Việt nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Bởi những lẽ đó, việc nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn công tác điều tra ban đầu, xử lý các vụ án trộm cắp tài sản tại các khu chung c , qua đótìm ra đợc các nguyên nhân của các

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI,cùng với việc xóa bỏ cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, ViệtNam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế vận hành theo cơ chế thị trờng có sựquản lý của Nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa Cho đến nay, mặc dùnền kinh tế đã có những bớc phát triển tích cực, song tình hình xã hội ViệtNam vẫn còn chịu ảnh hởng của cơ chế quản lý cũ và đi liền với nó là sự tác

động tiêu cực của mặt trái của cơ chế thị trờng, do đó tình hình tội phạm còndiễn biến phức tạp

Trộm cắp tài sản là một trong số các loại tội phạm xảy ra phổ biếnhiện nay ở nớc ta Thời gian gần đây, loại án này chiếm 80% số các vụ án xâmphạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt Điều đáng chú ý là, hiện nay loại tộiphạm này xảy ra với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt, có nhiều vụ

đối tợng phạm tội đã sử dụng những kiến thức mới về khoa học kỹ thuật đểthực hiện hành vi phạm tội Một điều dễ nhận thấy là, cùng với quá trình đôthị hóa, các khu chung c đợc xây dựng ngày càng nhiều đặc biệt là ở các thànhphố lớn nh Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, điều này sẽ dẫn đến một thực

tế sẽ có ngày càng nhiều các hộ dân đến sinh sống ở các khu chung c này Điliền với nó tình hình tội phạm nói chung cũng nh tình hình tội trộm cắp tài sảntài sản nói riêng có những diễn biến phức tạp Thực tế của công tác giữ gìn anninh, trật tự ở cơ sở cho thấy: địa bàn phạm tội tại các khu chung c cao tầng có

ảnh hởng rất lớn đến tình hình, đặc điểm của loại tội trộm cắp tài sản hiệnnay Theo số liệu thống kê của Công an thành phố Hà Nội, mỗi năm trungbình có từ 3.000 dến gần 4.000 vụ trộm cắp tài sản trên địa bàn, trong đó số vụtrộm cắp có liên quan đến các khu chung c cao tầng chiếm khoảng 70 - 80%

Trớc tình hình đó, lực lợng Công an nhân dân và các cơ quan bảo vệpháp luật đã có nhiều biện pháp phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạmnày trên địa bàn khu chung c nhng kết quả còn rất hạn chế, tỷ lệ khám phá

thành công các vụ trộm cắp tài sản ở các khu này mới chỉ đạt 33% đến 37% số

vụ trộm cắp xảy ra, nên cha đáp ứng đợc yêu cầu của cuộc đấu tranh, phòngchống tội phạm

Bởi những lẽ đó, việc nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn công tác

điều tra ban đầu, xử lý các vụ án trộm cắp tài sản tại các khu chung c , qua đótìm ra đợc các nguyên nhân của các tồn tại yếu kém và đề xuất các giải phápnhằm nâng cao hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa cũng nh hoạt động

điều tra ban đầu của công an cấp phờng đối với các các vụ trộm cắp tài sản tạikhu chung c ở các thành phố lớn, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội là vấn đề cấp báchtrong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu dới các góc độ khác nhau

về tội trộm cắp tài sản nh dới góc độ tội phạm học, khoa học điều tra tộiphạm để từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh,phòng chống tội trộm cắp tài sản nói chung, đã tập trung sự chú ý của các nhànghiên cứu và các cán bộ hoạt động thực tiễn Dới góc độ chuyên ngành Điềutra tội phạm đã có công trình nghiên cứu của các tác giả sau đây:

- Tác giả Tăng Văn Sử, nghiên cứu vấn đề Điều tra các vụ án phạm tội

có tổ chức trộm cắp tài sản công dân tại nơi c trú trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, luận văn thạc sĩ luật học, Trờng Đại học Cảnh sát nhân dân, Hà

Nội, 1997 [23]

- Tác giả Lê Trọng Hà đề cập đến tội trộm cắp tài sản dới góc độ

Khám nghiệm hiện trờng các vụ trộm cắp tài sản riêng công dân xảy ra tại nhà riêng ở địa bàn Hà Nội, luận văn thạc sĩ luật học, Trờng Đại học Cảnh sát

nhân dân, Hà Nội, 1997 [13]

- Tác giả Nguyễn Mạnh Hùng, với đề tài Tổ chức điều tra khám phá các vụ án trộm cắp tài sản của công dân theo chức năng của lực lợng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ, luận văn thạc sĩ luật học, Trờng Đại học

Cảnh sát nhân dân, Hà Nội, năm 1998 Trong luận văn thạc sĩ của mình, tácgiả lại chú trọng tập trung vào phơng pháp điều tra vụ án trộm cắp trên một

địa bàn đã đợc giới hạn, để thấy đợc tính đặc thù của tội phạm này ở một tỉnhtrung du miền núi

- Tác giả Khổng Văn Hà, Điều tra các vụ trộm cắp tài sản xảy ra tại nhà riêng công dân, Luận văn thạc sĩ luật học, Trờng Đại học Cảnh sát nhân

Tình hình nêu trên cho thấy, tuy đã đợc chú ý, nhng đề tài điều tra các

vụ án trộm cắp tài sản của công dân mới đợc đề cập ở các khía cạnh, góc độnhất định hoặc chỉ ở một số địa phơng nhất định, cha có công trình nào nghiêncứu một cách chuyên sâu về đặc điểm của loại tội phạm trộm cắp tài sản tại cáckhu chung c cao tầng hiện nay, để từ đó đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệuquả của hoạt động phòng ngừa cũng nh hoạt động điều tra ban đầu của công ancấp cơ sở (cấp phờng) Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống chuyênsâu và toàn diện đề tài này ở nớc ta có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Mục đích của luận văn là nghiên cứu một cách tơng đối có hệ thống

và toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đặc điểm của loạitội trộm cắp tài sản tại một địa bàn đặc thù đó là các khu chung c cao tầng,

nghiên cứu vai trò của công an cấp phờng trong hoạt động phòng ngừa và điềutra ban đầu, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả củahai loại hoạt động này

- Để đạt đợc mục đích nghiên cứu trên, luận văn có những nhiệm vụ cụthể sau:

+ Phân tích pháp luật thực định về tội phạm trộm cắp tài sản và lý luận

về hoạt động phòng ngừa cũng nh hoạt động điều tra ban đầu tội phạm trộmcắp tài sản để làm rõ những dấu hiệu pháp lý, đặc điểm hình sự của tội trộmcắp tài sản nói chung cũng nh những đặc điểm hình sự riêng biệt của tội trộmcắp tài sản tại các khu chung c trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

+ Nghiên cứu khái quát thực trạng của hoạt động phòng ngừa và điềutra ban đầu của công an cấp phờng ở những nơi có nhiều khu chung c cao tầnghiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội

+ Trên cơ sở phân tích thực trạng, từ đó đánh giá về hoạt động phòngngừa cũng nh hoạt động điều tra ban đầu của công an cấp phờng về tội trộmcắp tài sản tại các khu chung c cao tầng ở Hà Nội trong tình hình hiện nay

+ Dự báo diễn biến tình hình tội phạm tội trộm cắp tài sản tại các khuchung c cao tầng trên địa bàn Hà Nội trong thời gian tới

+ Phân tích, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt

động phòng ngừa cũng nh các hoạt động điều tra ban đầu các vụ án trộm cắptài sản của Công an cấp phờng tại các khu chung c cao tầng hiện nay

4 Phạm vi và đối tợng nghiên cứu của luận văn

- Đối tợng nghiên cứu của luận văn là tình hình tội trộm cắp tài sảntrong đó đặc biệt là tình hình trộm cắp tài sản tại các khu chung c trên địa bànthành phố Hà Nội từ năm 1999 đến nay; nội dung, đặc điểm của hoạt độngphòng ngừa và điều tra ban đầu của Công an cấp phờng trên địa bàn Thủ đô.Tài liệu thực tế phục vụ cho hoạt động nghiên cứu của tác giả chủ yếu đợc thu

thập ở bình diện chung là cấp thành phố và cấp phờng nhng chủ yếu vẫn là các

địa bàn các quận, nơi tập trung nhiều các khu chung c cao tầng

5 Phơng pháp luận và phơng pháp nghiên cứu đề tài

- Phơng pháp luận:

Luận văn đợc nghiên cứu, trình bày trên cơ sở phơng pháp luận và cơ

sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, những quan điểm của Đảng và Nhà nớc

về công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm nói chung và chính sách hình sựcủa Nhà nớc đối với tội trộm cắp tài sản của công dân nói riêng

Nội dung của luận văn đợc hình thành trên cơ sở kế thừa các kết quảnghiên cứu của các công trình đã đợc công bố trong lĩnh vực khoa học điều tratội phạm; các tài liệu, số liệu trong các báo cáo tổng kết của các cơ quan bảo

vệ pháp luật

- Phơng pháp nghiên cứu của đề tài:

Luận văn đợc nghiên cứu trên cơ sở phơng pháp khoa học của chủnghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phơng pháp phân tích,tổng hợp, quy nạp, so sánh, điều tra xã hội học Trong đó, tác giả sử dụng ph-

ơng pháp nghiên cứu điển hình

6 Điểm mới của đề tài

Lần đầu tiên đề tài hoạt động phòng ngừa, và điều tra ban đầu về tội trộmcắp tài sản tại các khu chung c của công an cấp phờng đợc nghiên cứu, xemxét một cách có hệ thống, và toàn diện Luận văn đã nghiên cứu khá hệ thốngcác nội dung cơ bản của hoạt động phòng ngừa và hoạt động điều tra ban đầu

đối với các vụ trộm cắp tài sản tại các khu chung c cao tầng; qua đó làm sáng

tỏ những vấn đề về khái niệm, các dấu hiệu pháp lý, cũng nh đặc điểm hình sựcủa tội trộm cắp tài sản ở địa bàn này; khái niệm và đặc điểm của hoạt độngphòng ngừa và hoạt động điều tra ban đầu của Công an phờng; phân tích thựctrạng và diễn biến của tội trộm cắp tài sản tại khu chung c cao tầng ở Hà Nộitrong những năm gần đây; đánh giá thực trạng hoạt động phòng ngừa và hoạt

động điều tra ban đầu các vụ án trộm cắp tài sản ở các khu chung c cao tầng,trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa vàhoạt động điều tra ban đầu các vụ án trộm cắp tài sản của công an cấp phờngtrên địa bàn thành phố Hà Nội trong tình hình hiện nay.

7 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Luận văn đợc hình thành trên cơ sở khái quát lý luận và đánh giá thựctiễn hoạt động phòng ngừa và hoạt động điều tra ban đầu các vụ án trộm cắptài sản của công an cấp phờng trong thời gian qua, nên kết quả nghiên cứu sẽgóp phần hoàn thiện hệ thống lý luận điều tra tội phạm nói chung và điều tracác vụ án trộm cắp tài sản của công dân nói riêng trong giai đoạn hiện nay.Luận văn là một tài liệu tham khảo dùng cho các nhà nghiên cứu, giảng dạytrong các nhà trờng có chuyên ngành điều tra tội phạm, đồng thời cũng là tàiliệu giúp cho cơ quan điều tra nghiên cứu áp dụng trong đấu tranh, phòngchống tội trộm cắp tài sản nói chung và trên địa bàn thành phố Hà Nội nóiriêng Đồng thời, luận văn còn cung cấp cho các cơ quan nhà nớc, cơ quanchức năng và mọi công dân những giải pháp đấu tranh, phòng chống tội phạmtrộm cắp tài sản ở các khu chung c cao tầng hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungluận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Một số vấn đề lý luận chung

Chơng 2: Thực trạng hoạt động phòng ngừa và điều tra ban đầu của

Công an cấp phờng về tội trộm cắp tài sản tại các khu chung c cao tầng trên

địa bàn thành phố Hà Nội.

Chơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòng

ngừa và điều tra ban đầu của Công an cấp phờng về tội trộm cắp tài sản tại các khu chung c cao tầng trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Chơng 1

Một số vấn đề lý luận chung

1.1 Những dấu hiệu pháp lý và đặc điểm hình sự của tội trộm cắp tài sản ở khu chung c cao tầng trên địa bàn thành phố Hà Nội

1.1.1 Những dấu hiệu pháp lý của tội trộm cắp tài sản

Đấu tranh phòng chống tội phạm trong đó có đấu tranh, phòng chốngtội trộm cắp tài sản nói chung cũng nh tội trộm cắp tài sản tại các khu chung

c cao tầng nói riêng là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng của lực lợngcông an để đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở cơ

sở Để có thể đa ra những giải pháp thích hợp, có hiệu quả trong công tácphòng ngừa, điều tra ban đầu của công an cấp phờng về loại tội trộm cắp tàisản tại các khu chung c cao tầng vấn đề quan trọng đầu tiên là phải xác định

rõ khái niệm cũng nh những dấu hiệu pháp lý của tội phạm này Bởi vì, chỉtrên cơ sở nhận thức đúng và đầy đủ về tội trộm cắp tài sản mới có thể đề ra đ-

ợc các biện pháp phòng ngừa và đấu tranh có hiệu quả với loại tội phạm này.Thực tiễn của hoạt động điều tra, truy tố, xét xử tội phạm ở nớc ta hiện naycàng khẳng định ý nghĩa, tầm quan trọng và sự cấp thiết phải làm sáng tỏnhững vấn đề đó Theo quy định tại Điều 138 Bộ luật hình sự (BLHS) 1999,tội trộm cắp tài sản đợc qui định nh sau:

Ngời nào trộm cắp tài sản của ngời khác có giá trị từ nămtrăm nghìn đồng đến dới năm mơi triệu đồng hoặc dới năm trămnghìn đồng nhng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử lý hànhchính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tàisản, cha đợc xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không

giam giữ đến 3 năm hoặc bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm [21]

Quy định nh vậy là một bớc tiến quan trọng của quá trình lập pháphình sự ở nớc ta Trong đó nhà làm luật đã trực tiếp xác định giá trị tài sản đểlàm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) Mặc dù việc xác định giá trịtài sản này hiện nay còn nhiều vấn đề cần phải bàn, nhng rõ ràng nó đã khắcphục đợc những hạn chế, tạo ra sự áp dụng thống nhất trong việc truy cứuTNHS về tội này trên phạm vi toàn quốc Tuy vậy, Điều 138 BLHS 1999 vẫn bộc lộ một số hạn chế, đó là nhà làm luật vẫn quy định tội trộm cắp dớidạng cấu thành tội phạm giản đơn mà cha mô tả cụ thể nh thế nào là hành

vi trộm cắp Trong khi đó, chúng ta lại cha có văn bản hớng dẫn thi hành điềukhoản này của BLHS., nên việc giải thích chính thức nh thế nào là trộm cắp tàisản hiện nay còn có nhiều ý kiến và cách hiểu không thống nhất về khái niệmtrộm cắp tài sản cũng nh các dấu hiệu pháp lý đặc trng của tội phạm này

Ví dụ: Trong Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Trờng Đại học

Luật Hà Nội xuất bản năm 2002, trộm cắp tài sản đợc hiểu là "hành vi lén lút

chiếm đoạt tài sản đang có ngời quản lý" [32, tr 214] hoặc trong Bình luận khoa học Bộ luật hình sự của nhà xuất bản Pháp lý năm 2002 - phần các tội

phạm, thì tội trộm cắp đợc hiểu là "lén lút, bí mật chiếm đoạt tài sản đang do

ngời khác quản lý" Theo chúng tôi, "tài sản đang do ngời khác quản lý" và

"tài sản đang có ngời quản lý" chỉ là hai cách nói khác nhau của cùng một nội dung Trong khi đó, Giáo trình luật hình sự Việt Nam, phần các tội phạm của Trờng Đại học Cảnh sát nhân dân xuất bản năm 2001 lại cho rằng: "Trộm cắp

là hành vi chiếm đoạt tài sản của ngời chủ tài sản hoặc ngời đợc giao trực tiếp quản lý tài sản, có thể bằng thủ đoạn lén lút" Qua nghiên cứu, tham

khảo quy định về tội trộm cắp tài sản trong BLHS một số nớc, chúng tôi thấy:

Điều 264 BLHS của nớc Cộng hòa nhân dân Trung Hoa năm 1997 quy

định: Ngời nào có hành vi trộm cắp tài sản của công dân với mức độ tơng đốilớn hoặc trộm cắp nhiều lần thì bị phạt tù từ 3 năm trở xuống, cải tạo lao độnghoặc quản chế và bị phạt tiền; nếu trộm cắp với số lợng lớn hoặc có những

tình tiết nghiêm trọng khác thì bị phạt tù từ 3 năm đến 10 năm và bị phạt tiền;nếu trộm cắp với số lợng quá lớn hoặc có những tình tiết đặc biệt nghiêmtrọng khác thì bị phạt tù từ 10 năm trở lên hoặc tù chung thân và bị phạt tiềnhoặc tịch thu tài sản

Với cách qui định nh trên, các luật gia Trung Quốc cũng mới chỉ dừnglại ở việc nêu tên tội danh, mà cha mô tả cụ thể hành vi trộm cắp là hành vi có

đặc điểm nh thế nào Hơn nữa, các khái niệm nh: "Mức độ tơng đối lớn" hoặc

"Trộm cắp nhiều lần" lại cha đợc xác định cụ thể nên khó có thể khẳng địnhviệc vận dụng thống nhất các qui định này ở Trung Quốc

Điều 158 BLHS của Liên bang Nga năm 1996, quy định: "Trộm cắp

là bí mật chiếm đoạt tài sản của ngời khác" Mặc dù quy định nh vậy đã nêu

lên đợc dấu hiệu đặc điểm cơ bản của tội phạm trộm cắp là bí mật chiếm đoạttài sản của ngời khác Dấu hiệu này giúp mọi ngời dễ dàng phân biệt hành vitrộm cắp với các hành vi khác cùng có dấu hiệu chiếm đoạt Nhng ở đây lạikhông định lợng mức tài sản cụ thể bị chiếm đoạt là bao nhiêu thì bị coi là tộiphạm Cho nên, nó đã không phân tích rạch ròi giữa hành vi trộm cắp bị xử lý

nh vi phạm hành chính với trờng hợp bị truy cứu TNHS Hơn nữa, nếu chỉdừng lại ở việc khẳng định "lén lút chiếm đoạt tài sản của ngời khác" thì trongnhiều trờng hợp, ngời chiếm đoạt lại chiếm đoạt tài sản thuộc sở hữu củachính mình nhng đang do ngời khác có trách nhiệm quản lý thì sẽ không xử lý

đợc

Nghiên cứu luật hình sự của Ma-lai-xi-a, chúng ta thấy Điều 378BLHS của Ma-lai-xi-a quy định: "Ngời nào nhằm mục đích chiếm đoạt độngsản của ngời khác mà lấy đi tài sản đó thì bị xử là phạm tội trộm cắp" Theo

đó, đối tợng tác động của tội trộm cắp chỉ là động sản, còn việc chiếm đoạtbất động sản không bị coi là phạm tội trộm cắp Thực tế cho thấy, việc xác

định tài sản nào là động sản hay bất động sản ở mỗi quốc gia là khác nhau và

có nhiều tiêu chí để phân biệt, nhng đối với những tài sản có giá trị đặc biệt

lớn, hoặc do công dụng của tài sản đó vẫn có thể đợc coi là bất động sản vàvẫn có thể bị chiếm đoạt một cách lén lút Do vậy, quy định nh vậy là không

đầy đủ Bên cạnh đó, hành vi "lấy đi tài sản" quá chung, không thể hiện rõ làlén lút, bí mật hay là công khai nên không phân biệt đợc hành vi trộm cắp vớicác hành vi chiếm đoạt khác Cuối cùng, cũng nh BLHS của Liên bang Nga,

điều luật cũng không xác định mức độ thiệt hại về tài sản để làm căn cứ xử lý

về hình sự nên việc xác định ranh giới này phụ thuộc vào ý chí chủ quan củangời áp dụng pháp luật

Qua thực tiễn của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm cũng nhqua việc nghiên cứu về pháp luật hình sự, chúng tôi cho rằng Điều 138 BLHS

1999, cần phải đợc hiểu nh sau:

* Khách thể của tội trộm cắp tài sản

Là một trong các tội có dấu hiệu mục đích chiếm đoạt, nghĩa là ngờiphạm tội muốn biến tài sản của ngời khác hoặc đang do ngời khác quản lýthành tài sản của mình, hành vi phạm tội tội trộm cắp tài sản xâm hại kháchthể quan trọng đợc luật hình sự bảo vệ đó là quan hệ sở hữu

Tài sản là đối tợng của tội trộm cắp, theo Hiến pháp năm 1992 bao gồm:

"Thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, t liệu sinh hoạt, t liệu sản xuất,vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác"(Điều 58) Tài sản đó có thể là tiền, vàng, hoặc những tài sản có giá trị khác

Khi nghiên cứu đối tợng tác động của tội trộm cắp tài sản cần phải xác

định, tài sản đó phải là tài sản đang có ngời quản lý Đây là dấu hiệu quantrọng để phân biệt đối tợng tác động của tội Tham ô tài sản - tài sản do ngờiphạm tội trực tiếp quản lý- tội chiếm giữ trái phép tài sản- tài sản đang tạmthời cha có chủ Trên thực tế tài sản là đối tợng tác động của tội này thờng làcủa ngời khác, hoặc của Nhà nớc, nhng có không ít trờng hợp tài sản đó lạicủa chính ngời phạm tội nhng đang thuộc quyền quản lý của ngời khác Ví dụ:

A cho B mợn một chiếc xe đạp, khi B dựng xe ở sân ký túc xá để vào chơi vớibạn, A đã bí mật dùng chìa khóa dự phòng mở khóa xe và đem xe đó đi tiêu thụ,

B đã phải bồi thờng cho A vì đã "làm mất" xe của A Trong trờng hợp này, Avẫn phạm tội trộm cắp tài sản

* Mặt khách quan của tội trộm cắp tài sản

Mặt khách quan của tội phạm trộm cắp tài sản là những biểu hiện diễn

ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách quan, bao gồm:

- Hành vi lén lút, bí mật chiếm đoạt tài sản đang do ngời khác quản lý

- Giá trị của tài sản bị chiếm đoạt và hậu quả tác hại do hành vi trộmcắp gây ra

- Những thông tin khác về quá trình thực hiện hành vi trộm cắp tài sảnnh: công cụ, phơng tiện, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội

Hành vi khách quan của tội này là hành vi chiếm đoạt tài sản một cách lén lút Dấu hiệu này vừa chỉ đặc điểm khách quan của hành vi chiếm

đoạt, vừa chỉ ý thức chủ quan của ngời thực hiện hành vi

Một hành vi chiếm đoạt đợc coi là lén lút, bí mật nếu đợc thực hiệnbằng những hình thức mà những hình thức đó có khả năng làm cho chủ tài sảnhoặc ngời đang quản lý tài sản không biết có hành vi chiếm đoạt khi hành vinày xảy ra

ý thức chủ quan của ngời phạm tội là lén lút, nếu khi thực hiện hành

vi chiếm đoạt tài sản ngời phạm tội có ý thức che giấu hành vi đang thực hiệncủa mình Việc che giấu này chỉ đòi hỏi đối với ngời quản lý tài sản; còn đốivới những ngời khác, ý thức chủ quan của ngời trộm cắp tài sản có thể vẫn làcông khai ý thức che giấu này có thể là:

+ Che giấu toàn bộ hành vi phạm tội, là trờng hợp mà ngời phạm tộikhông những che giấu đối với chủ tài sản mà còn che giấu cả với những ngờixung quanh.

+ Chỉ che giấu tính chất phi pháp của hành vi phạm tội, là trờng hợp

mà ngời phạm tội chỉ che giấu việc chiếm đoạt đối với chủ tài sản, còn đối vớinhững ngời khác họ vẫn có thể biết hành vi này

Ví dụ: Lợi dụng chủ nhà đi vắng, ngời phạm tội dùng chìa khóa mởcửa một cách công khai và chuyển tài sản lên ô tô đàng hoàng nh là có việcchuyên chở hàng hóa bình thờng Trong trờng hợp này, ngời phạm tội khôngche giấu hành vi thực tế mà chỉ che giấu tính chất phi pháp của hành vi.Những ngời không phải là chủ tài sản vẫn biết sự việc xảy ra, nhng có thểkhông biết đó là hành vi trộm cắp

Về giá trị của tài sản bị chiếm đoạt và hậu quả tác hại Theo qui định

tại vào khoản 1 Điều 138 BLHS năm 1999, chỉ đợc coi là phạm tội trộm cắptài sản trong những trờng hợp sau:

- Giá trị tài sản bị chiếm đoạt từ năm trăm nghìn đồng trở lên (đến dớinăm mơi triệu đồng)

- Giá trị tài sản bị chiếm đoạt tuy cha đến năm trăm nghìn đồng, nhnggây hậu quả nghiêm trọng; hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm

đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt (bất kỳ tội nào xâm phạm sở hữu cótính chất chiếm đoạt), cha đợc xóa án tích mà còn vi phạm

Về nguyên tắc khi xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt cần phải thôngqua hội đồng định giá tài sản Tuy vậy trong một số trờng hợp nh tài sản

bị chiếm đoạt không còn hoặc đã bị hủy hoại một phần thì việc xác định giátrị tài sản khá phức tạp Để giải quyết vấn đề này Thông t liên tịch số 02/2001/TT-LT/TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP ngày 25/12/2001 của Tòa án nhândân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ T pháp hớng dẫn

một số quy định tại Chơng XIV "Các tội xâm phạm sở hữu của Bộ luật hình sựnăm 1999" đã qui định một số nguyên tắc xác định nh sau:

- Giá trị tài sản bị chiếm đoạt đợc xác định theo giá thị trờng của tài sản đó tại địa phơng vào thời điểm tài sản bị chiếm đoạt Trong trờng hợp tài sản thực tế bị chiếm đoạt dới năm trăm nghìn đồng nhng có đầy đủ căn cứ chứng minh rằng ngời có hành vi trộm cắp có ý định chiếm đoạt đến tài sản

có giá trị cụ thể theo ý thức chủ quan của họ là từ năm trăm nghìn đồng trở lên thì vẫn truy cứu trách nhiệm hình sự

- Để xác định đúng giá trị tài sản trong trờng hợp không tìm thấy tài sản bị trộm cắp Cơ quan điều tra cần lấy lời khai những ngời biết về tài sản này để xác định tài sản đó là gì; nhãn mác của tài sản đó nh thế nào; giá trị của tài sản theo thời giá thực tế tại địa phơng vào thời điểm tài sản bị mất trộm là bao nhiêu, tài sản đó còn khoảng bao nhiêu phần trăm … Trên cơ sở Trên cơ sở

đó có kết luận cuối cùng về giá trị tài sản bị xâm phạm.

- Trong trờng hợp một ngời thực hiện trộm cắp nhiều lần nhng mỗi lần

có tài sản giá trị dới mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự và không thuộc một trong các trờng hợp khác để truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời trong các lần trộm cắp đó cha có lần nào bị xử phạt hành chính và cha hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hành chính, nếu tổng giá trị tài sản các lần trộm cắp từ năm trăm nghìn đồng trở lên thì vẫn xác định là đủ yếu tố cấu thành tội phạm nếu:

+ Các vụ trộm cắp thực hiện một cách liên tục, kế tiếp nhau về mặt thời gian.

+ Việc trộm cắp tài sản có tính chất chuyên nghiệp, lấy tài sản trộm cắp làm nguồn sống chính.

+ Với mục đích trộm cắp, nhng do điều kiện hoàn cảnh khách quan nên việc trộm cắp phải đợc thực hiện nhiều lần cho nên giá trị tài sản bị xâm phạm mỗi lần dới năm trăm nghìn đồng.

Trờng hợp trộm cắp dới 500.000đ nhng "gây hậu quả nghiêm trọng".Theo đó, "gây hậu quả nghiêm trọng" đợc hiểu là "hậu quả phải do hành viphạm tội gây ra (có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả).Hậu quả đó có thể là thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc hậu quả phivật chất (gây ảnh hởng xấu đến việc thực hiện đờng lối của Đảng, chính sáchcủa Nhà nớc; gây ảnh hởng xấu về an ninh, trật tự, an toàn xã hội) Ví dụ: Atrộm cắp tài sản có giá trị 450.000đ nhng đó lại là tiền, tài sản do nhân dânquyên góp để ủng hộ đồng bào bão lụt

Trờng hợp trộm cắp dới 500.000đ nhng trớc đó "đã bị xử phạt hànhchính về hành vi chiếm đoạt", đợc hiểu là:

Nếu trớc đó đã bị xử lý bằng một trong các hình thức sau

đây về hành vi chiếm đoạt, nhng cha hết thời hạn để đợc coi là cha

bị xử lý mà lại thực hiện một trong các hành vi công nhiên chiếm

đoạt tài sản, trộm cắp tài sản; lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụngtín nhiệm chiếm đoạt tài sản:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính theo đúng quy định củaPháp lệnh xử lý vi phạm hành chính;

b) Đã bị xử lý kỷ luật theo đúng điều lệnh, điều lệ của lực lợng

Trờng hợp trộm cắp dới 500.000đ nhng "đã bị kết án về một tội chiếm

đoạt", cũng theo Thông t số 02/2001, đợc hiểu là: Nếu trớc đó đã bị kết án màcha đợc xóa án về một trong các tội sau đây:

a Cớp tài sản (Điều 133 BLHS);

b Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 134 BLHS);

c Cỡng đoạt tài sản (Điều 135 BLHS);

d Cớp giật tài sản (Điều 136 BLHS);

đ Công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 137 BLHS);

e Trộm cắp tài sản (Điều 138 BLHS);

g Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139 BLHS);

h Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 140 BLHS);

i Tham ô tài sản (Điều 278 BLHS);

k Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280 BLHS);Tội trộm cắp tài sản hoàn thành khi ngời phạm tội chiếm đoạt đợc tàisản Để đánh giá ngời phạm tội đã chiếm đoạt đợc tài sản hay cha, để từ đó làmcăn cứ xác định tội phạm đã hoàn thành hay cha cần phải dựa vào tính chấtcủa loại tài sản, đặc điểm, cũng nh vị trí cất giữ tài sản bị chiếm đoạt

Thứ ba, về công cụ, phơng tiện, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn

cảnh phạm tội Công cụ, phơng tiện mà các đối tợng sử dụng để thực hiệnhành vi trộm cắp là kìm cộng lực, vam phá khóa hay chìa khóa vạn năng Thủ

đoạn đợc áp dụng ở đây là lợi dụng chủ quản lý tài sản vắng nhà, lơi lỏngtrong quản lý phá cửa đột nhập lấy tài sản hay xin ngủ nhờ đến đêm khuyadậy lấy tài sản và tẩu thoát Lợi dụng sơ hở của chủ nhà, nấp sẵn trong nhàchờ cơ hội thuận lợi chiếm đoạt tài sản

Về thời gian, địa điểm, hành vi trộm cắp tại các khu chung c cao tầngthờng xảy ra vào các khoảng thời gian mà chủ tài sản vắng nhà Nên thông th-ờng kẻ phạm tội hay đột nhập vào nhà vào ban ngày từ 8h đến 10 sáng; chiều

từ 13h30 đến 16h

* Mặt chủ quan của tội trộm cắp tài sản

Tội phạm là một thể thống nhất của hai mặt khách quan và chủ quan.Nếu nh mặt khách quan là những biểu hiện bên ngoài của tội phạm thì mặtchủ quan là hoạt động tâm lý bên trong của ngời phạm tội Mặt chủ quan củatội phạm không tồn tại một cách độc lập mà luôn gắn liền với mặt khách quancủa tội phạm Nói cách khác, hoạt động tâm lý bên trong của ngời phạm tộiluôn gắn liền với biểu hiện bên ngoài của tội phạm Mặt chủ quan của tộiphạm bao gồm lỗi, mục đích và động cơ phạm tội Lỗi là thái độ tâm lý của mộtngời đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả dohành vi đó gây ra, đợc biểu hiện dới hình thức cố ý hoặc vô ý [30, tr 132]

Lý trí và ý chí là hai yếu tố cần thiết tạo thành lỗi Lý trí thể hiện nănglực nhận thức thực tại khách quan còn ý chí thể hiện năng lực điều khiển hành

vi trên cơ sở nhận thức Đây là những yếu tố tâm lý cần thiết của mọi hoạt

động có ý thức của con ngời

Lỗi của ngời phạm tội trộm cắp tài sản chỉ có thể là cố ý trực tiếp.Theo BLHS, cố ý trực tiếp là lỗi của một ngời khi thực hiện hành vi nguy hiểmcho xã hội nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất nguy hiểm cho xã hội,thấy đợc hậu quả của hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra [32, tr 136]

Về lý trí, ngời phạm tội trộm cắp tài sản nhận thức rõ tính chất nguy

hiểm cho xã hội về hành vi của mình trên cơ sở nhận biết đối tợng sẽ chiếm

đoạt là tài sản của ngời khác, nhận biết mức độ thực hiện hành vi, công cụ,

ph-ơng tiện phạm tội cũng nh các phph-ơng pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm thựchiện tội phạm sẽ gây thiệt hại đến tài sản của ngời khác

Về ý chí, cũng nh các tội có tính chất chiếm đoạt khác, ngời phạm tội

trộm cắp tài sản luôn mong chiếm đoạt đợc tài sản Do đó, lỗi của ngời thựchiện hành vi trộm cắp tài sản là cố ý trực tiếp mà không thể có trờng hợp cố ýgián tiếp hay vô ý

Trong tội trộm cắp tài sản, động cơ vụ lợi mục đích chiếm đoạt luôn làdấu hiệu đặc trng Là tội có tính chất chiếm đoạt, điều đó có nghĩa là chỉ cầnngời phạm tội chiếm lấy tài sản của ngời khác và biến tài sản đó thành củamình còn sau đó kẻ phạm tội sử dụng tài sản chiếm đoạt đợc và mục đích gìkhông ảnh hởng đến việc định tội danh

* Chủ thể của tội trộm cắp tài sản

Chủ thể của tội phạm là con ngời cụ thể có năng lực TNHS; đạt đếnmột độ tuổi nhất định

- Năng lực trách nhiệm hình sự: BLHS hiện nay không qui định cụ thể

nh thế nào là ngời có năng lực TNHS mà chỉ qui định những trờng hợp không

có năng lực TNHS Theo đó ngời có năng lực TNHS là ngời có khả năng nhậnthức đợc ý nghĩa xã hội của hành vi do mình thực hiện và có năng lực điềukhiển đợc hành vi theo những đòi hỏi tất yếu của xã hội Họ là những ngời đạt

độ tuổi theo luật định và không thuộc trờng hợp không có năng lực TNHS đợcqui định ở Điều 13 BLHS

- Tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Căn cứ vào Điều 8 và Điều 138 BLHS, ngời từ đủ 14 tuổi đến dới

16 tuổi phải chịu TNHS về tội này khi họ phạm vào khoản 3 hoặc khoản 4 vì

đây là tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng, còn nếu phạm vàokhoản 1 và khoản 2 Điều 138 BLHS thì không bị truy cứu TNHS vì là tội ít

nghiêm trọng và nghiêm trọng Đối với ngời tù đủ 16 tuổi trở lên không hạnchế phạm vi chịu TNHS

1.1.2 Đặc điểm hình sự của tội trộm cắp tài sản tại các khu chung

c cao tầng trên địa bàn thành phố Hà Nội

Đối với những ngời tiến hành tố tụng nói chung, điều tra viên nóiriêng, sự hiểu biết đầy đủ về đặc điểm hình sự của các loại tội phạm có ýnghĩa quan trọng vì nó là cơ sở để xây dựng phơng pháp điều tra đối với từngloại tội phạm cụ thể, phát huy tính tích cực, sáng tạo và t duy khoa học củacán bộ điều tra trong quá trình điều tra từng vụ án Mặt khác, nắm vũng đợc

đặc điểm hình sự của tội phạm còn giúp chúng ta đề ra đợc những biện phápphòng ngừa có hiệu quả đối với loại hành vi phạm tội này

Khi nghiên cứu về đặc tính hình sự của các loại tội phạm cụ thể, cácchuyên gia hình sự đều có cùng quan điểm khẳng định vai trò quan trọng củaviệc nắm vững đặc tính hình sự của các loại tội phạm trong quá trình điều tra

để đề ra phơng pháp điều tra các loại tội phạm cụ thể, nhng quan niệm về đặctính hình sự của tội phạm đến nay vẫn còn có ý kiến khác nhau

Các nhà khoa học hình sự Xô viết cho rằng, khái niệm về đặc tính hình

sự của tội phạm bao hàm cả dấu hiệu đặc trng của tội phạm, đặc điểm của tộiphạm nh: phơng thức, thủ đoạn gây án, dấu vết đặc trng để lại ở hiện trờng,

đặc điểm nghề nghiệp Theo quan điểm trên, mặc dù về nội dung đặc điểmhình sự của tội phạm đợc đề cập ở các mức độ khác nhau nhng các tác giả đềuthống nhất với nhau ở: nguồn gốc thông tin về tội phạm, phơng thức thủ đoạnthực hiện tội phạm, phơng thức che giấu tội phạm, những dấu vết vật chất đặctrng của tội phạm và những nơi có thể tìm thấy những dấu vết đó, đặc điểm vềngời phạm tội, thời gian và địa điểm thực hiện tội phạm

Trong bài báo "Đặc tình hình sự của tội phạm" đăng trên tạp chí Công

an nhân dân số 7/1992, PGS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng, nội dung đặc

điểm hình sự của tội phạm bao gồm:

Đặc điểm nguồn tin ban đầu về tội phạm; đối tợng mà tộiphạm thờng nhằm để xâm hại và hậu quả tác hại do tội phạm gây ra;

động cơ, mục đích phạm tội và thủ đoạn thực hiện tội phạm đợc thểhiện trong việc chuẩn bị gây án, tiến hành gây án, che giấu công cụ,phơng tiện gây án tơng ứng; thời gian địa điểm xảy ra tội phạm;những dấu vết phổ biến và nơi phát hiện dấu vết; đặc điểm nhânthân của ngời phạm tội; những nguyên nhân và điều kiện nảy sinhtội phạm [24]

Trong giáo trình "Lý luận của khoa học điều tra hình sự" của Trờng

Đại học Cảnh sát nhân dân (nay là Học viện Cảnh sát nhân dân), Bộ Công an,PGS.TS Nguyễn Huy Thuật cũng quan niệm: "Đặc điểm hình sự của tội phạm

là hệ thống những đặc điểm của tội phạm và những tình tiết có liên quan đếnnhững tội phạm đó có ý nghĩa để điều tra và khám phá tội phạm" [28, tr 114]

Cấu trúc đặc điểm hình sự của tội phạm nhìn chung bao gồm:

Thứ nhất, thông tin về dấu vết vật chất của hành vi phạm tội;

Thứ hai, những thông tin về thủ đoạn gây án và che đấu tội phạm; Thứ ba, thông tin về địa điểm và thời gian gây án;

Thứ t, thông tin về hoàn cảnh gây án;

Thứ năm, thông tin về diễn biến quá trình phạm tội;

Thứ sáu, thông tin về đối tợng bị xâm hại;

Thứ bảy, thông tin về đặc điểm nhân thân của ngời phạm tội;

Thứ tám, thông tin về động cơ, mục đích phạm tội;

Thứ chín, thông tin về các điều kiện tạo thuận lợi cho việc gây án và

che giấu tội phạm;

Thứ mời, thông tin về nhân cách của ngời bị hại.

Trong khoa học Điều tra hình sự, đặc điểm hình sự tội phạm đợc chialàm ba loại nh sau:

Đặc điểm hình sự của tội phạm chung (cùng nguồn gốc);

Đặc điểm hình sự của nhóm tội phạm;

Đặc điểm hình sự của một vụ tội phạm

Từ những quan niệm trên về đặc điểm hình sự tội phạm trong khoa học

Điều tra hình sự thế giới và Việt Nam, chúng tôi quan niệm đặc điểm hình sựtội phạm trộm cắp tài sản là hệ thống những đặc điểm của tội phạm trộm cắptài sản và những tình tiết có liên quan tới tội phạm này có ý nghĩa để điều tra

- Đặc điểm nguồn tin ban đầu về vụ trộm ở khu chung c cao tầng

Cũng nh tội trộm cắp tài sản, nguồn tin về tội trộm cắp tài sản ở khuchung c cao tầng thờng do ngời bị hại, ngời làm chứng cung cấp và cũng cóthể do đồng bọn bị bắt khai báo, đồng bọn tố giác lẫn nhau, do cơ sở, đặc tìnhcung cấp Tuy vậy, mỗi thông tin ban đầu mà cơ quan điều tra thu thập đợc th-ờng có những đặc điểm riêng biệt

Nguồn tin ban đầu do ngời bị hại cung cấp thờng chỉ rõ địa điểm xảy

ra vụ án, đặc điểm, số lợng tài sản bị chiếm đoạt và khoảng thời gian xảy ra vụ

án Trong trờng hợp không rõ thủ phạm, đôi khi họ cũng có thể chỉ ra đối tợngnghi vấn nhng lại thờng là những đối tợng có mâu thuẫn, hiềm khích với họnên những thông tin này thờng thiếu khách quan

Nguồn tin của ngời làm chứng thờng cũng chỉ chứa đựng những thôngtin về thời gian, địa điểm xảy ra vụ việc mà không chỉ ra đợc số lợng và giá trị

chính xác của tài sản bị chiếm đoạt Nếu đôi khi ngời làm chứng chỉ ra đợc

đặc điểm của ngời nghi vấn thì cũng chỉ miêu tả đợc hình dáng bên ngoài,dáng đi, dáng đứng, thời gian xuất hiện ở địa bàn xảy ra vụ trộm v.v Trong tr-ờng hợp bọn trộm cắp tố giác lẫn nhau, thông tin thờng chứa đựng những tìnhtiết tơng đối chính xác về địa điểm phạm tội, tài sản chiếm đoạt, nơi cất giấutài sản, đặc điểm nhân thân ngời phạm tội Đặc biệt thông tin do đồng bọn bịbắt khai báo thờng đầy đủ hơn cả, từ địa điểm phạm tội, tài sản chiếm đoạt, sốngời tham gia, nhân thân ngời phạm tội đến nơi cất giấu tài sản, phơng thức,thủ đoạn phạm tội v.v

Nguồn tin do cơ sở cung cấp thờng chứa đựng những thông tin nhtrong trờng hợp những kẻ trộm cắp tố giác lẫn nhau Còn những tin do đặctình cung cấp thì thông thờng chính xác nh trong trờng hợp đồng phạm bị bắtkhai báo

- Đặc điểm về tài sản là đối tợng của tội trộm cắp ở khu chung c và hậu quả do tội phạm gây ra;

Thông thờng, tài sản bị trộm cắp nói chung là tài sản có giá trị lớn,gọn nhẹ dễ dàng di chuyển Tuy nhiên đối với các vụ trộm cắp tài sản ở khuchung c cao tầng thờng có những đặc điểm sau đây:

+ Đối tợng tài sản là đồ dùng trong gia đình nh tivi, đài, đầu videohoặc các tài sản là đồ trang sức nh vàng, kim cơng những tài sản này thờng

có các đặc điểm đặc định mà chủ nhà nhớ rõ Đây là các yếu tố rất quan trọngphục vụ cho việc truy nguyên tài sản bị trộm cắp trong quá trình điều tra Do

địa điểm phạm tội ở trên cao nên tài sản bị trộm cắp thờng là những tài sảngọn, dễ mang vác Những tài sản quá cồng kềnh nh tủ lạnh, máy giặt rất ít khi

bị chiếm đoạt, những tài sản này chỉ bị chiếm đoạt chỉ trong trờng hợp ngờiphạm tội sử dụng những thủ đoạn quá táo bạo

+ Đối với những tài sản là xe đạp, xe máy có thể là đối tợng của hành

vi chiếm đoạt của tội trộm cắp ở các khu chung c cao tầng thờng là những tài

sản mà chủ tài sản không có biện pháp bảo vệ an toàn nh không khoá càng,khóa cổ hoặc không có biện pháp trông giữ cẩn thận

- Phơng thức, thủ đoạn chuẩn bị phạm tội và thực hiện tội phạm trộm cắp tài sản ở các khu chung c cao tầng;

Nh chúng tôi đã đề cập đến ở phần đầu, do đặc điểm của nơi gây án làcác căn hộ tại các khu chung c có tính độc lập cao hơn các địa bàn phạm tộikhác, nên dấu hiệu đặc trng của tội phạm này là hành vi "lén lút, bí mật"chiếm đoạt tài sản đợc thể hiện rõ nét Để thực hiện hành vi chiếm đoạt, ngờiphạm tội thờng có sự chuẩn bị trớc khi gây án nh: ngời phạm tội thờng đóngvai là những sinh viên đi thuê nhà, nhân viên bán hàng tiếp thị để nghiên cứu,xem xét địa điểm, lối cầu thang thuận tiện cho việc gây án, quan sát nhà cửa,nghiên cứu chủng loại khóa cửa và đặc biệt là quy luật sinh hoạt của gia đìnhcũng nh của các hộ liền kề xung quanh, vị trí để tài sản, thói quen của chủ tàisản ; đồng thời chuẩn bị các công cụ, phơng tiện cần thiết để cạy, phá, cắtkhóa Công cụ phơng tiện có thể đợc chúng mua, mợn hoặc tự tạo Trong các

vụ án có đồng phạm thờng có sự phân công vai trò, vị trí, trách nhiệm củatừng đối tợng cụ thể, xác định phơng thức, thủ đoạn sẽ thực hiện tội phạm.Những tên tội phạm chuyên nghiệp còn chuẩn bị các phơng tiện để trốn tránh

sự phát hiện của cơ quan điều tra nh găng tay, ớt bột để rắc xuống đất tránh sựphát hiện truy tìm của chó nghiệp vụ Thậm chí để chuẩn bị phơng án thoátthân khi đang thực hiện tội phạm mà bị phát hiện bắt giữ, chúng còn chuẩn bịcả vũ khí "nóng", "lạnh" để chống trả khi cần thiết Nhng không phải mọi tr-ờng hợp trộm cắp đều có sự chuẩn bị kỹ càng từ trớc Có những trờng hợp chỉmang tính bột phát nên không có công cụ phơng tiện chuẩn bị trớc, ngời phạmtội sử dụng những công cụ tìm thấy tại hiện trờng và cách thức, thủ đoạn tùynghi Đối với những vụ án này thủ phạm thờng để lại những dấu vết rõ ràngrất dễ phát hiện

Thực tiễn của công tác nắm tình hình ở cơ sở cho thấy, khoảng 70%các vụ trộm ở khu chung c cao tầng đợc thực hiện dới hình thức đồng phạm.

Do tính chất của địa bàn phạm tội ở trên cao, tài sản chiếm đoạt phải vậnchuyển khá phức tạp nên ngời phạm tội thờng có sự phân công cụ thể: có ngời

đứng ở dới để chuẩn bị phơng tiện để tẩu thoát, có ngời phá khóa, khuân vác

Các thủ đoạn mà ngời phạm tội trộm cắp tài sản ở khu chung c thờng

sử dụng để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của công dân nh sau:

+ Công cụ phơng tiện thờng đợc ngụy trang dới nhiều hình thức đểtránh sự phát hiện của ngời khác

+ Vì hầu hết thời gian mà ngời phạm tội thực hiện hành vi trộm cắp làkhi các gia đình đã khóa cửa để ngủ hoặc vắng nhà Nên chúng thờng dùngcông cụ phơng tiện để phá cửa Các công cụ thờng đợc dùng là: Dùng kìmcộng lực cắt khóa hoặc cắt chấn song, cửa xếp; dùng kìm, búa để phá khóahoặc dùng máy hàn, đèn khò để cắt thủng cửa sắt; dùng thanh sắt và các vậtcứng khác để phá khóa hoặc đập vỡ kính; đôi khi ngời phạm tội lợi dụng sơ hởcủa các gia đình để đột nhập vào nhà chiếm đoạt tài sản nh khi ngủ, chủ nhàquên không đóng cửa hoặc ra ngoài không đóng cửa;

- Thủ đoạn che giấu tội phạm và ngụy trang, giả tạo hiện trờng đối với các vụ trộm cắp tại khu chung c cao tầng;

Khi thực hiện hành vi trộm cắp tài sản ở khu chung c, ngời phạm tộithờng sử dụng nhiều thủ đoạn để che giấu hành vi phạm tội nh tạo hiện trờnggiả hoặc xóa dấu vết để đánh lạc hớng điều tra của Công an Thực tế cho thấy,các đối tợng chuyên nghiệp thờng để lại rất ít dấu vết ở hiện trờng; các dấuvân tay hầu nh không có vì chúng thờng đi găng tay hoặc dùng vải, khăn mặt

để lót tay Các dấu vết giày, dép cũng không có vì chúng đi tất chân, không đigiày, dép hoặc nếu có dấu vết giày, dép để lại thì cũng

là giày, dép chúng không thờng xuyên sử dụng nên khó xác định đợc diện thủphạm.

Có trờng hợp sau khi dùng các công cụ để cắt khóa và đột nhập vàonhà, lấy đợc tài sản kẻ phạm tội đem luôn cả khóa đi, cho nên khi khámnghiệm hiện trờng Cơ quan điều tra (CQĐT) rất khó xác định thủ phạm đãdùng công cụ, phơng tiện gì

Sau khi thực hiện xong hành vi trộm cắp tài sản, với mục đích che giấutội phạm, ngời phạm tội thờng đem tài sản đi tiêu thụ ngay ở các nơi màchúng đã có sự thỏa thuận trớc Phơng thức này bọn tội phạm chuyên nghiệpthờng áp dụng, chiếm tỷ lệ cao so với tổng số các vụ trộm cắp xảy ra Ngoài

ra, cũng có trờng hợp ngời phạm tội đem tài sản đã chiếm đoạt đợc đi cất giấu

ở những nơi kín đáo, bí mật hoặc gửi ở những nơi có ngời canh giữ rồi tìmcách móc nối với những ngời tiêu thụ để bán lại tài sản đó với giá rẻ Cũng cónhững tên sau khi lấy đợc tài sản, chúng tự mang tiêu thụ ngoài các chợ, ngoàithị trờng nhng thờng là ở xa nơi đã thực hiện vụ trộm

- Các dấu vết đặc trng của tội phạm trộm cắp tài sản tại khu chung c cao tầng

Thực tế điều tra tội trộm cắp tài sản ở các khu chung c cho thấy cácdấu vết đặc trng của loại tội phạm này là những dấu vết của các công cụ, ph-

ơng tiện cạy phá, các dấu vết chân, tay, dấu vết giày dép, dấu vết của nhữngphơng tiện giao thông và cả những công cụ cậy phá mà chúng để lại hiện tr-ờng Ngoài ra, tại nơi gây án còn để lại dấu vết sinh học (vết máu, nớc bọt,lông, tóc ) cả các dấu vết của vải sợi của quần áo mà thủ phạm mặc trongthời gian gây án

Trờng hợp ngời phạm tội sử dụng các phơng tiện giao thông nh ô tô,

xe máy, xe đạp, để thực hiện hành vi trộm cắp, vận chuyển tài sản mà chúnglấy đợc hoặc làm phơng tiện để chạy trốn thì ở nơi gây án hoặc ở gần đó thờng

là ở khu vực sân của các khu chung c thờng để lại dấu vết của các phơng tiện

giao thông (dấu vết của lốp xe, dấu vết dầu máy, tài sản bị trộm cắp bị rơi dọc

đờng )

- Đặc điểm về nhân thân ngời thực hiện hành vi trộm cắp;

Ngời phạm tội trộm cắp tài sản của công dân bao gồm nhiều loại khácnhau Đó thờng là bọn lu manh chuyên nghiệp, bọn chuyên sống nhờ vào trộmcắp tài sản của ngời khác Đó cũng là những ngời lang thang cơ nhỡ, khôngnghề nghiệp ổn định, khi túng tiền nảy sinh ý đồ và hành vi trộm cắp để duytrì cuộc sống tối thiểu Đó còn là những học sinh, sinh viên do đua đòi, ănchơi muốn có tiền nhng hoàn cảnh gia đình không cho phép Đặc biệt đó lànhững đối tợng nghiện hút, khi không có tiền để hút hít, tiêm chích ma túy các

đối tợng sẵn sàng lấy trộm bất cứ cái gì để có tiền…

- Địa điểm, thời gian, không gian thờng xảy ra vụ trộm cắp tài sản tại các khu chung c.

Thông thờng, về mặt lý thuyết địa bàn mà bọn trộm cắp gây án lànhững khu vực bọn chúng sinh sống vì có sự thông thuộc địa bàn Tuy nhiên,thực tế đấu tranh với các vụ trộm ở khu chung c cho thấy, hầu hết các vụ trộm

ở đây lại do ngời ngoài địa bàn thực hiện, số ít do ngời cùng địa bàn hoặc cóliên hệ với ngời cùng địa bàn thực hiện

Do đặc thù sinh hoạt của các hộ dân sống ở chung c cao tầng, họ thờng

là cán bộ công chức, nên thời gian mà bọn tội phạm thực hiện hành vi trộmcắp thờng vào ban ngày, buổi sáng từ 9h đến 10h30; và buổi chiều từ 14h đến16h, các vụ trộm vào ban đêm chỉ xảy ra đối với các hộ dân thờng xuyên vắngnhà vào ban đêm hoặc do sơ suất khi ngủ quên không đóng cửa

Tóm lại, qua việc nghiên cứu, nắm vững đặc điểm hình sự của tội trộm

cắp tài sản tại các khu chung c trên địa bàn thành phố Hà Nội nói trên giúpcho CQĐT và cán bộ điều tra nói riêng tiến hành các hoạt động điều tra đúnghớng một cách nhanh chóng, chính xác và đạt hiệu quả cao

1.2 Những nội dung cơ bản của hoạt động phòng ngừa và hoạt động điều tra ban đầu của công an cấp phờng

1.2.1 Công an cấp phờng - chủ thể chính thực hiện hoạt động phòng ngừa và điều tra ban đầu các tội phạm xảy ra ở cơ sở

Có thể nói, thực hiện hoạt động phòng ngừa và điều tra ban đầu là mộttrong những chức năng chủ yếu của Công an cấp phờng Chức năng này đợcqui định cụ thể tại Quyết định số 141/ QĐ-BNV của Bộ trởng Bộ Nội vụ (nay

là Bộ Công an), Theo đó:

Công an phờng là công cụ chuyên chính trọng yếu của Đảng

và Chính quyền địa phơng, là lực lợng Công an cơ sở ở Thành phố,thị xã, có trách nhiệm giúp Đảng ủy và ủy ban nhân dân phờng tiếnhành các biện pháp phát động phong trào quần chúng bảo vệ anninh trật tự, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh, trấn ápmọi hoạt động của bọn tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia và cácloại tội phạm khác, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hộitrên địa bàn phờng, theo đúng chủ trơng, chính sách của Đảng, phápluật của Nhà nớc và các qui định của Công an cấp trên [8]

Để thực hiện đợc chức năng đó, Công an cấp phờng có những nhiệm

vụ cụ thể nh sau:

+ Nắm tình hình, đánh giá đúng và kịp thời tình hình, an ninh trật tựtrong phờng, đề xuất với Đảng ủy, ủy ban nhân dân phờng ra nghị quyết, lập kếhoạch và tổ chức thực hiện Đồng thời, Công an phờng là đơn vị chủ lực trong việc

tổ chức thực hiện các chủ trơng chính sách, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà

n-ớc và của Công an cấp trên phù hợp với đặc điểm và thực tiễn của phờng

+ Công an phờng phải báo cáo kịp thời, cụ thể, chính xác, trung thựcmọi vụ việc, hiện tợng về an ninh, trật tự về kết quả công việc của Công an ph-

ờng, về tình hình đội ngũ sĩ quan, hạ sĩ quan của Công an phờng lên Công ancấp trên.

+ Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể, các tổ chứckinh tế, xã hội của phờng và của cấp trên đóng trên địa bàn phờng, xây dựngphong trào quần chúng bảo vệ an ninh tổ quốc, đồng thời xây dựng, củng cố,bồi dỡng các nòng cốt của phong trào, làm cho phong trào ngày càng sâu rộng

về các mặt phòng ngừa, tấn công và trấn áp các loại tội phạm, xử lý các hành

vi vi phạm các qui tắc bảo đảm trật tự công cộng, đấu tranh bài trừ tệ nạn xãhội, giải quyết kịp thời những mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân

+ Công an phờng phải tiến hành điều tra cơ bản, tổ chức mạng lới cơ

sở bí mật, đặc tình theo đối tợng và địa bàn theo đúng chế độ qui định của Bộ.Thực hiện những chủ trơng, biện pháp nghiệp vụ do Công an cấp trên giao

+ Thực hiện các mặt công tác quản lý hành chính về trật tự an toàn xãhội do Công an cấp trên phân công về quản lý nhân khẩu, hộ khẩu, quản lý vũkhí, quản lý nghề nghiệp có liên quan đến phòng ngừa và đấu tranh chống tộiphạm và vi phạm pháp luật Phát hiện và bắt giữ dẫn giải về Công an cấp trênnhững đối tợng có lệnh truy nã, trốn tù; quản lý các đối tợng cải tạo tại chỗ,cải tạo không giam giữ, quản chế tại địa phơng, những ngời phạm tội đợc Tòa

án phạt tù nhng cho hởng án treo

+ Tổ chức bảo đảm trật tự công cộng, trật tự đô thị, trật tự giao thông,phòng cháy chữa cháy trong phạm vi cấp phờng; xử lý các vụ phạm pháp quảtang, các vụ vi phạm có tính chất đơn giản, ít phức tạp theo qui định của phápluật, làm thủ tục chuyển về Công an cấp trên các vụ việc có tính chất nghiêmtrọng vợt ra ngoài thẩm quyền của Công an phờng

+ Tổ chức bảo vệ hiện trờng các vụ án, cháy nổ, các vụ tai nạn doCông an cấp trên thụ lý

+ Xây dựng và quản lý đội ngũ sĩ quan, hạ sĩ quan Công an phờngtrong sạch vững mạnh, quản lý chặt chẽ và sử dụng có hiệu quả tài sản đợctrang bị.

Để thực hiện đợc chức năng và những nhiệm vụ nêu trên, Đội ngũ sĩquan, hạ sĩ quan của Công an phờng đợc tổ chức biên chế gồm: Một TrởngCông an phờng chỉ huy, đồng thời có từ 1 đến 2 Phó trởng Công an phờng cónhiệm vụ giúp việc cho Trởng Công an phờng Dới ban chỉ huy có các tổ

chuyên môn nh: Tổ Tổng hợp (phụ trách trực ban, văn th, tổ chức cán bộ, hậu cần ); Tổ Cảnh sát khu vực (biên chế tổ này phụ thuộc vào số lợng nhân khẩu

và tính chất phức tạp của địa bàn, đối với những phờng có nhiều tụ điểm phức

tạp thì có thêm tổ Cảnh sát trật tự và tổ Cảnh sát hình sự) Tổ chức và biên

chế của mỗi phờng do Trởng Công an cấp quận, nghiên cứu đề xuất và doGiám đốc Công an cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng quyết định

Do tính chất phức tạp của địa bàn Thủ đô, nên mỗi phờng trên địa bàn

Hà Nội đều đợc cơ cấu: 1 đồng chí là Trởng Công an phờng và 3 đồng chí phótrởng Công an phờng, đồng thời các phờng còn thành lập thêm

2 tổ chuyên trách: Tổ Cảnh sát hình sự và tổ Cảnh sát trật tự Các tổ này cónhiệm vụ duy trì trật tự đô thị, tiến hành các hoạt động phòng ngừa và đấutranh chống tội phạm xảy ra trên địa bàn phờng để giữ vững an ninh chính trị

và trật tự an toàn xã hội Đặc biệt, tổ Cảnh sát hình sự, thờng xuyên thực hiệncác chuyên đề đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung cũng nh các tệ nạnxã hội nói riêng; chủ động xây dựng các kế hoạch và triển khai thực hiện cácchuyên đề phòng ngừa tội phạm; xây dựng mạng lới đặc tình, cơ sở bí mật;tiến hành các hoạt động điều tra ban đầu và xử lý đối với một số hành vi phạmtội xảy ra trên địa bàn theo thẩm quyền

Ngoài ra, Công an phờng còn có nhiệm vụ phối hợp với các lực lợngcủa Công an quận và Công an thành phố trong việc phòng ngừa, điều tra các

vụ án nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn

Từ những chức năng và nhiệm vụ cụ thể nêu trên của Công an cấp ờng, có thể nói Công an phờng là chủ thể chính trong hoạt động phòng ngừa

ph-và điều tra ban đầu các tội phạm xảy ra ở cơ sở

1.2.2 Những nội dung cơ bản của hoạt động phòng ngừa tội phạm của công an cấp phờng đối với các vụ trộm cắp tài sản ở khu chung c cao tầng

Theo chức năng của Công an cấp phờng, hoạt động phòng ngừa là hoạt

động chủ yếu có tính chất trực tiếp đối với các cơ quan, tổ chức và nhân dântrên địa bàn phờng Hoạt động phòng ngừa của Công an phờng gồm hai nhóm

biện pháp: phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ

Phòng ngừa xã hội: Là các hoạt động do Công an phờng phối hợp với

chính quyền, các ban ngành tiến hành Bao gồm các hoạt động nh: Công táctham mu cho cấp ủy Đảng và chính quyền địa phơng trong việc xây dựng kếhoạch và tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa; xây dựng lực lợng bánchuyên trách nh: lực lợng dân phòng; lực lợng dân phòng Thanh niên tại các

tổ dân phố; tuyên truyền vận động nhân dân, các ban ngành tham gia đấutranh phòng chống tội phạm Vận động, yêu cầu các cơ quan đóng trên địabàn, các tổ chức và mỗi hộ dân phải thực hiện các biện pháp phòng ngừanhằm hạn chế đến mức tối đa những sơ hở để kẻ gian không thể lợi dụng

Phòng ngừa nghiệp vụ: Là các hoạt động do Công an phờng trực tiếp

tiến hành Bao gồm công tác quản lý nhân hộ khẩu; quản lý các hộ kinh doanh

có điều kiện trên địa bàn phờng nh quản lý nhà nghỉ khách sạn, quán karaoke,quán internet, cơ sở massage, cửa hàng photocopy ; tổ chức các hoạt độngtuần tra, bảo vệ trật tự; tiến hành công tác điều tra cơ bản; công tác su tra quản

lý đối tợng; xây dựng mạng lới bí mật phục vụ công tác phòng ngừa

Cũng nh các hoạt động phòng ngừa tội phạm của các đơn vị, tổ chứckhác, hoạt động phòng ngừa tội phạm của Công an cấp phờng đối với các vụtrộm cắp tại các khu chung c cao tầng cũng là những biện pháp áp dụng có

tính chất chủ động sáng tạo, với các qui mô khác nhau, trong những khoảngthời gian khác nhau nhằm làm hạn hạn chế đến mức tối đa khả năng gây áncủa ngời phạm tội Đối với tội trộm cắp nói chung cũng nh hành vi trộm cắptài sản tại các khu chung c nói riêng đều có chung một đặc điểm là: ngờiphạm tội thờng lợi dụng sơ hở của chủ tài sản để thực hiện hành vi lén lútchiếm đoạt tài sản Chính vì vậy các biện pháp phòng ngừa ở đây đều nhằmmục tiêu hạn chế đến mức thấp nhất những sơ hở của chủ tài sản

1.2.3 Những nội dung cơ bản của hoạt động điều tra ban đầu của Công an cấp phờng đối với các vụ trộm cắp tài sản ở khu chung c cao tầng

Khi nghiên cứu về các giai đoạn điều tra, nhiều nhà khoa học Xô viếtchỉ ra rằng, quá trình điều tra tội phạm đối với bất kỳ loại tội phạm nào đều đ-

ợc phân chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn điều tra ban đầu và giai đoạn điều tra tiếp theo

Giai đoạn điều tra ban đầu là xác lập đối tợng cần điều tra, sự việc

phạm tội, thu thập chứng cứ tài liệu cần thiết để lập kế hoạch điều tra, tiếnhành các biện pháp cấp bách để truy tìm và bắt giữ ngời phạm tội theo "dấuvết nóng" Còn giai đoạn điều tra tiếp theo có nhiệm vụ tiến hành thu thập,kiểm tra, đánh giá những chứng cứ nhằm xác định đầy đủ tất cả các tình tiếtcủa vụ án

Nội dung của giai đoạn điều tra ban đầu bao gồm:

+ Tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác về tội phạm trong đó bao gồm tốgiác của công dân; tin báo của cơ quan nhà nớc, tổ chức xã hội; Tin báo củacác phơng tiện thông tin đại chúng; Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án,

đơn vị Bộ đội Biên phòng, cơ quan Hải quan, Kiểm lâm trực tiếp phát hiện tộiphạm; hoặc trong trờng hợp ngời phạm tội tự thú Đây là những cơ sở để khởi

tố vụ án

+ Nghiên cứu, đánh giá tin báo, tố giác về tội phạm: sau khi tiếp nhận tinbáo, tố giác về tội phạm, các lực lợng làm công tác điều tra cần xác định mức

độ xác thực của tin báo, tố giác về tội phạm để có quyết định xử lý đúng đắn

+ Kiểm tra, thu thập tài liệu bổ sung đối với tin báo, tố giác về tộiphạm: để giải quyết vấn đề khởi tố vụ án hay không khởi tố vụ án không đòihỏi phải làm rõ đầy đủ các tình tiết cụ thể của vụ án mà chỉ dừng lại ở chỗ thuthập, kiểm tra những tài liệu phản ánh những dấu hiệu cơ bản của tội phạmtrên thực tế đã xảy ra hay không xảy ra

+ Tiến hành những biện pháp cấp bách nh ngăn chặn tội phạm không

để xảy ra, ngăn chặn hoặc làm giảm bớt thiệt hại hậu quả do hành vi phạm tộigây ra; truy bắt đối tợng gây án theo dấu vết nóng; bảo vệ hiện trờng và nhữngdấu vết ở hiện trờng; cấp cứu nạn nhân

+ Những quyết định cần đợc đa ra sau khi kiểm ra tin báo tố giác Căn

cứ vào việc đánh giá các nội dung trên, ngời trực tiếp tiếp nhận và đánh giá tinbáo phải báo cáo đề xuất với thủ trởng trực tiếp của mình để xin ý kiến xử lý[29, tr 38]

Có thể nói, đây là giai đoạn điều tra rất quan trọng đặt nền tảng chotoàn bộ các hoạt động điều tra tiếp theo Bởi vì nhiều tài liệu, chứng cứ có giátrị chứng minh có thể thu thập đợc ngay trong giai đoạn này Cho nên nếu giai

đoạn điều tra ban đầu đợc tiến hành kịp thời và đúng hớng sẽ tạo thuận lợi đểcác giai đoạn điều tra tiếp theo nhanh chóng làm rõ toàn bộ sự thật khách quan

về vụ án Ngợc lại, có thể sẽ mất nhiều công sức, thời gian, thậm chí trongnhiều trờng hợp dẫn đến bế tắc trong hoạt động điều tra, không phát hiện và

xử lý đúng tội phạm nếu giai đoạn điều tra ban đầu làm không tốt

Trong hoạt động này, Công an cấp phờng luôn giữ một vai trò quantrọng Mặc dù không phải là chủ thể tiến hành các hoạt động điều tra vụ án,nhng có thể nói phần lớn các vụ việc phạm tội nói chung cũng nh các vụ trộm

cắp tài sản thì công an cấp phờng là ngời tiếp nhận tin báo về việc phạm tội

đầu tiên, có mặt đầu tiên trong quá trình xác minh tính chính xác của tin báo,lấy lời khai ban đầu của ngời bị hại, ngời làm chứng, những ngời khác có liênquan, có mặt và đảm bảo có hiệu quả công tác bảo vệ hiện trờng, truy tìm kẻphạm tội thông qua dấu vết nóng Do tính chất là đơn vị ở cơ sở, nên Công ancấp phờng giữ vai trò quan trọng trong quá trình tiến hành các hoạt động điềutra ban đầu

ở giai đoạn điều tra ban đầu các vụ trộm cắp tài sản ở khu chung c caotầng, vai trò của Công an phờng thờng đợc thể hiện dới những góc độ sau:

- Tiếp nhận và xác minh những thông tin về tội phạm và đối tợng gây

- Phối hợp với cán bộ điều tra, tổ chức truy lùng thủ phạm theo dấu vết

"nóng" Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất trong hoạt động điều tra ở giai đoạnban đầu đối với loại tội phạm này

Tóm lại, việc làm sáng tỏ các nội dung pháp lý cơ bản nh: đặc điểm

pháp lý của tội trộm cắp nói chung và ở khu chung c cao tầng nói riêng; nộidung cơ bản của hoạt động phòng ngừa và hoạt động điều tra ban đầu củaCông an cấp phờng tại địa bàn khu chung c cho chúng ta có cách nhìn toàndiện, sâu sắc về loại tội phạm này, đồng thời là cơ sở để chúng ta đa ra nhữnggiải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa và điều tra ban đầucủa Công an cấp phờng trên địa bàn Hà Nội

Chơng 2

Thực trạng hoạt động phòng ngừa và điều tra ban đầu của công an cấp phờng về tội trộm cắp tài sản tại các khu chung c cao tầng trên địa bàn

thành phố Hà Nội

2.1 Thực trạng tội phạm trộm cắp tài sản ở các khu chung c cao tầng trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian vừa qua

Trong khoảng mời năm trở lại đây, cùng với sự phát triển chung củacả nớc, Hà Nội cũng có tốc độ phát triển kinh tế cao Sự phát triển về kinh tếdẫn đến một thực trạng là có một số lợng lớn dân c ở các tỉnh lân cận về sinhsống và làm việc tại đây Theo kết quả điều tra, dân số của Hà Nội hiện nay là

3 087 810 ngời, so với năm 1995 thì dân số đã tăng gấp 1, 5 lần Điều này sẽdẫn đến công tác quản lý nhân hộ khẩu gặp nhiều khó khăn Thêm vào đó domật độ dân số ở những quận nội thành trớc kia quá cao, bình quân diện tíchtính theo đầu ngời là 6m2/ 1 đầu ngời, nên đã và đang đặt ra yêu cấu bức xúc

về nhà ở Bên cạnh đó tình hình tội phạm và tệ nạn xã hội trên địa bàn xảy raphức tạp và luôn có chiều hớng gia tăng Các vụ phạm tội đặc biệt nghiêmtrọng xảy ra ngày càng nhiều, tệ nạn nghiện hút, mại dâm, cờ bạc luôn diễnbiến phức tạp Đây là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tình hình tộiphạm trộm cắp tài sản tại các khu chung c trên địa bàn Thủ đô

Nghiên cứu tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở các khu chung c caotầng trên địa bàn Hà Nội luôn phải gắn liền với tình hình tội phạm trộm cắptrên phạm vi cả nớc nói chung Bởi vì chỉ làm nh vậy mới có thể đánh giá hết

đợc thực trạng cũng nh tính cấp thiết của việc đấu tranh phòng chống loại tộitrộm cắp tài sản trên địa bàn Hà Nội

Xét trên bình diện cả nớc nói chung, trong cơ cấu của tình hình tộiphạm thì tội trộm cắp tài sản luôn chiếm một tỷ lệ rất cao Theo số liệu thống

kê hàng năm của ngành Tòa án, mỗi năm tổng số vụ phạm tội dao động trongkhoảng từ 60.000 đến 70.000 vụ, trong đó thì tội phạm trộm cắp tài sản chiếm

từ 43% đến 56% Nh vậy gần một nửa vụ án xảy ra là vụ án về trộm cắp tàisản Điều đó cho chúng ta thấy sự cần thiết hơn nữa trong việc đẩy mạnh cácbiện pháp phòng chống đối với các loại tội phạm trộm cắp tài sản nói chungcũng nh tội trộm cắp tài sản ở các khu chung c nói riêng

Trên địa bàn thành phố Hà Nội, kết quả thống kê, phân tích, so sánhcho thấy, tỷ lệ các vụ trộm cắp tài sản xảy ra trên địa bàn Hà Nội so với cả nớcluôn chiếm một tỷ lệ rất cao Bảng thống kê sau đây thể hiện phần nào nhận

định nêu trên của chúng tôi

Nguồn: Tòa án nhân dân tối cao cung cấp.

Nh vậy, trong tổng số 64 tỉnh và thành phố trong cả nớc, tội trộm cắp tàisản xảy ra trên địa bàn thành phố Hà Nội luôn chiếm một tỷ lệ cao khoảng 10% Sở

dĩ có tình hình trên là do Hà Nội là một thành phố tập trung một số lợng lớn dân

c từ các địa phơng khác về sinh sống, trong số đó tỷ lệ ngời không có công ănviệc làm cũng rất cao, thêm vào đó, công tác quản lý nhân khẩu trên địa bàn gặpnhiều khó khăn, tỷ lệ ngời nghiện cũng khá cao Đó là những nguyên nhâncơ bản dẫn đến tình trạng tội phạm trộm cắp tài sản liên tục gia tăng Tuy vậy,

qua khảo sát cho thấy trên địa bàn thành phố Hà Nội, tình hình tội trộm cắptài sản ở Hà Nội có sự phân bố không đồng đều giữa các phờng

Bảng thống kê so sánh tình hình tội trộm cắp tài sản

ở Hà Nội theo địa bàn quận huyện

Đơn vị Vụ- bị cáo 1999 Vụ- bị cáo 2000 Vụ- bị cáo 2001 Vụ- bị cáo 2002 Vụ- bị cáo 2003

Cầu giấy 320-355 341-385 375-389 362-374 323-394

Từ liêm 167-193 186-201 189-204 142-165 155-190

Đông anh 132-161 142-167 151-190 175-210 193-207 Gia lâm 176-204 191-240 187-225 178-216 188-245 sóc sơn 124-142 145-170 160-180 136-159 187-197

ba đình 321-345 311-365 365-389 342-374 343-374 hoàn kiếm 406-449 385-402 391-444 376-405 415-476 h.b.trng 424-506 397-513 443-476 412-486 405-485 thanh xuân 205-248 187-207 168-199 216-277 196-234 thanh trì 134-161 134-172 164-194 170-186 183-204

đống đa 286-294 304-375 315-367 325-358 341-375 tây hồ 147-170 164-204 197-244 186-216 197-227

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội cung cấp.

Nhìn vào bảng thống kê trên ta thấy, tỷ lệ các vụ trộm cắp tài sản xảy

ra ở các quận nội thành nh Hai Bà Trng, Đống Đa luôn có tỷ lệ cao gấp đôithậm chí gấp ba số vụ phạm trộm cắp ở các huyện ngoại thành Hầu hết cáchuyện ngoại thành, tính bình quân, tỷ lệ này chỉ chiếm khoảng từ 130- 200 vụ

và 160- 250 bị cáo / 1năm, nhng ngợc lại ở các quận nội thành đã có lúc tỷ lệnày lên tới 440 vụ và 520 bị cáo/ 1 năm Cũng qua nghiên cứu tình hình tộiphạm trộm cắp tài sản trên địa bàn Hà Nội cho thấy, quận nào tập trung nhiềukhu chung c cao tầng thì ở đó tội phạm trộm cắp tài sản xảy ra nhiều hơn Ví

dụ nh quận Ba Đình có khu tập thể Thành Công, quận Đống Đa có khu tập thểTrung Tự, Kim Liên, Nam Đồng quận Cầu Giấy có khu tập thể Nghĩa Tân;quận Thanh Xuân có khu tập thể Thanh Xuân Bắc, Thanh Xuân Trung Đây lànhững địa bàn phức tạp: đông dân c, lợng dân c luôn có những biến động (dothay đổi chỗ ở hoặc cho thuê nhà ), nên các vụ trộm cắp tài sản xảy ra tại các

khu chung c này là rất cao Qua khảo sát, cứ phờng nào tập trung nhiều chung

c thì ở đó loại tội trộm cắp tài sản xảy ra một cách thờng xuyên và phổ biến.Mặc dù không có số liệu thống kê chính thức về số vụ trộm cắp tài sản xảy ratại khu chung c, nhng qua số liệu thống kê dới đây cho chúng ta thấy mối liên

hệ giữa tình hình trộm cắp tài sản với đặc điểm địa bàn là khu chung c caotầng Đặc điểm của địa bàn luôn thích hợp với đặc điểm của tội trộm cắp tàisản là lén lút và lợi dụng sơ hở của chủ tài sản để chiếm đoạt:

Bảng thống kê tình hình trộm cắp tài sản theo đơn vị cấp phờng trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 1999 - 2003

Địa bàn Tổng số vụ phạm tội Tội trộm cắp tài sản Tỷ lệ Ghi chú

ời, Kim Lũ là 3 đối tợng, Kim Nỗ là 5 đối tợng Ngợc lại ở các phờng thuộccác quận nội thành, nơi có mật độ các khu chung c cao nh Trung Tự, NghĩaTân, Nghĩa Đô, Thanh Xuân Trung, Thanh Xuân Bắc số vụ trộm cắp tài sảnxảy ra rất nhiều số đối tợng cũng cao gấp nhiều lần so với khu vực ngoạithành Nếu chúng ta lấy đơn vị xã có đối tợng phạm tội trộm cắp tài sản là xã

Lệ Chi thuộc huyện Gia Lâm - 1 đối tợng - để so sánh thì ở các phờng cónhiều khu chung c cao tầng nh phờng Trung Tự con số này gấp 90 lần, phờngNghĩa Đô gấp 88 lần, phờng Nghĩa Tân gấp 66 lần Nh vậy có thể khẳng định,ngoài các yếu tố xã hội khác, nơi nào, địa bàn nào có nhiều khu chung c thìnơi đó, địa bàn đó có số vụ và số đối tợng phạm tội trộm cắp tài sản nhiềuhơn

Nghiên cứu thực tế địa bàn các phờng tập trung nhiều khu chung c chothấy ở các phờng nh: Nghĩa Tân, Trung Tự, Thanh Xuân Bắc, Thanh XuânTrung , ngoài số hộ dân sinh sống trên các căn hộ của khu chung c vẫn còncác hộ dân khác sống có tính chất độc lập tại nhà riêng Vậy làm thế nào đểphân biệt số vụ cũng nh số đối tợng phạm tội trộm cắp tài sản ở khu chung c

và số vụ cũng nh số đối tợng phạm tội trộm cắp tài sản tại các nhà riêng nằmxen kẽ tại các khu chung c đó Về vấn đề này, qua nghiên cứu số liệu thống kêcho thấy các cơ quan chức năng không phân tích số liệu dựa trên tiêu chí nhàriêng và khu chung c, nên không thể vào số liệu thống kê để đa ra những nhận

định đánh giá về vấn đề này Để giải quyết vấn đề này, chúng tôi chọn phơngpháp nghiên cứu xác suất Chúng tôi tiến hành nghiên cứu tổng số vụ trộm cắptài sản tại các phờng có nhiều khu chung c trong 5 năm Trong số đó phần lớncác vụ trộm cắp lại xảy ra tại địa bàn chung c, hoặc là đối tợng đột nhập vàocăn hộ chung c để lấy tài sản; hoặc là lợi dụng sơ hở chủ nhà không khóa cửakhi ngủ để lấy tài sản; hoặc là chính ngời trong nhà lợi dụng lúc chủ nhà đivắng lấy tài sản rồi bỏ trốn; hoặc là lấy xe máy, xe đạp của chủ tài sản khi chủtài sản không khóa hoặc không gửi xe để lên chơi tại khu chung c

Bảng so sánh số vụ và đối tợng phạm tội trộm cắp tài sản

tại khu chung c (1999- 2003)

Đơn vị Số đối tợng TCTS Tỷ lệ% Số đối tợng TCTS tại khu chung c Tỷ lệ%

Qua nghiên cứu điểm tại phờng Nghĩa Tân, quận Cầu giấy chúng tôithấy, trên một địa bàn không lớn với diện tích khoảng 20 ha nhng lại tập trung

đến 68 nhà chung c cao tầng với xấp xỉ 2 vạn dân Chỉ tính riêng năm 2003 số

vụ phạm pháp hình sự xảy ra trên địa bàn phờng là 115 vụ, trong đó số vụtrộm cắp tài sản là 68 vụ chiếm 60% Trong số 68 vụ trộm cắp tài sản nói trên

số vụ trộm cắp tài sản tại khu chung c là 52 vụ chiếm 76%

Nghiên cứu tình hình trộm cắp tài sản tại phờng Thành Công, quận Ba

Đình cho thấy: Trong 3 năm trở lại đây, từ năm 2001 đến 6 tháng đầu năm

2004, tổng số vụ phạm pháp hình sự xảy ra là: 371 vụ, trong đó số vụ trộm cắptài sản là 236 vụ chiếm 63,6% Trong đó số vụ trộm cắp tại khu chung c là

186 vụ chiếm 78, 4% Khi nghiên cứu các vụ án trộm cắp tài sản cụ thể tại

khu chung c, chúng tôi thấy có một số đặc điểm sau đây:

Thứ nhất, giá trị tài sản bị chiếm đoạt trong các vụ trộm cắp tại các

khu chung c ngày càng lớn Nếu cách đây 10 năm, giá trị tài sản bị chiếm đoạtthờng chỉ dao động trong khoảng 3 đến 5 triệu đồng thì hiện nay số tài sản bịchiếm đoạt trong một vụ trộm tại các khu chung c có thể lên tới từ 30 đến 50triệu đồng Cách đây 10 năm, một chiếc xe đạp đợc coi là có giá trị lớn thìhiện nay việc mất một chiếc xe đạp tại các khu chung c ở thành phố lớn nh HàNội lại là bình thờng, ngời dân có khi còn không trình báo với cơ quan Công

an

Ví dụ: Chỉ một vụ trộm thông thờng xảy ra vào ngày 25 tháng 02 năm

2001 ở nhà ông Nguyễn Văn Yên – 302- B5 - Nghĩa Tân - Cầu Giấy - HàNội, đã bị kẻ gian lấy đi một chiếc xe máy mới mua với giá 32 triệu đồng, 1tivi 24 inch, 10 cây vàng, 3 nghìn USD và 2 triệu ba trăm đồng

Thứ hai, ngày càng có xu hớng các đối tợng trộm cắp câu kết với nhau

thành băng, ổ, nhóm để thực hiện các vụ trộm cắp hiệu quả hơn thực tế chothấy, nếu cách đây 10 năm các băng, ổ, nhóm trộm cắp thờng chỉ có

2 đến 3 tên thì hiện nay số lợng đó đã lên tới 4 đến 6 tên Đặc biệt đối với các

vụ trộm lớn tại các khu chung c, các đối tợng gây án đã lợi dụng sự sơ hở củachủ tài sản, sự thiếu quan tâm của những ngời xung quanh để thực hiện việctrộm cắp, chúng ngụy trang thành một vụ chuyển nhà để che mắt mọi ngời.Trong những trờng hợp nh vậy chúng cần một số lợng khá lớn những kẻ cùngtham gia, với các phơng tiện chuyên chở có tính chất qui mô

Thứ ba, về phơng thức, thủ đoạn gây án, trong các vụ trộm cắp tài sản

tại các khu chung c, qua nghiên cứu và khảo sát thực tế, chúng tôi thấy rằng

để thực hiện hành vi trộm cắp, ngời phạm tội thờng có sự chuẩn bị trớc khigây án, nh nghiên cứu địa điểm nơi gây án: Căn hộ tầng số mấy? có mấy cầu

thang? có bao nhiêu hộ ở cùng cầu thang? (chiếm 80%); Quan sát nhà cửa, tàisản và quy luật sinh hoạt của gia đình, và của những ngời cùng cầu thang? vịtrí để hoặc cất giấu tài sản (chiếm 70%); chuẩn bị các công cụ, phơng tiệncần thiết để cạy, phá (chiếm 85%) Trong các vụ án có đồng phạm thờng có sựphân công vai trò, vị trí, trách nhiệm của từng đối tợng cụ thể (75%), xác địnhphơng thức, thủ đoạn sẽ thực hiện tội phạm (chiếm 90%) Những tên phạm tộichuyên nghiệp còn chuẩn bị các phơng tiện để trốn tránh sự phát hiện củaCQĐT nh găng tay, ớt bột để rắc xuống đất tránh sự phát hiện truy tìm củachó nghiệp vụ Thậm chí để chuẩn bị phơng án thoát thân khi đang thực hiệntội phạm mà bị phát hiện, bắt giữ chúng còn chuẩn bị cả vũ khí "nóng", "lạnh"

để chống trả khi cần thiết (chiếm 12%) Có không ít trờng hợp các đối tợnggây án đã cải trang thành những sinh viên đi tìm nhà trọ, đi tiếp thị hàng hóa,thậm chí chúng giả là bạn bè của chủ nhà để lấy tài sản Việc lựa chọn phơngthức, thủ đoạn đột nhập phụ thuộc vào đặc điểm đối tợng mà chúng định xâmhại và cách bảo vệ nhà ở, tài sản của chủ tài sản Thực tế khảo sát cho thấy,các thủ đoạn mà ngời phạm tội trộm cắp tài sản sử dụng để thực hiện hành vichiếm đoạt tài sản nh sau:

- Dùng công cụ phơng tiện để phá khóa hoặc phá cửa chiếm 80% vìhầu hết thời gian mà ngời phạm tội thực hiện hành vi trộm cắp là khi các gia

đình đã khóa cửa để ngủ hoặc vắng nhà Các công cụ dùng để phá, mở khóa,là: Dùng kìm cộng lực cắt khóa hoặc cắt chấn song, cửa xếp chiếm 40%

Ví dụ: Vào lúc 10h 45' ngày 29 tháng 03 năm 2002 tên Nguyễn QuangAnh sinh năm 1966 và Trần Quang Thái sinh năm 1978 đã dùng kìm cộng lựccắt khóa cửa gia đình anh Đào Quang Tuấn tại A15 khu tập thể Nghĩa Tân lấy

đi một chiếc tivi 21 inch, một xe máy 82 và một dây chuyền vàng 5 chỉ

+ Dùng kìm, búa để phá khóa hoặc dùng máy hàn, đèn khò để cắtthủng cửa sắt chiếm 30%