MODULE 16: TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN THẨM MỸ CHO TRẺ EM THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM 1. Đặc điểm phát triển thẩm mỹ của trẻ em, mục tiêu và kết quả mong đợi theo Chương trình giáo dục mần non. 2. Quan điểm giáo dục lấy trẻ em làm trung tâm trong phát triển thẩm mỹ cho trẻ em. 3. Hướng dẫn tổ chức hoạt động phát triển thẩm mỹ theo quan điểm giáo dục lấy trẻ em làm trung tâm.
Trang 1MODULE 16: TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN THẨM
MỸ CHO TRẺ EM THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM
1 Đặc điểm phát triển thẩm mỹ của trẻ em, mục tiêu và kết quả mong đợi theo Chương trình giáo dục mần non.
2 Quan điểm giáo dục lấy trẻ em làm trung tâm trong phát triển thẩm
mỹ cho trẻ em.
3 Hướng dẫn tổ chức hoạt động phát triển thẩm mỹ theo quan điểm giáo dục lấy trẻ em làm trung tâm.
***************@@@@@***************
I ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN THẨM MỸ CỦA TRẺ EM, MỤC TIÊU
VÀ KẾT QUẢ MONG ĐỢI THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM NON.
1 Đặc điểm phát triển thẩm mỹ của trẻ em mầm non.
Tuổi mầm non, đặc biệt ở tuổi mẫu giáo là thích nhạy cảm với những “cái đẹp" xung quanh, có thể coi đây là thời điểm phát cảm của những xúc cảm thẩm
mĩ - những xúc cảm tích cực, dễ chịu được nảy sinh khi trẻ tiếp xúc trục tiếp với
“cái đẹp" Từ những xúc cảm tích cực, trẻ bắt đầu mong muốn thể hiện trong các hoạt động nghệ thuật
a Đặc điểm cơ bản của hoạt động tạo hình ở tuổi mầm non trong hoạt động giờ tạo hình.
Hoạt động tạo hình còn gọi là hoạt động tạo ra cái đẹp trong cuộc sống và trong nghệ thuật bằng ngôn ngữ, phương tiện tạo hình Đó là sự kết hợp hài hoà giữa đường nét - màu sắc - hình khối và bố cục trong không gian
Hoạt động tạo hình luôn gắn liền với đời sống hiện thực nhằm thỏa mãn nhu cầu về cái đẹp của con người trên hai lĩnh vực:
+ Tạo ra các tác phẩm nghệ thuật taoj hình
+ Đưa ra cái đẹp vào cuộc sống
Nghệ thuật tạo hình bao gồm các chuyên nghành hội họa, đồ họa, điêu khắc, trang trí thủ công mĩ nghệ
Đặc điểm cơ bản của hoạt động tạo hình ở trẻ mầm non
Hoạt động tạo hình của trẻ chưa phải là một hoạt động sáng tạo nghệ thuật thực thụ Qúa trình hoạt động và sản phẩm hoạt động tạo hình của trẻ thể hiện các đặc điểm của một nhân cách đang được hình thành
Hoạt động tạo hình ở trẻ nhỏ gồm các dạng: vẽ, nặn, xé dán, chắp ghép Khả năng thể hiện tính truyền cảm qua các phương thức hoạt động tạo hình cửa trê được phát triển theo từng độ tuổi
Trang 2Trẻ 2-3 tuổi: Thể hiện bằng đường nét, hình dạng song chua thể tạo nên
những hình ảnh rõ ràng, biểu cảm bằng cách sử dụng một sổ chấm vạch, đường nét khác nhau bố sung vào các hình do người lớn vẽ sẵn hoặc hình vẽ do trẻ tình cờ tạo nên trước đó
Trẻ 3-4 tuổi: Các kỉ nâng tạo hình của trẻ 3-4 tuổi ở mức độ đơn giản trẻ có
thể vẽ tương đối chuẩn xác các hình hình học (tròn, vuông, tam giác) và rất tích cực, linh hoạt vận dụng phương thức vẽ các hình cơ bản này để thể hiện các sự vật đơn giản mà trẻ quan sát được trong môi trường xung quanh
Trẻ 4-5 tuổi: Cùng với việc hoàn thiện dần các kĩ năng tạo hình, trẻ ở lứa
tuổi này đã hiểu được chức năng thẩm mĩ của các đường nét, hình khối Trẻ có khả năng phân biệt và điều chỉnh các nét vẽ, tạo ra nhiều hình khác nhau
Trẻ 5-6 tuổi: Cùng với sự tăng lên của các kinh nghiệm nhận thứ, năng lực
thẩm mĩ, các ấn tượng, xúc cảm tình cảm và phát triển kĩ năng vận động tính khéo léo, trẻ 5-6 tuổi có thể sử dụng các đường nét liên mạch, uyển chuyển, mềm mại để miêu tả tính trọn vẹn của đối tượng trong cấu trúc và bố cục hợp lí
b Đặc điểm cơ bản của hoạt động âm nhạc ở tuổi mầm non.
Ở trường mầm non, đặc biệt là đối với lứa tuổi mẫu giáo, âm nhạc là một trong những loại hình nghệ thuật phát triển năng lực cảm xúc, tưởng tượng, sáng tạo, sự tập trung chú ý, khả nâng diễn tả hứng thú của trẻ
Khác với các loại hình nghệ thuật như hội họa, văn học,., âm nhạc không hoàn toàn sác định rõ những hình ảnh cụ thể âm nhạc bằng ngôn ngữ riêng là giai điệu, âm sắc, cường độ, nhịp độ, hỏa âm, tiết tấu cùng với thời gian đã thu hút, hấp dẩn, lầm thỏa mãn nhu cầu tình cảm của trẻ
* Đặc điểm phát triển khả năng âm nhạc của trẻ mầm non.
Trẻ 3-4 tuổi
Đây là giai đoạn chuyển từ nhà trẻ lên mẫu giáo Về ngôn ngữ, trẻ đã nói được liên tục hơn Những biểu hiện về thái độ cũng rõ rệt hơn như ngạc nhiên, thích thú, chăm chú được bộc lộ rõ trong vận động như: giậm chân, vỗ tay, vẩy tay theo âm nhạc
Ở trẻ xuất hiện sự hứng thú với âm nhạc, đôi khi trẻ hứng thú với một dạng
âm nhạc hoặc với một tác phần âm nhạc nào đó Tuy nhiên, cảm xúc và hứng thú
âm nhạc chưa ổn định, nhanh chóng xuất hiện và cũng mất ngay
Trẻ có thể tự hát hoặc có sự hỗ trợ chút ít của người lớn để hát những bài hát ngắn, đơn giản
Trẻ độ tuổi này có thể làm quen với một số nhạc cụ gõ đệm như: trống con, chũm chọe , tập sử dụng gõ đệm theo nhịp bài hát
Trẻ 4-5 tuổi
Trẻ ờ tuổi này đã thể hiện tính độc lập Trẻ đặt ra các câu hỏi như: Vì sao? Thế nào? Trong tư duy trẻ bất đầu nắm được mối quan hệ giữa các sự vật, hiện
Trang 3tượng Trẻ có thể xác định được các âm thanh cao, thấp, to nhỏ Âm sắc (tiếng hát của bạn hoặc tiếng đàn) Biết phân biệt tính chất âm nhạc: Vui vẻ, sôi nổi, Êm dịu, nhịp độ nhanh hay chậm Trẻ hiểu được yêu cầu của bài hát, sự phối hợp động tác trong khi múa Ở độ tuổi này, giọng trẻ đã âm vang (tuy chưa lớn) và linh hoạt hơn Âm vục giọng đã ổn định trong khoảng quãng 6 (RÊ - XI) Khả năng phối hợp giữa nghe và hát cũng ổn định hơn Hứng thú với từng dạng hoạt động âm nhạc ờ từng trẻ, khả năng thể hiện sự phân hoá rõ rệt, trẻ thích hát trẻ thích múa, trẻ thích chơi các dụng cụ âm nhạc
Trẻ 5-6 tuổi
Đây là giai đoạn chuẩn bị cho trẻ vào trường tiểu học Trẻ có khả năng tri giác toàn vẹn hình tượng âm nhạc cảm giác tai nghe và kinh nghiệm nghe nhạc của trẻ cũng tích luỹ được nhiều hơn Trẻ có thể phân biệt độ cao, thấp, của âm thanh giai điệu đi lên hay đi xuống, độ to, nhỏ, thậm chí cả sự thay đối cường độ
âm thanh (mạnh hay yếu) âm sắc cửa một sổ nhạc cụ, giọng hát Giọng hát đã vang hơn, âm sắc ổn định, tầm cữ giọng cũng mở rộng, trong khoảng quãng (Đô 1 - Đô 2) Sự phối hợp giữa tai nghe và giọng hát cũng tốt hơn
* Đặc điểm hoạt động âm nhạc của trẻ mầm non.
Trẻ 3-4 tuổi
Trẻ đã có những cảm xúc âm nhạc và có những biểu hiện bên ngoài như: ngạc nhiên, thích thú, vẫy tay, Trẻ có khả nâng phân biệt và nhắc lại những giai điệu đơn giản Tuy nhiên những cảm xúc và hứng thú âm nhạc đó vẫn chưa ổn định, nhanh chóng xuất hiện và cũng mất đi ngay
Trẻ 4-5 tuổi
Trẻ có những biểu hiện ổn định về mặt cảm xúc, đôi khi biết hưởng ứng vui
vẻ, mạnh mẽ với giai điệu mang tính chất vui vẻ, rộn rã
Bước đầu trẻ đã có những biểu hiện quan tâm tới nội dung bài hát với những câu hỏi “Nói về cái gì?", “về ai?"
Trẻ có biểu hiện về trí nhớ âm nhạc, bước đầu nắm được những ấn tượng về tác phẩm âm nhạc,
Trẻ 5-6 tuổi
Sự chú ý của trẻ cao hơn và kéo dài Trẻ biết tập trung nghe âm nhạc Trẻ có khả năng cảm nhận trạng thái chung của âm nhạc, theo dõi sự phát triển của hình tượng âm nhạc Trẻ biết thể hiện nhu cầu đối với âm nhạc và có ý thức hơn, biết xác định được tính chất âm nhạc vui, buồn, âm thanh cao, thấp, to, nhỏ, nhanh, chậm
Các vận động cơ bản đã hoàn thiện hơn, đặc biệt khả năng vận động của các
cơ lớn Trẻ biết phối hợp động tác tay, chân, thân mình biết múa cùng bạn, múa với các đội hình đơn giản, các động tác phong phú hơn
Trang 42 Mục tiêu giáo dục phát triển thẩm mĩ cho trẻ theo chương trình giáo dục mần non.
* Mục tiêu giáo dục phát triển thẩm mĩ cho trẻ nhà trẻ: nằm trong mục
tiêu giáo dục phát triển tình cảm, kĩ năng xã hội và thẩm mĩ, đó là: Thích nghe hát, hát và vận động theo nhạc; thích vẽ, xé dán, xếp hình
* Mục tiêu giáo dục phát triển thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo:
+ Có khả nàng cảm nhận vẻ đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống và trong các tác phẩm nghệ thuật
+ Có khả nàng thể hiện cảm xúc, sáng tạo trong các hoạt động âm nhạc, tạo hình
+ Yêu thích, hào hứng tham gia vào các hoạt động nghệ thuật
3 Kết quả mong đợi về sự phát triển thẩm mĩ cho trẻ theo chương trình
giáo dục mần non.
a Kết quả mong đợi về sự phát triển thẩm mĩ ở trẻ nhà trẻ
Kết quả mong đợi 12 - 24 tháng tuổi 24 - 36 tháng tuổi
Thể hiện cảm xúc
qua hát, vận động
theo nhạc/to nhỏ, vẽ
nặn; xếp hình, xem
tranh
- Thích nghe hát và vận động theo nhạc dậm chân, lắc lư,
vỗ tay)
- Biết hát và vận động đơn giản theo một vài bài hát/ bản nhạc quen thuộc
- Thích vẽ, xem tranh - Thích từ mẫu, vẽ, nặn, xé,
xếp hình, xem tranh cầm bút
di màu, vẽ nguệch ngoạc)
b Kết quả mong đợi về thẩm mĩ ở trẻ mẫu giáo.
Cảm nhận và thể
hiện cảm xúc trước
vẻ đẹp cửa thiên
nhiên, cuộc sống
và các tác phẩm
nghệ thuật (âm
nhạc, tạo hình)
- Vui sướng, vỗ tay, nói lên cảm nhận của minh khi nghe các âm thanh gợi cảm và ngắm nhìn
vẻ đẹp nổi bật của các sự vật, hiện tượng
- Vui sướng, vỗ tay, làm động tác
mô phỏng và sử dụng các từ gợi cảm nói lên cảm xúc của mình khi nghe các âm thanh gợi cảm và ngắm nhìn vẻ đẹp của các sự vật, hiện tượng
- Tán thưởng, khám phá, bát chước âm thanh, dáng điệu và
sử dụng các từ gợi cám nồi lên cám xúc của mình khi nghe các âm thanh gợi cảm và ngắm nhìn vẻ đẹp của các sự vật, hiện tượng
- Chú ý nghe, tỏ ra thích được hát theo,
- Chú ý nghe, tỏ
ra thích được hát
- Chăm chú lắng nghe và hưởng ứng
Trang 5vỗ tay, nhún nhảy, lắc lư theo bài hát, bản nhạc
theo, vỗ tay, nhún nhảy, lấc lư theo bài hát, bản nhạc
cám xúc (hát theo, nhún nhảy, lắc lư, thể hiện động tác minh họa phù hợp) theo bài hát, bản nhạc
- Vui sướng, chỉ, ngắm nhìn và nói lên cảm nhận của mình trước vẻ đẹp nổi bật (về màu sắc, hình dáng, ) của các tác phẩn tạo hình
- Thích thú, ngắm nhìn và sử dụng các từ gợi cảm nói lên cám nhận của mình (về màu sắc, hình dáng ) của các tác phẩm tạo hình
- Thích thú, ngắm nhìn và sử dụng các
từ gợi cảm nói lên cảm xúc của mình (về màu sắc, hình dáng, bố cục ) của các tác phẩm tạo hình
Một số kĩ năng
trong hoạt động âm
nhạc (hát, vận
động theo nhạc) và
hoạt động tạo hình
(vẽ, nặn, xé dán,
xếp hình)
- Hát tự nhiên, hát được theo giai điệu bài hát quen thuộc
- Hát đúng giai điệu, lời ca, hát
rõ lời và thể hiện sắc thái của bài hát qua giọng hát, nét mặt, điệu bộ
- Hát đúng giai điệu, lời ca, hát diễn cảm phù hợp với sắc thái, tình cảm của bài hát qua giọng hát, nét mặt, điệu bộ, cử chỉ
- Vận động theo nhịp điệu bài hát, bản nhạc (vỗ tay theo phách, nhịp, vận động minh họa)
- Vận động nhịp nhàng theo nhịp điệu các bài hát, bản nhạc với các hình thức (vỗ tay theo nhịp, tiết tấu, múa)
- Vận động nhịp nhàng phù hợp với sắc thái, nhịp điệu bài hát, bản nhạc với các hình thức (vỗ tay theo các loại tiết tấu, múa)
- Sử dụng các nguyên vật liệu tạo hình dể tạo ra sản phẩm theo sự
- Phối hợp các nguyên vật liệu tạo hình để tạo ra sản phẩm
- Phối hợp và lựa chọn các nguyên vật liệu tạo hình, vật liệu thiên nhiên để tạo ra sản phẩm
- Vẽ các nét thẳng, xiên, ngang, tạo thành bức tranh đơn giản
- Vẽ phối hợp các nét thẳng, xiên ngang, cong tròn tạo thành bức tranh có màu sắc
và bố cục
- Phối hợp các kĩ năng vẽ để tạo thành bức tranh có màu sắc hài hòa, bố cục cân đối
2.5 Xé theo dải, xé vụn và dán thành
- Xé, cắt theo đường thẳng,
- Phối hợp các kĩ năng cắt, xé dán để
Trang 6các sản phẩm đường ngang
và dán thành sản phẩm
tạo thành
- Lăn dọc, xoay tròn, ấn dẹt đất nặn
để tạo thành các sản phần có 1 khối hoặc
2 khối
- Làm lõm, vo bẹt, bè loe, vuốt nhọn, uổn cong đất nặn để nặn thành sản phẩm
cồ nhiều chi tiết
- Phối hợp các kĩ năng nặn để tạo thánh sán phẩm có
bố cục cân đối
- Xếp chồng, xếp cạnh, xếp cách tạo thánh các sản phẩm
có cẩu trúc đơn giản
- Phối hợp các kĩ năng xếp hình để tạo thành các sản phẩm cồ kiểu dáng, màu sắc khác nhau
- Phối hợp các kĩ năng xếp hình để tạo thành các sản phẩm
cồ kiểu dáng, màu sắc hài hòa, bố cục cân đối
- Nhận xét các sản phẩm tạo hình
- Nhận xét các sản phẩm tạo hình vẽ màu sắc, đường nét, hình dáng
- Nhận xét các sản phẩn tạo hình về màu sắc, hình dáng, bố cục
Thể hiện sự sáng
tạo khi tham gia
các hoạt động nghệ
thuật (âm nhạc, tạo
hình)
- Vận động theo ý thích các bài hát, bản nhạc quen thuộc
- Lựa chọn và tự thể hiện hình thức vận động theo bài hát, bản nhạc
- Tự nghĩ ra các hình thức để tạo ra âm thanh, vận động, hát theo các bản nhạc, bài hát yêu thích
- Tạo ra các sản phẩm tạo hình theo
ý thích
- Lựa chọn dụng
cụ để gõ đệm theo nhịp điệu, tiết tấu bài hát
- Gõ đệm bằng dụng
cụ theo tiết tấu tự chọn
- Đặt tên cho sản phẩn tạo hình
- Nói lên ý tưởng
và tạo ra các sản phẩm tạo hình theo ý thích
- Nói lên ý tưởng và tạo ra các sản phẩm tạo hình theo ý thích
- Đặt tên cho sản phần tạo hình
- Đặt tên cho sản phẩn tạo hình
Trang 7II QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ EM LÀM TRUNG TÂM TRONG PHÁT TRIỂN THẨM MỸ CHO TRẺ EM.
Giáo dục thẩm mỹ là một quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của nhà giáo dục đến trẻ, nhằm giúp trẻ biết nhận ra cái đẹp, có hứng thú, yêu thích cái đẹp và mong muốn tạo ra cái đẹp trong sinh hoạt và hoạt động cá nhân
Giáo dục thẩm mỹ mà trung tâm là giáo dục cái đẹp và đưa cái đẹp vào trong đời sống một cách sáng tạo, là một nhiệm vụ rất quan trọng của giáo dục nhân cách phát triển toàn diện
Tuổi thơ luôn nhìn thế giới bằng cặp mắt trong sáng, tất cả đối với trẻ dường như rực rỡ hơn, mặt trời chói lọi hơn, chị "Hằng Nga" huyền bí hơn, bông hoa rực
rỡ, dòng sông tung sóng, cơn giông ập đến v.v chúng bộc lộ xúc cảm thẩm mỹ thật hồn nhiên và trong trẻo Lứa tuổi này tiếp nhận và hình thành năng lực sáng tạo thẩm mỹ ban đầu rất cần thiết cho việc hình thành tài năng sáng tạo về sau
Để xây dựng cơ sở ban đầu cho giáo dục nhân cách con người phát triển toàn diện, giáo dục mầm non cần phải được tiến hành một cách tổng hợp và đồng
bộ các mặt sau đây: Giáo dục thể chất; Giáo dục trí tuệ; Giáo dục đạo đức; Giáo dục thẩm mĩ; Giáo dục lao động
Giáo dục thẩm mỹ có mối liên hệ mật thiết với giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, lao động và thể chất Những cảm xúc thẩm mỹ có ảnh hưởng lớn đến bộ mặt đạo đức của con người và làm cho tình cảm con người thêm cao thượng Những mặt giáo dục trên đây gắn bó, bổ sung cho nhau trong quá trình hình thành
cơ sở ban đầu về nhân cách con người phát triển toàn diện Tuy nhiên, do đặc điểm tăng trưởng và phát triển của trẻ ở mỗi thời kì khác nhau là khác nhau, nên cần phải xác định được các nhiệm vụ nội dung, phương pháp, biện pháp… chăm sóc và giáo dục phù hợp với đặc điểm tăng trưởng và phát triển của từng thời kì
Giáo dục thẩm mĩ, về bản chất là bồi dưỡng lòng khao khát đưa cái đẹp vào cuộc sống, tạo nên sự hài hoà giữa xã hội – con người – tự nhiên, nâng cao năng lực cảm thụ và sáng tạo cái đẹp ở con người, làm cho con người được phát triển một cách hài hoà trong mọi hoạt động lao động cũng như nghỉ ngơi, trong quan hệ gia đình cũng như xã hội
Cũng như mọi hoạt động giáo dục khác, giáo dục thẩm mĩ là một quá trình lâu dài, diễn ra một cách có hệ thống: từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ lứa tuổi mầm non là sự khởi đầu cho toàn bộ quá trình giáo dục thẩm mĩ trong nhà trường
Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ em lứa tuổi mầm non là một quá trình sư phạm, nhằm hình thành và phát triển ở trẻ em năng lực ban đầu về cảm thụ và nhận thức đúng đắn cái đẹp trong đời sống sinh hoạt, xã hội, trong tự nhiên và trong nghệ
Trang 8thuật, giáo dục trẻ lòng yêu cái đẹp, sống theo cái đẹp và biết tạo ra cái đẹp trong cuộc sống
Giáo dục thẩm mĩ là một khái niệm rộng, bao gồm việc giáo dục cho trẻ thái
độ thẩm mĩ đối với thiên nhiên, lao động, đời sống xã hội và đối với nghệ thuật Từ việc cho trẻ có được sự hiểu biết đúng đắn thế nào là đẹp, xấu đến sự hình thành thái độ tích cực ủng hộ cái đẹp, loại trừ cái xấu, đồng thời có hành vi thích hợp với bản thân để tạo ra cái đẹp cho bản thân và cái đẹp trong cuộc sống xung quanh là một quá trình tác động sư phạm lâu dài của người lớn (cô giáo, cha mẹ, ông bà…)
Giáo dục thẩm mĩ là một trong những mặt quan trọng trong giáo dục để con người phát triển toàn diện, do vậy, trong công tác giáo dục mầm non không thể thiếu giáo dục thẩm mĩ
Tuổi mầm non là giai đoạn phát triển nhanh nhất các chức năng tâm lí, là giai đoạn hình thành cơ sở ban đầu về nhân cách Trong đó phải kể đến những cơ
sở để hình thành thị hiếu và năng khiếu thẩm mĩ sau này
Đặc tính của cái đẹp và đặc tính của tuổi thơ rất gần nhau, nên trẻ nhỏ đến cái đẹp như đến với những gì thân thiết, quý mến Trẻ tích cực, vui sướng khi được sống trong thế giới của cái đẹp: đồ dùng, đồ chơi đẹp, ngộ nghĩnh, màu sắc, âm thanh của cảnh vật xung quanh hấp dẫn… Vì vậy, nếu không giáo dục cái đẹp cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ là bỏ lỡ một cơ hội trong giáo dục con người Có thể coi đó
là một sự lãng phí đáng kể trong việc bồi bổ những năng khiếu, những phẩm chất tất đẹp cho tâm hồn trẻ thơ
Mặt khác, tình yêu cái đẹp không phải là cái bẩm sinh mà nó được nảy sinh
và phát triển trong quá trình giáo dục Một em bé sẽ không thể có được tình yêu cái đẹp nếu chúng ta không tạo điều kiện để em bé đó tiếp xúc với nhiều cái đẹp xung quanh, không làm cho những thuộc tính sinh động và phong phú của cái đẹp tràn vào các giác quan của trẻ để ghi lại trong tâm trí nó những ấn tượng tươi mát, dễ chịu; nếu chúng ta không biết khêu gợi ở trẻ những xúc cảm tốt lành về con người
và làm thức dậy trong trẻ những gì thân thiết, gần gũi khi tiếp xúc với cái đẹp
Đừng nên nghĩ rằng, trẻ còn nhỏ không biết thế nào là đẹp, là xấu mà chỉ cần cho ăn no, mặc ấm là được Tất nhiên ăn no, mặc ấm là nhu cầu không thể thiếu, cần được thoả mãn để bảo đảm cho trẻ sống Nhưng để lớn lên thành người, trẻ cần được thoả mãn nhiều nhu cầu tinh thần, trong đó có nhu cầu về cái đẹp và chính những nhu cầu ấy mới là động lực phát triển tâm lí, phát triển đời sống tinh thần của trẻ
Lời ru ngọt ngào, giọng nói âu yếm, âm điệu du dương của một bản nhạc; bông hoa tươi sắc, đồ chơi nhiều dáng vẻ, màu sắc hài hoà… tất cả đều cần được đưa đến cho trẻ Thiếu những cái tưởng như bình thường ấy sẽ là nỗi bất hạnh cho trẻ thơ Sớm tiếp xúc với cái vẻ đẹp đó sẽ giúp cho việc hình thành ở trẻ những ấn tượng tươi mát, làm nảy sinh nhu cầu về cái đẹp, làm cho trạng thái tinh thần của
Trang 9trẻ được thoải mái, dễ chịu, trẻ sẽ luôn cười vui với mọi người Nhưng ngược lại, những tác động xấu từ bên ngoài như: những lời nói tục tĩu, những nét mặt cau có, những hành vi thô lỗ, nơi ăn chốn ở nhếch nhác, bẩn thỉu sẽ làm cho tính tình của trẻ trở nên cáu kỉnh, khó chịu hoặc nguy hại hơn là trẻ dễ thích nghi với cái xấu ngay từ tấm bé
Giáo dục thẩm mĩ liên quan mật thiết với các mặt giáo dục nhân cách con người phát triển toàn diện, đặc biệt là giáo dục đạo đức và giáo dục trí tuệ Cái đẹp của thế giới xung quanh (gia đình, trường lớp mầm non, góc sân chơi, màu sắc, hình dáng đồ chơi…) và cái đẹp trong nghệ thuật (hát múa, thơ truyện, tạo hình…) không những ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nhận thức thẩm mĩ mà còn tác động đến việc hình thành tình cảm đạo đức cho trẻ Những xúc cảm thẩm mĩ có ảnh hưởng lớn đến bộ mặt đạo đức của con người Nhờ xúc cảm này mà tính cách của trẻ trở nên cao thượng, đời sống của trẻ thêm phong phú, trẻ thêm lạc quan hơn trong cuộc sống… Tất cả những điều đó tác động mạnh mẽ đến việc hình thành mối quan hệ tốt đẹp của trẻ với cuộc sống và con người Thông qua việc tiếp nhận những tác phẩm nghệ thuật trẻ sẽ nhận thức đúng đắn về cái đẹp, cái xấu, cái bi, cái hài trong cuộc sống… điều đó ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục các phẩm chất đạo đức cho trẻ (như lòng nhân ái, tính cộng đồng, hành vi đẹp trong cuộc sống xã hội…)
Qua giáo dục thẩm mĩ mà trẻ có được cảm thụ thẩm mĩ và nhận thức sâu sắc hơn những hiện tượng của cuộc sống, nhờ đó mở rộng tầm nhìn của trẻ, làm cho các biểu tượng về thế giới xung quanh càng thêm sâu sắc hơn, đồng thời khơi dậy
ở trẻ lòng ham hiểu biết Chẳng hạn, những đồ dùng, đồ chơi đẹp, màu sắc hài hoà… sẽ giúp trẻ tri giác sự vật nhanh hơn, dễ dàng hơn, do vậy mà dễ hình thành được biểu tượng về đồ vật đó trong đầu Mặt khác, trên cơ sở những biểu tượng phong phú về thế giới xung quanh được hình thành sẽ giúp cho trẻ cảm thụ cái đẹp sâu sắc hơn, xúc cảm thẩm mĩ của trẻ trở nên mạnh mẽ hơn Thật vậy, xúc cảm thẩm mĩ không chỉ được xây dựng trên cơ sở cảm thụ cái đẹp, mà còn được dựa trên cơ sở hiểu biết sâu sắc hơn nội dung cái đẹp
Có thể nói, cái đẹp là dòng suối nuôi dưỡng lòng tốt và trí thông minh Chính vì thế mà các nhà giáo dục học đã coi giáo dục thẩm mĩ là một mặt rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách ở trẻ mầm non Thiếu cái đẹp, đứa trẻ sẽ buồn rầu, già trước tuổi, thế giới tinh thần sẽ nghèo nàn, làm thui chột năng khiếu và những phẩm chất tốt đẹp của trẻ
Cuộc sống tinh thần trong thế giới cái đẹp khơi dậy ở trẻ nhu cầu muốn làm cho mình trở nên đẹp hơn, nhu cầu khám phá cái đẹp ở xung quanh Đứa trẻ càng sớm thấy được vẻ đẹp đó bao nhiêu thì sự phát triển đời sống tinh thần và thể chất của nó càng thuận lợi bấy nhiêu
Trang 10Tóm lại, giáo dục thẩm mĩ là việc làm không thể thiếu được trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ em lứa tuổi mầm non Giáo dục thẩm mĩ cần được tiến hành ngay từ nhỏ với những phương tiện đa dạng, phong phú
III HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN THẨM
MỸ THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ EM LÀM TRUNG TÂM.
1 Hướng dẫn tổ chức hoạt động phát triển thẩm mỹ theo quan điểm giáo dục lấy trẻ em làm trung tâm cho trẻ em lứa tuổi nhà trẻ
* Dạy trẻ quan sát, cảm thụ vẻ đẹp của thiên nhiên
Thiên nhiên không chỉ mang lại cho trẻ em những thứ cần thiết để sống mà còn hấp dẫn chúng bởi những điều kì diệu mà không có gì thay thế nổi Đến với thiên nhiên là sở thích vốn có của trẻ, nhưng không phải cứ đến với thiên nhiên, sống trong lòng thiên nhiên là các em phát hiện và cảm thụ được vẻ đẹp của nó Nhiều trẻ đến với thiên nhiên là để chơi đùa cho thoả thích, nhiều khi còn có những hành động phá phách nữa Do đó, người lớn cần dạy trẻ biết ngắm nhìn, quan sát thiên nhiên với thái độ say mê, trân trọng – Thái độ thẩm mĩ đối với thiên nhiên
Khi còn nhỏ, trẻ được người lớn bế ra ngoài trời ngắm những màu sắc của hoa lá trong vườn, lắng nghe tiếng chim hót, tiếng con mèo kêu, chó sủa…; lớn hơn một chút, trẻ được người lớn chỉ cho xem ông trăng sáng tỏ trên trời, bầu trời sao lấp lánh vào buổi tối, ánh bình minh khi mặt trời mọc, con vịt bơi trên hồ nước, con cá vàng phất phơ cái đuôi như lá cờ, con cua bò ngang, con tôm đi giật lùi… trẻ vừa thích thú vừa cảm nhận được vẻ đẹp kì thú của thiên nhiên
Thiên nhiên mãi mãi vẫn dành cho trẻ em những niềm vui bất ngờ và nếu được rèn luyện óc quan sát từ thuở ấu thơ thì trẻ có khả năng phát hiện ra bao nhiêu điều thú vị, cả trong những sự vật tưởng như là bình thường và tẻ nhạt đối với người lớn Thiên nhiên đẹp, tự nó đã là những chất dinh dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ, nếu được người lớn hướng dẫn trẻ nhìn, nghe, màu sắc, âm thanh tuyệt diệu của nó thì cảm giác, tri giác của trẻ trở nên nhạy bén, tinh tế hơn Do vậy, người lớn, cô giáo mầm non cần quan tâm giáo dục, dẫn dắt trẻ đến với thiên nhiên
Tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên, hướng dẫn trẻ quan sát thiên nhiên là vấn đề mang tính giáo dục lớn lao và là một trong những nội dung giáo dục thẩm mĩ quan trọng cho trẻ Trường mầm non cần có góc thiên nhiên, trồng nhiều cây cảnh, hoa lá để trẻ quan sát cần có bể cá cảnh, chuồng gà, chuồng chim, chuồng thỏ… để trẻ chiêm ngưỡng, qua đó giáo dục thẩm mĩ cho trẻ
Thực tế ở nhiều địa phương, nhất là ở thành phố, nhiều trường mầm non không có góc thiên nhiên, trẻ ít được tiếp xúc với thiên nhiên đa dạng – một thiệt thòi lớn của tuổi thơ Nhìn lũ trẻ chơi trên bãi cát, nó đào xới, hí hoáy xúc cát ở chỗ này đổ sang chỗ khác một cách lí thú; ngỡ ngàng, sung sướng khi phát hiện con tôm đi giật lùi, con cua thì lại bò ngang, con cá vàng phất phơ cái đuôi như lá