Chuyen đề hệ phương trình ba ẩn lê quang xe

Giải hệ phương trình bậc nhất bằng ba ẩn bằng phương pháp Gauss.. MỘT SỐ DẠNG TOÁN BB 1 Để giải hệ phương trình dạng tam giác, trước hết ta giải từ phương trình chứa một ẩn, sau đó thay

TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ

1 y + c

1 z

= d 1

2 z

= d 2

Muåc luåc

Phần I ĐẠI SỐ

A Tóm tắt lí thuyết .2

B Một số dạng toán .3

| Dạng 1 Giải hệ phương trình bậc nhất bằng ba ẩn bằng phương pháp Gauss .3

| Dạng 2 Tìm nghiệm của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn bằng máy tính cầm tay .6

C Bài tập luyện tập .7

D Bài tập rèn luyện .13

Bài 2 ỨNG DỤNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT BA ẨN 23 A Các dạng toán và ví dụ .23

| Dạng 1 Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình .23

| Dạng 2 Ứng dụng trong giải bài toán Vật Lý, Hóa Học, Sinh Học. .24

| Dạng 3 Ứng dụng trong giải bài toán kinh tế .26

B Bài tập rèn luyện .27

C Bài tập tự luận .30

Bài 3 BÀI TẬP CUỐI CHUYÊN ĐỀ 1 45 A Bài tập tự luận .45

B Bài tập sách giáo khoa .50

C Bài tập nâng cao .56

PHẦNIĐẠI SỐ

trong đó x, y, z là ba ẩn; a, b, c, d là các hệ số và a, b, c không đồng thời bằng không.

bậc nhất ba ẩn đã cho

nghiệm chung của các phương trình đó được gọi là một nghiệm của hệ phương trình đãcho

Hệ phương trình nào dưới đây là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn? Kiểm tra xem mỗi bộ ba

số (1; 1; 2), (−1; 3; 0) có phải là một nghiệm của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn đó không.

Hệ phương trình ở câu a) không phải là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn vì phương trình thứ bachứa x2.

Hệ phương trình ở câu b) không phải là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn vì phương trình thứ nhấtchứa xy

Hệ phương trình ở câu c) là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn

phải, ta được:

Vậy (1; 1; 2) là một nghiệm của hệ phương trình

phải, ta được:

— Phương trình thứ hai: 2·(−1)+2·3+0=46=6 (không thỏa mãn).

Vậy (−1; 3; 0) không phải nghiệm của hệ phương trình



MỘT SỐ DẠNG TOÁN

BB

1

Để giải hệ phương trình dạng tam giác, trước hết ta giải từ phương trình chứa một ẩn, sau đó

thay giá trị tìm được của ẩn này vào phương trình chứa hai ẩn để tìm giá trị của ẩn thứ hai,cuối cùng thay các giá trị tìm được vào phương trình còn lại để tìm giá trị của ẩn thứ ba

dạng tam giác), bằng cách sử dụng các phép biến đổi sau đây:

○ Nhân hai vế của một phương trình của hệ với một số khác 0.

○ Đổi vị trí hai phương trình của hệ.

của phương trình khác để được phương trình mới có số ẩn ít hơn.

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

Từ đó có thể giải hệ đã cho Phương pháp này được gọi là phương pháp Gauss

b) Hệ phương trình bậc nhất ba ẩn có thể có nghiệm duy nhất, vô nghiệm hoặc có vô số nghiệm.

vế tương ứng ta được hệ phương trình

Vậy nghiệm của hệ phương trình đã cho là (0; 2; 3)

từng vế tương ứng ta được hệ phương trình

Từ hai phương trình thứ hai và thứ ba, suy ra−18= −9, điều này vô lí.

Vậy hệ phương trình đã cho vô nghiệm

c) Đổi chỗ phương trình thứ nhất và phương trình thứ hai ta được hệ phương trình

Vậy hệ phương trình đã cho có vô số nghiệm và tập nghiệm của hệ là

bạn Anh mua 2 kí táo, 3 kí cam và 1 kí ổi hết 355 nghìn đồng nên ta có

Vậy giá của một kí cam là 50 nghìn đồng, giá của một kí táo là 70 nghìn đồng và giá của một kí ổi

2

Ta có thể dùng máy tính cầm tay để giải hệ phương trình bậc nhất ba ẩn Sau khi mở máy, talần lượt thực hiện các thao tác sau:

Vào chương trình giải hệ phương trình nhất ba ẩn, ấn

a) Nhập các hệ số để giải hệ phương trình:

GV: LÊ QUANG XE

b) Nhập các hệ số để giải hệ phương trình:

Vậy phương trình đã cho vô nghiệm

c) Nhập các hệ số để giải hệ phương trình:

Vậy phương trình đã cho có vô số nghiệm



BÀI TẬP LUYỆN TẬP

C

Bài 1

phải là nghiệm của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn đó không

trái của từng phương trình của hệ ở câu c) và so sánh với vế phải, ta được:

○ Phương trình thứ hai: 2·(−3)+2−3·(−1) = −1 (thỏa mãn);

ÊLời giải.

Hệ phương trình ở câu a) không phải là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn vì phương trình thứ haichứa xz

Hệ phương trình ở câu b) là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn

phải, ta được:

Vậy (1; 5; 2) là một nghiệm của hệ phương trình

nghiệm của hệ phương trình

phải, ta được:

Vậy (−1; 2; 3) là một nghiệm của hệ phương trình

Bài 3

Từ hai phương trình cuối, ta suy ra 0=1, điều này vô lí

Vậy hệ phương trình đã cho vô nghiệm

Hà mua văn phòng phẩm cho nhóm bạn cùng lớp gồm Hà, Lan và Minh hết tổng cộng 820nghìn đồng Hà quên không lưu hóa đơn của mỗi bạn, nhưng nhớ được rằng số tiền trả choLan ít hơn một nửa số tiền trả cho Hà là 5 nghìn đồng, số tiền trả cho Minh nhiều hơn số tiềntrả cho Lan là 210 nghìn đồng Hỏi mỗi bạn Lan và Minh phải trả cho Hà bao nhiêu tiền?

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

Vậy phương trình đã cho vô nghiệm

GV: LÊ QUANG XE

Tìm phương trình của parabol (P) : y=ax2+bx+c (a 6=0), biết (P) đi qua ba điểm A(0;−1),B(1;−2) và C(2;−1).

(P) đi qua A(0;−1) nên a·02+b·0+c = −1 hay c= −1

(P) đi qua B(1;−2) nên a·12+b·1+c= −2 hay a+b+c = −2

(P) đi qua C(2;−1) nên a·22+b·2+c = −2 hay 4a+2b+c = −1

Giải hệ này ta được a=1; b= −2; c = −1

Vậy phương trình đã cho vô nghiệm

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

Sử dụng máy tính cầm tay, tìm nghiệm của các hệ phương trình sau:

ã.b) Hệ phương trình vô nghiệm

c) Hệ phương trình có vô số nghiệm

Bài 10

Sử dụng máy tính cầm tay để tìm nghiệm của hệ phương trình:

140 000 đồng Gọi x, y, z lần lượt là giá tiền của một li trà sữa, một li nước trái cây và một cáibánh ngọt tại căng tin đó

a) Lập các hệ thức thể hiện mối liên hệ giữa x, y và z

b) Tìm giá tiền của một li trà sữa, một li nước trái cây và một cái bánh ngọt tại căng tin đó

GV: LÊ QUANG XE

a) Vì Nhân mua một li trà sữa, một li nước trái cây, hai cái bánh ngọt và trả 90 000 đồng nên tacó

Tại một quốc gia, khoảng 400 loài động vật nằm trong danh sách các loài có nguy cơ tuyệtchủng Các nhóm động vật có vú, chim và cá chiếm 55% các loài có nguy cơ tuyệt chủng.Nhóm chim chiếm nhiều hơn 0,7% so với nhóm cá, nhóm cá chiếm nhiều hơn 1,5% so vớiđộng vật có vú Hỏi mỗi nhóm động vật có vú, chim và cá chiếm bao nhiều phần trăm trongcác loài có nguy cơ tuyệt chủng?

Vậy nhóm động vật có vú chiếm 17,1%; nhóm chim chiếm 19,3% và nhóm cá chiếm 18,6% các loài

BÀI TẬP RÈN LUYỆN

DD

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

Bài 3

Tìm số đo ba góc của một tam giác, biết tổng số đo của góc thứ nhất và góc thứ hai bằng hailần số đo của góc thứ ba, số đo của góc thứ nhất lớn hơn số đo của góc thứ ba là 20◦

Bài 6

Khi một quả bóng được đá lên, nó sẽ đạt độ cao nào đó rồi rơi xuống Biết quỹ đạo chuyển

1

2at

2+v0t+h0, trong đó độ cao h và độ cao ban đầu h0được tính bằng mét, t là thời gian của

sau 1 giây quả bóng đạt độ cao 8, 5 m; sau 2 giây quả bóng đạt độ cao 6 m



Bài 7

Một cửa hàng bán đồ nam gồm áo sơ mi, quần âu và áo phông Ngày thứ nhất bán được 22

áo sơ mi, 12 quần âu và 18 áo phông, doanh thu là 12580000 đồng Ngày thứ hai bán được 16

áo sơ mi, 10 quần âu và 20 áo phông, doanh thu là 10800000 đồng Ngày thứ ba bán được 24

áo sơ mi, 15 quần âu và 12 áo phông, doanh thu là 12960000 đồng Hỏi giá bán mỗi áo sơ mi,mỗi quần âu và mỗi áo phông là bao nhiêu? Biết giá từng loại trong ba ngày không thay đổi

một đơn hàng như sau

Tính lượng bánh quy mỗi loại mà khách hàng đó đặt mua

Trong các hệ phương trình sau, hệ nào là hệ phương trình bậc nhất ba ẩn? Mỗi bộ ba số(−1; 2; 1), (−1, 5; 0, 25; −1, 25) có là nghiệm của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn đó không?a)

Sử dụng máy tính cầm tay, tìm nghiệm của các hệ phương trình sau

b) Parabol (P) có đỉnh IÅ 1

2;

34

ã

và đi qua điểm M(−1; 3)

GV: LÊ QUANG XE

là nghiệm của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn đó không.

Bài 16

Giải các hệ phương trình sau

Giải các hệ phương trình sau bằng phương pháp Gauss

Bài 18

Ba người cùng làm việc cho một công ty với vị trí lần lượt là quản lí kho, quản lí văn phòng

và tài xế xe tải Tổng tiền lương hằng năm của người quản lí kho và người quản lí văn phòng

là 164 triệu đồng, còn của người quản lí kho và tài xế xe tải là 156 triệu đồng Mỗi năm, ngườiquản lí kho lĩnh lương nhiều hơn tài xế xe tải 8 triệu đồng Hỏi lương hằng năm của mỗingười là bao nhiêu?

của hãng Y thấp hơn 200 triệu đồng so với giá chiếc xe của hãng X thì giá của mỗi chiếc xetrong năm ngoái là bao nhiêu?

ãcũng là một nghiệm của hệ

b) Sử dụng kết quả của câu a) chứng minh rằng, nếu hệ phương trình bậc nhất ba ẩn có hainghiệm phân biệt thì nó sẽ có vô số nghiệm

Cộng vế với vế các phương trình tương ứng trong hai hệ và chia hai vế cho 2 ta được

ã+b1

Åy0+y12

ã+c1

Åz0+z12

Å

2

ã+c2

Åz0+z12

Å

2

ã+c3

Åz0+z12

ãcũng là một nghiệm của hệ

b) Nếu hệ phương trình bậc nhất ba ẩn có hai nghiệm phân biệt thì ta sử dụng kết quả của câu a)suy ra hệ sẽ có thêm nghiệm thứ ba, thứ tư, Do đó hệ sẽ có vô số nghiệm



GV: LÊ QUANG XE

§ 2 ỨNG DỤNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT BA ẨN

CÁC DẠNG TOÁN VÀ VÍ DỤ

A

1

Để giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình bậc nhất ba ẩn, ta thực hiện các bước sau:

Chọn ẩn là những đại lượng chưa biết

Dựa trên ý nghĩa của các đại lượng chưa biết, đặt điều kiện cho ẩn

Dựa vào dữ kiện của bài toán, lập hệ phương trình với các ẩn

Ví dụ 1

Một cửa hàng bán áo sơ mi, quần nam và váy nữ Ngày thứ nhất bán được 21 áo, 21 quần và

18 váy, doanh thu là 5349000 đồng Ngày thứ hai bán được 16 áo, 24 quần và 12 váy, doanhthu là 5600000 đồng Ngày thứ ba bán được 24 áo, 15 quần và 12 váy, doanh thu là 5259000đồng Khi đó giá bán mỗi áo, mỗi quần và mỗi váy bằng bao nhiêu?

Gọi giá tiền mỗi chiếc áo, quần và váy lần lượt là x, y, z đồng, x, y, z>0

Theo đề bài ta có hệ phương trình

Ba cô Lan, Hương và Thúy cùng thêu một loại áo giống nhau Số áo của Lan thêu trong 1 giờ

ít hơn tổng số áo của Hương và Thúy thêu trong 1 giờ là 5 áo Tổng số áo của Lan thêu trong

4 giờ và Hương thêu trong 3 giờ nhiều hơn số áo của Thúy thêu trong 5 giờ là 30 áo Số áocủa Lan thêu trong 2 giờ cộng với số áo của Hương thêu trong 5 giờ và số áo của Thúy thêutrong 3 giờ tất cả được 76 áo Hỏi trong 1 giờ mỗi cô thêu được mấy áo?

5z

131

biết Số chỉ ampe kế là 10 mA, số chỉ của vôn kế là 4,5 V Tìm

giá trị điện trở R2và điện trở của vôn kế RV?(chiều dòng điện

V R2 C

R2 D

1, 5 =0, 01·R2+I3·200 (2)

GV: LÊ QUANG XE

Đối với mỗi nguyên tố, số nguyên tử ở vế phải và vế trái phải bằng nhau, ta có

Ví dụ 3

Cần 3 thành phần khác nhau A, B và C, để sản xuất một lượng hợp chất hóa học nào đó A, B

và C phải được hòa tan trong nước một cách riêng biệt trước khi chúng kết hợp lại để tạo rahợp chất hóa học Biết rằng nếu kết hợp dung dịch chứa A với tỉ lệ 1,5 g/cm với dung dịchchứa B với tỉ lệ 3,6 g/cm và dung dịch chứa C với tỉ lệ 5,3 g/cm thì tạo ra 25,07 g hợp chấthóa học đó Nếu tỉ lệ của A, B, C trong phương án này thay đổi thành tương ứng 2,5; 4,3 và2,4 g/cm (trong khi thể tích là giống nhau), khi đó 22,36 g chất hóa học sẽ được tạo ra Cuốicùng, nếu tỉ lệ tương ứng là 2,7; 5,5 và 3,2 g/cm, thì sẽ tạo ra 28,14 g hợp chất Thể tích củadung dịch chứa A, B và C là bao nhiêu?

Gọi x, y, z tương ứng là thể tích (cm) của phương án chứa A, B và C

Khi đó 1,5x là khối lượng của A trong trường hợp đầu, 3,6y là khối lượng của B và 5,3z là khốilượng của C

Cộng lại với nhau, ba khối lượng này sẽ tạo ra 25,07 g

Giải hệ trên cho ta nghiệm là x=1,5; y=3,1; z=2,2 

3

Ví dụ 1

Xét thị trường chè, cà phê và ca cao Gọi x, y và z lần lượt là giá của 1 kg chè, 1 kg cà phê và

sản phẩm được cho như bảng sau:

li của mỗi chặng đua chạy, bơi và đạp xe lần lượt là x, y, z (km).

Dựa vào bảng trên ta có hệ phương trình:

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

Bài 3

Ba loại tế bào A, B, C thực hiện số lần nguyên phân lần lượt là 3, 4, 7 và tổng số tế bào contạo ra là 480 Biết rằng khi chưa thưc hiện nguyên phân, số tế bào loại B bằng tổng số tế bàoloại A và loại C Sau khi thực hiện nguyên phân, tổng số tế bào con loại A và loại C được tạo

ra gấp năm lần số tế bào con loại B được tạo ra Tính số tế bào con mỗi loại lúc ban đầu

Gọi x, y, z lần lượt là số tế bào loại A, B, C lúc ban đầu (x, y, z ∈ N).

Ba loại tế bào A, B, C thực hiện số lần nguyên phân lần lượt là 3, 4, 7 và tổng số tế bào con tạo ra là

480, ta có x·23+y·24+z·27=480 hay x+2y+16z=60

Khi chưa thực hiện nguyên phân số tế bào loại B bằng tổng số tế bào loại A và loại C, ta có y= x+z.Sau khi thực hiện nguyên phân, tổng số tế bào con loại A và loại C được tạo ra gấp năm lần số tếbào con loại B được tạo ra, ta có x·23+z·27=5·y·24hay x+16z=10y

I1 I2

I3 Hình 2

Giải hệ phương trình, ta được: I1 = 11

ty phải trả cho ba ngân hàng là 60 triệu đồng và số tiền lãi công ty trả cho hai ngân hàng A

và C là bằng nhau Tính số tiền công ty đã vay từ mỗi ngân hàng

Giải hệ phương trình, ta được x=300, y=300, z =200.

Vậy số tiền công ty đã vay từ ba ngân hàng A, B, C lần lượt là 300 triệu đồng, 300 triệu đồng, 200

Bài 6

Bác Nhân có 650 triệu đồng dự định gửi tiết kiệm vào các ngân hàng A, B và C Biết các ngânhàng A, B, C trả lãi suất lần lượt là 8%/năm, 7,5%/năm và 7%/năm Để phù hợp với nhucầu, bác Nhân mong muốn sau một năm, tồng số tiền lãi bác nhận được là 50 triệu đồng và

số tiền bác gửi vào ngân hàng B lớn hơn số tiền gửi vào ngân hàng C là 100 triệu đồng Hãytính giúp bác Nhân số tiền gửi vào mỗi ngân hàng sao cho đáp ứng được yêu cầu của bác

Vậy số tiền nên gưii vào các ngân hàng A, B, C lần lượt là 350 triệu đồng, 200 triệu đồng, 100 triệu

Bài 7

Một công ty sản xuất ba loại phân bón:

Công ty sản xuất bao nhiêu kilôgam mỗi loại phân bón trên? Biết rằng công ty đã dùng hết

26400 kg nitơ, 4900 kg photphat, 6200 kg kali

Vậy khối lượng mỗi loại phân bón A, B, C mà công ty đã sản xuất lần lượt là 40000 kg, 60000 kg,

Giả sử x, y, z, t là các số thoả mãn cân bằng

Xét thị trường hải sản gồm ba mặt hàng là cua, tôm và cá Kí hiệu x, y, z lần lượt là giá 1 kgcua, 1 kg tôm và 1 kg cá (đơn vị nghìn đồng) Kí hiệu QS1, QS2 và QS3 là lượng cua, tôm và cá

cua, tôm và cá mà người mua bằng lòng mua với giá x, y và z Cụ thể các hàm này được chobởi

r1

− +

Hình 3.

Hiệu điệu thế của đoạn mạch mắc song song là U1 = I1r1 = IRhay I1=2I, do đó ta có 2I−I1 =0

GV: LÊ QUANG XE

Hiệu điện thế toàn mạch là U =U2+U1 = I2r2+I1r1hay 20=0, 5I2+I1 Ta có hệ







I+I1−I2 =02I−I1 =0

a) Tính điện trở của mỗi bóng đèn

b) Tính cường độ dòng điện qua các bóng đèn và qua điện

Hiệu điện thế đoạn mạch song song là U1 = I1R1= I2R2hay 24I1 =12I2 ⇔2I1−I2 =0





I−I1−I2 =02I1−I2 =02I1+I2 =2

2 (A), I1=

1

2 (A) và I =1 (A).

Bài 3

Tìm các hệ số x, y, z để cân bằng mỗi phương trình sau:

a) xKClO3 −→t0 yKCl+zO2;

b) xFeCl2+yCl2 −→t0 zFeCl3;

c) xFe+yO2−→t0 zFe2O3;

 THẦY XE TOÁN - ĐT: 0967.003.131

d) xNa2SO3+2KMnO4+yNaHSO4 −→t0 zNa2SO4+2MnSO4+K2SO4+3H2O.

4Fe+3O2 −→t0 2Fe2O3.

Vậy ta có phương trình sau cân bằng là

Bài 4

Một giáo viên dạy Hóa tạo 1000 g dung dịch HCl 25% từ ba loại dung dịch HCl có nồng độlần lượt là 10%, 20% và 30% Tính khối lượng dung dịch mỗi loại Biết rằng lượng HCl có

GV: LÊ QUANG XE

Bài 6

loại A bằng 2 lần số nu loại T và bằng 3 lần số nu loại X Xác định số nucleotit mỗi loại trêntừng mạch của phân tử DNA đó Biết rằng một nu có khối lượng trung bình là 300 đvC

Kí hiệu A, G, T, X lần lượt là tổng số nu loại A, G, T, X của phân tử DNA

A1, G1, T1, X1lần lượt là tổng số nu loại A, G, T, X của mạch 1

A2, G2, T2, X2lần lượt là tổng số nu loại A, G, T, X của mạch 2

và 3 cây thông; mỗi học sinh lớp 10C trồng được 5 cây thông Hỏi mỗi lớp có bao nhiêu họcsinh? Biết số học sinh lớp 10A bằng trung bình cộng số học sinh lớp 10B và 10C.

Gọi số học sinh của ba lớp 10A, 10B, 10C lần lượt là x, y, z (học sinh) với (x, y, z ∈N∗)

Theo đề bài ta có hệ phương trình

2a·3

2+v0·3+h0 =50,2251