Chuyên đề tổ hợp xác suất trần duy tuấn

KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM

QUY TẮC CỘNG

Một công việc có thể được thực hiện theo hai phương án A hoặc B Nếu phương án A có m cách thực hiện và phương án B có n cách thực hiện mà không trùng lặp với phương án A, thì tổng số cách thực hiện công việc là m + n.

Mở rộng là quá trình thực hiện một công việc thông qua k hành động A_1, A_2, A_3, , A_k Nếu hành động A_1 có m_1 cách thực hiện, A_2 có m_2 cách thực hiện, và A_k có m_k cách thực hiện, với các cách thực hiện không trùng nhau, thì tổng số cách thực hiện công việc sẽ là m_1 + m_2 + m_3 + + m_k.

2 Công thức quy tắc cộng

Nếu các tập A A 1 , 2 , ,A n đôi một rời nhau Khi đó:

QUY TẮC NHÂN

Một công việc có thể chia thành hai công đoạn A và B Nếu công đoạn A có m cách thực hiện và mỗi cách đó tương ứng với n cách thực hiện công đoạn B, thì tổng số cách thực hiện công việc là m.n.

Có m+n cách thực hiện công việc

Mở rộng là quá trình thực hiện một công việc thông qua các hành động liên tiếp A1, A2, A3, , Ak Nếu hành động A1 có m1 cách thực hiện, A2 có m2 cách thực hiện, và tiếp tục như vậy cho đến Ak với mk cách thực hiện, thì tổng số cách hoàn thành công việc này sẽ là tích của các cách thực hiện, tức là m = m1 × m2 × × mk.

2 Công thức quy tắc nhân

Nếu các tập A A 1 , 2 , ,A n đôi một rời nhau Khi đó:

CÁC BÀI TOÁN ĐẾM CƠ BẢN

Bài toán 1: Đếm số phương án liên quan đến số tự nhiên

Khi lập một số tự nhiên xa 1 a n ta cần lưu ý:

* x là số chẵn a n là số chẵn

* x là số lẻ a n là số lẻ

* x chia hết cho 3a 1 a 2  a n chia hết cho 3

* x chia hết cho 4 a a n  1 n chia hết cho 4

* x chia hết cho 6 x là số chẵn và chia hết cho 3

* x chia hết cho 8a n  2 a a n  1 n chia hết cho 8

* x chia hết cho 9a 1 a 2  a n chia hết cho 9

* x chia hết cho 11tổng các chữ số ở hàng lẻ trừ đi tổng các chữ số ở hàng chẵn là một số chia hết cho 11

* x chia hết cho 25 hai chữ số tận cùng là 00, 25, 50,75

Có m.n cách thực hiện công việc

Bài toán 2: Đếm số phương án liên quan đến kiến thức thực tế

Bài toán 3: Đếm số phương án liên quan đến hình học

Ta thường gặp bài toán đếm số phương án thực hiện hành động H thỏa mãn tính chất T Để giải bài toán này ta thường giải theo hai cách sau:

Phương án 1: Đếm trực tiếp

 Nhận xét đề bài để phân chia các trường hợp xảy ra đối với bài toán cần đếm

 Đếm số phương án thực hiện trong mỗi trường hợp đó

 Kết quả của bài toán là tổng số phương án đếm trong cách trường hợp trên

Phương án 2: Đếm gián tiếp (đếm phần bù)

Trong trường hợp hành động H chia nhiều trường hợp thì ta đi đếm phần bù của bài toán như sau:

 Đếm số phương án thực hiện hành động H (không cần quan tâm đến có thỏa tính chất T hay không) ta được a phương án

 Đếm số phương án thực hiện hành động H không thỏa tính chất T ta được b phương án Khi đó số phương án thỏa yêu cầu bài toán là: a b 

MỘT SỐ BÀI TOÁN MINH HỌA

Trong một lớp học có 25 học sinh nam và 20 học sinh nữ, giáo viên chủ nhiệm cần chọn: a) một học sinh để tham gia trại hè của trường; b) một học sinh nam và một học sinh nữ để cùng tham gia trại hè.

Số cách chọn trong mỗi trường hợp a và b lần lượt là:

Chọn A a) Bước 1: Với bài toán a thì ta thấy cô giáo có thể có hai phương án để chọn học sinh đi thi: Bước 2: Đếm số cách chọn

 Phương án 1: chọn 1 học sinh nam đi dự trại hè của trường thì có 25 cách chọn

 Phương án 2: chọn học sinh nữ đi dự trại hè của trường thì có 20 cách chọn

Bước 3: Áp dụng quy tắc cộng

Vậy có 20 25 45 cách chọn   b) Bước 1: Với bài toán b thì ta thấy công việc là chọn học sinh nam và một học sinh nữ Do vậy ta có 2 công đoạn

Bước 2: Đếm số cách chọn trong các công đoạn

 Công đoạn 1: Chọn 1 học sinh nam trong số 25 học sinh nam thì có 25 cách chọn

 Công đoạn 2: Chọn 1 học sinh nữ trong số 20 học sinh nữ thì có 20 cách chọn

Bước 3: Áp dụng quy tắc nhân

Vậy ta có 25.20 500 cách chọn 

 Quy tắc cộng: Áp dụng khi công việc có nhiều phương án giải quyết

 Quy tắc nhân: Áp dụng khi công việc có nhiều công đoạn

Trên giá sách có tổng cộng 24 quyển sách, bao gồm 10 quyển sách Văn, 8 quyển sách Toán và 6 quyển sách Tiếng Anh Câu hỏi đặt ra là có bao nhiêu cách để chọn hai quyển sách thuộc các môn học khác nhau.

Theo quy tắc nhân ta có:

10.8 80 cách chọn một quyển sách Văn và một quyển sách Toán khác nhau 

10.6 60 cách chọn một quyển sách Văn và một quyển sách Tiếng Anh khác nhau 

8.6 48 cách chọn một quyển sách Toán và một quyển sách Tiếng Anh khác nhau 

Theo quy tắc cộng ta có số cách chọn 2 quyển sách khác môn là 80 60 48 188 cách   

Bài toán ở bài 2 là sự kết hợp giữa quy tắc cộng và quy tắc nhân, yêu cầu chia trường hợp và lựa chọn theo từng bước.

Bài toán 3: Biển đăng kí xe ô tô có 6 chữ số và hai chữ cái trong số 26 chữ cái (không dùng các chữ

I và O) Chữ đầu tiên khác 0 Hỏi số ô tô được đăng kí nhiều nhất có thể là bao nhiêu?

Theo quy tắc nhân ta thực hiện từng bước

Chữ cái đầu tiên có 24 cách chọn

Chữ cái tiếp theo cũng có 24 cách chọn

Chữ số đầu tiên có 9 cách chọn

Chữ số thứ hai có 10 cách chọn

Chữ số thứ ba có 10 cách chọn

Chữ số thứ tư có 10 cách chọn

Chữ số thứ năm có 10 cách chọn

Chữ số thứ sau có 10 cách chọn

Vậy theo quy tắc nhân ta có 24.24.9.10 5 5184.10 5 là số ô tô nhiều nhất có thể đăng kí

Bài toán có thể được phân loại dựa trên việc áp dụng quy tắc cộng hay quy tắc nhân, tùy thuộc vào việc công việc cần thực hiện có thể chia thành các trường hợp khác nhau hay phải thực hiện theo từng bước một.

Bài toán 4: Từ các chữ số 1, 2, 3, 4, 5,6,7,8,9 , có thể lập được bao nhiêu số tự nhiên gồm năm chữ số đôi một khác nhau và lớn hơn 50000

Gọi số cần tìm là abcde với a, b, c, d, c, e đôi một khác nhau

 5, 6,7, 8, 9  a a có 5 cách chọn b có 8 cách chọn, c có 7 cách chọn, d có 6 cách chọn, e có 5 cách chọn

Vậy số các số thỏa mãn yêu cầu bài toán là 5.8.7.6.5 8400 (số) 

Bài toán 5: Từ các chữ số 0, 2, 3, 4, 5, 7, 8 lập được bao nhiêu số có bốn chữ số khác nhau, chia hết cho 20 và luôn xuất hiện chữ số 4?

+ Dạng 4 0bc , chọn c có 2 cách, b có 4 cách nên có 2.4 = 8 số thỏa mãn

+ Dạng 4 0a c , chọn c có 2 cách, a có 4 cách nên có 2.4 = 8 số thỏa mãn

+ Dạng ab40, chọn a có 5 cách, b có 4 cách nên có 5.4 20 số thỏa mãn 

Tóm lại có tất cả 8 8 20 36 số thỏa mãn   

Bài toán 6: Từ các chữ số 0, 2, 3, 4, 5, 6, 7 lập được bao nhiêu số có bốn chữ số khác nhau và chia hết cho 25?

Với cd50, chọn a có 5 cách, b có 4 cách nên có 5.4 = 20 số thỏa mãn

Tóm lại có tất cả 20 16 16 52 số thỏa mãn   

Bài toán 7: Từ các chữ số 0, 1, 2, 3, 4, 6, 7 lập được bao nhiêu số có bốn chữ số khác nhau và chia hết cho 20?

Chọn c có 3 cách, a có 5 cách, b có 4 cách nên có 3.5.4 = 60 số thỏa mãn.

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI

 Nếu chọn cỡ áo 39 thì sẽ có 5 cách

 Nếu chọn cỡ áo 40 thì sẽ có 4 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 5 4 9 cách chọn mua áo  

 Nếu chọn một cái quần thì sẽ có 4 cách

 Nếu chọn một cái áo thì sẽ có 6 cách

 Nếu chọn một cái cà vạt thì sẽ có 3 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 4 6 3 13 cách chọn   

 Nếu chọn một cây bút chì thì sẽ có 8 cách

 Nếu chọn một cây bút bi thì sẽ có 6 cách

 Nếu chọn một cuốn tập thì sẽ có 10 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 8 6 10 24 cách chọn   

 Nếu chọn một học sinh nam có 280 cách

 Nếu chọn một học sinh nữ có 325 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 280 325 605 cách chọn  

 Nếu chọn một học sinh lớp 11A có 31 cách

 Nếu chọn một học sinh lớp 12B có 22 cách

Vì các quả cầu trắng hoặc đen đều được đánh số phân biệt nên mỗi lần lấy ra một quả cầu bất kì là một lần chọn

 Nếu chọn một quả trắng có 6 cách

 Nếu chọn một quả đen có 3 cách

 Nếu đi bằng ô tô có 10 cách

 Nếu đi bằng tàu hỏa có 5 cách

 Nếu đi bằng tàu thủy có 3 cách

 Nếu đi bằng máy bay có 2 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 10 5 3 2 20 cách chọn    

 Nếu chọn đề tài về lịch sử có 8 cách

 Nếu chọn đề tài về thiên nhiên có 7 cách

 Nếu chọn đề tài về con người có 10 cách

 Nếu chọn đề tài về văn hóa có 6 cách

Theo qui tắc cộng, ta có 8 7 10 6 31 cách chọn    

Gọi số cần tìm có dạng abcd với  a b c d, , ,   A  1, 5, 6, 7 

Số cần tìm có 4 chữ số, và mỗi chữ số có thể được chọn từ tập A gồm 4 phần tử Do đó, có 4 cách chọn cho mỗi chữ số a, b, c và d.

Như vậy, ta có 4 4 4 4 256 số cần tìm    

Gọi số cần tìm có dạng abcd với  a b c d, , ,   A  1, 5, 6,7 

Vì số cần tìm có 4 chữ số khác nhau nên:

 a được chọn từ tập A (có 4 phần tử) nên có 4 cách chọn

 b được chọn từ tập A \   a (có 3 phần tử) nên có 3 cách chọn

 c được chọn từ tập A \  a b ,  (có 2 phần tử) nên có 2 cách chọn

 d được chọn từ tập A \  a b c, ,  (có 1 phần tử) nên có 1 cách chọn

Như vậy, ta có 4 3 2 1 24 số cần tìm    

Gọi số cần tìm có dạng ab với  a b ,   A  0, 2, 4,6,8 và a0

 a được chọn từ tập A \  0 (có 4 phần tử) nên có 4 cách chọn

 b được chọn từ tập A (có 5 phần tử) nên có 5 cách chọn

Như vậy, ta có 4 5 20 số cần tìm  

Các số bé hơn 100 chính là các số có một chữ số và hai chữ số được hình thành từ tập

A Từ tập A có thể lập được 6 số có một chữ số

Gọi số có hai chữ số có dạng ab với  a b ,   A

 a được chọn từ tập A (có 6 phần tử) nên có 6 cách chọn

 b được chọn từ tập A (có 6 phần tử) nên có 6 cách chọn

Như vậy, ta có 6 6 36 số có hai chữ số  

Vậy, từ A có thể lập được 36 6 42 số tự nhiên bé hơn 100. 

Gọi số cần tìm có dạng abcd với  a b c d , , ,   A  0,1, 2, 3, 4, 5 

Vì abcd là số lẻ  d   1, 3, 5   d : có 3 cách chọn

Khi đó a: có 4 cách chọn (khác 0 và d), b: có 4 cách chọn và c: có 3 cách chọn

Vậy có tất cả 3 4 4 3 144 số cần tìm    

Gọi số cần tìm có dạng abcd với  a b c d , , ,   A  0,1, 2, 3, 4, 5 

Vì abcd là số chẵn  d   0, 2, 4 

TH1 Nếu d0, số cần tìm là abc0 Khi đó:

 a được chọn từ tập A \ 0   nên có 5 cách chọn

 b được chọn từ tập A \  0, a  nên có 4 cách chọn

 c được chọn từ tập A \  0, , a b  nên có 3 cách chọn

Như vậy, ta có 5 4 3 60 số có dạng    abc0

TH2 Nếu d   2, 4   d : có 2 cách chọn

Khi đó a: có 4 cách chọn (khác 0 và d), b: có 4 cách chọn và c: có 3 cách chọn

Như vậy, ta có 2 4 4 3 96 số cần tìm như trên    

Vậy có tất cả 60 96 156 số cần tìm  

Gọi số tự nhiên có 3 chữ số cần tìm là: abc a, 0, khi đó: c có 3 cách chọn a có 6 cách chọn b có 6 cách chọn

Nếu chữ số hàng chục là $ n $ và chữ số hàng đơn vị là $ n-1 $, thì số các chữ số nhỏ hơn $ n $ ở hàng đơn vị cũng bằng $ n $ Điều này xảy ra vì chữ số hàng chục luôn lớn hơn hoặc bằng 1, trong khi chữ số hàng đơn vị có thể lớn hơn hoặc bằng 0.

Vậy số các số tự nhiên có hai chữ số mà các chữ số hàng chục lớn hơn chữ số hàng đơn vị là:

Với một cách chọn 9 chữ số từ tập 0,1, 2, 3, 4, 5,6,7, 8,9 ta có duy nhất một cách xếp  chúng theo thứ tự giảm dần

Ta có 10 cách chọn 9 chữ số từ tập 0,1, 2, 3, 4, 5,6,7,8, 9 

Do đó có 10 số tự nhiên cần tìm

Cách 1: Số có 3 chữ số là từ 100 đến 999 nên có 999 100 1 900 số   

Gọi số tự nhiên có 3 chữ số cần tìm là: abc a, 0, khi đó: a có 9 cách chọn b có 10 cách chọn c có 10 cách chọn

Câu 19 Gọi số cần lập x abcd , a b c d , , ,  1, 2, 3, 4, 5,6,7,8,9 a) Có 9.8.7.6 3024 số Chọn A  b) Vì x chẵn nên d   2, 4,6,8  Đồng thời x2011 a 1

a 1 a có 1 cách chọn, khi đó d có 4 cách chọn; ,b c có 7.6 cách

Suy ra có: 1.4.6.7 168 số Chọn A 

Gọi số tự nhiên có 3 chữ số cần tìm là: abc a, 0, khi đó: a có 4 cách chọn b có 4 cách chọn c có 3 cách chọn

Vì x lẻ và không chia hết cho 5 nên d   1, 3,7   d có 3 cách chọn

Số các chọn các chữ số còn lại là: 7.6.5.4.3.2.1

Vậy 15120 số thỏa yêu cầu bài toán

Vì x chia hết cho 5 nên d chỉ có thể là 5  có 1 cách Chọn D

Có 6 cách chọn a, 5 cách chọn b và 4 cách Chọn C

Vậy có 1.6.5.4 120 số thỏa yêu cầu bài toán 

Gọi x abcde là số cần lập, e   0, 5 ,  a  0

e 0 e có 1 cách chọn, cách chọn , , , :a b c d 6.5.4.3

Trường hợp này có 360 số

 5 e e có một cách chọn, số cách chọn , , , :a b c d 5.5.4.3 300 

Trường hợp này có 300 số

Vậy có 660 số thỏa yêu cầu bài toán

Gọi số cần tìm có dạng : abcde  a  0 

Theo quy tắc nhân, có 1.9.10 3 9000(số)

Một số chia hết cho 3 khi và chỉ khi tổng các chữ số của nó chia hết cho 3 Trong tập A, các tập con chứa các chữ số chia hết cho 3 bao gồm: {0, 1, 2, 3}, {0, 1, 2, 6}, {0, 2, 3, 4}, {0, 3, 4, 5}, {1, 2, 4, 5}, {1, 2, 3, 6}, và {1, 3, 5, 6}.

Vậy số các số cần lập là: 4(4! 3!) 3.4! 144   số

Câu 26 Chọn A Đặt X là các số tự nhiên thỏa yêu cầu bài toán

A{ các số tự nhiên không vượt quá 2011 chữ số và chia hết cho 9}

Mỗi số thuộc tập A có m chữ số (với m ≤ 2008) có thể được bổ sung thêm 2011 - m số 0 ở phía trước mà không làm thay đổi giá trị khi chia cho 9 Do đó, chúng ta xem xét các số thuộc A có dạng như vậy.

A a A mà trong a không có chữ số 9}

A a A mà trong a có đúng 1 chữ số 9}

 Tính số phần tử của A 0

Từ đó ta suy ra A 0 có 9 2010 phần tử

 Tính số phần tử của A 1 Để lập số của thuộc tập A 1 ta thực hiện liên tiếp hai bước sau

Bước 1: Lập một dãy gồm 2010 chữ số thuộc tập 0,1, 2 ,8 và tổng các chữ số chia hết  cho 9 Số các dãy là 9 2009

Bước 2: Với mỗi dãy vừa lập trên, ta bổ sung số 9 vào một vị trí bất kì ở dãy trên, ta có

Do đó A 1 có 2010.9 2009 phần tử

Vậy số các số cần lập là:

Ta có 253125000 2 3 5 3 4 8 nên mỗi ước số tự nhiên của số đã cho đều có dạng 2 m 3 n 5 p trong đó m n p, ,  sao cho 0m3; 0n4; 0p8

 Có 4 cách chọn m abcd Có 5 cách chọn n

Vậy theo qui tắc nhân ta có 4 5 9 180 ước số tự nhiên   

Câu 28 Chọn C Để chọn một chiếc đồng hồ, ta có:

Vậy theo qui tắc nhân ta có 3 4 12 cách  

Câu 29 Chọn B Để chọn một bộ ''quần-áo-cà vạt'', ta có:

 Có 3 cách chọn cà vạt

Vậy theo qui tắc nhân ta có 4 6 3 72 cách   

Câu 30 Chọn D Để chọn một hộp màu đỏ và một hộp màu xanh, ta có:

 Có 12 cách chọn hộp màu đỏ

 Có 18 cách chọn hộp màu xanh

Câu 31 Chọn C Để chọn ''một cây bút chì - một cây bút bi - một cuốn tập'', ta có:

 Có 8 cách chọn bút chì

 Có 6 cách chọn bút bi

 Có 10 cách chọn cuốn tập

Để chọn ba bông hoa với đủ ba màu sắc, bao gồm một bông hoa hồng trắng, một bông hoa hồng đỏ và một bông hoa hồng vàng, ta có cách chọn như sau:

 Có 5 cách chọn hoa hồng trắng

 Có 6 cách chọn hoa hồng đỏ

 Có 7 cách chọn hoa hồng vàng

Vậy theo qui tắc nhân ta có 5 6 7  210 cách

Câu 33 Chọn B Để chọn thực đơn, ta có:

 Có 5 cách chọn món ăn

 Có 5 cách chọn quả tráng miệng

 Có 3 cách chọn nước uống

Câu 34 Chọn B Để chọn một nam và một nữ đi dự trại hè, ta có:

 Có 280 cách chọn học sinh nam

 Có 325 cách chọn học sinh nữ

Câu 35 Chọn C Để chọn một nam và một nữ đi dự trại hè, ta có:

 Có 5 cách chọn học sinh khối 12

Câu 36 Chọn D Để chọn một người đàn ông và một người đàn bà không là vợ chồng, ta có

 Có 10 cách chọn người đàn ông

 Có 9 cách chọn người đàn bà

Chọn vị trí 3 nam và 3 nữ: 2.1 cách chọn

Xếp 3 nam có: 3.2.1cách xếp

Xếp 3 nữ có: 3.2.1cách xếp

Gọi số điện thoại cần tìm có dạng 790abcd

Khi đó: acó 10 cách chọn, bcó 10 cách chọn, ccó 10 cách chọn, dcó 10 cách chọn

Nên có tất cả 10.10.10.10 10 4 số

Câu 39 Chọn A Để xếp A ta có 3 cách lên một trong ba toa

Với mỗi cách xếp A ta có 3 cách xếp B lên toa tàu

Với mỗi cách xếp A,B ta có 3 cách xếp C lên toa tàu

Với mỗi cách xếp A,B,C ta có 3 cách xếp D lên toa tàu

Vậy có 3.3.3.3 81 cách xếp 4 người lên toa tàu 

Có 6 cách để chọn một người ngồi vào chỗ thứ nhất Sau đó, có 3 cách để chọn một người khác phái ngồi vào chỗ thứ 2 Tiếp theo, có 2 cách để chọn một người khác phái cho chỗ thứ 3, 2 cách cho chỗ thứ 4, 1 cách cho chỗ thứ 5 và 1 cách cho chỗ thứ 6.

Có 72 cách để chọn cặp nam nữ A, B ngồi vào chỗ thứ nhất và thứ hai Chỗ thứ ba có 2 cách chọn, chỗ thứ tư cũng có 2 cách chọn, chỗ thứ năm chỉ có 1 cách chọn, và chỗ thứ sáu cũng chỉ có 1 cách chọn.

Khi cặp nam nữ A, B ngồi vào chỗ thứ hai và thứ ba, chỗ thứ nhất có 2 cách chọn, chỗ thứ tư có 2 cách chọn, chỗ thứ năm có 1 cách chọn, và chỗ thứ sáu cũng có 1 cách chọn.

Tương tự khi cặp nam nữ A, B đó ngồi vào chỗ thứ ba và thứ tư, thứ tư và thứ năm, thứ năm và thứ sáu

Có 40 cách để chọn cặp nam nữ Số cách chọn để cặp nam nữ không ngồi kề nhau được tính bằng tổng số cách chọn tùy ý trừ đi số cách chọn khi cặp nam nữ ngồi kề nhau.

Câu 41 Ta đánh số liên tiếp 12 chỗ ngồi bằng các số từ 1 đến 6 thuộc một dãy và từ 7 đến 12 thuộc một dãy

 Từ An  Bình có 4 cách

 Từ Bình  Cường có 6 cách

Từ kết quả câu trên, ta có:

 Tương tự, từ DA có 24 cách

Để di chuyển từ thành phố A đến thành phố B, có 6 con đường khác nhau Từ thành phố B đến thành phố C, có 7 cách đi Do đó, tổng số cách đi từ thành phố A đến thành phố C là \$6 \times 7 = 42\$ cách.

Số cách đi từ A đến D bằng cách đi từ A đến B rồi đến D là 3.2 6 

Số cách đi từ A đến D bằng cách đi từ A đến C rồi đến D là 2.3 6 

Câu 47 Chọn B Để đi từ A đến D ta có các cách đi sau

Vậy có tất cả 159 cách đi từ A đến D

Một tuần có bảy ngày và mỗi ngày thăm một bạn

 Có 12 cách chọn bạn vào ngày thứ nhất

 Có 11 cách chọn bạn vào ngày thứ hai

 Có 10 cách chọn bạn vào ngày thứ ba

 Có 9 cách chọn bạn vào ngày thứ tư

 Có 8 cách chọn bạn vào ngày thứ năm

 Có 7 cách chọn bạn vào ngày thứ sáu

 Có 6 cách chọn bạn vào ngày thứ bảy

Vậy theo qui tắc nhân ta có 12 11 10 9 8 7 6 3991680 cách       

Một chiếc nhãn gồm phần đầu và phần thứ hai  1; 2; ; 25 

 Có 24 cách chọn phần đầu

 Có 25 cách chọn phần thứ hai

Giả sử biển số xe là a a a a a a 1 2 3 4 5 6

Vậy theo qui tắc nhân ta có 26 9 10 10 10    102340000 biển số xe

Chủ đề 2 HOÁN VỊ - CHỈNH HỢP - TỔ HỢP

A KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM

HOÁN VỊ

Một tập hợp gồm n phần tử (n 1) Mỗi cách sắp xếp n phần tử này theo một thứ tự nào đó được gọi là một hoán vị của n phần tử

Số các hoán vị của n phần tử là: P n  n!

Cho k phần tử khác nhau: $ a_1, a_2, \ldots, a_k $ Một hoán vị lặp cấp $ n $ và kiểu $ (n_1, n_2, \ldots, n_k) $ của k phần tử là cách sắp xếp n phần tử, trong đó có $ n_1 $ phần tử $ a_1 $, $ n_2 $ phần tử $ a_2 $, và $ n_k $ phần tử $ a_k $ với điều kiện $ n_1 + n_2 + \ldots + n_k = n $.

Số các hoán vị lặp cấp n kiểu  n 1, n 2, , n k  của k phần tử là:

Cho tập A gồm n phần tử Một cách sắp xếp n phần tử của tập A thành một dãy kín được gọi là một hoán vị vòng quanh của n phần tử

Số các hoán vị vòng quanh của n phần tử là: Q n   n – 1 ! 

CHỈNH HỢP

Tập hợp A có n phần tử, và mỗi cách sắp xếp k phần tử của A (với 1 ≤ k ≤ n) theo một thứ tự nhất định được gọi là một chỉnh hợp chập k của n phần tử trong tập A.

Số chỉnh hợp chập k của n phần tử: !

 Công thức trên cũng đúng cho trường hợp k = 0 hoặc k n

Tập A có n phần tử Một chỉnh hợp lặp chập k của n phần tử trong tập A là một dãy gồm k phần tử, trong đó các phần tử có thể được lặp lại nhiều lần và được sắp xếp theo một thứ tự nhất định.

Số chỉnh hợp lặp chập k của n phần tử: A n k n k

TỔ HỢP

Cho tập A gồm n phần tử Mỗi tập con gồm k (1 k n) phần tử của A được gọi là một tổ hợp chập k của n phần tử

Số các tổ hợp chập k của n phần tử: !

Cho tập A = {a₁, a₂, , aₙ} và số tự nhiên k bất kỳ Một tổ hợp lặp chập k của n phần tử là một tập hợp gồm k phần tử, trong đó mỗi phần tử được chọn từ n phần tử của A.

Số tổ hợp lặp chập k của n phần tử: C n k C n k k   1 C n k n    1 1

3 Phân biệt chỉnh hợp và tổ hợp

 Chỉnh hợp và tổ hợp liên hệ nhau bởi công thức: A n k k C! n k

 Chỉnh hợp: có thứ tự

 Tổ hợp: không có thứ tự

 Những bài toán mà kết quả phụ thuộc vào vị trí các phần tử –> chỉnh hợp

Ngược lại, là tổ hợp

 Cách lấy k phần tử từ tập n phần tử (k n ):

+ Không thứ tự, không hoàn lại: C n k

+ Có thứ tự, không hoàn lại: A n k

+ Có thứ tự, có hoàn lại: A n k

MỘT SỐ BÀI TOÁN ĐIỂN HÌNH

ĐỀ BÀI

Khi bạn muốn mua một áo sơ mi cỡ 39 hoặc cỡ 40, bạn có tổng cộng 5 màu cho áo cỡ 39 và 4 màu cho áo cỡ 40 Vậy tổng số sự lựa chọn về màu sắc và cỡ áo là 5 + 4 = 9 sự lựa chọn khác nhau.

Một người có 4 cái quần, 6 cái áo và 3 chiếc cà vạt khác nhau Số cách chọn một cái quần, một cái áo hoặc một cái cà vạt là tổng số lựa chọn từ từng loại trang phục.

Câu 3 Trên bàn có 8 cây bút chì khác nhau, 6 cây bút bi khác nhau và 10 cuốn tập khác nhau

Một học sinh có thể chọn một trong ba đồ vật: một cây bút chì, một cây bút bi, hoặc một cuốn tập Số cách chọn khác nhau cho học sinh là ba.

Trong một trường THPT, khối 11 có tổng cộng 280 học sinh nam và 325 học sinh nữ Nhà trường cần chọn một học sinh đại diện cho khối 11 tham dự dạ hội của học sinh thành phố Vậy, số cách chọn học sinh là tổng số học sinh trong khối, tức là 280 + 325 = 605 cách.

Trường THPT có thể chọn một học sinh tiên tiến để tham gia trại hè toàn quốc từ lớp 11A hoặc lớp 12B Lớp 11A có 31 học sinh tiên tiến, trong khi lớp 12B có 22 học sinh tiên tiến Tổng số cách chọn học sinh là 31 + 22 = 53.

Trong một hộp có sáu quả cầu trắng được đánh số từ 1 đến 6 và ba quả cầu đen được đánh số 7, 8, 9, tổng số cách chọn một quả cầu là 9.

Từ tỉnh A đến tỉnh B, có thể di chuyển bằng nhiều phương tiện khác nhau, bao gồm ô tô, tàu hỏa, tàu thủy và máy bay Mỗi ngày, có 10 chuyến ô tô, 5 chuyến tàu hỏa, 3 chuyến tàu thủy và 2 chuyến máy bay Tổng số cách di chuyển từ tỉnh A đến tỉnh B là tổng số chuyến của tất cả các phương tiện.

Trong cuộc thi tìm hiểu về đất nước Việt Nam, thí sinh có thể lựa chọn từ 8 đề tài về lịch sử, 7 đề tài về thiên nhiên, 10 đề tài về con người và 6 đề tài về văn hóa Tổng số đề tài mà mỗi thí sinh có thể chọn là 8 + 7 + 10 + 6, tương đương với 31 đề tài Do đó, mỗi thí sinh có 31 khả năng lựa chọn đề tài.

Câu 9 Từ các chữ số 1, 5, 6, 7 có thể lập được bao nhiêu chữ số tự nhiên có 4 chữ số (không nhất thiết phải khác nhau) ?

Câu 10 Từ các chữ số 1, 5, 6, 7 có thể lập được bao nhiêu chữ số tự nhiên có 4 chữ số khác nhau

Câu 11 Có bao nhiêu số tự nhiên có hai chữ số mà hai chữ số đều chẵn ?

Câu 12 Từ các chữ số 1, 2, 3, 4, 5, 6 có thể lập được bao nhiêu chữ số tự nhiên bé hơn 100 ?

Câu 13 Từ các chữ số 0, 1, 2, 3, 4, 5 có thể lập được bao nhiêu số lẻ gồm 4 chữ số khác nhau ?

Câu 14 Từ các chữ số 0, 1, 2, 3, 4, 5 có thể lập được bao nhiêu số chẵn gồm 4 chữ số khác nhau

Câu 15 Cho 6 chữ số 2, 3, 4, 5, 6, 7số các số tự nhiên chẵn có 3 chữ số lập thành từ 6 chữ số đó:

Câu 16 Có bao nhiêu số tự nhiên có hai chữ số mà các chữ số hàng chục lớn hơn chữ số hàng đơn vị?

Câu 17 Có bao nhiêu số tự nhiên có chín chữ số mà các chữ số của nó viết theo thứ tự giảm dần:

Câu 18 Có bao nhiêu số tự nhiên có 3 chữ số:

Câu 19 Cho các chữ số 1, 2, 3,., 9 Từ các số đó có thể lập được bao nhiêu số a) Có 4 chữ số đôi một khác nhau

A 3024 B 2102 C 3211 D 3452 b) Số chẵn gồm 4 chữ số khác nhau và không vượt quá 2011

Câu 20 Có bao nhiêu số tự nhiên có 3 chữ số lập từ các số 0, 2, 4, 6,8 với điều các chữ số đó không lặp lại:

Câu 21 Cho tập A1, 2, 3, 4, 5, 6, 7,8 Từ tập A có thể lập được bao nhiêu số gồm 8 chữ số đôi một khác nhau sao các số này lẻ không chia hết cho 5

Câu 22 Từ các số 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 lập được bao nhiêu số tự nhiên gồm 4 chữ số khác nhau và là số chia hết cho 5

Câu 23 Cho tập A0,1, 2, 3, 4, 5, 6 Từ tập A có thể lập được bao nhiêu số tự nhiên gồm 5 chữ số và chia hết cho 5

Câu 24 Số các số tự nhiên gồm 5 chữ số chia hết cho 10 là:

Câu 25 Cho tập hợp số : A0,1, 2, 3, 4, 5, 6.Hỏi có thể thành lập bao nhiêu số có 4 chữ số khác nhau và chia hết cho 3

Câu 26 Hỏi có tất cả bao nhiêu số tự nhiên chia hết cho 9 mà mỗi số 2011 chữ số và trong đó có ít nhất hai chữ số 9

Câu 27 Số 253125000 có bao nhiêu ước số tự nhiên?

Câu 28 Có 3 kiểu mặt đồng hồ đeo tay (vuông, tròn, elip) và 4 kiểu dây (kim loại, da, vải và nhựa)

Hỏi có bao nhiêu cách chọn một chiếc đồng hồ gồm một mặt và một dây?

Một người có 4 cái quần, 6 cái áo và 3 chiếc cà vạt Để chọn một bộ "quần-áo-cà vạt", số cách chọn khác nhau là tích của số lượng từng loại trang phục Cụ thể, số cách chọn sẽ là $4 \times 6 \times 3$.

Để chọn đồng thời một hộp bút màu đỏ và một hộp bút màu xanh từ thùng có 12 hộp bút màu đỏ và 18 hộp bút màu xanh, ta có tổng số cách chọn là tích của số hộp màu đỏ và số hộp màu xanh Cụ thể, số cách chọn là \$12 \times 18 = 216\$.

Câu 31 Trên bàn có 8 cây bút chì khác nhau, 6 cây bút bi khác nhau và 10 cuốn tập khác nhau

Số cách khác nhau để chọn được đồng thời một cây bút chì, một cây bút bi và một cuốn tập

Câu 32 Một bó hoa có 5 hoa hồng trắng, 6 hoa hồng đỏ và 7 hoa hồng vàng Hỏi có mấy cách chọn lấy ba bông hoa có đủ cả ba màu

Một người vào cửa hàng ăn có thể chọn thực đơn bằng cách lựa chọn một món ăn từ năm món có sẵn, một loại quả tráng miệng từ năm loại quả và một loại nước uống từ ba loại nước Số cách chọn thực đơn sẽ được tính bằng tích của số lựa chọn cho từng phần, cụ thể là \$5 \times 5 \times 3\$.

Trong một trường THPT, khối 11 có 280 học sinh nam và 325 học sinh nữ Nhà trường cần chọn một nam và một nữ để tham gia trại hè của học sinh thành phố Số cách chọn hai học sinh này là tích của số học sinh nam và số học sinh nữ, tức là $280 \times 325$.

Đội học sinh giỏi của trường THPT gồm 5 học sinh khối 12, 4 học sinh khối 11 và 3 học sinh khối 10 Để chọn ba học sinh sao cho mỗi khối có một em, ta có thể tính số cách chọn bằng cách nhân số học sinh của từng khối lại với nhau Cụ thể, số cách chọn là \$5 \times 4 \times 3 = 60\$.

Có 10 cặp vợ chồng tham dự tiệc, và chúng ta cần tính số cách chọn một người đàn ông và một người phụ nữ sao cho họ không phải là vợ chồng Để giải bài toán này, ta có thể chọn một người đàn ông từ 10 người, sau đó chọn một người phụ nữ từ 9 người còn lại, không bao gồm vợ của người đàn ông đã chọn Tổng số cách chọn sẽ là $10 \times 9 = 90$.

Câu 37 Có bao nhiêu cách sắp xếp 3 nữ sinh, 3 nam sinh thành một hàng dọc sao cho các bạn nam và nữ ngồi xen kẽ:

Câu 38 Số điện thoại ở Huyện Củ Chi có 7 chữ số và bắt đầu bởi 3 chữ số đầu tiên là790 Hỏi ở

Huyện Củ Chi có tối đa bao nhiêu máy điện thoại:

Câu 39 Có bao nhiêu cách xếp 4 người A,B,C,D lên 3 toa tàu, biết mỗi toa có thể chứa 4 người

Câu 40 Có 3 nam và 3 nữ cần xếp ngồi vào một hàng ghế Hỏi có mấy cách xếp sao cho : a) Nam, nữ ngồi xen kẽ ?

A 72 B 74 C 76 D 78 b) Nam, nữ ngồi xen kẽ và có một người nam A, một người nữ B phải ngồi kề nhau ?

A 40 B 42 C 46 D 70 c) Nam, nữ ngồi xen kẽ và có một người nam C, một người nữ D không được ngồi kề nhau ?

Có một bàn dài với 2 dãy ghế đối diện, mỗi dãy có 6 ghế Chúng ta cần xếp chỗ ngồi cho 6 học sinh trường A và 6 học sinh trường B Trong trường hợp a), yêu cầu là bất kỳ 2 học sinh nào ngồi cạnh nhau hoặc đối diện nhau phải thuộc khác trường Câu hỏi đặt ra là có bao nhiêu cách xếp chỗ ngồi cho các học sinh trong tình huống này.

A 1036800 B 234780 C 146800 D 2223500 b) Bất kì 2 học sinh nào ngồi đối diện nhau thì khác trường nhau

ĐẾM TỔ HỢP LIÊN QUAN ĐẾN HÌNH HỌC

CÁC BÀI TOÁN TÌM TỔNG

Tiêu đề	Chuyên đề Tổ hợp Xác suất
Tác giả	Bùi Trần Duy Tuấn
Trường học	Trường Đại học Quảng Nam
Chuyên ngành	Toán học
Thể loại	Chuyên đề
Năm xuất bản	2018
Thành phố	Quảng Nam

Định dạng
Số trang	180
Dung lượng	3,64 MB