BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH HOÀNG VĂN HÀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG[.]
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt tại các nước đang phát triển như Việt Nam Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách ưu đãi nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp này, như Nghị quyết số 35/NQ-CP và Nghị quyết 19-2017/NQ-CP Những chính sách này đã cải thiện quan hệ tín dụng giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp, giúp tín dụng ngân hàng trở nên cởi mở và hiệu quả hơn Nhờ đó, hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ được duy trì liên tục, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng cạnh tranh.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn ngân hàng, với tỷ lệ vốn vay còn thấp Do đó, cần cải thiện hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại đối với loại hình doanh nghiệp này để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khuyến khích doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.
Chúng ta đang sống trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các ngân hàng thương mại trong nước và ngân hàng nước ngoài Các ngân hàng thương mại cổ phần đang phát triển mạnh mẽ về quy mô và chất lượng dịch vụ, trong khi ngân hàng liên doanh và ngân hàng nước ngoài có năng lực tài chính lớn Kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO vào ngày 1/1/2011, các ngân hàng này đã được đối xử bình đẳng Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, đặc biệt là chi nhánh tỉnh Bạc Liêu, đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì hệ thống và hoạt động hiệu quả.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà Nước chi nhánh tỉnh Bạc Liêu, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam tại đây đã đạt được một số kết quả, nhưng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn nhiều vấn đề, với tỷ lệ nợ quá hạn cao Trong bối cảnh hội nhập khu vực và toàn cầu hóa, việc doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Bạc Liêu tiếp cận vốn ngân hàng trở nên cấp thiết Do đó, việc xem xét tổng thể và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng tại chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bạc Liêu là rất quan trọng.
Học viên đã chọn đề tài “Chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - chi nhánh tỉnh Bạc Liêu” để nghiên cứu, xuất phát từ những lý do quan trọng Đề tài này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu.
MỤC TIÊUNGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Mục tiêu tổng quát
Phân tích thực trạng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu cho thấy nhiều thách thức trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ Để cải thiện tình hình, cần đề xuất các giải pháp như tăng cường đào tạo nhân viên, cải thiện quy trình thẩm định tín dụng và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý Những biện pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả tín dụng, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển bền vững tại tỉnh Bạc Liêu.
Mục tiêu cụ thể
Để phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu, bài viết sẽ tập trung vào các mục tiêu cụ thể sau đây.
- Phân tích đƣợc thực trạng chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu
- Đánh giá đƣợc thực trạng chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu
- Đề xuất đƣợc một số giải pháp để nâng cao chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu.
ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối tƣợng nghiên cứu: Chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu
Nghiên cứu về chất lượng tín dụng tại Agribank Bạc Liêu tập trung vào thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Chiến lược tín dụng của Agribank Bạc Liêu gắn liền với chiến lược phát triển tổng thể của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, do đó, các phân tích vĩ mô sẽ được liên kết chặt chẽ với nội dung nghiên cứu.
+ Về thời gian: Số liệu liên quan đến tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu từ năm 2012 đến năm 2017
+ Về nội dung: Nghiên cứu chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu
CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
Các câu hỏi nghiên cứu dưới đây được xác định để đảm bảo thực hiện mục tiêu nghiên cứu của đề tài:
Trong giai đoạn 2012 - 2017, Agribank Bạc Liêu đã chú trọng nâng cao chất lượng tín dụng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ Chi nhánh đã triển khai nhiều biện pháp nhằm cải thiện dịch vụ tín dụng, đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo an toàn trong hoạt động cho vay Những nỗ lực này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ với khách hàng mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.
Agribank Bạc Liêu đã ghi nhận những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng tín dụng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế như quy trình thẩm định tín dụng chưa hoàn thiện và thiếu thông tin thị trường Nguyên nhân của những hạn chế này chủ yếu đến từ việc chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và doanh nghiệp, cũng như sự thiếu hụt về nguồn lực và kinh nghiệm trong quản lý tài chính của các doanh nghiệp nhỏ.
Để nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu trong giai đoạn tiếp theo, cần triển khai các giải pháp như cải thiện quy trình thẩm định tín dụng, tăng cường đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro, và phát triển các sản phẩm tín dụng linh hoạt hơn Bên cạnh đó, việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với khách hàng và cung cấp tư vấn tài chính cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn hiệu quả hơn.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đề tài sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp để phục vụ cho nghiên cứu, trong đó tập trung vào các phương pháp chủ yếu sau:
Phương pháp thống kê được sử dụng để thu thập và trình bày hệ thống số liệu từ báo cáo kết quả hoạt động của Agribank Bạc Liêu trong giai đoạn 2012-2017 Nghiên cứu tập trung vào tình hình cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua các biến số như quy mô ngân hàng và mạng lưới hoạt động của Agribank Bạc Liêu Mục tiêu là phân tích thực trạng chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khác để làm rõ đối tượng nghiên cứu.
Phương pháp so sánh được áp dụng để phân tích số liệu thu thập, nhằm làm rõ tình hình cho vay và chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu trong giai đoạn 2012-2017.
Phương pháp phân tích-tổng hợp được sử dụng để đánh giá chất lượng tín dụng thông qua các chỉ số phản ánh Nghiên cứu này xác định mối quan hệ và mức độ ảnh hưởng của từng tiêu chí đến chất lượng tín dụng của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu trong giai đoạn 2012.
Dữ liệu trong bài viết được thu thập từ báo cáo tổng hợp thường niên của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam năm 2017, cũng như từ báo cáo kết quả hoạt động của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Bạc Liêu trong giai đoạn 2012.
Học viên áp dụng phương pháp định tính để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng, đồng thời đánh giá điểm mạnh và điểm yếu của Agribank Bạc Liêu.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- Tổng hợp cơ sở lý luận về chất lƣợng tín dụng và các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng tín dụng đối với DNNVV
Trong giai đoạn 2012 – 2017, bài viết phân tích thực trạng hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu Qua đó, đánh giá chất lượng tín dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng tại ngân hàng này.
- Nghiên cứu các giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu.
ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
Luận văn đã áp dụng các lý thuyết đánh giá chất lượng tín dụng trong quản trị ngân hàng hiện đại để phân tích hoạt động kinh doanh và chất lượng tín dụng của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu.
Luận văn này cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản trị hệ thống ngân hàng Agribank, đặc biệt là Ngân hàng Nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu, trong việc xây dựng các chiến lược phát triển nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại chi nhánh Bạc Liêu.
TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
Các nghiên cứu ngoài nước
Phương pháp phân tích định tính trong đánh giá chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ đã được áp dụng trong nhiều nghiên cứu, như nghiên cứu của Allan Manning (2004) về các giải pháp ngăn chặn khủng hoảng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Nghiên cứu này nhấn mạnh vai trò quan trọng của tín dụng ngân hàng trong việc tăng cường nguồn vốn phát triển cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Úc, với mẫu nghiên cứu gồm 12 doanh nghiệp có dưới 500 lao động trong giai đoạn 1997 – 2001, thời điểm diễn ra khủng hoảng tài chính ở Châu Á.
Kết quả khảo sát từ năm 1999 đến 2000 trên hơn 80 quốc gia cho thấy hầu hết các quốc gia đều quan tâm đến vấn đề tài chính của doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Nghiên cứu của LiJiaJu (2011) chỉ ra những thách thức mà hệ thống ngân hàng Trung Quốc gặp phải trong việc hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ do nguồn lực tài chính hạn chế Tác giả đã áp dụng các phương pháp phân tích cơ bản, bao gồm việc học hỏi từ kinh nghiệm của các nước lân cận, mô tả thực trạng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, và tìm ra nguyên nhân cũng như đề xuất các giải pháp vĩ mô và vi mô để cải thiện tình hình tín dụng ngân hàng Tương tự, nghiên cứu của Wu Jian Ming (2011) phân tích 32 khoản vay từ các doanh nghiệp tại tỉnh Giang Tô, nhằm đánh giá rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, từ đó đưa ra các giải pháp cho ngân hàng thương mại trong việc quản lý rủi ro này.
Bảng 8.1: Bảng tổng hợp các đề tài nghiên cứu ngoài nước
T Tác giả Đề tài nghiên cứu
Strategic Management of Crises in Small and Medium Businesses
Nghiên cứu các giải pháp nhằm ngăn chặn khủng hoảng tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ
Khẳng định vai trò của tín dụng ngân hàng trong việc gia tăng nguồn vốn để phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Úc
Economical Analysis on the Problem of the Small and Medium- sized Enterprises’
Nghiên cứu việc hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của ngân hàng tại Trung Quốc
Bài viết này mô tả thực trạng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Trung Quốc, phân tích nguyên nhân gây khó khăn trong việc tiếp cận vốn trực tiếp và gián tiếp Đồng thời, bài viết cũng đề xuất các giải pháp vĩ mô và vi mô nhằm cải thiện tình hình tín dụng ngân hàng, từ đó hỗ trợ sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp này.
Small and medium-size enterprises:
Vấn đề tài chính của các doanh nghiệp
Khảo sát hơn 80 nước giai đoạn 1999-2000 cho thấy đa số các
Access to finance as a growth constraint vừa và nhỏ quốc gia đều chú trọng đến vấn đề tài chính của các doanh nghiệp vừa và nhỏ
Improve the Small and Medium- sized Enterprises Credit Risk Rating System of Commercial Bank
Rủi ro tín dụng của NHTM trong việc cấp tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại tỉnh Giang Tô, Trung Quốc
Phân tích các rủi ro tín dụng và đƣa ra giải pháp quản lý rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Các nghiên cứu trong nước
Trong nghiên cứu về chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc nâng cao khả năng cạnh tranh và chất lượng tín dụng từ các ngân hàng thương mại trong thời kỳ hội nhập là rất quan trọng Gần đây, một số tác giả trong nước đã chú ý đến vấn đề này, chủ yếu thông qua phương pháp phân tích định tính truyền thống.
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hà (2009) phân tích hoạt động tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương - Chi nhánh Long An trong giai đoạn 2005-2007 Tác giả đã áp dụng phương pháp định tính để đánh giá thực trạng cho vay tín dụng và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ tại Long An Đề tài cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, mặc dù chưa đi sâu vào chất lượng tín dụng của loại hình doanh nghiệp này.
Nghiên cứu của Lê Bá Minh Long (2011) về chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Phương Đông đã sử dụng các phương pháp thống kê, phân tích và so sánh để làm rõ nội dung nghiên cứu Tác giả đã phân tích chất lượng tín dụng thông qua các chỉ tiêu như tăng trưởng tín dụng, nợ có tài sản bảo đảm, nợ xấu và lợi nhuận từ hoạt động tín dụng Kết quả cho thấy chất lượng tín dụng đã được cải thiện, với sự gia tăng trong tăng trưởng tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tỷ lệ nợ có đảm bảo bằng tài sản tăng cao, và chỉ tiêu nợ xấu giảm xuống.
Năm 2011, tình hình và chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) có thể không còn phù hợp với thực tế hiện tại Tuy nhiên, những kết luận từ nghiên cứu và các giải pháp đề xuất sẽ được học viên kế thừa và tiếp thu một cách có chọn lọc trong nghiên cứu này.
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Đông (2012) tập trung vào các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong bối cảnh hội nhập Tác giả đã xác định một số chỉ tiêu quan trọng phản ánh chất lượng tín dụng ngân hàng, bao gồm: (1) Đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế; (2) Lợi ích của chủ sở hữu ngân hàng; (3) Năng lực tài chính của ngân hàng; (4) Mức độ an toàn trong hoạt động tín dụng; và (5) Năng lực quản lý hoạt động tín dụng Nghiên cứu này có phạm vi rộng, áp dụng cho một trong những ngân hàng thương mại lớn nhất tại Việt Nam, nhưng không chỉ tập trung vào chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ Tác giả cũng đã kế thừa một phần lý luận về các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng của ngân hàng thương mại.
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hà (2013) tập trung vào việc nâng cao chất lượng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội Tác giả đã áp dụng các phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê và so sánh để đánh giá thực trạng tín dụng đối với DNVVN Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng bao gồm tỷ lệ nợ xấu, tổng dư nợ, tính đa dạng hóa tài sản, và thu nhập từ lãi cho vay Kết quả cho thấy doanh số cho vay và dư nợ tín dụng của DNVVN tăng mạnh, tuy nhiên, nợ xấu và nợ quá hạn cũng gia tăng, tiềm ẩn nhiều rủi ro Nghiên cứu này cung cấp cơ sở cho việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng tín dụng đối với DNVVN.
Bảng 8.2: Bảng tổng hợp các đề tài nghiên cứu ngoài nước
Tác giả Đề tài nghiên cứu
Phân tích hoạt động tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương - Chi nhánh Long An
Phân tích thực trạng hoạt động tín dụng của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương - Chi nhánh Long An thông qua phương pháp định tính.
Xác định đƣợc các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của doanh nghiệp nhỏ tại Long An
Nâng cao chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Phương Đông
Nghiên cứu là chất lƣợng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP
Chất lượng tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được cải thiện nhờ vào sự gia tăng trong tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ có đảm bảo bằng tài sản cao hơn, và sự giảm thiểu nợ xấu.
Giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập
Nghiên cứu chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập
Xây dựng chỉ tiêu phản ánh chất lƣợng tín dụng:
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế, các ngân hàng thương mại cần chú trọng đến lợi ích của chủ sở hữu, nâng cao năng lực tài chính, đảm bảo mức độ an toàn trong hoạt động tín dụng và cải thiện năng lực quản lý hoạt động tín dụng.
Một số giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ của Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội
Chất lƣợng tín dụng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ của Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nộ
Doanh số cho vay và dƣ nợ tín dụng DNVVN tăng mạnh, chất lƣợng tín dụng giảm, nợ xấu, nợ quá hạn tăng
Khoảng trống nghiên cứu
Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các ngân hàng, nhưng chưa có đề tài nào đánh giá chất lượng tín dụng của Agribank chi nhánh tỉnh Bạc Liêu Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam, với mạng lưới chi nhánh lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ ở khu vực nông thôn, đặc biệt là tại tỉnh Bạc Liêu, nơi có tỷ lệ nợ xấu thấp nhất trong khu vực Luận văn này mang đến sự khác biệt trong nghiên cứu và cập nhật tình hình khó khăn về tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại tỉnh Bạc Liêu Tác giả sẽ sử dụng các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng để đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Agribank Bạc Liêu.
KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về chất lượng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
Chương 2: Thực trạng chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ của Agribank Bạc Liêu
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ của Agribank Bạc Liêu
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DNNVV
Chất lượng tín dụng ngân hàng thương mại
1.1.1 Tín dụng ngân hàng thương mại 1.1.1.1 Khái niệm
Tín dụng là một phạm trù kinh tế và sản phẩm của nền sản xuất hàng hóa, tồn tại song song và phát triển cùng với nền kinh tế hàng hóa, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Qua nhiều hình thái kinh tế-xã hội, tín dụng đã được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, nhưng có thể hiểu đơn giản là quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả Trong đó, một bên (người cho vay) cung cấp tiền, hàng hóa hoặc dịch vụ, dựa vào lời hứa thanh toán lại trong tương lai của bên còn lại (người đi vay).
Theo Hồ Diệu (2001), tín dụng ngân hàng được định nghĩa là giao dịch giữa hai bên, trong đó bên cấp tín dụng, như ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng, chuyển giao tài sản cho bên nhận tín dụng, bao gồm doanh nghiệp, cá nhân hoặc các chủ thể khác, với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi.
Mối quan hệ giao dịch này thể hiện các nội dung sau:
Người cho vay cung cấp cho người đi vay một giá trị nhất định, có thể là tiền tệ hoặc hiện vật như hàng hóa, máy móc, thiết bị và bất động sản.
Người đi vay chỉ được phép sử dụng khoản vay trong một khoảng thời gian nhất định Sau khi hết thời hạn theo thỏa thuận, người vay cần hoàn trả số tiền đã mượn cho người cho vay.
Giá trị hoàn trả thông thường cao hơn giá trị cho vay ban đầu, có nghĩa là người đi vay cần phải trả thêm phần lợi tức (lãi vay).
Tín dụng ngân hàng là mối quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và các chủ thể khác trong nền kinh tế, trong đó ngân hàng vừa là người cho vay vừa là người đi vay, đóng vai trò trung gian tài chính chuyển vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu Lãi suất của khoản vay là mức lợi tức mà khách hàng phải trả trong suốt thời gian vay Các chủ thể tham gia trong quan hệ tín dụng ngân hàng bao gồm ngân hàng, nhà nước, doanh nghiệp và hộ dân cư Đối tượng chủ yếu trong quan hệ tín dụng là tiền, không bị giới hạn bởi hàng hóa, điều này tạo nên ưu điểm nổi bật và sự khác biệt của tín dụng ngân hàng so với các loại hình tín dụng khác.
Theo Luật các Tổ chức tín dụng (2010), ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và kinh doanh khác nhằm mục tiêu lợi nhuận Tín dụng của ngân hàng thương mại (NHTM) là việc cấp tín dụng cho các chủ thể khác trong nền kinh tế.
1.1.1.2 Các loại hình tín dụng ngân hàng thương mại Để phân loại tín dụng ngân hàng cần những căn cứ:
Căn cứ vào thời hạn
Các tổ chức tín dụng đánh giá và quyết định cho khách hàng vay vốn theo các hình thức ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để đáp ứng nhu cầu tài chính cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống và các dự án đầu tư phát triển.
- Tín dụng ngắn hạn là các khoản tín dụng có thời hạn cấp tín dụng đến 12 tháng;
- Tín dụng trung hạn là các khoản tín dụngy có cấp thời hạn tín dụng từ trên 12 tháng đến 60 tháng;
- Tín dụng dài hạn là các khoản tín dụng có thời hạn cấp tín dụng từ trên 60 tháng trở lên
Căn cứ vào phương thức tín dụng: Các NHTM có thể thỏa thuận với khách hàng việc áp dụng các phương thức tín dụng như:
Cấp tín dụng từng lần yêu cầu khách hàng và tổ chức tín dụng thực hiện các thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng cho mỗi lần vay.
Cấp tín dụng theo hạn mức tín dụng là quá trình mà tổ chức tín dụng và khách hàng cùng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng cụ thể, được duy trì trong một khoảng thời gian nhất định.
Cấp tín dụng theo dự án đầu tư cho phép tổ chức tín dụng cung cấp vốn vay cho khách hàng nhằm thực hiện các dự án phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, cũng như các dự án phục vụ đời sống.
Cấp tín dụng hợp vốn là hình thức cho vay mà một nhóm tổ chức tín dụng cùng hợp tác để tài trợ cho một dự án hoặc phương án vay vốn của khách hàng Trong đó, một tổ chức tín dụng sẽ đóng vai trò đầu mối, chịu trách nhiệm dàn xếp và phối hợp với các tổ chức tín dụng khác Việc thực hiện cho vay hợp vốn phải tuân theo quy định của Quy chế này và Quy chế đồng tài trợ của các tổ chức tín dụng.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành
Cấp tín dụng trả góp là quá trình mà tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận về lãi suất và số nợ gốc, sau đó chia nhỏ số tiền này để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời gian cấp tín dụng.
Cấp tín dụng theo hạn mức tín dụng dự phòng cho phép tổ chức tín dụng cam kết sẵn sàng cung cấp vốn cho khách hàng trong một giới hạn nhất định Hai bên sẽ thỏa thuận về thời gian hiệu lực của hạn mức tín dụng dự phòng cũng như mức phí liên quan đến hạn mức này.
Cấp tín dụng qua thẻ tín dụng cho phép khách hàng sử dụng vốn vay trong hạn mức tín dụng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy ATM hoặc đại lý Tổ chức tín dụng và khách hàng cần tuân thủ quy định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc phát hành và sử dụng thẻ tín dụng.
Chất lượng tín dụng ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ
1.2.1 Doanh nghiệp vừa vả nhỏ 1.2.1.1 Khái niệm
Doanh nghiệp có thể được phân loại thành doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ dựa trên quy mô và độ lớn Tuy nhiên, sự phân loại này không đồng nhất giữa các quốc gia, thời kỳ và ngành nghề do sự khác biệt trong trình độ phát triển kinh tế xã hội Các tiêu chuẩn phân loại doanh nghiệp cũng thay đổi theo từng thời kỳ và ngành nghề Tại Việt Nam, quy định trước đây tại Nghị định 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ đã được thay thế bởi Nghị định mới kể từ ngày 11/3/2018.
39/2018/NĐ-CP của Chính phủ) Theo đó DNVVN tại Việt Nam đƣợc định nghĩa nhƣ sau:
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) là các cơ sở kinh doanh đã được đăng ký theo quy định pháp luật, và được phân loại thành ba cấp độ: siêu nhỏ, nhỏ và vừa, dựa trên quy mô tổng nguồn vốn.
Tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, hoặc số lao động bình quân năm, trong đó tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên.
Bảng 1 1: Quy mô doanh nghiệp vừa và nhỏ
(Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ)
1.2.1.2 Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác Sự đóng góp của DNVVN vào tăng trưởng kinh tế là rất đáng kể.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân, từ đó nâng cao thu nhập cho người lao động và góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo.
DNVVN hoạt động với ít vốn nhưng lại sử dụng nhiều lao động, điều này phản ánh trình độ công nghệ của các doanh nghiệp này Elango Rengasamy (2016) nhấn mạnh rằng không chỉ Việt
Nam mà ở các nước như Singapore trong 10 lao động thì có 7 người làm việc cho các
Khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) có khả năng huy động nguồn lực lớn từ dân cư, bao gồm cả vốn và bất động sản chưa được khai thác Theo Adam, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác triệt để.
Theo Smith (1776), sự giàu có của các quốc gia phụ thuộc vào sự phát triển của doanh nghiệp Trong quá trình tìm kiếm lợi nhuận, doanh nghiệp không chỉ làm giàu cho chính mình mà còn cho các thành viên tham gia và quốc gia thông qua việc đóng góp thuế Từ đó, vai trò của doanh nghiệp đã được các nhà quản lý và nhà kinh tế công nhận và nghiên cứu sâu sắc.
Doanh nghiệp siêu nhỏ Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Tổng nguồn vốn Số lao động
Số lao động Tổng nguồn vốn Số lao động
I Nông, lâm nghiệp và thủy sản
20 tỷ đồng trở xuống từ trên 10 người đến
200 người từ trên 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng từ trên
II Công nghiệp và xây dựng
3 tỷ đồng 10 người trở xuống
20 tỷ đồng trở xuống từ trên 10 người đến
200 người từ trên 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng từ trên
Thương mại và dịch vụ
10 tỷ đồng trở xuống từ trên 10 người đến
50 người từ trên 10 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng từ trên 50 người đến
99% các DNVVN có tại các quốc gia thì vai trò của khu vực này thật sự lớn lao đối với mỗi quốc gia
DNVVN đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự năng động của nền kinh tế trong cơ chế thị trường Tính linh hoạt của các doanh nghiệp vừa và nhỏ đã góp phần tạo ra sự chuyển mình mạnh mẽ cho nền kinh tế Sự nhanh nhạy trong việc lấp đầy các khoảng trống trên thị trường thể hiện vai trò ổn định kinh tế của các DNVVN.
Trong những thập niên 70 và 80, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tại Đài Loan đã đóng góp quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước Tại Việt Nam, từ khi chuyển đổi nền kinh tế sang thị trường vào năm 1986, vai trò của các hộ nông dân và doanh nghiệp nhỏ đã nhanh chóng thúc đẩy sự phát triển của thị trường, giúp hạ nhiệt nền kinh tế và giảm lạm phát từ 184% xuống dưới 10%.
Sự năng động đã được ghi nhận trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước, hiện tại cần khai thông chính sách nhằm phát huy nguồn lực từ dân cư và thúc đẩy sự phát triển.
DNVVN nhằm trở thành động lực mới của nền kinh tế
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt ở khu vực nông thôn Chúng thường tập trung vào các ngách thị trường, giúp mở rộng khả năng bao phủ Với quy mô và vốn hạn chế, DNVVN thường lựa chọn các ngành dịch vụ, thương mại, xây dựng, sửa chữa và bảo dưỡng Sự lựa chọn này dẫn đến sự dịch chuyển từ ngành sản xuất, chế tạo và nông lâm nghiệp sang ngành dịch vụ Hơn nữa, DNVVN còn góp phần vào việc chuyển đổi kinh tế nông thôn và tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào công tác quản lý.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tài năng kinh doanh, đào tạo và rèn luyện các nhà doanh nghiệp tương lai Nhiều công ty lớn hiện nay đã bắt đầu từ những doanh nghiệp khởi nghiệp với quy mô nhỏ.
Mặc dù có hàng ngàn doanh nghiệp nhỏ được thành lập, nhưng chỉ một số ít trong số đó phát triển thành những tập đoàn lớn như Microsoft, Google, Ford hay Hyundai tại Việt Nam.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong việc khởi phát tinh thần doanh nghiệp và đào tạo những doanh nhân mới, góp phần tạo ra sự thay đổi sâu sắc cho nền kinh tế Mặc dù một số nhà nghiên cứu cho rằng DNVVN không phải là động lực chính do hiệu quả theo quy mô không tồn tại, nhưng thực tế cho thấy chúng vẫn là yếu tố thúc đẩy sự phát triển của phong trào khởi nghiệp.
