,năngl ực k há iquát,tổnghợpthànhquyluậtvàphảic phongcáchhọctậpđộc lậpsángtạo

Nhưvậy,nộidungvềxâydựngcácbiệnphápbồidưỡngnănglựctựhọcph ầndẫnxuấthiđrocacbonH ahọclớp11t r ư ờ n g THPTvẫnchưađượcquantâmđúngmức.Dođ,pháttriểnnănglựctựhọcchoHSthôngquaviệcxâydựngvàsửdụngHTTphầndẫnxuấthiđrocacbonhahọclớp11làcầnthiết

Crất nhiều kháiniệmkhácnhauvềtựhọc:

HồChủTịchđãni:“Tựhọclàmộtcáchhànhđộng”,tứclà:Họctậpmộtcáchhoàntoà

ntựgiác,tựchủ,khôngđợiainhắcnhở,khôngchờaigiaonhiệmvụmàtựmìnhchủđộngvạchrakếhoạchhọctậpchomình,rồitựmìnhtriểnkhai,thựch i ệ n kếhoạchđmộtcáchtựgiác,tựmìnhlàmchủthờigianđểhọcvàtựmìnhkiểmtrađánhgiáviệchọccủamình

CòntheocốGS.NguyễnVănĐạo(ĐạihọcQuốcgiaHàNội)đãcmộtvàisuynghĩchungvềvấnđềtựhọc:“Tựhọclàcôngviệcsuốtcảcuộcđờimỗingười

Sốthờigiandànhchoviệchọcvớisựgiúpđỡcủangườithầylàrấtt , chỉchiếmkhoảng1/4củamộtđờingười.Thờigiancònlạichủyếulàdànhchoviệctựhọc,cholaođộngsángtạo.Ngaycảtronggiaiđoạnđihọc,việctựhọcluônluôncv a i tròđặcbiệt quantrọng.Nhữngngườibiếttựhọc,năngđộng,sángtạotrongquátrìnhđihọclànhữngngườict r i ể n vọngvàtiếnxatrongcuộcđờinày”.

Nhưvậy,tựhọclàmộtbộphậncủahọc,nc ũ n g đượchìnhthànhbởinhữngthaotác,cửchỉ,ngônngữ,hànhđộngcủangườihọctronghệthốngtươngtáccủahoạtđộngdạyhọc.Tựhọcphảnánhrõnhấtnhucầubứcxúcvềhọctậpcủangườih ọc,phảnánhtnhtựgiácvànỗlựccủangườihọc,phảnánhnănglựctổchứcvàđiềukhiểncủangườihọcnhằmđạtđượckếtquảnhấtđịnhtronghoàncảnhnhấtđịnhvớinhữngnộidunghọctậpnhấtđịnh

Nhưvậy,ct h ể nilàconngườiaicũngphảihọc,khiniđếnhọcthìđiềuđươngnhiênlàphảitựhọc,chnhlàcáchhọcvớisựtựgiác,tnhtchcựcvàđộclậpc ao củatừngcánhân.Chnhhoạtđộngtựhọctạocơhộichongườihọcpháthuyđượ ctrtuệ,tưduyđồngthờigiúpHSclònghamhọc.Kếtquảtựhọccaohaythấpc ò n phụthuộcvàonănglựccủamỗicánhân,khảnăngtựhọctiềmẩntrongmỗiconngười

1.2.1.2 Cáchìnhthứctựhọc

TheotàiliệuLluậndạyhọchahọc,tựhọcc3 h ì n h thức:

- Tựhọckhôngcóhướngdẫn:Ngườihọctựtìmlấytàiliệuđểđọc,hiểu,vậnd ụ n g cáckiế

nthứctrongđ.Cáchhọcnàysẽđemlạirấtnhiềukhkhănchongườih ọ c, mấtnhiềuthờigianvàđòihikhảnăngtựhọcrấtcao

Giaioạn1:Tựnghiêncứu

Hình1.2.Sơđồchutrìnhtựhọc

Ngườihọctựtìmtòi,quansát,môtả,giảithch,pháthiệnvấnđề,địnhhướng,giảiquyếtvấnđềtựtìmrakiếnthứcmới(chỉđốivớingườihọc)vàtạorasảnphẩmbanđầuhaysảnphẩmthôct nhchấtcánhân

Giaioạn 2:Tựthểhiện

Ngườihọctựthểhiệnmìnhbằngvănbản,bằnglờini,tựsắmvaitrongcáctìnhhuống,vấnđề,tựtrìnhbày,bảovệkiếnthứchaysảnphẩmcánhânbanđầucủamình,tựthểhiệnquasựhợptác,traođổi,đốithoại,giaotiếpvớicácbạnvàthầy,tạorasảnphẩmctnhxãhộicủacộngđồnglớphọc

Giaio ạ n 3:Tựkiểmtra,tựiềuchỉnh.

Saukhitựthểhiệnmìnhquasựhợptác,traođổivớicácbạnvàthầy,saukhithầykếtluận,ngườihọctựkiểmtra,tựđánhgiásảnphẩmbanđầucủamình,tựsửasai,tựđiềuchỉnhthànhsảnphẩmkhoahọc(trithức)

Chutrìnhtựnghiêncứu

-tựthểhiện-tựkiểmtra,tựđiều chỉnht h ự c chấtcũ ng làconđườngpháthiệnvấnđề,địnhhướnggiảiquyết,vàgiảiquyếtvấnđềcủang hi ên cứukhoahọc

1.2.1.4 Vaitròcủatựhọc

Tựhọccv a i tròvàýnghĩarấtlớn,khôngchỉtronggiáodụcnhàtrườngmàncòncýnghĩacảtrongcuộcsống.Trongnhàtrường,bảnchấtcủasựhọclàtựhọ c DođmàkếtquảhọctậpcủaHStỷlệthuậnvớiNLTHcủahọ.Ngoàira,tựhọccòntạođiềukiệnhìnhthànhvàrènluyệnkhảnănghoạtđộngđộclập,sángtạocủamỗingười,trêncơsởđtạotiềnđềvàcơhộichohọhọctậpsuốtđời

QuátrìnhtổchứctựhọcchoHScnhữngvaitròsau:

- NângcaotnhtựgiácvàtnhvữngchắctrongviệcnắmkiếnthứccủaHS

- RènchoHSkĩnăng,kĩxảođượcquyđịnhtrongchươngtrìnhcủamỗibộmôn,phùhợpvớimụcđchcủanhàtrường

- DạychoHSbiếtcáchápdụngcáctrithức,kĩnăng,kĩxảođãthunhậnđượcvàocuộcsốngvàlaođộngcôngc h

- ChuẩnbịchoHSđểcácemct h ể tiếptụctựhọcmộtcáchck ế t quả

k ế t quả

Nănglựctựhọclàtổngthểcácnănglựccáthể,nănglựcchuyênmôn,nănglựcphươngphápvànănglựcxãhộicủangườihọctácđộngđếnnộidunghọctrongnhữngtìnhhuốngcụthể

nhằmđạtmụctiêu(bằngkhảnăngtrtuệ

vàvậtchất,tháiđộ,độngcơ,ý chv.v củangườihọc)chiếmlĩnhtrithứckĩnăng

1.2.2.2 Cácbiểuhiệncủanănglựctựhọccủahọcsinh

Nănglựctựhọccủahọcsinhlàkhảnăngđộclậpthựchiệnhoạtđộnghọctập,nghiêncứu,đồnghacác trithứchọctậ ptừmôitrườngthànhkiếnthứccủach

nhmìnhvớichấtlượngcao.Cácbiểuhiệnnănglựctựhọccủahọcsinhbaogồm:

a Nănglựcnhậnbiết,tìmtòivàpháthiệnvấnđề

Nănglựcnàyđòihihọcsinhphảiquansát,phântch,tổnghợp,sosánh,suyluận,kháiquáthacáctàiliệuhahọc,kiếnthứchahọc,suyxéttừnhiềugcđộ,chệthốngtrêncơsởnhữngtrithức,kinhnghiệmcánhân,pháthiệnracáckhk h ă n , t h ác h thức,mâuthuẫn,cácđiểmchưahoànchỉnhcầngiảiquyết,cầnbổsungvàpháthiệncácbếtắc,nghịchlc ầ n khaithông,làmsángt, Việcthườngxuyênrènluyệnnă nglựcnàytạochohọcsinhthiquenhoạtđộngtrt u ệ , luônluôntchcựckhámph á,tìmtòiởmọinơi,mọilúc,mọitrườnghợpvànhiềuđốitượngkhácnhau

b Nănglựcgiảiquyếtvấnđề

Hoạtđộnghọctậpđượctiếnhànhtrongnhữngtìnhhuốnggiáodụchoặchọctập,cầnđượckếhoạchhatrongchương trình,trongđơn vịdạyhọcứngvới mụcti êuxácđịnh.Việcgiảiquyếtvấnđềkhôngphảigiảiquyếttừngbàitậplẻtẻ,màtiếnhành giảiquyếtnhữngtìnhhuốnghọctậpứngvớimụctiêuxácđịnh,mộthệthốngkỹnăng,tháiđộrõràng.Mỗiquátrìnhgiảiquyếtvấnđềđềusửdụngnhữngthaotáctrtuệvàhướngđếnnhữngmụctiêunhấtđịnh

c Nănglựctưduyquyếtđịnhđúng(kiếnthức,cáchthức,conđường,giảipháp )từqu átrì nhpháthiệnvấnđềvàquátrìnhgiảiquyếtvấnđề

Quyếtđịnhbắtnguồnởvấnđề,cv ấ n đềmớicầnđếnquyếtđịnh.Giảiquyếtv ấ n đềlàmụcđch,nhưnggiảiquyếtvấnđềđếnmứcđộnàolạilàvấnđềmụctiêu.Dođb ư ớ c thứhaicủatưduyquyếtđịnhđúnglàxácđịnhmộtmụctiêuthchhợp.X ác địnhmụctiêuđểgiảquyếtvấnđềxongthìvạchphươngánraquyếtđịnhthchhợp ,cầnphảicnhiềuphươngángiảiquyếtđểlựachọn

d Nănglựcvậndụngphươngpháptưduybiệnchứng,tưduylogicvàoviệcpháthiệnvấnđề,giải quyếtvấnđềvàquyếtđịnhđúng,nănglựcvậndụngkiếnthứcvàothựctiễn

Quátrìnhhọctậpcủahọcsinhlàquátrìnhrènluyệntưduybiệnchứngtrongp h á t h i ện

v ấn đề (pháthiện mâuthuẫn, cácmốiquanhệ, đưara nhữngconđườngkhácnhauđểđiđếnmụctiêu ),vậndụngtưduylogictrongviệcgiảiquyếtvấnđề(nhưphântch,tổnghợp,trừutượngha,kháiquátha,cụthểha,đặcbiệtha,suyluận )

e Nănglựcđánhgiávàtựđánhgiá

Dạyhọcđềcaovaitròtựchủcủahọcsinhđòihiphảitạođiềukiện,cơhộivàkhuyếnkhch,bắtbuộchọcsinhđánhgiávàtựđánhgiá.Chỉcn h ư vậy,họmớidámsuynghĩ,dámchịutráchnhiệmvàluônluôntìmtòi,sángtạocáimới,cáihợplý,cáich i ệ u quảcaohơn

TheotácgiảLêVănDũng[15],sựđánhgiátrongthangnhậnthứccthểhiểulà:ngườihọcranhữngquyếtđịnhhayđưaranhữngnhậnđịnh,kếtluận,phánxét,lựachọn, liênquantớitnhchnhxác,tnhchânlý,sựxácđángđúngđắn,tnhtươnghợp,sựmongmuốnphùhợpvớinhữngtiêuchuẩn,vớinhữngýtưởng,vớinhữngmụctiêuđãđượcchuẩnhanhằmđápứngmụcđchcủavấnđềđangđượcđặtra

M ộ t đềthi,mộtđềkiểmtracũngnhằmđánhgiávàđođếmmứcthangnhậnthứccủat h sinh.Chuẩnmựccủacácđềthivàđềkiểmtralàđápáncủađềthihoặcđềkiểmtrađ

1.2.2.3 Vaitròcủanănglựctựhọc

NLTHsángtạođãlàmnênbiếtbaonhàquânsự,chnhtrị,khoahọcvàvănh o á lỗilạccủađấtnước,củathếgiới

ChủtịchHồChMinh-vịlãnhtụvĩđạicủadântộc,danhnhânvănhoákiệtx u ất củathếgiớichnhlàtấmgươnglớncủaNLTHsángtạo

NLTHcb ố n vaitròchnhsau:

+Tựtìmraýnghĩa,làmchủcáckĩxảonhậnthức,tạoracầunốinhậnthứctrongtìnhhuốnghọc

1.2.3 Cácnăngtựhọc[29],[34]

HScầnrènđượccáckỹnănghọctậpcơbảnsau:

-iếtđọc,nghiêncứuSGKvàcáctàiliệuhọctập,chọnranhữngkiếnthứccơbản,chủyếu,sắpxếp,hệthốnghatheotrìnhtựhợpl,khoahọc

tìmrađápsố-mộttrạngtháihưngphấn-hứngthúnhậnthức-mộtyếutốtâmlýgp phầnrấtquantrọngtrongviệcnângcaotnhhiệuquảcủahoạtđộngthựctiễncủaconngười,điềunàyđặcbiệtđượcchúýtrongnhàtrườngcủacácnướcpháttriển

tậpbaogồmcảcâuhivàbàitoán,màtrongkhihoànthànhchúng,HSvừanắmđược,vừahoànthiệnmộttrit h ứ c haymộtkỹnăngnàođ,bằngcáchtrả lời miệng, trảlời viếthoặckèmtheoTN.

trìnhdạyhọcngườiGVphảisửdụngvàhiểuntheoquanđiểmhệthốngvàlýthuyếthoạtđộng.MộtHSlớp1khôngthểxembàitậplớp11làmột”bàitập”vàngượclại,đốivớiHSlớp11,bàitoánlớp11khôngcònlà“bàitập”nữa!

Vìvậy,bàitậpvàngườihọccmốiquanhệmậtthiếttạothànhmộthệthốngtoànvẹn,thốngnhất,vàliênhệc hặt chẽvớinhau

n cơsởcáckháiniệm,địnhluật,họcthuyếtvàphươngpháphahọc

- Đàosâu,mởrộngkiếnthứcđãhọcmộtcáchsinhđộng,phongphú.ChỉcvậndụngkiếnthứcvàogiảibàitậpHSmớinắmvữngkiếnthứcmộtcáchsâusắc.

-THHcònđược sửdụngnhưmộtphươngtiện nghiêncứu tài liệumới(hìnhthànhkháiniệm,địnhluật )khitrangbịkiếnthứcmới,giúpHStchcực,tựlực,lĩnhhộikiếnthứcmộtcáchsâusắcvàbềnvững

- THHpháthuytnhtchcực,tựlựccủaHSvàhìnhthànhphươngpháphọctậphợplý

1.3.3 Phânloạibàitậphóahọc[16],[27],[30],[31]

Trongnhiềutàiliệuvềphươngphápdạyhọchahọc,cáctácgiảphânloạiTHH theo nhữngcáchkhácnhaudựatrênnhữngcơsởkhácnhau.Vìvậycầnccáinhìntổngquátvềcácdạngbàitậpdựatrênviệcnắmchắccáccơsởphânloại

ậ p lt h u y ế t vàbàitậpTN

 Dựavàotnhchấtcủabàitập,bàitậpđượcchiathànhbàitậpđịnhtnhvàbàitậpđịnhlượng

 Dựavàokiểubàihoặcdạngbàicthểchiathành:à i tậpxácđịnhcôngthứcphântửcủahợpchất,tnhthànhphần%củahợpchất,nhậnbiết,táchchất

Giữacáccáchphânloạikhôngcr a n h giớirõrệtvìtrongbấtkìloạibàitậpnàocủa cáchphânloạinàycũngchứađựngmộtvàiyếutốcủamộthaynhiềubàitậpcủac á c h phânloạikhác

- Phântchcác điềukiệnvàyêucầucủađềbài(nêntmtắtdướidạng sơđồ cho dễsửdụng)

- Chuyểncácgiảthiếtđãchovềcácgiảthiếtcơbản.ViếtP T H H củacácpưct h ể xảyra

b) Xâydựngtiếntrìnhluậngiải

Thựcchấtlàđitìmconđườngđitừcáicầntìmđếncáiđãchobằngcáchxétmộtvàicácbàitoánphụliênquan.Tnhlogiccủabàitoáncc h ặ t chẽhaykhônglàởgiaiđoạnnày.NếuGVbiếtrènluyệnchoHStựxâydựngchomìnhmộttiếntrìnhluậngiảitốt,tứclàGVđãdạychoHSbằngbàitập

c) Thựchiệntiếntrìnhgiải

Quátrìnhnàyngượcvớiquátrìnhgiải,màthựcchấtlàtrìnhbàylờigiảimộtcácht ư ờn g minhtừgiảthiếtđếncáicầntìm.Vớicácbàitậpđịnhlượng,

1.3.4.2 Mốiquanhệgiữanắmvữngkiếnthứcvàgiảibàitậphoáhọc

 Theolýluậndạyhọc,kiếnthứcđượchiểulàkếtquảquátrìnhnhậnthứcbaogồm“mộ t tậphợpnhiềumặtvềchấtlượngvàsốlượngcủacácbiểutượngvàkháiniệmlĩnhhộiđược,giữlạitrongtrn h ớ vàđượctáitạolạikhicnhữngđòihitươngứng”

Nắm vững kiến thức

Vận dụng kiến thức

 Sựnắmvữngkiếnthứcct h ể đượcphânbiệtở3mứcđộ:i ế t , hiểuvàvậndụng

+i ế t mộtkiếnthứcnàođnghĩalànhậnran,phânbiệtnvớicáckiếnthứck h á c , kểlạimộtnộihàmcủanmộtcáchchnhxác.ĐâylàmứcđộtốithiểumàHScầnđạtđượctronggiờhọctập.+Hiểumộtkiếnthứclàgắnkiếnthứcấyvàomộtkiếnthứcđãbiếtđưađượcnv à o tronghệthốngkinhnghiệmcủabảnthân.Nicáchkhác,hiểumộtkiếnthứclànêuđúngngoạihàmvànộidiêncủan,xáclậpđượcnhữngquanhệgiữanv à hệthốngk i ến thứcvàvậndụngđượctrựctiếpkiếnthứcấyvàonhữngtìnhhuốngquenthuộcdẫnđếnck h ả năngvậndụngnm ộ t cáchlinhhoạtvàsángtạo.+Vậndụngkiếnthứcvàogiảiquyếtcácnhiệmvụthựctiễn,tứclàphảitìmđượckiến thứcthchhợptrongvốnkiếnthứcđãcđ ể giảiquyếtmộtnhiệmvụmới.Thôngquavậndụngkiếnthứcđãđượcnắmvữngmộtcáchthựcsự,sâusắchơncànglàmchoquátrìnhnắmvữngkiếnthứcmộtcáchtựgiác,sángtạo,làmchomốiquanhệgiữa lýthuyếtvàthựctiễncàngsâusắc,gầngũi

 ĐểđảmbảochoHSnắmvữngđượckiếnthứchoáhọcmộtcáchchắcchắncầnp hả ihìnhthànhchohọkỹnăng,kỹxảovậndụngkiếnthứcthôngquanhiềuhìnhthứctậ p luyệnkhácnhau.Trongđ ,việcgiảibàitậpmộtcáchchệthốngtừdễđếnkhlàmộthìnhthứcrènluyệnphổbiếnđượctiếnhànhnhiềunhất.Ởđây,chúngtathấyrõquan hệbiệnchứng giữanắmvữngvà vậndụngkiếnthứctrongquátrìnhnhậnt h ứ c củaHS:

1.3.5 Xuhướngpháttriểncủabàitậphóahọc[6],[9],[15]

TheođịnhhướngxâydựngSGKmớicủaBộgiáodụcvàđàotạo,quanđiểmthựcti ễnvàđặcthùcủabộmônhóahọccầnđượchiểunhưsau:

- Nộidunghahọcphảictnhchấtgắnliềnvớithựctiễnđờisống,xãhội

- Nộidunghahọcgắnvớithựchànhthn g h i ệ m hahọc

- THHphảicnộidungphùhợp

- Nộidungbàitậpphảingắngọn,súctchkhôngnặngvềtnhtoánmàtậptrungvào rènluyệnvàpháttriểncáckĩnăngchoHS,cácnănglựctưduycủaHS

- THHphảichúýtớiviệcrènluyệncáckĩnăng,thaotáclàmthnghiệm

- THHphảichúýtớiviệcmởrộngkiếnthứcvàcsựliênhệvớithựctiễn,csựứn gdụngvàogiảiquyếtcácvấnđềthựctiễn

- CácT H H địnhlượngđượcxâydựngtrêncơsởkhôngphứctạphabởicácthuậttoánmàchútrọngtớicácphéptnhđượcsửdụngnhiềutronghahọc

- Cầnsửdụngbàitậptrắcnghiệm

kháchquan,chuyểncácbàitậptựluận,tnhtoánsangbàitậptrắcnghiệmkháchquan

- Xâydựngcácbàitậpvềbảovệmôitrường.

- Đadanghoácácloạibàitậpnhư:à i tậpbằnghìnhvẽ,bàitậpvẽđồthị,sơđồ,lắpdụngcụthn g h i ệ m

NhưvậyxuhướngpháttriểncủaT H H hiệnnaylàtăngcườngkhảnăngtưduycủ a HSởcả3phươngdiện:lt h u y ế t , thựchànhvàứngdụng.Nhữngcâuhict nhchấtlthuyếthọcthuộcsẽgiảmdầnthayvàođlànhữngbàitậpctnhchấtrènluyệnkĩnăng,pháttriểntưduycủaHS,pháthuykhảnăngtìmtòi,sángtạo,độclậpc ủ a HS

- TìmhiểunhậnthứccủaHSvềtựhọcvàvaitròcủatựhọc

- Tìmhiểuvềvấnđềsửdụngthờigianvàcáchthứctựhọc

- Tìmhiểunhữngkhk h ă n màcácemgặpphảikhitựhọcvàcácyếutốtácđộngđếnhiệuquảcủaviệctựhọc

1.4.1.2 Vềphíagiáoviên

- TìmhiểuvềtìnhhìnhxâydựngHTTcủaGV

- TìmhiểucáchnhìnnhậnvàsuynghĩcủaGVvềvaitròcủaT HHtrongdạyhọcha học

- TìmhiểutìnhhìnhdạyT H H ởtrườngTHPT:mứcđộthànhcông,nhữngk h k h

ă n gặpphảikhidạyT H H

- TìmhiểuvềbiệnphápxâydựngvàsửdụnghệthốngT H H hỗtrợHStựh ọ c, tựlàmbàitập

1.4.2 Đốitượngđiềutra

Chúngtôitiếnhànhđiềutratrênhaiđốitượng:HSvàGVhahọc

- ChúngtôiđãtiếnhànhđiềutrabằngphiếuthamkhảoýkiếnGVhahọcởcáctrườngTHPTởChươngMỹvàGVởcácquận,huyệnkháctrongthànhphốHàNội(GVỞHoàiĐứcvàhọcviênlớpcao họcLLvàPPGDhahọcK9)

- Chúngtôicũngđãgởiphiếuđiềutrađến618HS(16lớp)ởcáctrườngTHPTkhácnhauởTp.HàNội.Sốphiếuthuhồiđượclà597phiếu

1.4.3 Môtảphiếuđiềutra

Vớimụcđchđiềutratrên,chúngtôisửdụng2phiếuđiềutra:phiếuđiềutrachoGVvàphiếuđiềutrachoHS.(phụlục1,2)

1.4.3.2.PhiếuđiềutrachoGV

Chúng tôinêu lên12câuhi,xoayquanh4nộidung:

a) TìmhiểuvềtìnhhìnhxâydựngHTTcủaGV(câu2,3,4,5,6,7)

b) TìmhiểucáchnhìnnhậnvàsuynghĩcủaGVvềvaitròcủaTHH trongdạyhọchahọc(câu1)

c) Tìmhiểutì nh hìnhdạy T H H ở trường T HP T: mứcđ ộthànhc ô n g , những khkhăn gặpphảikhidạyTHH(câu8,9,10)

d) TìmhiểuvềbiệnphápxâydựngvàsửdụnghệthốngT H H hỗtrợHStựhọc,tựlàmbàitập(câu11,12)

*Cđến40,6%HSxemkỹbàimẫuGVđãhướngdẫn;26,1%thamkhảolờigiảit rong sáchbàitậpkhigặpbàitậpkh,nhưvậyHScnhucầuxembàimẫuđểđịnhhướnggiảichobàitập.Chỉc19,7

%HStchcựcmàymòtìmlờigiảivàcũngcsốlượ ng nhhơnHSchánnảnkhônglàm(13,6%).Dođ,việcphântch,giảikĩmộtbàimẫuchotừngdạngbàitậpgiúpHSccơsởđểđịnhhướnggiảikhigặpcácbàitậpcùngdạngthiếtnghĩlàmộttrongnhữngviệccầnthiếtkhidạyTHH

b) ViệcchuẩnbịchotiếtbàitậpvàgiảibàitậpcủaHS

*Nhậnxét:SốHSdành30–60phútvàtrên60phútlà30,6%

(khoảng1/3).Nhưvậy,đasốHSchưadànhnhiềuthờigianchoT H H , việcgiảibàitậpởnhàcủaHScòntùyhứng(thờigiankhôngrõ–khôngcốđịnh)

* Nhậnxét:NhiềuHSchưachuẩnbịkỹchotiếtbàitập,HSchỉđọclướtquacácbàitập(chiếm24,6

k h ô n g chuẩnbịgì(11,1%).SốHSchuẩnbịkỹ,l à m trướcbàitậpvềnhàchỉ(39,7%).VìvậyđểHSchúýchuẩnbịbàitậpởnhàtốth ơn cầnphảigiúpHSnhậnthứcrõhơntácdụngcủaT H

H vàtàiliệuhỗtrợđểcácemcn i ề m tin,tậptrungchuẩnbịbài

c) TìmhiểunhữngkhkhănmàcácemgặpphảikhigiảibàitậpvàcácyếutốgiúpHSgiảithànhthạomộtdạngbàitập

* Nhậnxét:Cđến35,7%HS

khôngkịptheodõivàghichéplạibàimẫucủaGVởlớp.Nhưvậy,việcsoạnsẵnbàimẫuchotừngdạnglàhếtsứccầnthiết

* Nhận xét: Chơn50%HSgặpkhk h ă n vìthiếu bài tậptươngtự,khôngcbàigiảimẫuvàcácbàitậplộnxộnkhôngtheodạng;t hơn50%HSgặpkhk h ă n vìcácbàitậpkhôngđượcxếptừdễđếnkhv à khôngcđ á p sốchobàitậptươngtự

* Nhưvậy,nhữngyếutốgiúpHSgiảithànhthạomộtdạngbàitậpxếptheomứcđộcầnthiếtgiảmdầnlà:

11.Nhưvậy,HSbịáplựctâml,cthểHSđãnhậnthứcđượcvaitròcủatựhọcnhưngvẫndaođộng,chưatựtinđểchọntựhọcthayvìhọcthêm.GVcầngiúpHSnh ận thứcđúngvaitròcủatựhọcvàtạoniềmtingiúpcácemtựhọc

e) Tìmhiểuvềvấnđềsửdụngthờigianvàcáchthứctựhọc

* TỉlệHSở3mụcgầnnhưnhau,chứngtđasốHSchưachọnchomìnhmộtcáchtựhọcnào,cáchthứctựhọcởnhàcủaHScòntùyhứng(lúcthếnày,lúcthếkhác)

* TỉlệHSdànhnhiềuthờigianđểđọclạibàivàchuẩnbịbàitrênlớptheohướngdẫncaohơntỉlệHSdànhthời

gianđểđọctàiliệuthamkhảo.Nhưvậy,việcGVsoạntàiliệuhướngdẫnHStheonộidungđãhọcởlớplàhếtsứccầnthiết

f) Tìmhiểunhữngkhk h ă n màcácemgặpphảikhitựhọcvàcácyếutốtác độngđ ến hiệuquảcủaviệctựhọc

* KếtquảthămdòtrênchothấyGVcầnhướngdẫncụthểchoviệchọctậphơnnữa,soạnthêmtàiliệuhọctập,thamkhảochướngdẫncụthểđểhệthốnghakiếnthứcvàhỗtrợchoHStựhọc

* CâuhinàygiúptìmhiểunhậnthứccủaHSvềvaitròcủaGVvàHStrongquátrìnhtựhọc.KếtquảthămdòtrênchứngttỉlệHSđãnhậnthứcđượcvaitròcủaniềm

tinvàsựchủđộngcủabảnthânchưacao.HSvẫnđánhgiáđánhgiácaovaitròcủ asựtổchức,hướngdẫncủa thầyvàtàiliệuhướngdẫnhọctập Chúngtôithiếtnghĩgiaiđoạngiúpcácemlàmquenvớitựhọcthìviệcbiênsoạntàiliệuhướngdẫncũn gnhưsựtổchức,hướngdẫncủaGVlàhếtsứccầnthiết

1.4.4.2 PhiếuđiềutrachoGV

Chúng tôinêu lên12câuhi,xoayquanh4nộidung:

a) TìnhhìnhxâydựngHTTcủaGV

* Cđến78,7%GVchorằngTHHtrongSGKvàSTchưađầyđủcácdạngvàbaoquátkiếnthức,chỉc2 1 , 3 % chorằngđầyđủ

* Cđ ế n 98,2%chorằngcầnthiếtphảisửdụngthêmHTTđểnângcao

kếtquảhọctậpcủaHS,điềunàychứngtv a i tròquantrọngcủaHTT

* ĐasốGVsửdụngHTTtừmạnginternet(90,7%)vàsáchthamkhảo(50,6%)chứngt ở G V đ ã c h ú ý s ử d ụ n g t h ê m H T Tn h ư n g t ỉ l ệ G V t ự xâyd ự n g H T Tl à chưacao

* GVxâydựngHTT chủyếutheo chươngvàtheo cácchuyênđề,chưachú ýsoạnchitiếttheotừngbàihọc

b) CáchnhìnnhậnvàsuynghĩcủaGVvềvaitròcủaT H H trongdạyhọchahọc

* Mứcđộquantrọngcủanhữngnộidungdạyhọchahọc,THHđượcđánhgiámứcđộquantrọngthứnhấtchứngtG V đánhgiáHTHrấtcao

c) iệnphápxâydựngvàsửdụnghệthốngT H H hỗtrợHStựhọc,tựlàmbàitập

* Hầuh ế t c á c G V đ ề u c h o r ằ n g c ầ n t h i ế t p h ả i xâyd ự n g H T Th ỗ t r ợ H

S t ự học(99,1%)

*MứcđộcầnthiếtcủacácbiệnphápxâydựngHTThỗtrợHStựhọcđượcxếptheothứtựsau:

1 Phândạngvàtheomứcđộtừdễđếnkh

2 Chướngdẫncáchgiảichotừngdạng,cbàigiảimẫuchotừngdạngvàcbàitậptổnghợpđểHShệthốngvàcủngcốkiếnthức

3 Cđáp sốchocácbàitậptươngtự

1.4.5.Nhữngkếtluậnrútratừkếtquảđiềutra

1 SốH S t h chg i ờ b à i t ậ p k h ô n g c a o , H S c h ư a c h u ẩ n b ị k ĩ c h o t i ế t b à i t

ậ p NguyênnhânchủyếulàdoHSkhôngbiếtnhậndạng,chưanắmphươngphápgiảitừngdạng,khônggiảiđượcbàitậpdẫnđếnchánnản

2 SốlượngbàitậpvàsốHSlàmđượcbàitậpkhôngcao,HSchưacthiquentìmcácbàitậptươngtựđểgiảiởnhà

3 Thờigiandànhchoviệctheodõivàghichépcácbàitậpởlớpchưađủ

HSkhônggiảiđ ư ợ c bàitập

5 HScmongmuốnGVgiúpHStừngbướcnhậndạng,giảikỹbàimẫuchotừngdạngvàchocácbàitậptươngtựđểcácemgiảithànhthạomộtdạngbàitập

6 HầuhếtGVđềunhìnnhậnvaitròquantrọngcủaT H H trongdạyhọchahọc

7 GVđã c h ú ýs o ạ n th êm HTTn goà i bà i t ậ p ở S G K và b à i t ập, c h ủ yếuso ạn theochuyênđề,chương

8 KhkhănlớnnhấtcủaGVkhidạyTHHlàkhôngđủthờigian,dođsốbàitập màGVphảidạytrongmộttiếthọckhánhiều(3,6bài).Mộtkhk h ă n k h ô n g nhlàkhôngcHTTchấtlượnghỗtrợHStựhọc

9 GVchorằngviệcxây

dựngHTThỗtrợHStựhọclàrấtcầnthiết.Theocácthầycô,HTThỗtrợtốtchoHStựhọclàHTTcp h â n dạng,xếptừdễđếnkh ,cbàigiảimẫuchotừngdạng,cb à i tậptổnghợpđểHShệthốngvàcủngcốkiếnthức,đượcsoạnchitiếttheotừngbàihọcvàcđápsốchocácbàitậptươngtự

10 HScũngđánhgiácaovaitròcủatựhọcđốivớikếtquảcủacáckỳthi,kiểmtra.Cá c emđãnhậnthứcđượcđểtựhọctốtthìbảnthânphảicn i ề m tinvàsựchủđộng,

Trongchươngnàytôiđãtrìnhbàynhữngvấnđềcơbảnvềcơsởlýluậnvàthựctiễncủađềtài

- Quanđiểmvàtưtưởngvềtựhọctrênthếgiới,tronglịchsửgiáodụcViệtNamvàđốivớibộmônhahọc

- THH:kháiniệm,phânloại,quátrìnhgiảiTHH, hoạtđộngcủaHStrongquátrìnhtìm kiếmlờigiảichoTHH,xuhướngpháttriểncủaBTHH

-Tựhọc: Kháiniệm,cáchìnhthứctựhọc,chutrìnhtựhọccủaHS,vaitrò củatựhọc

KếtquảđiềutrathựctrạngviệcsửdụnghệthốngTHHhỗtrợviệctựhọcchoHStrongquátrìnhdạyhọcởtrườngTHPTchothấycầncHTThỗtrợHStựhọcđểkhắcphụcnhữngkhkhănmàcácemgặpphảitrongquátrìnhgiảiTHH

Quađ,chúngtôinhậnthấyxâydựngvàsửdụngHTTpháttriểnnănglựctựhọcchoH S l

à mộtxuhướngđổimớiđápứngđượcyêucầuđổimớiphươngphápd ạyhọcmônhahọchiệnnay

CHƯƠNG2 PHÁTTRIỂNNĂNGLỰCTỰHỌCCỦHỌCSINHTHNGQUA

 ĐảmbảoviệcthựchiệnđổimớiđánhgiákếtquảhọctậpcủaHS:

- XácđịnhmứcđộyêucầuvềkiếnthứcvàkĩnănghọctậpcủaHSởcácmứcđộbiết,hiểuvàvậndụng

- Khảnăn gg iả i c á c lo ại h ì n h bài tậ p t r ắ c ng hi ệm, tựl u ậ n ( đ ị n h tnhv à đị n

h l ư ợ n g ) vàphongphúvềnộidung

- Đánhgiátrìnhđộtưduycũngnhưkhảnăngvậndụngkiếnthứcđểpháthiệnvàgiảiquyếtmộtvấnđềnàođ

hếgiới

- Kếthừavàpháthuynhữngưuđiểmcủachươngtrìnhhoáhọccảicách,chươngtrìnhhoáhọcchuyênban

- Nghiêncứuvàhọctậpcc h ọ n lọcnhữngkinhnghiệmtốttừchươngtrìnhhoáh ọ c củacácnướcpháttriểntrênthếgiớivàtrongkhuvực

 ĐảmbảotnhphânhoácủachươngtrìnhhoáhọcPT,cc á c loạichươngtrìnhsau:

- Chươngtrìnhhoáhọccơbản

- Chươngtrìnhhoáhọcnângcao

- VậndụngquytắcZai–xep,Mác–cốp–nhi–cốp.

* HShiểu:

- Tnhchấthoáhọc:PhảnứngthếHcủanhómOH(phảnứngchungcủaR OH,phảnứngriêngcủaglixerol);PhảnứngthếnhmOHancol;Phảnứ n g táchnướctạot

c

Về thái độ

- HScảmnhậnđượcmốiquanhệbiệnchứnggiữacấutạophântửvàtnhchấtcácchất,ảnhhưởngqualạigiữacácnguyêntửtrongphântử.

- HScc á i nhìnđúngđắnvềtnhchấthaimặtlàlợic h vàđộchạicủacácdẫnxuấtcủ a hiđrocacbon

cácnhmnguyên tử trong phân tửphenol

- Viếtđượccácphươngtrìnhhoáhọcminhhoạtnhchấthoáhọccủaanđehit,a

x et o n

-Giảiđượcbàitập:Phânbiệtđượcanđehitvàxetonbằngphươngpháphoáhọc,tnhkhốilượnghoặcnồngđộdungdịchanđehitthamgiaphảnứng

- Viếtcácphươngtrìnhhoáhọcminhhoạtnhchấthoáhọc

- Phânbiệtaxitcụthểvớiancol,phenolbằngphươngpháphoáhọc

- Giảiđượcbàitập:Tnhkhốilượnghoặcnồngđộdungdịchcủaaxitthamgiaphảnứng,mộtsốbàitậpkháccn ộ i dungliênquan

2.3 Nguyêntắcxâydựnghệthốngbàitập[17],[18],[23]

SGKhahọcđượccoilàmộttrongnhữngnguồncungcấptrithứccơbảnchoHSv à làphươngtiệnđểGVtổchứccáchoạtđộngdạyhọcnhằmnângcaochấtlượngk i ến thức,rènluyệnk h ả năngtựhọc,tựlĩnhhộikiếnthứcchoHS.SGKhahọcởn ướ c tahiệnnaylàtàiliệuđượcvănbảnhacchứađựngmụctiêu,nộidungvàphươngphápdạyhọc, nhưngtấtnhiênlànặngvềnộidungbàihọc.VớimongmuốnhỗtrợHStựhọcnhằmnângcaokếtquảhọctập,khixâydựngHTTc h ú n g tôiđặcbiệtchúýcácnguyêntắcsau:

2.3.1 Đảmbảotínhkhoahọc

Đảmbảotnhkhoahọclànguyêntắcchủyếucủaviệclựachọnnộidung,trongđt nh

khoahọcbaogồmtnhcơbảnvàtnhhiệnđai.Theonguyêntắcnày,b ả o đảmtínhcơbảnlàphảiđư avàohệthốngTHHnhữngkiếnthứccơbảnvềhoáhọc.ảođảmtínhhiệnđạitứclàphảiđưatrìnhđộcủa

mônhọcđếngầntrìnhđộcủakhoahọc,đưavàohệthốngTHHnhữngquanđiểmcơbảncủakiếnthứchoáhọc

(vềthànhphần,vềcấutạocáchợpchấthoáhọc,vềcácquátrìnhhoáhọc, ),đảmb ảo tnhđúngđắnvàtnhhiệnđạicủacácsự kiệnđượclựachọn.

tựckèmtheođápsố)

- Vừasứcvềsốlượng:NếunhiềubàitậpquáthìHSkhônggiảihết,ngánngẩm,chánn ả n

v à gâyảnhh ư ở n g đ ế n c á c m ô n h ọ c k h á c N ế u t q u á t h ì k h ô n g p h ủ k nchươngtrìnhvàkhôngđủđểhỗtrợHStựhọc

2.3.6 Phùhợpvớiđiềukiệnthựctế

Chúngtôiđangđềcậpđếnđiềukiệnhọctậpcủatrường,địaphươngcũngnhưđiềukiệncủabảnthânmỗiHSsửdụngHTT.Đốivớiđịabànngoạithành(đặcbiệtlàhuyệnChươngMỹvàhuyệnHoàiĐức)thìđiềukiệnkinhtếcònkhkhănnênsốl ư ợn g HScmáyvitnhvàsốlượngHSsửdụngmáyvitnhcnốimạnginternetch ư anhiều.VìthếGVphotoHT

T hỗtrợtựhọcvàphátchoHSsửdụnglàphùhợpnhất

2.3.7 TạođiềukiệnthuậnlợichoHStựhọc

ĐểHStựhọcmộtcáchthuậnlợi,HScầnđượchướngdẫnhọctậpcụthểvàct h ô n g tinphảnhồi(đápáncáccâuhitrắcnghiệmvàbàitậpgiúpHStựkiểmtrakếtquảtựhọc).VậyHTThỗtrợtựhọccầnphải:

- Cphândạngbàitậpvàhướngdẫn cáchgiảitừngdạng

- Cb à i giảimẫu

- Ccác bàitập tươngtựđểHS tựgiải

- Cđ á p sốchobàitậptươngtự

- Sắpxếpcácbàitậptừdễđếnkh

- Cc á c câuhitổnghợpđểkiểmtrakiếnthứcsaukhiHShọcxongmộtsốbàihọc,chươngnàođ

Chúngtôiđãcăncứvàohướngdẫnthựchiệnchuẩnkiếnthức,kỹnăngmônh o á họ

c lớp 11củaộ Giáo dụcvàĐào tạođểxâydựngHTT

2.3.9 Chútrọngkiếnthứctrọngtâm

HTTcầnxoáyvàokiếnthứctrọngtâmgiúpchomọiđốitượngHS(kểcảtrungb ìn h vàyếu)đềunắmđượcnhữngkiếnthứccơbảncầnnắm,kếtquảhọctâpđượcn ân g cao.KếtquảhọctâpđượcnângcaochnhlàđộnglựcthôithúccácHSchưachăm,chưahọctốtcốgắnghơnnữađểhọctốthơn

2.3.10 Gâyhứngthúchongườihọc

- THHgắnliềnvớicáckiếnthứckhoahọcvềhoáhọchoặccácmônhọckhác,gắnv ớ i thựctiễnsảnxuấthoặcđờisống,…

- HTTchứadựngcácbàitậpcthểgiảitheonhiềucách,trongđc á c h giảingắngọnnhưngđòihiHSphảithôngminhhoặccsựsuyluậncầnthiếtthìmớigiảiđược

2.4 Quytrìnhxây dựnghệthốngbàitập

2.4.1 Bước1:Nghiêncứunộidung

Dựavàochuẩnkiếnthứckỹnăngcủachươngtrìnhgiáodụcphổthôngmônhahọclớp11doộ GiáodụcvàĐàotạobanhành,chúngtôitìmhiểunộidungvềkiến thứcvàkỹnăngmàHScầnđạtđượckhihọcphầndẫnxuấtcủahiđrocacbon

2.4.2 Bước2:Xácđịnhkiếnthứctrọngtâm

SaukhitìmhiểunộidungvềkiếnthứcvàkỹnăngmàHScầnđạtđượckhihọcphầndẫnxuấtcủahiđrocacbon,chúngtôitiếnhànhxácđịnhkiếnthứctrọngtâmmàHSbắtbuộcphảinắmvữngkhihọcphầnnày

2.4.3 Bước3:Sưutầm,biênsoạn

àitậphiệnnayrấtnhiều(SGK,sáchbàitập,sáchthamkhảo,internet),nhữngb à i tậpđrấthay,rấtđángsửdụngnhưngmộtsốbàichưaphùhợpvớitrìnhđộHS.Mỗivùng,mỗimiền,mỗitrườngcầncHTTriêngphùhợpvớiHSởtrườngđ,miềnđ,vùngđ

2.4.4 Bước4:Tham khảoýkiếnGV

Chúngt ô i đ ã t i ế n h à n h t h a m khảoý k i ế n thầyhướng dẫ n , mộtsốg i ả n g v i ê n giảngdạylớpSauđạihọc,mộtsốbạntronglớpsauĐạihọc(cùnglớp,khatrước),mộtsốGVgiảngdạybộmônhaởtrườngphổthôngvềHTTnhằmtìmhiểuthêmnhữn gchỗcònhạnchếđểkịpthờichỉnhsửa,bổsung

2.4.5 Bước5:Chỉnhsửa,hoànthiện

Saukhithamkhảoýkiến GV,chúngtôi chỉnhsửa,bổsungvàhoànthiệnHTT

2.5 Cácdạngbàitậpvàhướngdẫngiải[25],[27],[30],[31].

HTTđượcxâydựngdựatrên10nguyêntắcđãđặtraởphần2.3và5bướccủaquytrìnhxâydựngởphần2.4.KhixâydựngHTT,chúngtôiđãchúýđểnộidungk i ế n thứcphảiphủknchươngtrình,khắcsâutrọngtâm.ĐểtạođiềukiệnthuậnlợiHStựhọc,chúngtôiđã:

nhiều,HStrungbìnhvàkhákhôngthểgiảihếtđược,nhưmụctiêuđãđặtraHTThỗtrợtựhọcchoHStừtrungbìnhtrởlên,HTTđãđượcchiadạngvàxếptừdễđếnkhn ê n HSgiicthểgiảihếtcònHStrungbìnhvàkhácthểđểlạimộtsốbàikhhơn.

Vìkhuônkhổcủaluậnvănnêntôichỉđưaramộtsốbàitậpminhhọachocácdạngc òntoànbộHTBTđượcđưavàotrongphụlụcđượcinvàođĩaCDđínhkèm.

2.5.1 Cácdạngbàitậpvàhướngdẫngiảitổngquátphầndẫnxuấthiđrocacbonhóahọc11

Dạng 1 :Phânloạihợpchấthữu cơ Cấutạo –ồngphân–danhpháp.

- NắmvữngquytắccộngMac–côp–nhi–côpvàquytắctáchZai–Xep

- NếusơđồđượcviếtdướidạngCTCTthìtachỉvậndụngt

nhchấthahọc,phươngphápđiềuchếđểhoàntấtphươngtrìnhứngvớimỗimũitênlà1phảnứng

- Nếusơđồđượcviết dướidạngCTPThoặc tên

thìtacầnchuyểnđổisangCTCTchnhx á c rồiviết phươngtrình hahọc củacácphảnứng