Bài giảng yếu tố nguy cơ và phòng ngừa đái tháo đường

YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ PHÒNG NGỪA ĐÁI THÁO ĐƯỜNG... Tại sao phải tầm soát đái tháo đường?Người đái tháo đường típ 2 thường không nhận biết triệu chứng đường huyết cao ĐH cao trên ngưỡng thậ

YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ PHÒNG NGỪA ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Lối sống thay đổi

Tỷ lệ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG gia tăng

10/07/23 4

10/07/23 5

# 50% không được chẩn đoán

- Cứ 7 giây trên thế giới có một người ĐTĐ chết

- Tiêu tốn: 376 tỷ USD năm 2010, 465 tỷ USD năm 2011,

471 tỷ USD năm 2012 , 612 tỷ năm 2014 chăm sóc bệnh ĐTĐ

DỊCH TỄ ĐTĐ (THEO IDF 2015)

IDF Diabetes Atlas 5th ed , International Diabetes Federation 201410/07/23 6

Tại sao phải tầm soát đái tháo đường?

Người đái tháo đường típ 2 thường không nhận biết triệu

chứng đường huyết cao

ĐH cao trên ngưỡng thận mới có triệu chứng

=> Tỷ lệ đái tháo đường chưa được chẩn đoán cao

=> Đái tháo đường típ 2 thường được phát hiện muộn

=> 50% bệnh nhân Đái tháo đường típ 2 mới chẩn đoán đã phát hiện biến chứng

10/07/23 8

Undiagnosed diabetes

ĐTĐ không được chẩn đoán trong các cuộc điều tra

10/07/23 10

Yếu tố nguy cơ đái tháo đường típ 2

Lớn tuổi

Yếu tố dân tộc (vd: African American, Latino, Native American, Asian American, Pacific Islander)

Béo phì hay/ và béo phì vùng bụng.

Thói quen ăn uống: giàu năng lượng, nhiều CH

Ít vận động thể lực

10/07/23 11

Yếu tố nguy cơ đái tháo đường típ 2 (tt)

Đã được chẩn đoán RLĐH đói, RLDNĐ.

Gia đình (cha mẹ) có người bị đái tháo đường

Tiền căn đái tháo đường thai kỳ, sanh con to…

H/chứng chuyển hóa: tăng HA, TG cao, HDL-C thấp

Hội chứng buồng trứng đa nang.

Yếu tố trong tử cung, sanh nhẹ cân

10/07/23 12

Tần suất (%) bệnh theo vùng và tuổi, phái

10/07/23 13

10/07/23 14

10/07/23 15

Tiêu chuẩn của WHO chẩn đoán béo phì ở Châu Á.

Phân loại BMI (kg/m2) Nguy cơ bệnh lý

BE ÙO PHÌ

 Béo phì dạng nam (dạng trái táo)

đa số mỡ ở tạng (mỡ xấu có hại)

 Béo phì dạng nữ ( dạng trái lê )

chủ yếu mỡ dưới da.

10/07/23 17

Mỡ tạng Mỡ dưới da

10/07/23 18

Top 10 nước có bệnh nhân đái tháo đường

cao nhất

10/07/23 21

10/07/23 22

TỶ LỆ BÉO PHÌ TẠI CANADA

10/07/23 23

HIỆN TẠI:

Gia tăng tỷ lệ béo phì trẻ em

10/07/23 24

Sự gia tăng béo phì ở trẻ em

10/07/23 25

Sự gia tăng béo phì ở trẻ em

10/07/23 26

Thói quen ăn ngọt và thức ăn nhanh

(Fast food)

10/07/23 27

Ít vận động

10/07/23 28

Vòng xoáy bệnh lý

của Béo Phì

ở Trẻ Em

10/07/23 29

TẦM SOÁT ĐTĐ

Không tầm soát với đái tháo đường típ 1

Tỷ lệ ĐTĐ típ 1 thấp nên tầm soát không hiệu quả

10/07/23 30

10/07/23 31

TẦM SOÁT ĐÁI THÁO ĐƯỜNG típ 2

Chỉ tầm soát đối với ĐTĐ típ 2 để phát hiện tiền

ĐTĐ Mục đích THAY ĐỔI LỐI SỐNG ngăn ngừa xuất hiện bệnh ĐTĐ

Đối với người > 45 tuổi: nên tầm soát tất cả mỗi 3

năm/lần.

Đối với người < 45 tuổi: tầm soát ĐTĐ nếu BMI >

25 kg/m2 và kèm 1 trong yếu tố sau

10/07/23 32

 Sanh con > 4kg, hay đã có chẩn đoán ĐTĐ thai kỳ.

Tăng huyết áp, hay tăng TG, giảm HDL

 Có buồng trứng đa nang

 Tiền căn RLĐHĐ, RLDN Glucose

LS có triệu chứng đề kháng Insulin: gai đen, béo phì

10/07/23 33

Tầm soát ĐTĐ típ 2

- Nếu kết quả bình thường kiểm tra ĐH 3 năm /lần.

- Nếu có RLĐH (tiền đái tháo đường ) nhất là người

có BMI > 25 kg/m2, kiểm tra đường huyết mỗi năm.

10/07/23 35

Tầm soát đái tháo đường típ 2 ở trẻ em

không triệu chứng (< 18 tuổi)

 Xét nghiệm đường máu mỗi 3 năm /lần

 Tuổi bắt đầu tầm soát:

10 tuổi hay lúc dậy thì nếu dậy thì trước 10 tuổi.

Không tầm soát đái tháo đường típ 1

10/07/23 36

Tiêu chuẩn tầm soát :

Trẻ em dư cân

- BMI > 85th percentile theo tuổi,giới

- hay cân theo chiều cao > 85th percentile

- hay cân > 120% cân nặng lý tưởng theo chiều cao

10/07/23 37

Có thêm > 2 yếu tố sau:

 tiền căn gia đình đái tháo đường (cha mẹ, ông bà )

 dân tộc, chủng tộc (Native American, African American,

Latino, Asian American, Pacific Islander)

Có triệu chứng hay bệnh lý kháng Insulin (dấu gai đen

(acanthosis nigricans), tăng HA, RLLM, buồng trứng đa

nang, sanh nhẹ cân

Mẹ tiền căn ĐTĐ hay ĐTĐ thai kỳ

10/07/23 38

DẤU GAI ĐEN

10/07/23 39

Áp dụng cho người có RLĐH đói ( IGT), RLDNĐ (IFG), hay A1C từ 5.7–6.4%.

1- thay đổi lối sống

3- Tầm soát và điều trị yếu tố nguy cơ tim mạch

Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

10/07/23 40

Yếu tố nguy cơ không thay đổi được

Tuổi gia tăng

Tiền căn gia đình

Yếu tố nguy cơ có thể thay đổi

 Lối sống thụ

động

10/07/23 42

10/07/23 43

Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

1- Thay đổi lối sống

Tăng vận động thể lực

Sống tích cực: tham gia sinh họat và họat động ngòai trời, họat động tập thể

Chế độ ăn uống phù hợp:

GIẢM ngọt, béo, muối

TĂNG chất xơ, trái cây và rau xanh.

Giảm cân và giữ cân mức phù hợp.

Tập giảm stress trong cuộc sống

Bỏ thói quen hút thuốc, bia rượu

10/07/23 44

Giảm cân – kiểm soát cân nặng

Giảm ăn cholesterol, chất béo

Ngưng, giảm bia rượu

Tăng vận động thể lực

10/07/23 45

Transfat

10/07/23 46

Cần tránh

10/07/23 47

Cần tránh

10/07/23 48

10/07/23 49

CẦN TRÁNH BÉO PHÌ VÀ LỐI SỐNG

THỤ ĐỘNG

10/07/23 50

10/07/23 51

Không nên

10/07/23 52

Nên vận động thường xuyên trong

cuộc sống hàng ngày

10/07/23 53

Nên vận động thường xuyên

10/07/23 54

Tập thể dục ít nhất 30 - 60 phút/ngày

hay 150 phút /tuần

10/07/23 55

Ăn giảm muối ± dùng thuốc hạ áp

Ngưng hút thuốc lá

10/07/23 57

Vận động thể lực giúp ngăn ngừa

đái tháo đường típ 2

Nghiên cứu Đặc điểm và thời gian nghiên cứu Can thiệp Kết quả

Chế độ ăn + luyện tập

67.7% tần suất mới mắc tích

lũy ở nhóm chứng 43.8% (giảm 31%) 41.1% (giảm 46%) 46% (giảm 42%)

nhiên Theo dõi 3.2 năm

Chế độ ăn + luyện tập

Giảm 58% tần suất mới mắc ở nhóm “chế độ ăn

và luyện tập”

Pan XR, et al Diabetes Care 1997;20(4):537-44.

Tuomilehto J, et al N Eng J Med 2001;344:1343-50.

10/07/23 58

0 20 40 60 80

Adapted from Pan XR et al Diabetes Care 1997; 20: 537–44.

Nghiên cứu Da Qing: tác dụng thay đổi lối sống trên

BN Trung Quốc có rối loạn dung nạp glucose

Đối tượng BN được theo dõi trong vòng 6 năm

CĐA: 31% giảm nguy cơ (P < 0.03) Tâp TL: 46% giảm nguy cơ (P < 0.0005) CĐA và tập thể lực: 42% giảm nguy cơ (P <

0.005).

10/07/23 59

Vận động thể lực giúp ngăn ngừa

đái tháo đường típ 2

Nghiên cứu Đặc điểm và thời gian nghiên cứu Can thiệp Kết quả

Chế độ ăn + tập thể dục

Giảm 31% tần suất mới mắc đái tháo đường ở nhóm “metformin”

Giảm 58% tần suất mới mắc ở nhóm “chế độ ăn

và luyện tập”

Diabetes Prevention Program Diabetes Care 2002;25(12):2165-71.

10/07/23 60

Kết luận

nguy cơ gia tăng bệnh ĐTĐ.

có yếu tố nguy cơ cũng như tiền đái tháo đường.

em.

10/07/23 62