bordetella pertusis haemophilus influenzae corynebactẻium diphtheria ths. bs hoàng thị phương dung

Độc tố:  Ngoại độc tố độc tố ho gà-pertussis toxin  tăng BC/ máu, nhạy cảm với histamin, tăng tiết insulin…  Hemagglutinin tơ  VK xâm nhập vào TB  Độc tố gây độc khí quản tracheal

ThS BS: Hoàng Thị Phương Dung

Bordetella pertussis

(VI KHUẨN HO GÀ)

B pertussis

ĐẶC ĐIỂM VI SINH HỌC:

1 Hình dạng: - que ngắn (coccobacille), Gr(-)

- 2 đầu màu đậm, đôi khi có vỏ

- không sinh nha bào

Bordetella pertussis

the agent of pertussis or whooping cough Gram stain

(CDC)

B pertussis

2 Tính chất nuôi cấy:

- Ưa khí tuyệt đối, T0 # 35-370C

- MT đặc: Bordet – Gengou (potato –

blood glycerol agar) hay BA

(Penicillin G 0,5 g/ l ; than hoạt tính):

mọc chậm sau 5- 7 ngày

 khúm: tròn, lồi nhỏ, trắng giống giọt Hg

- MT lỏng có máu : đục, cặn ở đáy

B pertussis

3 Tính chất sinh hóa: Lên men đường Glucose, Lactose;

Gas (-),  tan máu

4 Độc tố:

 Ngoại độc tố (độc tố ho gà-pertussis toxin)  tăng BC/

máu, nhạy cảm với histamin, tăng tiết insulin…

 Hemagglutinin tơ  VK xâm nhập vào TB

 Độc tố gây độc khí quản (tracheal cytotoxin): ức chế tổng hợp DNA

 Độc tố gây hoại tử da (dermonecrotic toxin)

 Hemolysin

 Adenylyl cyclase toxin

B pertussis

5 Cấu trúc kháng nguyên: KN O 14 yếu tố KN

B pertussis thường gặp týp 1,2; 1,3; 1,2, 3

6 Sức đề kháng:

B pertussis nhạy cảm ở ngoại cảnh:

- Chết sau 1h/ Aùnh nắng mặt trời; 10- 15 phút/ 560C

- Bị diệt nhanh chóng/ dd phenol, lysol 3%

B pertussis

KHẢ NĂNG GÂY BỆNH:

Nguồn lây nhiễm:

B pertussis

Lâm sàng:

 Thời kỳ xuất tiết, viêm long đường hô hấp:

- Vi khuẩn tập trung nhiều nhất trong đường hô hấp  tỷ lệ phân lập cao nhất, g/đ lây nhiễm mạnh nhất

- Sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn, nuốt đau,…

-

- Ho khan, không đáp ứng với thuốc giảm ho thông thường

 Thời kỳ ho cơn:

Cơn ho điển hình: ngứa họng, tức ngực khó chịu, ho 1 tràng 15-20 tiếng  ngưng ho  “ót” ót”  những cơn ho nối tiếp nhau  khạc chất nhớt trắng

 cơn ho + tím tái, mắt đỏ

- 30 cơn ho/ngày

 Thời kỳ lui bệnh:

- Triệu chứng lâm sàng giảm dần

Miễn dịch: bền vững, lâu dài

B pertussis

B pertussis

CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC:

 Bệnh phẩm: đờm, dịch tiết mũi họng,

phết họng trong giai đoạn cấp tính

 Khảo sát trực tiếp: nhuộm Gram, nhuộm touluidin hay methylen blue, nhuộm huỳnh quang

 Nuôi cấy:

BP  thạch Bordet Gengou  khuẩn lạc giống giọt Hg

 PCR, phương pháp kháng thể huỳnh quang trực tiếp…

 Huyết thanh chẩn đoán:

Không có giá trị vì KT xuất hiện sau 3 tuần.

B pertussis

PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ:

1 Phòng bệnh:

- Phát hiện sớm & cách ly bệnh nhi

- Phòng đặc hiệu bằng vaccine DTaP (vi khuẩn ho gà bị giết chết)

Haemophilus influenzae

Haemophilus influenzae

 Do Richard Pfeiffer phân lập lần đầu tiên từ một bệnh nhân bị chết trong vụ dịch cúm lớn năm 1892 (nên còn gọi là trực khuẩn Pfeiffer)

 Là căn nguyên gây ra bệnh cúm và đặt tên là

Bacterium influenzae.

 Năm 1933, phát hiện ra vius cúm

+ virus cúm gây ra bệnh cúm

+ B influenzae là vi khuẩn “ót” ăn theo’’

 Năm 1917, Winslow và cộng sự, trên cơ sở những

hiểu biết mới về B influenzae, đã chuyển chúng sang giống Haemophilus, và từ đó đến nay, chúng mang tên Haemophilus influenzae

2 Nuôi cấy:

- Ưa – kỵ khí tùy nghi

- T: 350C - 37 C, pH # 7 – 7,3

- không mọc trên MT thông thường

Cần 2 yếu tố tăng trưởng: X (hemin) & V

(NAD-nicotinamidadenin dinucleotid)

 mọc tốt ở thạch CA (cần CO2 khi phân lập): khuẩn lạc (S & R) nhỏ (# 1mm), hơi gồ, đục nhẹ, giống giọt sương, có ánh xà cừ

H influenzae

Hiện tượng vệ tinh

H influenzae mọc quanh khúm hay vạch cấy các VK

(Staphylococcus aureus)

3 Tính chất sinh hóa:

Khử Nitrate  Nitrite, indol (+); glucose, saccharose:(+) Catalase (+), hemolyse (-), Porphyrins (-)

4 Độc tố: Nội độc tố

5 Cấu trúc kháng nguyên:

KN nang (polysaccharide)  6 serotype (a,b,c,d,e,f)

KN thân

6 Sức đề kháng: nhạy cảm với yếu tố lý hóa, thuốc sát

khuẩn, ánh sáng mặt trời, khô hanh

T = 550C: VK chết nhanh

H influenzae

KHẢ NĂNG GÂY BỆNH:

- Người: ký sinh ở niêm mạc đường hô hấp trên

 Viêm đường hô hấp cấp (VH, VTQ, VPQ, VP)

 VMNM (trẻ 3 tháng – 2 tuổi)

 Nhiễm trùng huyết, viêm nội tâm mạc,…

Miễn dịch: Thường bệnh khi sức đề kháng của cơ

thể , thay đổi khí hậu (nhiệt độ lạnh, ẩm,…)

Không tạo miễn dịch sau bị bệnh

H influenzae

periorbital cellulitis. 6-month-old male infant with acute

cellulitis of the face

ellulitis of the foot proved by positive

blood culture. meningitis and subdural empyema

CHẨN ĐOÁN VI SINH:

1 Bệnh phẩm: Chất tiết nhầy (mũi), đờm (họng) =

(tampon, ho), dịch hút PQ, mủ, máu, DNT

2 Khảo sát trực tiếp: Nhuộm Gram

3 Nuôi cấy: BP  thạch máu, thạch chocolate (1%

Hb, ủ 350C – 370C, bình nến)  phân lập, định danh (p/ư SH)

4 Phát hiện KN hòa tan: tụ latex, đồng tụ, điện di

MD đối lưu,…

Cấy mẫu trên CA, BA  ủ 37 0 C-CO 2 / 24-72h

Khúm khuẩn nghi ngờ (mọc tốt/CA; không hoặc mọc yếu/BA)

Kháng HT Haemophilus spp.

type a, b , c, d, e, f Nhuộm Gram: trực cầu khuẩn Gram(-)

Kết quả dương với 1 trong những type này

Cấy truyền các khúm trên thạch

với các yếu tố X, V, X+V

Vệ tinh của X+V

 H influenzae Vệ tinh của V và X+V H parainfluenzae

PHÒNG & ĐIỀU TRỊ:

Corynebacterium diphtheria

(VI KHUẨN BẠCH HẦU)

C diphtheria

1883: phát hiện bởi Klebs 1884: phân lập bởi F Loeffler

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC:

1 Hình dạng:

 TK Gr (+), phình 1 đầu (dùi trống)

phình 2 đầu (quả tạ)

 không sinh nha bào

 không có lông, không sinh vỏ

 2 cực bắt màu rõ, có các hạt nhiễm sắc

- nhỏ dạng hạt, màu xám, bờ

không đều / MT thạch máu

- nhỏ, tách rời, giống “ót” nếp nhăn

làn da” / MT huyết thanh đông

(Loeffler, Roux)

C diphtheria

3 Tính chất sinh hóa:

- Không làm đông sữa, Indol (-)

- Urea (-), sinh H2S yếu

- Khử Nitrate  Nitrite

- Khử Tellurite Potassium  Sulfite Tellurite

- Lên men đường: glucose, maltose , lactose (), tinh bột, dextrin & glycerin ()

 phân biệt 4 biotype: mitis, gravis (nặng nhất),

intermedius & belfanti

C diphtheria

4 Khả năng sinh độc tố:

Ngoại độc tố (exotoxin)  Giải độc tố (anatoxin)

- Gây độc tế bào, hoại tử da, tan máu

DLM = 0,1g/ kg

- Không bền vững, dễ bị hủy bởi T 0 , ánh sáng, O 2

KN (K): protein, kém chịu nhiệt, đặc hiệu type

KN (O): polysaccharide, chịu nhiệt, đặc hiệu nhóm

Chết sau 10 phút/ T 0 = 60 0 , phenol 1%

C diphtheria

KHẢ NĂNG GÂY BỆNH: Bệnh bạch hầu

Ngoại độc tố mạnh: 1mg chứa 1000 MLD  độc lực VK

C diphtheria

Nguồn lây nhiễm: người bệnh, người lành mang trùngCon đường lây nhiễm: - không khí (nước bọt, hạt bụi)

- đồ dùng

C diphtheria

Mũi, Miệng Da (vết thương)

VK Niêm mạc mũi, họng hầu/ Da

Sinh ngoại độc tố

Viêm (nhiễm khuẩn) tại chỗ:

Viêm hầu, họng/ Da

Nhiễm độc tại chỗ Máu

Nhiễm độc toàn thân:

hoại tử các cơ quan: tim, gan, thận, thần kinh,…

Màng giả Nghẽn đường hô hấp

Tử vong

C diphtheria

Miễn dịch:

 Kháng độc tố (trung hòa độc tố trong máu)

Phản ứng Schick (+)  không có miễn dịch với bệnh bạch hầu

 Nhóm cảm nhiễm cao :

- Trẻ em: 1- 9 tuổi, trẻ chưa được chủng ngừa

-  thanh thiếu niên & người lớn

1 Bệnh phẩm:

Dịch tiết mũi họng, mắt, da

2 Nuôi cấy phân lập:

BP  MT huyết thanh đông,

thạch máu (Tellurite Potassium)

 nhuộm

3 PCR,…

CHẨN ĐOÁN VI SINH

C diphtheria

Quan trọng:

Xác định khả năng sinh

độc tố của Corynebacterium:

- Tiêm VK phân lập dưới da chuột lang

- Phương pháp kết tủa

C diphtheria

PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ:

1 Phòng bệnh:

- Chẩn đoán sớm, cách ly nguồn lây, điều trị kịp thời

- Khử trùng nơi có bệnh, đồ dùng,…

- Phát hiện người lành mang trùng

Phòng đặc hiệu bằng vaccin: Vaccin phối hợp - DTP

2 Điều trị:

- Kháng độc tố : SAD

+20000 đv  BH mũi

+20000-50000 đv  BH họng, BH thanh quản, thời gian mắc bệnh < 48h

+80000-120000 đv  thể lan rộng, nhập viện muộn, Bn ác tính có cổ bạnh

- Kháng sinh: penicillin, streptomycin, erythromycin