Giáo Dục Học, Phương Pháp Giảng Dạy, Sinh Học, Di Truyền, Lớp 12.Docx

LỜI CẢM ƠN ĐẠIHỌCQUỐCGIA HÀ NỘI TRƯỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC TNƯ TTRỂ N NN G T CHOHỌNỆ N TRNGẠỌ ẦN TRỀN–NỌ TRNGỌỔTNG LUẬNVN TẠƯ ẠN Ọ HÀNỘI 2015 ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀ NỘI TRƯỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC TNƯ TTRỂ N NN G T CHOHỌNỆ[.]

LUẬNVN TẠƯ ẠN Ọ

HÀNỘI-2015

ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀ NỘI

TRƯỜNGĐẠIHỌCGIÁODỤC

TNƯ

TTRỂ N NN G T CHOHỌN Ệ N TRNGẠỌ

ẦN:TRỀN– NỌTRNGỌ Ổ THÔNG

LUẬNVN TẠƯ ẠN Ọ

NNGN: ẬNVƯ NGẠỌ

ỘNN Ọ :

Ngườihướngdẫnkhoahọc:GTNguễnĐc Thnh

HÀNỘI- 2015

LỜICẢN

TôixinchânthànhcảmơntậpthểThầyCôTrườngĐạihọcGiáodục-ĐạihọcQuốcGiaHàNội,phòngQuảnlýđàotạovàNghiêncứukhoahọc,phòngTưliệuđãtạomọiđiềukiệngiúpđỡtôitrongsuốtquátrìnhhọctập,nghiêncứuvàh oà n thànhluậnvănthạcsĩ

Bằnglòngkínhtrọngvàbiếtơnsâusắc,emxinchânthànhcảmơnPGS.TS.NguyễnĐứcThành,ngườithầyđãdànhnhiềuthờigian,côngsứcvàtâmtrítrựctiếphướngdẫnemhoànthànhluậnvăn

XinchânthànhcảmơnBangiámhiệu,

cácthầycôgiáocùngcácemhọcsinhtrườngTHPTNgôSĩLiên,trườngTHPTTháiThuậnthuộctỉnhBắcGiangđãtạođiềukiệnchotôikhảosáttìnhhìnhthựctếviệcdạyhọcvàtổchứcthựcnghiệmsưphạm

Tôix i n c h â n t h à n h cảmơ n g i a đ ì n h , n g ư ờ i t h â n v à đ ồ ngn g h i ệpđ ã đ ộ ngviên,giúpđỡtạomọiđiềukiệnđểtôihoànthànhluậnvănnày

Xintrânthànhcảmơn!

HàNội,tháng10năm2015Tácgi

ả

LêThịNhư

MỤC LỤC

Lờicảmơn i

Danhmụccáctừviếttắt ii

Danhmụccácbảng v

Danhmụccácđồthịvàhình vi

MỞĐẦU 1

hươngỞLÝLUẬNVÀTHCTIỄNCỦĐ Ề TÀI 5

1.1 Tổngquanvềquátrìnhnghiêncứucóliênquanđến đềtài 5

1.1.1 Trênthếgiới 5

1.1.2 ỞViệtNam 7

1.2 Cơsởlíluận 9

1.2.1 Kháiniệmvềnănglực 11

1.2.2.Kháiniệmh á i quáthóavàcácsựi ện 1 3 1.2.3 Kháiniệmnănglựcháiquáthóavàpháttriểnnăng lựcháiquáthóa1 9 1.3 Cơsởthực tiễn 23

1.3.1 Phươngphápxácđịnh 23

1.3.2 Nộidungxácđịnhthựctrạng 23

1.3.3 Kếtquảđiềutra 23

hươngT TRỂNNNGT ỌN ỆNT R N G ẠYH ỌƯ N G Ầ N TRỀN-SINHHỌC12 31

2.1 PhântchcấutrúcnộidungiếnthứcchươngI,IIDitruyền,sinhhọc12,trunghọ c phổthông .3 1 2.1.1 Cấut r ú c v à l o g i c v ậ n đ ộ n g c av ậ t c h ấ t d i truyềnở c ấ p đ ộ p h â n t 31

2.1.2 Cấutrúcvàlogicvậnđộngcavậtchấtditruyềnởcấpđộtếà o 34

2.1.3 Tácđộngqualạigiacácgen 37

2.2 Nănglựch á i quáthóahọcsinhcầnđạtđưchihọcchươngI,IIphần5Ditruyềnhọc .4 1 2.2.1 MụctiêuchươngI,II,Ditruyềnhọc,sinhhọc12 41

2.2.2.Cácnănglựch á i quáthóa 42

2.3 QuitrìnhpháttriểnnănglựcháiquáthóatrongdạyhọcchươngI,IIDitruyềnhọc,sinhhọc12trun

ghọcphổthông .48

2.3.1.Quitrìnhchung 4 8 2.3.2.Giảithchquitrình 48

2.4 Biệnpháppháttriểnnănglựcháiquáthóachohọcsinhquacácsựiệntrongdạyhọc chươngI,IIphần5,Ditruyềnhọc,sinhhọc12,THPT 52

2.4.1 Sd ụ n g phươngpháptrựcquan 52

2.4.2.Tổchứchoạtđộngnhóm 552.4.3.Sd ụ n g câuhivàà i tập .5 8 hương3T C NGHIỆMƯ Ạ M 62

3.1 Mụcđchthựcnghiệm 62

3.2 Phươngphápthựcnghiệm 62

3.2.1 Chọntrường 62

3.2.2 Chọnlớp 62

3.2.3.Bốtrt h ự c nghiệm 6 3 3.2.4.Nộidungthựcnghiệmsưphạm 64

3.2.5.Phươngphápxl s ố liệu 643.3.Kếtquảthựcnghiệm 67

3.3.1 Kêtquảh ọ c tập 67

3.3.2 Nănglựcháiquáthóa 71

KẾTLUẬNVÀKHUYẾNNGH 81

1 Kếtluận 81

2.Khuyếnnghị .81

TÀILIỆUTHAMKHẢO 84

PHỤLỤC 87

ídochọnđềti

ỞĐẦ

1.1 Doyêucầuđổimớiphươngphápdạyhọchiệnn ay

Sựt h â m n h ậps â u s ắcv à t h ư ờ ngxuyênc a k h o a h ọcv à o n ềnđ ạ ic ô n g nghiệpđãlàmxuất hiệnmộtlĩnh vựckhoa họcchuyênbiệt

đãt h â m nhậpvàonhiềulĩnhvựcsảnxuất,kểcảnềnsảnxuấtraca cảitinhthần,trongđ ó cógiáodục.Việcchuyểnhoánhngthànhtựuca rấtnhiềungànhkhoahọckỹthuậtkhácnhauvàothựctiễndạyhọcvàlýluậndạyhọclàmộttiềmnăngvôtậnvàtolớn,tạonênsứcmạnhvôgiáca côngnghệdạyhọchiệnđại

Nângcaochấtlưnggiáodụcvàđàotạolàmộtmụctiêuquantrọngca sựnghiệpđổimớigiáodụchiện nayở nước ta, trong đóđổimớiphươngphápdạyhọcđ ư c coilàmộttrongnhngnhiệmvụchiếnlưc.Hiệnnay,đổimớiphươngphápd ạyhọcđ

a n g l à m ộ tn h i ệmvục ấpt h i ếtc a n g à n h g i á o

d ục.T r o n g b ốic ảnhá p dụngkhoahọccôngnghệtiêntiếnvàodạyhọc,đổimớiphươngphápdạyhọcđãtrởthànhmộtxuthếchungca thếgiới

Cht r ư ơ n g ca BộGiáodụcvàĐàotạođólà

phảiđổimớiphươngtiện,mụcti êu ,p h ư ơ n g p h á

p dạyhọcđ ể h ư ớ ngmọih o ạtđ ộ ngdạyhọcv à o n

g ư ờ ih ọc,lấyn g ư ờ ihọclàmtrungtâm,pháthuytínhtíchcực,tựgiác,chđộng,sángtạoca n g

ư ờ ihọc,pháttriểnnănglựctrítuệchungnhưtưduytrừutưn g , tưduylogic,tưduybiệnchứng,rènluyệncácthaotáctưduynhưtrừutưng,phântích,tổnghp,sosánh,kháiquáthóa

Theoquanđiểmtriếthọcduyvậtbiệnchứngthìmọihiệntưn g tronggiớitựnh i ê n đềulànhnghìnhthứcvậnđộngkhácnhauca vậtchất.Bởivậy,muốnnắmđưcbảnchấtca mộth

Quatìmhiểu thựctrạng năng lựcKQHởmộtsốtrườngphổthôngchúngtôit h ấynănglực KQHởHScònyếu,GVchưa quantâmđầyđđ ể pháttriểnnănglựcn ày choHS

1.4 Xuấtpháttừvitrviệcpháttriểnnănglựckháiquáthóatrongdạyhọc.

Đểhọcsinhchđộng,tíchcực,sángtạotronghọctậpthìtấtyếuphảiđổimớiPPDH.HSnắmvngđưckiếnthứclàphảiháiquáthóađưcđặcđiểmbảnchất,xácđịnhđưcmốiquanhệgiacácyếutốcấutrúc,gọitênđưcchúnglàgìvàsắpxếpkiếnthứctheomộttrìnhtựcóhệthống

Sinhhọclàmộtmônkhoahọcvềsựsống,trongnhngnămquaSinhhọcp h á t triểnvôcùngmạnhmẽ,đãtchlũyđưcmộtkhốilưnglớncác tàiliệucótínhchấtsựkiện,hìnhthànhnhngquanđiểmkhoahọccótínhchấtphươngphápluận.Mộttrongnhngquanđiểmquantrọnglàquanđiểmhệthống.Trongnhàtrườngviệcxâydựnghệthốngkiếnthứcsinhhọccầnđưcnhậnthứcnhưmộtcáchtiếpc ậnmớitrongmụctiêuđàotạo

Kháiquáthóalàhoạtđộngnhậnthứcnhằmphảnánhcómụcđchthếgiớikháchquanvàoýthứcca mỗingườimàkếtquảlàhìnhthànhhệthốngkháiniệmvềsựvật,hiệntưng,mốiquanhệnhânquả,quanhệquyluậtvềquátrìnhtừđóhình thànhhọcthuyếtkhoahọc

Từnhnglídotrên,đểgópphầnnângcaochấtlưngdạyhọcsinhhọclớp12,chúngt

ôilựachọnvànghiêncứuđềtài:"Pháttriểnnănglựckháiquáthóa

3.5 Thựcnghiệm sưphạm đểđánhgiáhiệuquảgiảthuyếtđ ư ợ cnêu

Đốitượngvkháchthểnghiêncu

4.1 Đốitượngnghiêncứu

sinhhọc12

8.2 Phươngphápđiềutra

Nhằmxácđịnhnhậnthứcca giáoviênvềpháttriểnnănglựckháiquáthóachohọcsinhtrongchươngI,IIphầnDitruyềnhọc,Sinhhọc12THPT.Biệnphápr èn luyệnca GVđãsdụng,khảnăngkháiquáthóaca họcsinh

hương:Cơsởlíluậnvàthựctiễncađềtài

hương:Pháttriểnnănglựckháiquáthóachohọcsinhquacácsựkiệncụthểtrongphầ

nditruyềnhọc–sinhhọc12THPT

hương3:Thựcnghiệmsưphạm

ỞÍ ẬNVTTỄNỦ ĐỀT

1.1 Tổngquanvềvấnđềnghiêncu

Kháiquáthóalàmộttrongnhngthaotáctưduycơản,lànănglựcđặcthùcatưduyconngười.Kháiquáthóagimộtvaitròquantrọngtrongquátrìnhlĩnhhộ ih ệ t h ố n g c á c

h á i n i ệ m V ì vậyn g h i ê n c ứ u n ă n g l ự c h á i q u á t h ó a đ ư crấtnh iều nhàtâmlhọcquantâm.hôngchỉtạiViệtnammàcònởtrêntoànthếgiới

1.1.1 Trênthếgiới

J.Piaget(1896-1980,mộtnhàtâmlíhọcThụySĩ.J.Piagetcónhngđónggó p v ô

cù ng tolớntrong việctìmhiểuquá trìnhphát triểntrítuệca trẻ.Piagetxâyd ựnghọcthuyếtvềsựhìnhthànhvàpháttriểntrítuệ.Họcthuyếtnàycoitrítuệlàsựphốihpcáchànhđộngbêntrongca chthể,đólànhngthaotác.Theoông,trongđógiaiđoạntừ11-

15tuổi(thờikỳthaotáccụthể),cácthaotáctâmtrđưcá p dụngchocácvậtvàcácsựvật.Trẻphânloạichúng,sắpxếpchúngtheothứtự,vàđảongưcchúngsauđócóthểlấykếtquảc

a cácthaotáccụthểđóvàh á i quáthoáthànhnhnggiảthuyếtvềquanhệlôgicca chúng.Ôngđưaravdụđólàvấnđềquảlắcgồmnhiềubiếntố:chiềudàisi dây,trọnglungquảlắc,lựcđẩy, Nhậnxétvềbiếntốkiểmsoáttốcđộđungđưaca quảlắc.HScóthểsosánhmộtquảlắcdàinhẹvớimộtquảlắcngắn,nặngvàkếtluậnlàcảhaiyếutốđềuquantrọng.Trênthựctế,chiềudàisidâycóvaitròquyếtđịnhtrongtốcđộdaođộngca quảlắc.[12]

G.Bruner(1915-?),nhàtâmlíhọcngườiMĩ.Ôngnghiêncứuvềtâmlíhọc

vàcácquátrìnhnhậnthức.Ôngmôtảsựpháttriểntrítuệgiốngnhưmộtquátrìnhđitừcáchànhđộngthựctiễnđếncácmẫuhìnhtưn g vàcuốicùnglàđiđếncáckháiniệm.T ro

ng t ác phẩm“Tâmlíhọcnh ậnthức”,ôngđã nghiêncứ ukhá i quáthóavàvaitròca nóởcácmứcđộkhácnhautronghoạtđộngtrítuệ

L.X.Vugotxki(1896-1934),nhàtâmlh ọ c lớncaLiênXôcũ.Ônglàngườiđ ặ t nềnmóngchotâmlýhọchoạtđộnglàn

ềntâmlýhọclấyh á i niệmhoạtđộngtron

ghọcthuyếtMác-xtlàmh á i niệmcôngcụthenchốtnhấtđểđưanềntâmlýh ọ c thoáth itìnhtrạngh nghoảng,ếtắcdođườnglốiduytâm,nộiquan,thần

hoátâmlýngười,vàđườnglốiduyvậtmáymóc,sinhvậthoátâmlýngười,tạonênhồicuốithếỷ XIXvàđầuthếỷ XX.[12]

Quyluậtcơản,đầutiênlàquyluậtchuyểntừcácchứcnăngtâmlcấpthấpthành cácchứcnăngtâmlcấpcao,chuyểntừhìnhthứcvàphươngpháphànhvit r ự c tiếp,tựnhiênsangcácchứcnăngtâmlýgiántiếp,nhântạotrongquátrìnhpháttriển vănhóa.Quátrìnhhìnhthànhcácchứcnăngtâmlcấpcaoởtrẻemthựcchấtlàquá trình trẻemlĩnh hộii n h n g h i ệ m xãhội-lịchsđ ư cế t tinhtrong

cáccông cụý hiệudoloàingườisángtạora,làquátrìnhtrẻhọccáchsd ụ n g cáccôngc

ụý hiệuđó,i ế n chúngtừchỗlàphươngtiệncagiaotiếpxãhộiởê n ngoàithànhphươngtiệntâmlýcacánhânởêntrong

Trongquyluậtnày,Vưgotxkiđặcbiệtnhấnmạnhvaitròca kýhiệuvớitưc á ch làcôngcụtâmlýquyđịnhtínhchấtxãhội-

lịchsca cácchứcnăngtâmlývànhấnmạnhvaitròquyếtđịnhca hoạtđộnghptácgiatrẻemvớingườilớnthôngquacôngcụkýhiệu

- Giaiđoạn5:Thựchiệnhànhđộngtrongtríóc

7Tómlạitrongsuốtbềđầylịchs,cácnghiêncứutrênthếgiớichyếutậptrungnghiêncứuvấnđềtưduyvàháiquátởcáckhíacạnhcơả n sau:

quáthóaởtrẻemởđộtuổimầmnon(1 HồNgọcĐạivàcácđồngnghiệpcaôngnghiêncứusựpháttriểntưduyvàh á i quáthóacatrẻemởậ c tiểuhọc.

- Cáctácgiả:PhạmThịHồngNga,PhạmthịĐứccũngnghiêncứuh ả năng

háiquáthóacatrẻemnhưngởlớp1

- LuậnánphótiếnsĩcaTrầnXuânHươngthìnghiêncứutưduycatrẻemmẫugiáo.Trongđó,tácgiảiđisâutìmhiểutưduytrựcquansơđồ,giúptrẻhìnhthànhiểutưngháiquáthóaquaiệnphápxâydựngvàsd ụ n g cácmôhình,c ác sơđồtrựcquan

- LuậnánThạcsĩVũThịNgânchyếutìmhiểuhảnăngháiquáthóacatrẻmẫugiáo5tuổi, các đặcđiểmvàconđườnghìnhthành,ướcđầu đềxuấtmộtsố

iệnpháphìnhthànhKQHchotrẻ5tuổitrêngiờhọclàmquen vớiđồvậtvàthiênnhiên

- LuậnánThạcSĩLêThanhNga,tácgiảtậptrungnghiêncứuh ả năngháiquáthóacáciểutưngtoánsơđẳngởtrẻmẫugiáo5tuổivàiệnpháphìnhthành

hảnăngđóchotrẻtheochươngtrìnhcảicáchởchương2,tậphp–sốlưng,hìnhdạng

Trongcácluậnvăntrên:tácgiảnghiêncứuđặcđiểm,bảnchấtca NLKQHv à vaitròca việcpháttriểnNLnàychotrẻmầmnon,khảnăngKQHca trẻởđộtuổinàycònmangtínhhpnhấtcácđốitưngmàchưacósựphântíchchúngvàt á c h

r a nhngdấuhiệubảnchất,chyếuchỉdựavàosựgiốngnhaubênngoài Các

tácgiảcũngđãphântchđưccácmứcđộpháttriểnNLKQHca trẻcũngnhưnhngyếutốảnhhưởngđếnsựpháttriểnNLnàytừđócóhướngtácđộngphùhp.Tuynhiên,KQHđưc cáctácgiảđềcậpđếnkhinghiêncứuởlứatuổimầmnonthựcchấtnặngvềKQHkinhnghiệm

Mộtsố đềtàinghiêncứuvềsựhìnhthànhNLKQH chohọcsinhtrunghọccơsởvàTHPTtronglĩnhvựctoánhọcnhư:

- LuậnánThạcsĩcaĐàoThịLiễu(2013).Bồidưỡngnănglựctoánhọchóacá c tìnhhuốngthựctiễnchohọcsinhthôngquadạyhọcnộidungxácsuấtthốngêởtrườngtrunghọcphổthông.LuậnvănThạcsĩKhoahọcGiáodục,TrườngĐạihọcSưphạm-ĐạihọcTháiNguyên.ĐềtàinhằmPháttriểnhảnăngtưduycótnhháiquátchohọcsinh

- Luận văn “pháttriểnnănglực kháiquáthóaca h ọcsinhkhidạyhọcmộtsốkháiniệmgiảitíchởlớp11trườngtrunghọcphổthông”ca tácgiảTrầnThịThuThảo

- Luậnvăn“trừutưn g hóa–

kháiquáthóatrongdạyhọcđạisốvàgiảitíchởtrunghọcphổthông”ca tácgiảNguyễnThịMỹHằng

- Luậnvăn“rènluyệnchohọcsinhtrunghọcphổthôngnănglựckháiquáth ó

a tìnhhuốngthựctiễntheoquanđiểmtoánhọc”ca tácgiảPhanAnh

- Luậnvăn“rènluyệnkhảnăngháiquáthóavàcáchoạtđộngtrítuệcóliênq u a n chohọcsinhtronghoạtđộnggiảitích12trunghọcphổthông”ca tácgiảNguyễnHuLuật

Cáct á c g i ảđ ã đ ề c ậpđ ế n K Q H n h ư mộtt h a o t á c t ư d u y cơả n, đ ư cr è n luyệnvàvậndụngbằngcáchkếthpvớicácthaotáctưduyhácnhưsosánh,trừutưn g hóatrongtoánhọc.CáctácgiảcũngxácđịnhconđườngrènluyệnNLKQHl à : kháiquát hóatừcáiriênglẻđếncáitổngquát,kháiquát hóatừcáitổng quátđếncáitổngquáthơn,háiquáthóatớicáitổngquátđãi ế tvàkháiquáthóatớicáitổngquátchưaiế t.Tuynhiên,các tác giả chưa đưara quytrìnhchungđểrènluyệnN L KQH.Tronglĩnhvựcsinhhọcnănglựch á i quáthóatđưcnghiêncứuhơn,tuynhiêntrongnhngnănmgầnđâynănglựch á i quáthóađưcmộtsốtácgiảnghiênc ứu

- Luậnvăn“sdụngbiệnphápháiquáthóađểhìnhthànhkiếnthứcchuyểnhóav ậtchấtvà năn glưng,si nh trưở ngvà p h á t tr i ểnt ro ng dạyhọcsi nh học1 1trunghọcphổthông”ca tácgiảĐiêuThịNhiên

- Luậnvăn:"Sdụngbiệnphápkháiquáthóatrongdạyhọc,chươngI,phần5,SH12trunghọcphổthông"ca tácgiảiNguyễnThịthy

HaitácgiảđềcậpđếnKQHnhưlàmộtbiệnphápđểxâydựngkiếnthứcchoHStrong

cá c k hâ u ca q uá t r ì n h dạyhọcb ằngcá c hs d ụngp h ốihpsá c h g iá o khoa,tàiliệuthamkhảo,phươngtiệntrựcquan,câuhi , bàitập,phiếuhọctậpvàhoạtđộngnhóm.Tácgiảcũngđãxâydựngđưc quytrìnhchunggiúprènluyệnNLK Q H thôngquaphântích,tổnghpvàtrừutưn g hóa,tácgiảchưanhấnmạnhvaitròca sosánhtrongKQHmàchỉtậptrunghìnhthànhkiếnthứcchuyểnhóavậtchấtvànănglưn g , sinhtrưởngvàpháttriểntrongdạyhọcsinhhọc11,THPT

Tómlạinănglựch á i quáthóađãvàđangđưcnghiêncứutừcáccấphọckhácnhauởcácchuyênngànhhọchác nhau,đưcnghiêncứunhiềuởbậcmầmn o n vàtiểuhọc.ỞbậcTHPTnănglựcháiquáthóađưcnhiềutácgiảnghiêncứutrongdạyhọcmônhóahọcvà toán học,còn đốivớimônsinh họccácđềtài cònrấtítđềcấpđếnnó.Vìvậyđâylàđiềukiệntốtnhấtđểđisâunghiêncứukhái

ĩnăngtácđộnglêncácnộidungtrongmộtloạitìnhhuốngchotrướcđểgiảiquyếtc á c vấnđềdotìnhhuốngnàyđặtra

TheoWeitnert(2001)nănglựclànhngkhảnăngvàĩ xảohọcđưchoặcsẵncó

giảiquyếtcáctìnhhuốngxácđịnh,cũngnhưsựsẵnsàngvềđộngcơ , xã hộiv à h ả n ă n g v

ậ nd ụngc á c c á c h g i ảiq u y ếtv ấnđềmộtc á c h c ó tráchnhiệmvàhiệuquảtrongnhngtìnhhuốnglinhhoạt

Khin gh iê nc ứuvềnăn gl ự c,cáct ácg i ảViệtNamcũngđã đ ư a ra nhngquanđiểmkhácnhauvềnănglực.TheoPhạmMinhHạc:nănglựclànhngđặcđ iểm tâm

lcánhânđápứngđưcnhngđòihi ca hoạtđộngnhấtđịnhnàođóvàlàđiềukiệnvàlàđiềukiệnđểthựchiệncóhiệuquảhoạtđộngđó

NguyễnCườngvàBerndMeier(2012)chorằngnănglựclàkhảnăngthựchiệncótráchnhiệmvàhiệuquảcáchànhđộng,giảiquyếtcácnhiệmvụ,vấnđềtrongnhngtìnhhuốngkhácnhauthuộccáclĩnhvựcnghềnghiệp,xãhộihaycánhân

- Dựavàodấuhiệuvềcác yếutốtạothànhkh ảnănghànhđộngđểđịnhn g h ĩ

a thì“nănglựclàkhảnăngvậndụngcáckiếnthức,kinhnghiệm,ĩ năng,tháiđộvàvậnhành(kếtnối)chúngmộtcáchhp lívàothựchiệnthànhcôngnhiệmvụhoặcgiảiquyếthiệuquảvấnđềđặtraca cuộcsống”.[5,tr.45]

Mộtnănglựclàtổhpđolườngđưccáckiếnthức,ĩ năngvàtháiđộmàmộtngười

mộtnhiệmvụtrongbốicảnhthựcvàcónhiềubiếnđộng.Đ ể thựchiệnmộtnhiệmvụ,mộtcôngviệccóthểđòihi nhiềunănglực

hácnhau.Vìnănglựcđưcthểhiệnthôngquaviệcthựchiệnnhiệmvụnênngườihọccầnchuyểnhóanhngkiếnthức,ĩ năng,tháiđộcóđưcvàogiảiquyếtcáct ì nh huốngmớivàxảyratrongmôitrườngmới.Cóthểhìnhdungmốiquanhệnhưsau:

KiếnthứcxKĩnăngxTháiđộxBốicảnh=Nănglực

Nhưvậy,cóthểnóikiếnthứclàcơsởđểhìnhthànhnănglực,lànguồnlựcđển g ư ờ ihọct ì m ra c á c h giảiquyếtt ốiư u đ ể t h ựch i ệnđ ư cnhiệmv ụh o ặcc ó

nhngcáchứngxphùhptrongbốicảnhphứctạp.Khảnăngđápứngphùhpvớibốicảnhlàđặctrưngquantrọngca nănglực.Tuynhiên,khảnăngđócóđưclạidựatrênsựđồnghóavàsd ụngcânnhắcnhngkiếnthức,ĩ năngcầnthiếttrongtừnghoàncảnhcụthể.

Nhngkiếnthứclàcơsởđểhìnhthànhvàrènluyệnnănglựclànhngkiếnthứcmàngườihọcphảinăngđộng,tựkiếntạo,huyđộngđưc Việchìnhthànhvàr è n luyệnnănglựcphảiđưc diễnratheođườngtrônốc,trongđócácnănglựccótrướcđưcsdụngđểkiếntạokiếnthứcmớivàđếnlưtmìnhkiếnthựcmớilạilànềntảngđểhìnhthànhnhngnănglựcmới

Kĩnăngtheonghĩahẹplànhngthaotác,nhngcáchthứcthựchành,vậndụngkiếnthức,kinhnghiệmđãcóđểthựchiệnmộthoạtđộngnàođótrongmộtmôitrườngquenthuộc.Kĩnănghiểutheonghĩarộng,baohàmnhngkiếnthức,nhnghiểubiết,nhngtrảinghiệm giúpcánhâncóthểthíchứngkhihoàncảnhthayđổi.[5,tr24]

Kiếnthức,ĩ nănglàcơsởcầnthiếtđểhìnhthànhnănglựctrongmộtlĩnhvựcnàođó.Tuynhiên,nếuchỉcókiếnthức,ĩ năngvềmộtlĩnhvựcnàođóthìch ư a ch ắ c

đ ãhình thành nănglực,màcòncầnđến việc sdụnghiệuquảcácnguồnkiếnthức,ĩ năngcùngvớitháiđộ,giátrị,tráchnhiệmca bảnthânđểthựchiệnth

àn h côngcácnhiệmvụvàgiảiquyếtcácvấnđềphátsinhtrongthựctiễnhiđiềukiệnvàbốicảnhthayđổi

[5,tr25]Vìvậy,vềbảnchấtca đánhgiánănglựcphảit h ô n g quađánhgiáhảnăngvậndụngkiếnthứcvàĩ năngthựchiệnnhiệmvụca HStrongcácloạitìnhhuốngphứctạpkhácnhau

Nhómnănglựclàmchv à pháttriểnbảnthân

- Nănglựctựhọc

 Nănglựcchuyênbiệt

Cácnănglựcchuyênbiệtlànhngnănglựcđưc hìnhthànhvàpháttriểntr ên cơsởcác năng lựcchungtheođịnh hướngchuyênsâu,riêngbiệttrongcácloạih ì n h hoạtđộng,công việchoặc tìnhhuống,môitrườngđặc thù,cầnthiếtchonhnghoạtđộngchuyênbiệt,đápứngyêucầuhạnhẹphơn

ỞtrườngT H P T , c á c n ă n g l ự cchuyênn g à n h S i n h h ọch ọcs i n h c ầnđ ạ tđ

ư c đólà:NănglựckiếnthứcSinhhọc;nănglựcnghiêncứukhoahọc(nănglựcquansát,nănglựcthựcnghiệm);nănglựcthựchiệntrongphòngthínghiệm

- Nănglựckiếnthứcsinhhọcbaogồmcáckiếnthứcvềcáccấpđộtổchứcsốngtừphânt–tếbào–cơthể–quầnthể–quầnxã–

hệsinhthái;kiếnthứcvềcơsởvậtchấtca cáchiệntưngditruyềnbiếndị;kiếnthứcvềtínhquyluậtca hiệntưn g ditruyềnvàứngdụngditruyềnhọc;cáckiếnthứcvềtiếnhóavàsinhtháihọc

- Nănglựcnghiêncứukhoahọcbaogồm:quansátcáchiệntưngtrongthực

vấnđềnghiêncứu;thuthậpcácthôngtinliênquanthôngquanghiêncứutàiliệu,thựcnghiệm;hìnhthànhgiảthuyếtkhoahọc;thiếtkếthínghiệm;thựchiệnthínghiệm;thuthậpvàphântíchdliệu;giảithíchkếtquảthínghiệmvàrútrakếtluận

- Nănglựcthựchiệntrongphòngthínghiệmbaogồmcácĩnăngchnhnh ư: ĩnăngsd ụngkínhhiểnvi;ĩnăngthựchiệnantoànphòngthínghiệm;ĩnănglàmmộtsốtiêubảnđơngiản;ĩ năngảoquảnmộtsốmẫuvậtthật[5,tr.49]

1.2.2 Kháiniệmkháiquáthóvàcácsựkiện

1.2.2.1 Kháiquát hóa

*Kháiniệmh á i quáthóa

Kháiquátlàmộthìnhtháivậnđộngca tưduyhoahọc,thựchiệnviệcloạibnhngmặt,nhngthuộctínhvànhngđặcđiểmriênglẻca mộtsựvật,hiệntưn g , quátrìnhcùngloạiđangnghiêncứu,rútranhngđặctrưngchung,bảnchấtca chú ng v à p hảná n h n hngđặ

ct rư ng ấybằngmộtk h á i ni ệm,mộtp hán đ o á n k h o ahọchoặcbằngmộtquyluật.Đólàquátrìnhđitừcáicụthể,đơnnhấtđếncáil í tính,cáichung,từmộttritrứct chungđếnmộttrithứcchunghơn.Việctáchcácthuộctínhchungvàhìnhthànhlớpđốitưngcóliênquanđếnsựtrừutưnghóakhi tậphpcácthuộctínhkhácca cácsựvậtcóthựcvàliênquanđếnviệcđưacácthuộctnhchungnàythànhđốitư

ngtưduyđặcbiệt.Việctáchtrongtưduymộtsốthuộctínhca cácđốitưngkhi cácsựvậtcụthểđưcgọilàtrừutưngh ó a

Theotâmlíhọcsưphạm,líluậndạyhọcvàphươngphápdạyhọcthuậtng“ háiquáthóa”dùngđểkíhiệunhiềukhíacạnhca quátrìnhtiếpthutrithứccahọcsinh.Quátrìnhháiquáthóalàướ cchuyểntiếpcahọcsinhtừchỗmôtảcáct í n h c h ấtca từng sựvật

cácsựvậttươngtự.Ởđâyhọcsinhtìmthấyvàtách racáctínhchấtổnđịnhlặplạica cácsựvật

đó Nhưvậytiếnhành khái quáthóa làquá trìnhmàcáctính chấtgiốngnhautrongtấtcảcácsựvậtcùngloạihaycùngnhómđưc thừanhậnlàtínhchấtchung.Lúcnàyhọcsinhthểhiệnnănglựctrừuxuấtkhi cácdấuhiệumangtínhchấtbộphậnvàhaythayđổica sựvật

Mộtmặttrongkháiquáthóadiễnrasựtìmkiếmvàkháiquátbằnglờicáig ì đóấ tbiếntrongtnhđadạngcácsựvậtvàthuộctínhca chúng.Mặthác,đólàsựnhậndạngcácsựvậtc

a tnhđadạngđónhờcáibấtbiếnđãđưc táchra

Kháiquáthóalàquátrìnhlàm chotrithứcnhậnthứcca conngườitrởnênháiquáthơn,chunghơn.Thaotáctưduycaconngười,dùngtrócđểnhậnratừnhiềuđ ố i t

ư ngk h á c n h a u n h ngt h u ộctínhc h u n g , q u a n h ệc h u n g l à K Q H S ựKQH đemlạimộtcáichung,nhưngnếuchỉdựatrênnhngdấuhiệuchunggiốngnhaubằnghìnhtưngthìcóthểdẫnđếnsailầm.Muốnvạchrađưcnhngdấuhiệuchungbảnchấtthìphảicósựphântích–tổnghp sâusắcđốivớisựvật,hiệnt ư ngbằngtưduylt nh

Khinghiêncứuhoạtđộngtưduyca conngườithìcónhiềuđịnhnghĩahácn h a u vềháiquáthóanhư:

TheoTừđiểnTi ếngVi ệt,KQHlà thaot ác thựchiệnhoạtđộngtưduyđểkh áiquát,thâutómnhngcáicótínhchấtchungchomộtloạtsựvật,hiệntưng.[ 2 7 , tr491]KQHlàtổhpmộtsốhìnhthứckhácnhau.Cáigiốngnhauca chúnglàởchỗtrẻemnhómcácsựvật,mặcdùdựavàokinhnghiệmcảmtínhtrựctiếpnhưngc ă n cứvàocácmốiliênhệcóthực.[12,tr229]

KQHl à q u á t r ì n h c o n n g ư ờ i d ù n g t r ó c đ ể h pn h ấtn h i ềuđ ố i tưngk h á c n h a

u n h ư n g c ó c h u n g nhngt h u ộct í n h , l i ê n h ệ,q u a n h ện h ấ t đ ị nh,t h à n h m ộtnhóm,m ộtloại.Kháiq u á t h óa đ e m lạ im ộtc á i chu ng n à o đ ó Nhngth uộct í n h ch ungnàyđốivớicác

đốitưn g khácnhaugồmcóhailoại:nhngthuộctínhchunglànhngthuộctínhgiốngnhauvànhngthuộctínhchunglànhngthuộctínhbảnchất.[13,tr5-6]

KQHlàthaotáctrítuệtrongđóchthểtưduydùngtrócđểhpnhấtnhiềuđốitưn g khácnhauthànhmộtnhóm,mộtloạitheonhngthuộctínhchunggiốngn h au vànhngthuộctínhchungbảnchất,nhngliênhệ,quanhệchungnhấtđịnh[14]

KQHlàquátrìnhlàmchotrithứcnhậnthứccaconngườitrởnênháiquáth ơn ,chunghơn,làthaotáctưduycaconngười,dùngtrócđểtậphpnhiềuđốitưngh á c n h a u

n h ư n g c ó c h u n g n h ngt h u ộ c t nh,l i ê n h ệ , q u a n h ệ c h u n g t h à n h mộtnhómmộtloại[25,tr5]

TheoGS.TSKHNguyễnBáKim:"KQHlàchuyểntừmộttậphp đốitưn g sangmộttậphpđốitưnglớnhơnchứatậphpanđầubằngcáchnêubậtmộtsốđặcđiểmchungca cácphầnttrongtậphpxuấtphát"[20]

Cácđịnhn g h ĩ a t r ê n đềux á c đ ị nh:K Q H l à q u á t r ì n h hpn h ấtt r o n g ý n g h ĩ nhngsựvậtvàhiệntưn g theothuộctnhchungnàođó.Đólàhình

thứcphảnánhnhngdấuhiệuchungvànhngthuộctínhchungca cácsựvật,hiệntưngtrongthựctại Nhngthuộctính chungmàKQHphảnánhbaogồmhailoại: nhngthuộct ín hc h u n g l à n h ngt h u ộct í n h g i ốngn h a u v à n h ngt h u ộct í n h c h u n g l à n hngthuộctínhbảnchất

NhưvậyKháiquáthóađưcxácđịnhlàmộtquátìnhtưduymàởđóconn gư ời d ù

n g t r ó c đểl i ê n k ếtn h i ềuđ ố i t ư ngh á c n h a u n h ư n g cóc h u n g nhngthuộctính,mốiquanhện h ấ t địnhvàomộtnhóm.Hoạtđộngkhái quáthóacósảnp h ẩmlàcáckháiniệm(haytừng)vàphânloại

*Phânloạikháiquáthóa:Cóhailoạikháiquáthóa:

-Kháiquáthóakinhnghiệm-cảmtính.

KQHkinhnghiệm-cảmtnhđưctiếnhànhnhờsosánhcáctínhchấtchunggiốngnhau,trongđócáchiệntưn g ,sựvậtđưc sosánhbộclộcácđặcđiểmchungq u a nhậnthứccảmtính

[12,tr249]Conđườngnàythườngđưcsdụngởgiaiđoạnn h ậnt h ứcc ảmt nha n đ ầ u, n h ư n g n ó c h ư a n â n g t ớ i t r ì n h đ ộ n h ậnt h ứcl í luận.SựKQHnàychỉlà sựlựa chọntừcác tính chất đãchomột cáchcảmtính trựctiếp,mangtínhkinhnghiệmvìthếnókhôngcókhảnăngpháthiệntínhbảnchấttừc á i đãnhậnbiếttrựctiếp.Nhưvậycáichungmàmỗingườitiếpcậnvẫnnằmtronggiớihạnca cácnhậnxétmangtínhkinhnghiệm

Con đường KQHnàydựatheo quanđiểmlogichình thức,đặc điểmcơả n

ca phươngp h á p nàylàtìmk i ếmcá i c h u n g mangt í n h h ì n h t h ức.C o n đ ư ờ ngt ừc á i

ri ê n g đếncáichung,tạoracáichungca quynạpvậtthể,đưcnhngngườitheochnghĩainhnghiệmduycảmdựnglên.Trênthựctếđóchỉlàphươngphápháiqu át đơngiản,cun

thôngquasos á n h sựkiệntrongtrườnghptốtnhấtchỉlàcảmtnhđơngiảnvàkhôngdẫntớic á c kháiniệmtrừutưng

KQHdạngnàychưathựcsựgiúpHShiểurõbảnchất,chỉphùhpvớihọcsinhmầmnon,tiểuhọcvàlớpđầuca cấptrunghọccơsở.

-Kháiquáthóakhoahọc-lítính

ĐólàKQHmàtrướcđóđãđưcnêubậttưduylluậnnhờpháthiệncácmốili ênhệtấtyếumangtínhquyluậtca hiệntưng.Sựphântíchcáctínhchấtbảnchấttừcáctínhchấtkhôngbảnchất,cáichungtừnhngcáiriêng,chuyểnsangcáitrừutưng.Sựtổnghpthểhiệnởviệcchuyểntừnhngcáicụthểriêngbiệtđếncáichung,h á i quáttrongtưduy.Trongtưduyhoahọccáiháiquáthướngvàop h á t h i ệnc á i c h u n g bảnc h ấtt ừc á c t í n h c h ấtr i

ê n g b ê n t r o n g , bảnc h ấtc a h i ệntưng

NhưvậyKQHkhôngphảilàtáchcáctínhchấtchungnàođómàKQHnhưlàmộthànhđộngnhậnthứcthựcsựvàcóýnghĩahoahọckhôngphảilàviệctáchra cáctínhchấtchungbấtkìca hiệntưngmàlàtìmvàtáchracáctínhchấtbảnchấtca chúngnhờphântích,tổnghp,KQHvàtrừutưnghóa.DạngKQHnàyphùhp vớiHSTHPT

Kháiquáthóahoahọc-lítính(hayháiquáthóanộidung)đểtiếpthucác

háiniệmh o a họcđưcthựchiệnthôngquaphântchđểtáchracáctnhchấtả n chất,cácmốiquanhuệmangtnhquyluậtcasựvậthiệntưng,h á i niệmlàmộthìnhthứcphảnánhh á c

h quantrongtưduy.Kháiniệmvớitưcáchlàsảnphẩm.tâmlý(cahànhđộngtưduyháiquáthóa),cóhìnhthứctồntạiênngoài(vậtchấthaymôhìnhýhiệu)vàhìnhthứctồntạiêntrong(đólànộidungcaháiniệm,làcấutrúc,làmốiquanhệlogiccasựvật,hiệntưngh á c

n g kháiquáthóacósảnphẩmlàcácháiniệmhay,từng;h á i niệmvớitưcáchlà

sànp h ẩ m t â m l ý , cóh ì n h t h ứ c t ồ n t ạ i ê n n g o à i v à h ì n h t h ứ c t ồ n t ạ i ê n t r o n

g T ro nghệ th ốn g h á i quát,tùytheocác mứcđ ộ t rừ u tưng,h á i n i ệ m đưcphânloạivàsắpxếptheohệthống.Mỗimộth á i niệma o giờcũngcóliênhệvớisựv ật vàhiệntưngxungquanhvàvớinhngh á i niệmhác

*Vaitròcah á i quáthóatrongdạyhọc

KQHlàthaotáctưduylàmrõcáichungtrong sựvậtvàhiệntưngđơnlẻ.Tron

glíluậndạyhọc,KQHlàconđườngcơả n đểhìnhthànhkháiniệm.[25,tr6]Theoquanđiểmduyvậtbiệnchứng,kháiniệmlàkếtquảca quátrìnhKQHvàtrừutưnghóasựvật,hiệntư ng.Nhưvậyquátrìnhnhậnthứclàtừsựkiện→biểutưn g →KQH

→trừutưn g hóa→n h ậ nthứcđưc bảnchất

Nhậnthứclàmộtquátrìnhtừchưai ế t đếnbiết,từbiếtbênngoài(nhậnthứccảmtnh)đế nb i ếtđầyđvàs â us ắch ơ n ảnc h ấtbê nt r o n g ( n h ậnt h ứcl í t ín h) KQ Hlàkhâurấtquantrọngtrongquátrìnhnhậnthứclítínhhìnhthànhkháiniệm,quyluật

Đặcbiệt,vớihọc tậpKQHlàhoạtđộng nhận thứcnhằm phảnánhcómụcđ cht h ế giớik hác h q u a n vào ý t h ứcc a mỗin gư ờ imàk ếtq uảl à h ì n h thànhhệthốngkháiniệmvềsựvật,hiệntưn g , mốiquanhệnhânquả,quanhệquyluậtvềq u á trìnhtừđóhìnhthànhhọcthuyếtkhoahọc

Kỹnăngháiquáthoáởmỗihọcsinhluônđóngvaitròquantrọngtrongquátrìnhhọctập.Chínhkỹnăngnàysẽgiúphọcsinhtáchđưc dấuhiệuchung,bảnchất,nhngmốiliênhệbêntrongmangtínhquyluậtca đốitưngđưcnghiêncứu.Bằngcáchđó,họcsinhsẽtiếtkiệmđưcsứclực,thờigianhọctậpca mình,biếtkhámphácáctrithứckhoahọcbằngnhngphươngpháptốiưu

Tómlại:BiệnphápKQHlàphântchđểtìmracácthuộctínhca mỗisựvật,hiệntưngriênglẻ,rồitổnghplạit ì m racái chung,cáibảnchấtca mộtnhómsựvật,hiệntưngcụthể.Khidạyphầnnăm,ditruyềnhọc12,THPTthìviệcsbiệnphápKQHlàrấtc ầnthiết.Vìnộidungkiếnthứcca phầnnàymangtínhkháiquátcao,phảnánhcácquiluậtca thếgiớisốngởtấtcảcác cấpđộ:cấpphânt,độtếàovàcơthể

Từphântíchvaitròca KQHtrongdạyhọcnóichungvàtrongdạyhọcphầnnăm:ditruyềnhọc-sinhhọc12,THPTn ó i riêngchothấysựcầnthiếtphảihình

thànhvàpháttriểnĩ năngKQHchoHSvàsựcầnthiếtphảivậndụngKQHkhidạyhọcphầnnàyđểpháttriểnnănglựcKQHchoHS.

1.2.2.2.Sựkiện

Theo từđiển TiếngViệt, sựkiệnlàsựviệccóý nghĩa quantrọngđangxảyra,c ó ýnghĩaquantrọngvớiđờisốngxãhội.Theođó,sựkiệnlàmộthiệntưn g , mộtsựcố,biếncốmangtínhchấtbấtthườngxuấthiện.[27,tr877]

Tronglịchs,sựkiệnlànhngsựthậtđưctồntạiđộclậpngoàiýthứcconngười.Nhngsựkiệnđãxảyratrongquátrìnhpháttriểnxãhội,gồmnhngbiếnc ốlịchsvàhiệntưnglịchs.[28,tr373]

Trongtoánhọc,sựkiện(biếncố)làkếtquảca mộtphépth.Phépthlàmộtthínghiệmnàođóhoặcmộtquansáthiệntưn g nàođó

Trongxãhội,sựkiệnlàmộttậphpcác đốitưngriêngbiệthaytậphpcácấn tưngcụthể(Nhngấntưngnàycó thển h ậnđưctrực tiếptừcácsựvật,hoặct r ên cơsởmôtảchúngbằnglờihaybằnghìnhảnh).Chúngđưc dùnglàmtàiliệuxuấtphátđểtiếnhànhsosánh,phântích.Nhờđótìmracáctínhchấtchung,giốngn h a u , cùngnhauca chúng

Ngoàira,sựkiệncòncóthểđưchiểugầnnhưlàsựviệclàbaohàmhếttấtc ảnhnghoạtđộngdiễnrahằngngày

Trongtâmlíhọcvàlíluận,sựkiệnlànhnggìxảyratrongcuộcsốngdoquátrìnhvậnđộngvàpháttriểnca tưduymàconngườiquansátđưchoặctrựctiếp(bằngcácg iác qua n) h

o ặcg iá nt i ếp(b ằngph ươ ng tiệ nh ỗtr).Đặc điể mca s ựkiệnlà:mớilạ(vềthờigian,khônggianhoặcbảnchất),hiệnthực(quansátđưc ) , phứctạpnhưngtuântheoquyluậtnhânquảrõrệt

Trongnghiêncứukhoahọc,conngườicóthểchọnnhngsựkiệnvốntồntạit r on g tựnhiênvàxãhộiđểquansáthoặcngườinghiêncứuchđ ộ ngtạorasựkiệnnhờt h ựcn g h i ệm.K

h oa h ọcc ũ n g n g h i ê n c ứ un h ngs ựk i ệnn g ẫun h i ê n v ì n g ẫunhiên cũnglàmộttrongn

hnghìnhthứchoặcyếutốca sựbiểuhiệntínhquyluật.Tómlại,sựkiệnchínhlàhiệntưngsựvậtháchquanê nngoàiđưcphảnánhvàocácgiácquanca conngười.Bảnthânsựkiệnlàmộttậphpnguyênliệuhỗnđộn,chưaphảilàkhoahọc.Sựkiệnsẽđư ctưduyca conngườiphảnánh,

sắpxếptrậttự,mócnốicácsựkiệncóliênquanvớinhauđểtìmraquyluậtca tựn h i ê n vàxãhội.

Nhờđóconngườitìmracácnhngmốiliênhệtấtyếuca sựkiện.Vídụ:Tìmkiếmvậtchấtditruyềnởcấpđộphântc á c nhàkhoahọcđãthựchiệncácthínghiệmsau:

Năm1928,mộtysĩquânyngườiAnhnghiêncứutácnhângâybệnhviêmphổiởcácloàiđộngvậtcóvú.Ôngcóhaichn g vikhuẩn:mộtchn g độcvàmộtchnghôngđộc.Ôngthấyrằngcáctếbàochngđộcđãịdiệtbởinhiệthiđưctrộnvớicáctếbàosốngca chn ghôngđộclạicóthểsinhracáctếbàocongâyđộc.Vàtínhtrạngnàyđưcditruyền.Rõràngmộtchấthóahọccatếàođộcđãchếtgâynênsựbiếnđổiditruyềnnày.Tiếnhànhphávỡtếbào

ca chn g vikhuẩng â y độcđãchếtbởinhiệt,rồichiếtxuấtcácthànhphần,sauđóấthoạttừngchất,lạitrộnvớitếà o h ô n g độc.KếtquảchothấychỉkhiADNvẫncònhoạttínhthìcáctếàoh ô n g độcmớitạorathếhệconđộc

Sd ụngđ ồ ngv ịp h ó n g x ạl ư u h u ỳ n h đ ể đ á n h d ấ up r o t e i n ca p h a g e SdụngđồngvịphóngxạphotphođểđánhdấuADNca phage.Trộnphagevớivikhuẩnchohailoạiphagelâynhiễmvàotếbàovikhuẩn.Kếtquảchothấyproteinđ ư

c đánhdấuphóngxạđưcgibênngoàitếbào,còncáctếbàovikhuẩnmangAD Nđ ư

c đ á n h dấup h ó n g x ạgiảip h ó n g rac á c v i r u t t h ếh ệc o n mangđ ồ ngviph ó n g xạP

Cảhaivídụtrênđềulàcácsựkiệnđưc GVđưarađểhọcsinhnghiêncứu.Saukhiphântíchsựkiệnhọcsinhđưaracácnhậnđịnh.Ởvídụ1ADNlàchấtđãx âm nhậpvàotếbàovikhuẩnhôngđộclàmchotếbàonàysinhracácthếhệcong â y độc.Ởvídụ2ADNlàchấtđưcphagetảinạpvàovikhuẩn,mangđồngvịp h ó n g xạP.Vàcuốicùnglàkếtluậnkháiquáthóa:ADNlàvậtchất ditruyềnởcấpđộphânt

hiệntư ngriênglẻ,rồitổnghplạit ì m racáichung,cáiả n chấtcamộtnhómsựvậ t,hiệntưngcụthể.

NLKQHlàloạiNLtrongđóconngườicókhảnăngsuynghĩchuyểntừmộttậphpcácđốitưnghayhiệntưngsangmộttậphpkhácrộnghơnchứatậphp

anđầubằngcáchnêulênthuộctínhchungcácphầntcatậphpanđầuđó.Làkhản ă n g , l à đ

i ề uk i ệnc h q u a n cós ẵnđ ể t h ựch i ệnK Q H b ằngc á c h t ổnghpnhngđặcđiểm,thuộctínhtâmlíca cánhânphùhpvớiyêucầuđặctrưngca hoạtđộngKQHnhằmđảmbảochohoạtđộngnàyđạthiệuquảcao

NLKQHchínhlàtổhp kiếnthức,ĩ năngvàtháiđộmàmộtngườivậndụngđểthựchiệnnhiệmvụkháiquátvềmộtvấnđề,mộtsựkiệnnàođótrongốicảnhthựcvàcónhiềubiếnđộng.Nhưvậy,NLKQHlàNLnhìnthấycáichungtrongcáchiệntưn g khácnhauvàthiếtlậpđưcmốiliênhệgiacáchiệntưngkháclo ạiđểnắmbắtđưccáiquantrọng,cáibảnchấtca nhngcáichung

NLKQHởmỗiconngườiluônđóngvaitròquantrọngtrongquátrìnhhoạtđộngnghiêncứu.NLKQHca conngườikhôngphảihoàntoàntựnhiênmàcó,phầnlớndocôngtác,doluyệntậpvàcóquátrìnhtchlũylâudàimàcó

KQHlàkhâurấtquantrọngtrongquátrìnhhìnhthànhkháiniệm,hìnhthànhquyluật.Đặcbiệt,vớihọctậpđâylàhoạtđộngnhậnthứcnhằmphảnánhcómụcđcht h ế giớikhách q ua n và oý t h ứcc a mỗing ườ imàk ếtqu ảl à h ì n h thànhhệthốngkháiniệmvềsựvật,hiệntưn g , mốiquanhệnhânquả,quanhệquyluậtvềq u á trìnhtừđóhìnhthànhhọcthuyếtkhoahọc.KQHlàphươngtiệnđểgiáoviêntruyềnthụkiếnthứcmớicũngnhưđểôntập,cn g cốkiếnthứcchoHS,đồngthờiK Q H cũngcóthể dù ng đểkiểmtrađánhgiátrình độnhậnthứcvàmứcđộn ắmvngkiếnthứcca HStrongdạyhọc

Vídụ:Hiệntưn g tấtcảcácconsinhracùngmộtlứacóđặcđiểmgiốngnhauvàgiốngbốhoặcgiốngmẹ,hiệntưngđóđưc gọilàditruyền.Chúngtaphảidạyhọcthếnàođểhọcsinhháiquátđưclogicvậnđộngbêntrongcahiệntưngditruyềnđ ó c h nhl à A D N h a y gen(mộtđ o ạ nA D N c ó c h ứcn ă n g d i t r u y ề n ) đ ư cnhânđôitheonguyêntắcbổsung,sauđónhờsựphânlikhihìnhthànhgiaotca NST,vàtổhpkhithụtinh,nênởđờiconmanggenc

a bốvàmẹ.Trongcơthể

bố,mẹvàcontừgenphiênmãtổnghpmARN,rồitừmARNthựchiệndịchmãtổnghpprotein.Proteinquyđịnhtínhtrạngnêncácconcógenca bố,mẹđềubiểuhiệntínhtrạngnhưnhauvànhưốhaymẹ.Tacóthểđưaracácsựkiệncụthể:ADN,mARN,Protein,

Pháttriểnnănglựcháiquáthóalànângdần,tăngdầnnănglựcháiquáthóatừthấpđếncao,quachđ ề nhđ ế nchđ ề lớn(quamục,ài,chương,phần),từ

làmtheomẫuđếnthựchiệnsángtạo,từmộtdạngcơả n đếncácdạngkhácn hauphùhpv

ớimụcđchnhậnthức

NLKQHchínhlàtổhp kiếnthức,ĩ năngvàtháiđộmàmộtngườivậndụngđểthựchiệnnhiệmvụkháiquátvềmộtvấnđề,mộtsựkiệnnàođótrongốicảnhthựcvàcónhiềubiếnđộng.Dođó,i ế nthứcvàĩ nănglàcơsởcầnthiếtđểhìnhthànhNL.Tuynhiên,cókiếnthứcvàĩnăngthôichưađmàcònphảibiếtcáchsdụnghiệuquảcácnguồnkiếnthứcvàĩ năngcùngvớitháiđộ,giátrị,tráchnhiệmbảnthân đểkháiquátnhng vấnđề phát sinhluônthayđổitrong bốicảnhthựcmớicóthểhìnhthànhNLKQH

Trongquátrìnhdạyhọc, phát triển nănglựcKQH cómột vịtrí quantrọng,nólàt iềnđềch os ựs á n g t ạov à p h á t t r i ểntư duy.K Q H l à t h a o tác đưct hựch i

ệnnhằmgiacông,xlýnhngtàiliệuđãđưcquaphântích,tổnghpsosánh,đốichiếuđểtừđórútranhngkháiniệm,kếtluận,cótínhquyluậtca sựvậnđộng

đốitưn g nghiêncứu.Việc

rènluyệnnănglựckháiquáthóatrongdạyhọccóvịtríquantrọngtrongquátrìnhpháttriểnnănglựctưduytrừutưn g choHS

Muốnpháttriểnnănglựcháiquáthóachohọcsinhgiáoviênphảitổchứchoạtđộngcáchoạtđộngđểhọcsinhtácđộngvàosựvậthiệntưngtheologicca

háiniệm,màtrướcđâyđãđưcc o n ngườipháthiệnra.Phảilấyhànhđộngh á i q u á t hoácahọcsinhlàmcơsở.Hànhđộngtâmlýh á i quáthoádùmangtnhchquanđếnđâucũngvẫnphảiliênhệnộitạivớilogiccasựvật,hiệntưngvàcùngpháttriểnvớinó

Mứcđộhìnhthànhhảnăngh á i quáthoái n h nghiệmhaykháiquáthoálýluậnởhọcsinhphụthuộcvàonộidunghànhđộngđịnhhướng,màhọcsinhlấylàmc ơ sởđểh á i quáthoátừgócđộcamộth á i niệmnàođó.Cầnhìnhthànhcácloạihànhđộngháiquáthoáênngoài(vớicácđốitưngvậtchất)vàêntrong(vớimôhình,từng,h á i niệm).Hìnhthànhháiquáthoágiúphọcsinhlĩnhhộihệt h ố n g h á i niệm:cụ thểđơnlẻđếnh á i niệmchungvàtừh á i

n i ệ m chungđếncụt hể,đơnlẻ;từnhậnthứcchưarõ(mùmờ),chưachnhxác,chưaýthứcđầyđv ề n ộ i dungcacách á i quát,h á i niệmđếnýthứchơn,đầyđh ơ n , chnhxáchơn

Quátrìnhhìnhthànhhànhđộngháiquáthoálĩnhhộiháiniệmc

ahọcsi n h THPTlàmộtquátrìnhphứctạp,đưcdiễnratronghoạtđộngtchcựccahọcsinhcùngvớigiáoviênvàvớiạ nè tronghoạtđộnghọctập

Đốivớih á i quáthóacảmtnhgiáoviêntổchứcchohọcsinhquansáttàiliệ

ut r ự c q u a n S a u đ ó h ư ớ n g d ẫ n h ọ c s i n h s o s á n h đ ố i t ư ngq u a n s á t t r ự c t i ế p ,hoặcsosánhcáciểutưngđãcóvềnhómđốitưngấy,dùngsuyluậnquinạpđểpháthiệncácthuộctnhgiốngnhau,táchdấuhiệuchungvàđưaranhậnđịnhằngn gô nng

Đốivớiháiquáthóaltnhdựatrênsựsựphântchằngtưduyvềcácmốiquanh ệ giacácđốitưng,pháthiệnraphẩmchấtêntrongcađốitưng,hô ng trigiáctrựctiếpđưc.Họcsinhnắmđúngdấuhiệuh á i quátthìcóthểcụthểhóavàocáctrườnghpriênglẻ

1.3.2.2 Thựctrạngsửdụngcácbiệnpháppháttriểnn ă n g lựckháiquáthóachohọ csinh trongdạyhọcchươngI,IIp h ầ n Ditruyền,Sinhhọc12THPT.

1.3.2.3 Thựctrạngnănglựckháiquáthóacủah ọ c sinh

1.3.3 Kếtquảđiềutr

Đểđođưc3chỉtiêunhưmục1.3.2đãnêu,chúngtôithuđưc40phiếutrảlờica GVvà420phiếutrảlờica HS

1.3.3.1 Hiểubiếtcủagiáoviênvềpháttriểnnănglựckháiquáthóatrongdạyhọcc h ư ơ n g I, IIp h ầ n Ditruyềnhọc,Sinhhọc12THPT

Bảng1.1.Kếtquảđiềutrahiểubiếtcủagiáoviênvềpháttriểnnănglựckhá iquáthóachohọcsinht r o n g dạyhọcphầnDitruyềnhọc,Sinhhọc12THPT.

STT Nộidungvấnđề

Ýkiến Sống ười Tỉlệ

- HầuhếtGVđềuhiểuđưckháiquáthóaởmứcđộcơản.Tuynhiên,chỉmộtphầnn

hG V đưarađưc kháiniệmchínhxácvềKQH

- Mộtsốgiáoviênthấyhóhănhilựachọncáccâuhiđểrènluyệnvàpháttriểnnănglựckháiquáthóa

-Đasốgiáoviênchorằngcầnthiếtphảipháttriểnnănglựckháiquáthóavìnógiúphọcsinhlĩnhhộikiếnthứcsâusắc,pháttriểnnănglựctưduy,traudồivềmặtngônn g Q u a đ ó , g i ú p g i

á o v i ê n đ á n h g i á đưcn ă n g l ự cc a h ọcs i n h đ ể điềuchỉnhphươngphápgiảngdạy

Nhưvậyqua tìm hiểubằng phngvấn vàđiều trachúng tôi thấy,nhìnchungviệcpháttriểnnănglựckháiquáthóachohọcsinhđạthiệuquảchưacao.CácGVvẫnnặngvềcác phươngpháptruyề nthốngvớicáchdạymáymócmặcdùhọlànhngđộingũcònh átrẻ.VìvậyviệcgiúpHScónănglựckháiquáthóavềnộidungkiếnthức,mốiquanhệgiacácnộidungkiếnthứcđểcóthểvậndụngđưcch ú n g làrấth ó h ă n

1.3.3.2 Thựctrạngvềviệcpháttriểnnănglựckháiquáthóachohọcsinht r o n g d ạ y học chươngI,IIp h ầ n Ditruyền,Sinhhọc12THPT

Bảng1.2.Kếtquảđiềutramứcđộnhữngbiệnphápgiáoviênsửdụngđểhướngdẫnhọ csinhpháttriểnnănglựckháiquáthóa.

STT Nộidungvấnđề

Ýkiến Sống ười

Tỉ lệ

- PhầnlớnGVthấyđưcvaitròca việcpháttriểnnănglựckháiquáthóach o họcsinhnênthườngxuyênrènluyệnnănglựckháiquáthóachohọcsinh.Vàviệcrènluyệnnàythườngđưcthựchiệntrongướcdạykiếnthứcmới.

- Đểpháttriểnnănglựckháiquáthóachohọcsinhđasốgiáoviênsdụngcâuhi vàbàitập,mộtsốgiáoviênsd ụngcácphương pháph á c nhưdạyhọcnhóm,dạyhọctrựcquan

- NhưngGVítkhichoHSthiếtlậpmốiquanhệgiacácthànhphầnkiếnthứchayhệthốnglạicáckiếnthứcđãhọcdướ idạnglậpbảngvàsơđồđểphântích,sosánh,tìmramốiquanhệgiacácnộidungđểkháiquátchúng

- Đasốgiáoviênđánhgiánănglựckháiquáthóaca họcsinhởmứcđộìnhthường