Giáo trình Gia đình học: Phần 1 - TS. Nguyễn Thị Hồng Nga

Tuy nhien, vdi cac djnh nghia nay, chung ta thay qua c6 dong, chua phan anh duce tinh da dang va phuc tap cua gia dinh, Voi mong muon di sau vao ban chat cua cac moi quan he gia dinh, W

GIA BiNH HOC -

I NHA xuAT BAN LAO eQNG - XA HQ1

;

GIAO TRINH

'

NHA XUAT BAN LAO EJQNG - XA HQI

NAM - 2009

Hai tu "gia dinh" tim lip, thieng lieng trong trtii tim UCL tam h6n cua m6i con nguoi Nai d6 la sz.t binh yen, la nai cdt gift tdt ca nhung ky niem vui buon, noi nuoi lcn

nhiing U:<Jc mo UCL hoai biio cua cluing ta

Cung u<Ji thiti gian gia dinh lJ m6i giai doan Lich sit dii cluing to sz.t truimg t6n cua minh cho du c6 su thay d6i ve' hinli thai ctiu true, ve' chuc ruing,

Trang xii h{)i ngiiy nay, sz.t pluit trien manli me cua khoa hoc va c6ng ngh~ cung qua trinh h{)i nluip qu6c t@; gia dinh chiu su tac d{)ng kh6ng nho tu ne'n kinh te' thi truimg mli cua, ti: sz.t du nluip 6 at cac ne'n van hoti the' gioi

(stich btio, phim anh, internet .) Gia dinh dang c6 nhitng bien d6i sau s&c ve' cdu true gia dinh cung nhu: cac chudn mz.tc gia tr/

Thifi gian gdn day nhitng nghien cuu ve' gia dinh dU:<Jc dac bi¢t quan tam Cac c6ng trinh nghien cuu, cac cu{)c h{)i thdo khoa h9c dii danh nhie'u thifi gian ban ve' vdn de' gia dinh, cung nhu: nghien cuu m{)t each khoa h9c ve' gia dinh

3

cha sinh uii!n khoa hoc xii h()i n6i chung ua nganh cong tac xii

h()i n6i rieng Tren thuc te; cac tai lieu, guio trinh danli cha tham hluio, guing dr;iy ua hoc tdp ctui guing uien, sinh uien con rat thieu Khoa hoc nghien cuu ue' gia dinh cha den nay con rat mdi me udi nude ta Tuy u(),y, ddu sao ciing cdn phai c6 kh?Ji ddu, chung toi manli don bien eoan cuon giao trinh

Gia dinh hoc dua tren Cd sd tham hluio cac tai lieu nghien cuu ue' gia dinh trong nude ua quoc te' mot each tuang do'i h{j thong ua khoa h9c Hy u9ng, giao trinh nay se g6p phdn b6' sung them nguon tu li{ju cha gidng dr;iy ua h9c t(),p cha gidng uien, sinh uien cac truiJng Dr;ii h9c ua Cao d6ng

Trang qua trinh bien sor;in, chung toi dii g<J,p nhie'u kh6 khan ua cha rdng cuon giao trinh nay khong the' tranh khoi nhung thieu s6t, rat mong nh(),n du(jc nhung d6ng g6p tii phia cac nha chuyen mon ua br;in d9c

Xin tran tr9ng cam dn s(t quan tam cua Nha truiJng, Khoa Cong tac Xii h()i, Trung tam Tu van Cong tac Xii h()i dii tr;io dieu ki{jn cha chung toi hoan thanh cuon giao trinh nay

Ha N(Ji, thang 9 nam 2008

TAC GIA

4

1 Cac khal ni~m

1.1 Khai niern gia dlnh

1.2 Khal nlern h(> gia dinh

1.3 Khai niern gia dlnh hoc

2 Doi t11qng nghien cuu va phU'ong phap nghien

2.1 06i tvc;mg nqhien cuu gia dlnh hoc 20

3 Sa 111qc lich si'r nqhien cuu gia dinh 28

3.1 Nghien cuu gia dlnh IV giiia the ky XIX Ira ve tnroc 28

3.2 Nghien cuu gia dlnh IV rnra sau the ky XIX 29

3.3 Nhiing nghien cuu xa h(>i hoc gia dlnh a Vi$! Nam 42

3.4 M(>t s6 tiep can khac nghien cuu ve gia dlnh 49

4.2 Gia d)nh nhln W Irie! hoc 84

4.3 Gia d)nh nhin W tam ly hoc xii h9i 84

4.5 Gia dinh nhln W kinh te hoc 86

4.6 Gia dinh nhin W nhan kh&u hoc 87

Chuong II: NQI DUNG NGHIEN cuu CUA GIA DINH HQC 90

1.3 Giai dean gia dinh phu h$ (quan h$ xuat than don h$) 103 1.4 Giai dean gia dinh hat nhan 104

6

3.2 Vai tro cua gia dlnh 119

4 Qua trinh phat tritn (dien tien) cua doi song

4.1 M(lt so quan digm ve qua trlnh phat trign doi song

4.2 Qua trlnh phat trign dOi song gia dlnh 4 giai dean 136

5.3 M(lt so hlnh thal elf tru sau hon nhan 144 5.4 Yeu to xa h(li- phap lu$t tac d(lng den hon nhan 145 5.5 Yeu to van h6a trong gia dlnh 146

6 Quan h~ cua gia dlnh vdi cac thiet che xa h(>i 152 6.1 Gia dlnh la mot thiet che xa hol 152 6.2 Quan h$ gia dlnh vol cac thlet che khac 156

8 Van de bao lire trong gia dlnh 169

7

1.1 Slf bien d<Si gia dinh Vi$! Nam - so liroc nhlfng

1.2 Nh[ing van de d~t ra doi voi gia dlnh Vi$! Nam

1.3 Nh[ing kh6 khan, thach thCte doi vci gia dlnh Vi$!

2 Xu huong bien d6i ve gia tr] cau true va gia tr!

2.1 Xu ht1ong blen doi gia tr] cau true 197 2.2 Xu ht1ong bien doi gia tr] ehCte nang 216

3 Dinh huong phat triii'n gia dinh trong xa h(>i hi~n dai 223 3.1 Chu tnronq, ehfnh sach cua Dang va Nha ruroc

3.2 Nh[ing djnh ht1ong chu yeu dil xay dlfng gia dinh

4 Chien llf<Jc xay di.tng gia dinh Vi~t Nam giai dociln

8

NHUNG VAN DE D~I CU'ONG

TRONG GIA DINH HQC

1 Cao khai niem

1.1 Kluii niem gia dinh

Gia dinh lu6n la van d€ n6i bat do tinh truong tiln cua n6 Cho du thuoc kiJu xa hoi nao, da the hay mot v9 mot chong, n(>i hon hay ngoai hon thi gia dinh viin lu6n t6n tai Song, nhung bien d6i lien tie"p cua qua trinh phat trien cua

xa hoi, khien cho dinh nghia v€ gia dinh trcJ nen kh6 khan C6 nhieu dinh nghia v€ gia dinh va nhirng dinh nghia nay rat khac nhau Cac nha xa hoi hoc va nhan hoc da tranh luan nhieu nam v€ each nen dinh nghia gia dinh nhu the' nao "C6 nhieu 109-i don vi xa h(>i tr6ng c6 ve giong nhu gia dinh nhung 19-i kh6ng khdp voi bat ky dinh nghia

cu thJ nao v€ n6" (Goode, 1982) Su khac nhau nay kh6ng chi do quan diJm cua ngudi djnh nghia ma con vi ban than gia dinh luon g~n 1i€n voi nhung nhan to' van hoa xa h(>i nhat djnh trong tung giai do9-n ljch stl xa h(>i ma gia dinh

TRlfdNG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 9

Gieo trinh Gia dinh hoc

do t6n tai Nhu vay, gia dinh la mot pharn tru bien d6i trong xii h9i nay se duce quan niern khac voi quan diilm trong xii hoi kia d tung giai doan lich sir

Nha triet hoc Phap Auguste Comte (1798 - 1857) la mot trong nhung nguoi sang 11).p ra nganh xii h9i hoc, 6ng cho rang gia dinh la mot tap doan Xii h9i Cd ban Va quan trong mang tinh lich Sli trong qua trinh phat triiln Cua Xii h9i

Nha xii h6i hoc Littre quan niern "gia dinh la m9t tap hop nhirng nguoi cung huyet thong, cung chung song duoi mot mai nha chu yeu gom nguoi bo, nguoi me va nguoi con" Trong tac pham n6i tieng "Nguen goc gia dinh", Angghen cho ding "Theo quan diilm duy vat, nhan to quyet

dinh trong lich Sli, qui cho den Cling, ]a San xuat Va tai san xuat ra doi song true tiep, Nhung ban than S\J san xuat d6 l0i c6 hai lo0i M9t mi).t la san xuat ra tu li$u sinh ho0t,

ra thuc an qu§.n ao, nha d Va nhung Cong C\j c§.n thiet dil san XUat ra nhung thu do; mi).t khac la S\J san xuat ra ban than con ngudi, la S\J truy€n noi giong Nhung thiet che xii h9i, trong d6 nhung con ngudi cua m9t thcti dq.i ljch sli xii h9i nhat djnh va cua m9t nude nhat djnh dang song, la

do hai loq.i san xuat d6 qui djnh: m9t mi).t la do trinh d9 phat triiln cua lao d9ng va mi).t khac la do trinh d6 cua phat triiln cua gia dinh" Theo d6 c6 thii hiilu ban tha.n gia dinh la m9t thiet che Xii h9i Va no g6p ph§.n quy djnh S\J

10

TRUONG OJ?.1 HQC LAO OQNG - XA H(>I

\

phat trien xa hoi, Gia dinh la mot m6i quan h$ giua chong

va v(J, giua cha me va con cai, gia dinh la m6i quan h$ thong qua d6 ma thuc hien tai san xuat con nguoi Theo Angghen, gia dmh c6 tinh "xa hoi'' cao hon so voi hon nhan, con hon nhan "co tinh sinh hoc, 6 mire d9 cao Cac Mac n6i:" Hang ngay tai tao ra doi s6ng cua ban than minh, con nguoi bat diiu tao ra nhung ngtroi khac, sinh soi, nay nd la quan h$ giua v(J va chong, cha me va con cai, do

la gia dinh"(Cac Mac - Angghen - NXB Chinh tr] Qu6c Gia

- Ha N9i, 1995, tap 3, trang 11)

KW.Burgess va H.J.Locke trong "Gia dinh", 1953, da dua ra djnh nghia sau: "Gia dinh la mot nh6m nguoi doan ket voi nhau b{mg m6i quan he hon nhan, huyet thong va viec nhari nuoi con nuoi t00 thanh mot h9 don gian, tac d9ng !fin nhau trong vai tro tuong ung cua h9 la ngucJi ch6ng, ngucJi v(J, ngucJi m~ va ngucJi cha, anh em va chj em, t

0o ra m('>t n€n van hoa chung" (theo Tztdng Lai, Nghien cuu xii h9i h9c v€ gia dinh, NXB khoa h9c xa h9i Ha N9i

1996, trang 27)

• fonh J.Macionis, nha xii h9i h9c ngucJi Canada neu ro hon nhung quan h$ di:ic thu cua gia dinh: hon nhan va huye't th6ng Djnh nghia nhan m0nh de'n quan h$ gia dinh

la m6i quan h$ so cap, cac thanh vien lien ke't voi nhau b&ng tinh trach nhi$m va chung kinh te': "Gia dinh la m9t ti;tp th~ xa h9i c6 tu hai ngucJi trd len tren co sd huye't

TRUONG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 11

song gia dinh mang tinh hop tac, gia dinh thuong la cac tap th€ sd cap trong d6 cac thanh vien c6 cung tai nguyen kinh te' va trach nhiern hang ngay" (Jonh J.Macionis 1987: 453 ) Tuy nhien, vdi cac djnh nghia nay, chung ta thay qua c6 dong, chua phan anh duce tinh da dang va phuc tap cua gia dinh,

Voi mong muon di sau vao ban chat cua cac moi quan

he gia dinh, Wiliam J.Goode, trong "Force and violence in the family" 1971, da dira ra mot s6 chujin muc d€ xac dinh gia dinh dua tren cac m6i quan h~ ben trong gia dinh, giup chung ta khi xac dinh, xay dung khai niem gia dinh phai chu y tdi m6i quan h~ giua cac thanh vien v€ quyen han va trach nhi~m (Steven L.Nock 1987 : 50 ) Ong neu r6 d€ hinh thanh m9t gia dinh din it nhat hai nglfdi c6 gioi tinh khac nhau, trlfcJng thanh s5ng voi nhau, h9 dam nhi~m nhung vai tro khac nhau trong gia dinh H9 phai tham gia vao sv trao d6i v€ tinh cam, kinh te', xii h9i (c6 nghia la h9 lam nhung vi~c gi d6 la d€ cho nhau), h9 phai chia se nhi€u di€m chung: tinh d\lc, an u6ng, cac vi).t d\lng, elf tru cac ho~t d9ng xii hi_\i

Ngoai ra, theo nha xii hi_\i h9c Nga, A.G.Kharchep, trong cu6n "Hon nhan va gia dinh" Ong da nhan m:;i.nh gia dinh nhin tu g6c di_\ ljch Sll voi cac m5i quan h~ trong d6 c6 vai tro xii h9i voi chuc niing sinh san, tai san xuat

sue lao dong Gia dinh la mot h~ thong cu th€ lich si'i cua

mot nh6m xii h9i nho ma cac thanh vien giin liiln boi cac quan h~ anh em than thuoc, bcJi cong d6ng sinh heat, trach nhiem dao due va su cin thiet xii h9i cua n6 duce a'.n dinh bi'Ji nhu ciu cua xii h9i trong viec tai tao dan so vil tinh thin va sue khoe''

Tu di€n Xii h9i hoc cua Phap do nha xuat ban La

Rousse, 1973 dinh nghia gia dinh la "Nhom nguoi giin b6

vdi nhau biing mot m6i lien h~ hon nhan, huyet thong hay

va VQ, giiia b6 Va me, giua cha me voi COn cai, giua anh chi

em va ho hang xa hon Tinh hinh d6 tl).o ra m9t lol).i c9ng d6ng ft nhiilu hl).n ch€ va duqc mieu ta biing nhung net rieng bi~t C9ng d6ng a'.y duqc xac dinh va duqc dong khung trong nhung sv diilu chinh xii h9i chu ye'u Nhung

sv diilu chinh a'.y kh6ng nha'.t thie't c6 lien h~ voi tim quan tr9ng cu.a hanh vi sinh de"

Nha xii h9i h9c nguc:Ji Nga T.A.Phanaxeva b6 sung va nhi).n dinh gia dinh con la m9t nh6m xii h9i lien ke't voi

quan h~ huye't th6ng Ong quan ni~m gia dinh hi~n dl).i la m9t nh6m nho Xii h9i bao g6m cac thanh Vien b6 m(p, con c:ii cu.a m9t vai the' h~ Cac thanh vien nay c6 m6i quan h~

TRlfdNG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 13

muc dich song nhu nhau vt cac van dt chu yeu trong sinh hoat nhu van hoa, kinh te, tinh cam, lao dong, hoc tap, vui choi, sinh con va day con

Nhu v:;ty, dinh nghia vt gia dinh da duce cac nha xii hi;\i hoc rnrdc ngoai nhan dinh tuong doi d6ng nhat vt quan di~m, du r?i.ng m6i nguoi nhan dinh theo mot khia canh nhung nhin chung dtu cho rkmg gia dinh la mot nh6m xii hoi nho Va d do CO su lien ket vdi nhau bi'Ji huyst thong Va kinh te'

Tuy nhien, trong mot so dinh nghia 6 cac tu dien khac nhau, khai niern vt gia dinh cung diroc Tu di~n kinh te' - xii h9i Phap dii neu mot each khai quat: gia dinh la mot nh6m xii hi;\i dlit;ic quy djnh bi'Ji ba d(ic di~m thucJng thay nhitu nhat: d6 la hon nhan, quan h~ huye't thong, nhung rang bui;\c vt m(it phap ly nhu ngh'ia V\[, quytn !qi c6 tinh chat kinh te'

Theo Tu di~n Bach khoa toan thu thi "gia dinh la thie't chi'{ Xii hi;\i d\fa tren Cd Sd ke't ht;Jp nhung thanh Vien khac gioi, thong qua hon nhan, d~ thvc hi¢n cac chuc nang sinh h9c, kinh te', van hoa, xii h9i, tin nguang Khi gia dinh dii c6 con cai, thi cac thanh vien trong gia dinh dut;ic lien ke't voi nhau vua biing quan h¢ hon nhan (khong cung huye't

14

TRlfONG 0~1 HQC LAO OQNG - XA HQI

thong) vua bang quan h¢ huyet thong (theo dong me hoac dong ho) Ngay nay, nhieu nguoi cho riing neu ve phucng dien hon nhan, loai nguiri di tu dai gia dinh ( dai gia dinh mliu he, dai gia dinh phu h¢) de'n ti§u gia dinh N6i chung ngudi ta quan niem dai gia dmh g6m tu ha the' h¢ trd len,

la mot don vi kinh te' va la te' bao cua xii hoi Ti§u gia dinh cimg la don vi kinh te' va la te' bao cua xa hoi, nhung chi bao g6m ho me va con cai (goi la gia dinh hat nhan)

Qua th~t, d§ dua ra mot khai niem gia dinh that day du, th~t khai quat d§ dicn dat n9i dung dieh thuc ve gia dinh that khong don gian, O Viet Nam, cac nha xa h9i hoc cung da day cong nghien cuu va dua ra nhung nh~n djnh ve gia dinh nhu: Nha nghien cuu xa h9i h9c Mai Huy Bich trong xa h9i h9c gia dinh cho riing "gia dinh la m9t nh6m ngudi c6 quan h¢ hon nhi\n ho:;ic huye't thong voi nhau thlidng chung song

va h<Jp tac kinh ti) voi nhau d§ thoa man nhung nhu c§.u CCI

ban trong cu9c song cu.a h9 ve: sinh de va nuoi d0y con, cham s6c nguiJi gia Gia dinh bao g6m thanh vien cu.a hai gioi khac nhau, nam va nu c6 con de ho:;ic con nuoi" Them vao d6, ong nh~n djnh "Gia dinh la kluii ni~m dzt<jc szt dl!,ng de' chi m9t nh6m xa h9i hinh thanh tren Cd Sd CUC quan h~ hon nhan (quan h~ tinh giao va quan h~ tinh cam) va quan h~ huyet thong nay sinh tit quan h? hon nhan d6 (cha, m~, con cai, ong ba, h9 hang n9i ngor;ii) Gia dinh c6 the' hi~'u nhli m9t

TRlfONG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 15

tinh 6n dinh, d9c l(ip tz.tctng d6i N6 c6 quy luti! phat trien rieng oai tu each la mo: thie: che' xii h9i diic thu Nhiing thanli oien gia dinli duoc g&n b6 urJi nhau ue' trtich nhiem ua quyen lai kinh te; oiin hod, tinh cam mot each hap pluip, dz.t(/C nha nuoc thua nhan ua bdo u¢

Theo mqt hudng tie'p Cl}n khac, Nguy~n Dlnh Chu cha rang' "gia dinh c6 tu6i doi, tu6i tho" vi theo ong trong s6 nhirng hinh thuc t6n tai c9ng d6ng, gia dinh v§.n la hinh thu« c6 nhieu kha nang hen vung nhat va mang tinh t6ng hop nhat Ve su song CU.a con ngudi, baa g6m su song Xii h9i

Va su song tu nhien

Nhu vay, cac nha nghien cuu cJ Vi~t Nam c6 nhung nh$.n dinh chung va dua ra nhung khai ni~m ve gia dinh cil.ng c6 nhung net tuong d6ng Ngo Cong Roan, nha tam

ly h9c vie't trong "Tam ly h9c gia dinh": gia dinh la m9t nh6m nho xii h9i Cac thanh Vien trong nh6m c6 quan h~ g&n b6 ve mi/,t hon nhan hoi!,c huye't thong, tam sinh ly, c6 Chung Cac gia tri V$,t chat, tinh th§.n 6n dinh trong cac thcJi di@m lich si't nhat dinh

Theo NguyJn Dinh Xuan, nha xii h9i h

9c thi "gia dinh

la m9t don vj, m9t nh6m nho nhat cu.a xii hoi voi so luong

thanh vien it nhat la hai nguoi: vq va ch6ng, sau d6 sinh

soi nay ncJ them con cai, trong d6 moi quan h~ vq ch6ng la ruong c9t"

16

TRUONG 0~1 HQC LAO OQNG XA HQI

.-_

Nha tam ly hoc Tran Trong Thuy khai quat: "gia dinh

la mot nh6m n ho lien ke't vdi nhau bdi nhirng moi quan h~ hon nhan, huyet thong hay nhan con nuoi tao thanh met h~ rieng biet, tac dong qua lai va giao tiep lan nhau qua vai tro CUa tung nguoi: la chong, la VQ, la con trai, la con gai, anh chi em, tao thanh mot van hoa chung"

Phiin Ion nhiing van dii xii h9i diiu duoc phan anh trong gia dinh va chi phoi gia dinh Gia dinh cung nhu bat

cu hien tuung xii hoi nao cung chiu su bien d6i theo quy luat phu dinh cua phu dinh, c6 tinh ljch SU va thay d6i cung su phat trien cua xii hoi

Gia dinh la tap doan xii hoi be nho ma cac thanh vien cua n6 gin b6 voi nhau b&ng quan h~ hon nhiin ho~c huyet thong, bang sinh hoat cung chung vii trach nhiem 1§.n nhau vii dao ly, Stj c§.n thie't Xii h9i CUa gia dinh dtic;JC che' tioc bdi nhu ciiu cua xii h9i trong vi~c tai san xuat diin cti vii thJ chat vii tinh thiin

Nhti vi).y, khong c6 djnh nghia ph6 bie'n vii gia dinh, tuy nhien c6 thJ hi~u, gia dinh la m9t nh6m xii ht;i d(tc thu, lJ d6 sv lien kit cua nhiiiu ngu:i'Ji c6 quan h~ h9 hang vcii nhau do hon nhan, huyet thong ho(tc nuoi dU:dng; cung gdn b6 vcii nhau, vii trcich nhi~m va quyen lr;i v(it chdt, tinh thtin, gicio d'(lc con ccii, c6 nghia V'(l vcii than nhan vii m(tt tai san ( con chciu du:r;c thita hu:?Jng tai san cua cha ong),

TRlldNG O~I HQC LAO OQNG - XA HQI 17

Giao trinh Gia dinh hoc

)

h"n

2 Doi tu'(;lng nghien ctru va phuong ph ap ng ie ciru gia dinh hc;ic

2.1 Do'i fli<Jng nghien CU'u gia dinh hoc

Doi tu<;ing nghien cuu gia dinh hoc la cau true, chuC nang gia dinh va tinh chinh th€ cua gia dinh Gia dinh h9c nghien CUU gia dinh duoi g6c do Xii h6i hoc va tam )y h9C

Nghien cuu thl)'.c tr~ng gia dinh hi~n nay cung tuc la nghien CUU gia dinh trong SI)' bien d6i CUa no

Cac van d€ ly lu;11n cua vi~c nghien cuu gia dinh thudng t;1lp trung xung quanh hi~u qua ho~t d9ng cua gia dinh voi tu each gia dinh la m9t thiet che xii h9i hay m<)t nh6m nho; d€ C$.p toi SI)' khong phil h<;Jp giua ho~t d9ng cua thiet che gia dinh voi nhu c:iu xii h9i, den mau thufin giua

ai tro dan ong va dan ba (vai tro gidi) trong gia dinh, muc

9 co ke't cua gia dinh

Gia dinh hoc voi tu each la mot thiet che xa h9i, nghien

uu mdi quan h$ tac d9ng qua 11).i giiia gia dinh va xa h9i hong qua cac chuc nang cua gia dinh va muc dich t6n tai :ua n6 Thie't chc gia dinh dieu tiet moi quan h$ nam nu ua xa h9i va duce xa h9i thua nhan, phe chuan duci hinh huc hon nhan, quy dinh trach nhiem cua V<} chong doi voi

ion cai Thie't che gia dinh con dieu tie't moi quan h$ gia dinh voi tf/.p th~ xa h9i khac nhau nhu lang x6m, dong nghiep, cac t6 chuc chinh tri, van hoa, ton giao N6 con quan h$ chat che voi cac thie't che' khac nhu thie't che' nha nuoc, thie't che' kinh te', thie't che' giao dvc, thie't che' chfnh tri, thie't che' xa h9i

2.2 Phudng phap nghien cuu

2.2.1 Phztdng phap lu¢n

Phuong phap luf/.n cu.a duy vf/.t bi$n chung, duy vf/.t ljch si'.i Phan tfch t6ng h<;Jp cac ly thuye't nghien cuu ve gia dinh d\Ja tren nen tang cu.a duy vf/,t bi$n chung va duy vf/,t ljch st.t

H$ thong hoa cac tai li$u nghien cuu ve gia dinh h9c

Cv th~ hoa, vf/.n d1,1ng cac ly thuye't nghien cuu ve gia dinh vao th\Jc ti~n d Vi$t Nam

)

- Phuong phap tiep can tam ly

- Phuong phap tiep can xii h9i hoc: ly thuyet h$ tho'ng

va rnang ludi xii hoi: tiep can thiet che' ( danh gia su bien d6i ve qui mo, cau true gia dinh); ap dung ly thuyet xii h9i hoc va ly thuyet gioi vao nghien cuu gia dinh,

- Cac phuong phap thu thap thong tin trong nghien cuu thuc nghiern cua gia dinh hoc:

+ Phuong phap phan tich tai lieu (h$ th6ng hoa cac tai li$u trong mot t6ng th§ khoa hoc va logic): d§ thu thap thong tin, nguon thong tin do Ia nhirng tai lieu: ban viet tay hay ban in, bang ghi am, phim Cac tai li$u phan anh deli so'ng tinh than va deli so'ng v~t cha'.t cua xii h9i, truyen d~t khong chi nhii:ng slj ki$n, ma con ghi l~i nhii:ng phlidng ti$n truyen cam, vi d\): ket ca'.u cua ngon ngu Trang cac tai li~u c6 thong tin ve nhii:ng ca nhan rieng, ve nhii:ng nh6m xii h9i nho va lon, ve xii h9i n6i chung

+ C6 hai phu'dng phap Cd ban di\ phan tich cac tai li$u:

phi.tang phap phan tich truyin thong (dtnh tinh) va phu:ang phap phan tich tai li?u hinh thuc hod (djnh lu<;ing) M~c du

hai phlidng phap d6 khac nhau ve nhieu mat nhu'ng , chung c6 th€ b6 sung cho nhau Phuctng phap phan tich truyifo th5ng g5m CO Slj ly giai thong tin trong cac tai li~u

Co sd cua phuong phap phan tich d6 la su hi~u van ban

Trong phucng phap phan tich truyen thong, nguci ta phan biet su phan tich ben ngoai va su phan tich ben trong Su phan tich ben ngoai la su phan tich "b6i canh lich si'.i" cua tai lieu va ta'.t ca cac tinh tiet kern theo su xuat hien cua tai li~u do; su phan tich ben trong la su nghien cuu noi dung cua tai lieu

· Phuong phap dieu tra xa hoi hoc: phuong phap nghien cuu dinh lu9ng va dinh tinh

+ Phuong phap phorig va'.n sau: la mot bien th~ cua phuong phap trung di.u y kien Duci dang nay ngucJi ta thuc hien duce su tac d9ng lil.n nhau trvc tiep giua ngucJi nghien cuu (ngucJi phong va'.n) va ngucJi tra lcJi Cac thong tin cua cu9c phong va'.n sau se du9c phan tich ve nguyen nhan dlin den sv hinh thanh gia dinh hoi).c cac xung d9t, SIJ' tan rii cua gia dinh N6i chuy~n thong thucJng la co sd cua phong va'.n Tuy nhien, khac voi cu9c n6i chuy~n thong thucJng trong phong va'.n vai tro cua nhung ngucJi n6i chuy~n du9c quy dinh, du9c chufln mvc hoa, con mvc dich CUa no do chuong trinh nghien CUU Xii h9i hQC V0Ch ra tu ben ngoai Do d6, cu9c phong va'.n voi tu each la cu9c giao tiep c6 tinh cha'.t nghien cuu, la "cu9c giao tiep gia t00" du9c la'.y co tu ben ngoai ma trong khuon kh6 cua n6 nay sinh d9ng co thong thucJng giua ca nhan Ket qua cua

phu thuoc vao tinh chat cua su giao tiep, phu thuoc vao su tiep XUC chat che Va su hi~u biet 1§.n nhau giua hai ben D~c thu cua phong van la i:J ch6 thong tin thu duce hinh thanh trong qua trinh giao ticp giua ngU:di phong van vdi nguci du:qc hoi, vi vay n6 mang nhirng dau vet cua cuoc giao tiep d6

+ Phuong phap quan sat: la phuong phap thu nhan thong tin ve d6i tuong xii h9i dang du:qc nghien cuu bang tri giac true tiep n6 trong nhirng dieu kien tu nhien va ghi lai nhiing d~c trung cua n6 - nhirng d~c trung c6 y nghia xet tren quan di~m CUa nhiing muc dich Va nhiern V\J

nghien cuu, Nguoi ta phan loai nhirng quan sat theo muc

dq hinh thuc hoci cua the' thuc (thanh nhung quan sat chu:a

ket cau hoa va nhung quan sat da ket cau hoa, theo vt tri

ngu:e1i quan sat), theo d/a die'm ta' chuc (nhung quan sat

hi$n trU:dng va nhung quan sat trong phong thi nghi$m),

theo muc dq thliiJng xuyen cua ui¢c tien hank (thanh

nhung quan sat c6 h$ th6ng va nhung quan sat ng&u nhien) Nhiim XU ly va phiin tich, nhung ket qua da quan sat cil.n phai du:qc ghi l:;ii du:oi hinh thuc phieu quan sat, bien ban, nh:;i.t ky Yeu cil.u co ban i:J day la, neu c6 th~ thi vi$c ghi chep cil.n phai du:qc tien hanh d6ng thdi voi chinh sij quan sat Vi$c ghi chep nhung ket qua cho phep ki~m tra c:tu:qc cong vi$c ci':ta ngu:e1i quan sat, ghi b~i du:qc nhung

thay d6i trong tinh huong quan sat (trong d6i tircng quan sat) va so sanh duoc nhung ke't qua quan sat voi nhiing tu lieu c6 th~ thu duoc nhd nhi.lng phucng phap khac thu nhan tu lieu

C6 bon loai quan sat:

Quan sat chuiin muc va quan sat tv do

Quan sat m9t lil.n va quan sat l~p lai

Quan sat c6 tham du va quan sat kh6ng tham du

Quan sat bi mat va quan sat c6ng khai

+ Phuong phap nghien cuu khao sat:

Khao sat la phuong phap nghien cuu xii h9i hoc trong do

ca nhan cung cap cau tra lcJi d6i vdi mot loat cac cau hoi

Khao sat dac biet huu ich khi nha nghien cuu dang tim lcJi dap cho cac van d/1 C\J th€, nhat la khi muon tim hi~u nhung gi kh6ng th~ quan sat true tiep

Vi du nhu muon tim hicu sd thich, khuynh hucng chinh tri hay due tin ton giao cua ca nhan hay dcJi s6ng rieng tu CU.a nhung doi VQ ch5ng moi CUOi

Khao sat cung du<;Jc sli dvng ph6 bie'n trong nghien cuu m6 ta trong d6 nha xii h9i h9c don thuil.n c6 ging m6 ta cac mii.u xii h9i bi€u tht d~c di€m dta ly, diin cu

van de, vi mau la mot b9 phan dai dien cho toan b9 dan cu trong nghien cuu, Tinh dai dien cua miiu phu thuoc vao each chon s6 thanh vien trong rnau do, Miiu duoc lily theo nhieu each, nhung ky thuat thong thucng nhat la lily mau ngiiu nhien dua tren quy luat toan xac suat

Mu/Sn c6 rnau that su ngiiu nhien, miii thanh vien trong dan CU phai CO Cd h9i binh d~ng khi duce chon

Lay miiu dinh muc, trai 10i kh6ng ap dung luat xac suat, thay vao do, nha nghien cuu chon mau c6 muc dich g6m nhung nguiJi c6 d(tc diem n6i chung di€n hinh cho mot nh6m dan cu

+ Phuong phap phong' van bang' bang hoi

Bang cau hoi la mot lo0t cau hoi yeu c§.u khach th€ nghien cuu tra liJi Trang m9i truiJng hqp cac cau tra liJi dua ra sao cho chi baa g6m vi¢c ch9n l9c cau tra liJi t6t nhat (hinh thuc gi6ng nhu cau hoi ki€m tra c6 nhieu l\fa ch9n)

Phan tich ket qua rilt di\ boi le cau tra liJi c6 th€ deu do nha nghien cuu giai h[!.n Bang cau hoi g6m c6 cac cau hoi dong va cau hoi mo Bang cau hoi (cau hoi d6ng) yeu ciu cung cilp m9t 109-t cau tra liJi c6 hinh thuc ket thuc, dua ra m9t phudng an

Trang mot s6 truong hop nha nghien cuu muon nhan duoc cau tra )di "mo", khach thil nghien cuu c6 thil trinh bay cau tra loi theo y ho muon, do vi).y bang cau hoi can thiet ke mot loat cau hoi mo Day la loai cau hoi nham khai thac thong tin da chieu (mang tinh dinh tinh) tu nguci duce nghien cuu vi cau hoi mo thuiing di sau vao van de nghien cuu r.J mot khia canh nao do

Phuong phap phorig van bling bang hoi c6 thil gi'.ii qua duong buu dien den ngtroi tra lei Ky t.hua t nay goi la khao sat tu quan Nha nghien cuu ciin phai chuan bi cau hoi h ap din, d§ tra !di, huong din ro rang Dil dat duce hieu qua cao khi dung "khao sat t\)' quan", dieu di).c bi~t quan tr9ng la phai kiilm tra truoc bang cau hoi bling mi)t nh6m it ngudi truoc khi gi'.ii den cac d6i tuqng trong nghien cuu M\JC dich dil dieu chinh si'.ia d6i nhung cau tu kh6 hi/lu, khong phu hQp voi d6i ttiQng va m\JC tieu nghien cuu

N goai ra, nha nghien cuu phong va'.n bling bang hoi tieL hanh tr\)'c tiep voi d6i tuqng nghien cuu Hinh thuc nay ciic ciiu hoi thudng la ciiu hoi mr.J, hr.Ji le dil nha nghien cuu c6 thil hoi ciic cau hoi tiep sau, tham do siiu s~c hon ve ni)i dung nghien cuu va lam r6 ciic cau tra ldi cu.a d6i tuQng

Tu nhung nam 500 truoc Cong nguyen, triet ly Nho giao nguyen thuy, dl).i di~n la Kh6ng Tu, Ml).nh Tu va triet

ly h$.u nho nhu Chu Hi, Trinh Y Xuyen nhin nh$.n nha

la miit xfch quan tr9ng nhat ket noi con ngucti voi dat nuoc

va the gioi, nhli V?Y moi quan h~ giua than - nha - nuoc · thien h0 la nen tang cau true xii h9i Theo triet ly nay thi

xa h9i c6 tam clidng (vua toi, cha con, ch6ng vq) trong tam

28 TRlfONG O~I HQC LAO O(>NG - XA H(>J

cU:dng c6 hai cU:dng n6i v€ gia dinh Tren co si.'J Nho giao, thi tr~t tu gia dinh la nen tang, chui\n muc trong xa h9i phong kien Trong gia dinh duce chia hai loai nguoi goi la

szt va st: Szt la nhimg ngU:di dan 6ng c6 uy quyen tuyet doi trong di€u hanh gia dinh, gia toe va vdi lang x6m, xa hoi

Su la nhiing nguoi dan ba, con chau (ca chau trai khi chua

c6 gia dinh) Ngudi phu nu bi tr6i buoc bi.'Ji tam tong (chua lay chdng thi theo cha, lay chdng theo chong; chong che't theo con) va tu due la cong, dung, ng6n, harih (nu c6ng gia chanh, cham s6c dung nhan cua ban than, n6i nang rn d9, nha nhan diu dang, giu gin trinh tie't, pham hanh)

Nhu vay, tu: tudng cua trie't ly nho giao da trd thanh nen tang chuan muc cua dao due xa hoi phong kien, c6 anh hU:dng to !on de'n slj phat triJn d~o due, gia phong cu.a nhi€u nU:oc chiiu A, trong d6 c6 Vi~t Nam qua nhi€u the'

ky, de'n ngay nay, tu: tU:dng nay viin it nhi€u con anh hU:dng de'n van hoa gia dinh d nU:oc ta

3.2 Nghien cuu gia dinh tit nila sau the" hy XIX

Theo HT.Chiristensen (1964), trong cuon "sociology of the family - Steven L.Nock" cho r~ng, thcJi ky nghien cuu v€ gia dinh c6 h~ thong nhat cung chi moi b&t d§.u tu giua the' ky XIX, g&n 1i€n voi sv phat triJn cu.a cac nganh khoa h

9c xa h9i va nhan chung h9c Ong chia nghien cuu gia dinh thanh 3 giai do~n:

)

- Giai doan khoang nua d:iu the' ky XX

- Giai dean tu mra sau the' ky XX den nay

3.2.1 Giai doan khodng ruiti sau the' ky XIX

'I'hdi ky truoc Macxit, thcJi ky can dai, van de gia dinh

!fin d~u tien duce mot tac gia Thuy Sy de cap cte'n mot each khoa hoc trong cuon "Ly luan ve mil.u quyen'' (1861), m9t Cong trinh viet ra tu nhirng tu li(lu SU c6 dai va tu li(lu ve ngucJi da do ct chau My D6 la thoi ky nguysn thuy, loai ngucJi theo chil d9 tap hon Va trong chil d9 ay khong th~ XaC dinh ai la bo, do do khong c6 khai niem bo ma chi c6 moi lien quan me Va Con, quyen thua kil Cung chi truyen tu me sang con, tire la che' d9 rnau hi.) mang tinh rnau quyen,

Trong cuon "Xa h9i c6 dai" (1877), Moocgan de c~p den

thuye't tie'n hoa gia dinh Theo thuye't nay phuong thuc hon nhan va hinh thai gia dinh eta tie'n hoa qua hai giai do::in: giai do::in t::ip hon nguyen thuy, giai cto::in huye't t9c (c{!m hon nhan giua cha mt; Va con caj nhung cho phep hon nhiin giua anh em)

" Nam 1884 F.Angghen cho ra dcJi tac ph§°m n6i tie'ng

"Ngu6n goc gia dinh cu.ache' d9 tu huu va Nha nuoc" Diiy

la tac ph1lm mang tinh md ducJng cho hang lo::it cac nghien cuu ve gia dinh cu.a nua sau the' ky XIX Ong eta nghien

30 TRlfONG 0':'I HQC LAO OQNG XA HQI

cuu gia dinh b~t d:&u tu nghien cuu nguon goc cua gia dinh trong su van d:(mg khach quan cua qua trinh phat tri6n gia dinh tu che' d:9 quan hon den gia dinh mot vo mot chong Trong tac pharn nay F.Angghen cho rang, vi trong thoi dai nguyen thuy con nguoi song trong tinh trang tap hon, chua c6 gia dinh nen cung chua c6 tu huu vi the' co th6 goi giai dean ay la thoi dai cong san nguyen thuy Qua trinh hinh thanh gia dinh khong phai bi che dinh bcJi tinh yeu nam nil ma bcJi su hinh thanh Che d:9 tu hiru Va nha mroc, Ben canh do, F.Angghen con cho rang' chinh tu cac

xii h9i co che d:9 tu huu tu nhan va doi khang giai cap, trong cac tang lop nhan dan lao d:9ng cung da xuat hien mi'im mong m9t ki6u gia dinh moi ma hon nhan khong phai chu ye'u do mvc d:ich kinh te va ke' thua tai san Ki6u gia d:inh moi nay chi hinh thanh d:&y d:u va ph6 bien trong d:iifo ki~n moi CU.a Xii h9i CO t\l do Va binh d:~ng th~t S\f Nhu v~y gia dinh la san phfm cu.a ljch si't Nhung voi tu each la te' bao cu.a xii h9i, gia d:inh tac d:9ng tich eve d:e'n tie'n trinh phat tri6n cu.a xii h9i F.Angghen d:a phan bi~t cac khai ni~m "hon nhan" va "gia uinh" Ong cho rling tr9ng tam y nghia cu.a hon nhan thucJng nij.ng ve thoa man nhu ci'iu tinh dvc cu.a ngu6i d:an ong va d:an ba Muc d:9 phat tri6n cu.a n6 d\fa vao tinh yeu Vi~c sinh con va giao dvc chung, n6i len nhu m9t nhu ci'iu thu ye'u, c6 th6 c6 hoij.c khong trong cu9c hon nhan

)

la khai niem phat sinh tu chinh hon nhan, Gia dinh c6 slf- tucng h6 trong heat d(lng giira cac ca th{ 6 do khong chi c6 nhu ci\u sinh due, ma con CO cac nhu cau Vg an Uong, sinh hoat va giao due, yeu thucng Gia dinh con bao g6m ca lam kinh te chung, sinh san va giao due, con cai thua huong gia tai cua t6 tien Theo F.Angghen gia dinh c6 tinh xii h(li

dang song la do hai loai san xuat quyet dinh: M(lt la do trinh d9 phat tri§n cua lao d9ng va mot mat khac la do

tfjp 21, trang 414) Trong h$ thong ca cau xii h(li c6 nhigu b9 ph:Itn khac nhau (dan t9c, giai cap, gioi); nhigu thiet che Ion nho (nha nuoc, nganh, doan th@ ) Theo quan di§m

dinh la t6 chu:c co sd, la co cau thiet che xii h9i nho nhat

Co cau thiet che nho nay da d:;tng va phong phu, trong qua trinh v:Itn d(lng vua tuan thu nhung quy lu:Itt va co che chung cua xii h9i viia theo nhung quy djnh va t6 chU:c rieng cua minh

Nhung nghien cu:u vg gia dinh hi$n d:;ti dtiQc thjnh hanh chi vao khoang nua sau the ky XIX, c6 th@ k@ truck het den quan di§m cua Auguste Comte (1798 - 1857), nha triet hc;ic Phap d6ng thcJi la m(lt trong nhung ngucJi sang 1$.p ra nganh

32 TRlfONG DAI HOC LAO DONG - XA HOI

xii hi)i hoc, A.Comte coi gia drnh nhu mot pharn tru bien di\i, mang tinh lich Sli la mot c6ng cu xii hi)i hoa ca nhan d~ chuan bi cho ho buoc vao cuoc song xii hoi, Ong cho rang gia dinh la mot tap doan co ban va quan trong nhat Theo 6ng,

co scJ g&n b6 gia dinh trong xii hoi la ket qua hop tac trong

su phan cong lao dong Khi phan tich co cau ben trong gia dinh, ong phan biet hai m6i quan h~ Cd ban: giira cac gidi Va

giua cac the he Ong tan thanh gia dinh phu quyen trong do dan ong la tru ci)t kinh te gia dinh dong vai tro chinh con v9 chi la vi tri thu yeu va kem hi~u biet,

Trong xii hi)i hoc the ky XIX, c:in k~ den Le Play (1806

- 1882) - nha xii hoi hoc nguoi Phap Ong dii de xudng ra viec nghien cuu thuc nghi~m ve gia dinh hi~n d0i, Le Play dii phac thao sd d6 ve phliong phap nghien cuu va nhung cong C\l dJ thu nh:\i,p thong tin trong nghien cuu gia dinh

Le Play dii t6ng h9p thong tin va dua ra nhung ket lu:[m c6

cu li~u khoa h9c Ong cho rfmg nghien cuu gia dinh trlioc tien phai quan tam nghien cuu den viln de ngan sach gia dinh, n6 se phan anh toan bi) ddi s6ng gia dinh, van hoa gia dinh cung nhli phan anh vai tro xii hi)i cua cac tha.nh vien trong gia dinh Nhung cong trinh nghien cuu cua ong t:\i,p trung chu yeu vao nhung viln de:

- Phuong ti~n gin giu gia dinh: l9i tuc, cong vi~c, lao di)ng

song): nha d, an uong, nghi ngoi

- Lich si't gia dinh, cac phong tuc va su ke thua

- Ngan sach gia dinh: nguon thu tai chinh, hach toan chi tieu, Ioi tire

Trong cuon "T6 chuc cua gia dinh i!J Phap" (1870) va

"Ngtroi cong' nhan i!J chau Au", ong da mo ta cac van de nghisn ciru tu trong cac gia dinh Phap Tuy vay, cac oong trinh nghien cuu cua Le Play mai de'n nhung narn dil.u cua the ky 20 mdi duce biet den va duoc danh gia dung voi giii tri cua n6

H.T.Christensen goi giai doan nay la giai doan khoa hoe thang hoa (energing science) Sir phat tri~n tie'p theo cua xa h('>i h9c gia dinh trong gia dinh nay la phtiong phiip

da cung cil'.p nhung ke't qua quan tr9ng ve ciic vil'.n de gia dinh nhu tu6i ket hon, ly hon, Slj khong ke't hon Giai do;;in nay vil'.n de gidi cung duc;Jc de ci).p nhu vai tro cua phv

nu trong xa h('>i va trong gia dinh

Trong giai do;;in nay, nhung nghien cuu ve gia dinh

xa h('>i h9c, nhan chung h9c, tam ly h9c D;;ii bi~u tiep sau

34 TRUONG 01;11 HQC LAO OQNG · XA H('>I

Le Play la bac SI S.Freud nguoi Ao (1856 - 1939), 6ng da phan tich gia dinh duoi 2 khia canh sinh hoc Va X8 hoi, d6ng thoi dua ra hoc thuyet tr? lisu pluin tam hoc

Sau dai chien the gioi Hin thu nhat, cac nghien cuu ve gia dinh tap trung vao nghien cuu cac moi quan h~ hen trong cua gia dinh chu kh6ng nghien cuu thong ke khao cuu

Ve dao due cung nhu cac quan niern Ve thJ che gia dinh

Nhu thoi ky truce, trong giai doan tu nhirng nam 20 va

30 cua the ky xx, xii hoi hoc gia dinh duoc coi la b9 phan quan trong cua nhan thuc xii hoi, huong nghien cuu ve gia dinh dang hinh thanh theo thuyet tuong tac cua G.Simmel Trong tac pharn "Ban chat nguoi va trat tu xii hoi",

1902, Ch.H Cooley (1864 - 1929) da xep gia dinh vao mot trong ha nh6m d§.u tien quan tr9ng nhat (gia dinh - h9 hang - thanh nien) Ong trinh bay m9t lol:lt quan diJm c6 lien quan den cau true vi m6 xii h9i d6 la gia dinh, di;ic bi~t vai tro cu.a gia dinh vao qua trinh xa hi?i hoa ca nhan Ong d\fa tren h~ thong phtiong phap ly lui).n c6 tinh cau true chuc nang khi phftn tich gia dinh Tuy nhien, 6ng va c9ng Slf dii COi nh(.) CaC nhftn to mang tinh Chu thJ nhti nhi)_n thuc, tam tr::mg, van hoa trong moi quan h~ gia dinh

Tiep theo phai kJ den ti).p chuyen khao cu.a W.J.Thomas

va F Znanniecki nam 1918 - 1920 voi nhan de "N6ng dftn

TRlfClNG o.;1 HQC LAO OQNG - XA HQI 35

)

phan tfch cicJi song gia dinh cua nhiing nguoi n6ng dan qua

va chau Au Nhirng la thu trd thanh nhirng cu lieu thuc

cuu thuc nghiem ve gia dinh

cac quan h$ ben trong va tac ci9ng tuorig hi\ trong gia dinh dii phat tri~n manh, Ch:'ing han narn 1926 Ernest W.Burgess da coi gia dinh nhu "su thong nhat cac dang

hudng nghien cuu vao nhung m6 hinh tuong tac giira cac thanh vien trong gia ainh Ong da µhat tri~n gia dinh thanh man h9c c6 tfnh h$ thong qua vi¢c nghien cuu cac van de S\f ll_ia ch9n b9-n cicJi, S\f ciieu ch1nh hon nhan va S\f tac d9ng qua 11!.i trong hon nhan Nhung c6ng trinh nghien

Trang nhung van de d§.n den nhung bien ci6i xii h9i c6 nhieu di~m lien quan chi;lt che den gia ciinh Ch:'ing h1!.n nhu n9-n

36 TRLICING O~I HQC LAO OQNG - XA HQI

hon ta'.t ca nhirng dieu do se tr6 nen gay g:lt hon duoi tac dong cua c6ng nghiep hoa va d6 thi h6a Nhirng c6ng trinh nghien cuu vi) gia dinh da c6 nhung d6ng g6p dang kil vao c6ng tac quan ly xa hoi vii ly giai duoc phan nao nhiing hien tuong thuoc vi) mat trai cua xa h9i Trang danh sach cac nha xa hoi hoc gia dinh ngoai 6ng E.Burgess c6 th§ kil de'n cac 6ng: R.Park, W Thomas, C.E.Zimerman, RF.Bales, Mead, G.P.Murdock, W.F Ogburn, M.F.Nimkoff, HI.Locke Cac c6ng trinh nghien cuu cua ho da dong g6p kh6ng nho cho buoc tie'p theo trong giai doan sau

D$.c biet la trong thoi ky nay, nguoi ta chu y nhieu de'n thuyet c6ng nghiep hoa gia dinh Thuyet nay duce hinh thanh nen tu hai tuyen nghien cuu,

- Tuyen thu nhat do Orburn khdi xudng vao nam 1928, sau nay duce E.Tibbits, T.Parsons & M.F.Nimkoff b6 sung them

N9i dung cua thuye't nay c6 thil t6m tit nhu sau: qua trinh c6ng nghi$p hoa da lam thay d6i h$ thong cac hjc luqng lao d9ng d trong khu6n kh6 ca'.u true gia dinh, giai ph6ng ph\l nu va con cai, t::io nen slj binh ding nam nu trong gia d:inh, nhung quan h$ nay dija tren tinh cam hdn

la quan h$ v$.t cha'.t

- Thu hai, m9t hi$u qua khac cua s\f phat triiln khoa h9c

ky thu$.t trong san xua'.t la slj ta.ch gia dinh h::it nhiin ra

Gilio trinh Gia dinh hoc

khni gia dinh Ion, la gia dinh dua tren m6i lien h$ giira cha mi; va con cai nhi€u hon la dua tren m6i quan h$ vo chong Trang thoi gian nay, gia dinh cung la doi tucng dli(JC tam ly hoc quan tam nhat la tam ly hoc xii h9i, tam ly hoc phat trien, tam ly hoc giao due Trong nhfing ly giai v€ ddi s6ng gia dinh cung nhu giao due gia dinh, n6i len quan di~m v€ phan tam hoc, ma ngudi sang lap ra truong phai nay la bac sy nguoi Ao A.Freud (1850 - 1939) Ong nhan manh thoi ky tho au la thoi ky quan trong trong viec hinh thanh nhan each CUa ca nhan Va su mat quan binh trong giai dean nay c6 th~ d~ lai nhung dau an trong tiern thirc con nguiJi

The h$ sau cua truong' phai nay da chu y den viec thiet li).p nhirng di€u ki$n van hoa xii h9i cho y thuc con ngudi

va nhan each ci':ta h9 NguiJi ta da xem xet con nguiJi trong b6i canh cac quan h$ xii h9i Trao luu nay du<;ic g9i la

thuyet Freud moi hoi,ic phan tam h9c moi Theo trudng phai nay thi Slj t6n t?i tinh Cam da t?O nen ban chat CU9C song hang ngay nhat la nhung tinh cam trong m6i trucmg gia dinh H9 cilng di,ic bi$t nhan m?nh vai tro gia dinh nhli

la m6i trlidng xa h9i ci':ta tre em, m6i truiJng d6 quyet djnh slj phat tri~n ci':ta d(ta tre 6 nhung thcJi ky tiep theo v~n con da'u an ci':ta nhung ket qua ci':ta b:iu kh6ng khi tinh cam, ci':ta nhung tam gudng tu nguoi Ion Gia dinh dap ung

TRlfONG 0~1 HQC LAO OQNG - XA HQI

38

hai nhu cau CO ban CUa con nguoi: nhu cau vi1 ch6 dua tinh Cam Va nhu ci\u cua SI)' an toan vi1 tinh cam

Nhu vay, trucng phai nay dii di1 cao vai tro gia dinh trong SI)' hinh thanh nhan each CUa con ngtroi hay n6i khac

di chinh la vai tro cua gia dinh doi vdi vice xii h9i h6a nhan each

3.2.3 Giai doan nua sau the' ky XX

Day la giai doan c6 nhung bien d6i to Ion trong nghien cuu va nhan thuc vi1 gia dinh Vito nhirng nam 50 cua the'

ky XX, cac nha nghien cuu vi1 gia dinh dii dua ra dinh nghia

"gia dinh la mot nh6m xii hoi g6m 2 hay nhieu nguoi g6.n b6

vdi nhau bang' quan h$ hon nhan, quan h$ huyet thong hoac quan h$ nhan con nuoi nham thoa man nhu cau vi1 xii hoi va tai san xuat theo ca nghia thJ xac va tinh than", Tuy nhien trong thuc te' ngay nay, dinh nghia nay cung nhac va khong phu hop, bdi cac hinh thuc gia dinh ngay nay da d:;ing (don hon, phuc hon, hon nhan thl)'.c te' )

Maxime Baca Zinn & Staley Etizen vie't cuon "Tinh da d:;ing cua gia dinh" - 1990 Cuon sach dii ban cac va'.n di1 vi1 moi quan h$ giua cong nghi$p hoa va hi$n d:;ti hoa vdi gia dinh, cac va'.n di1 vi1 giai cap, gi{Ji va chung t9c, cau true chuyJn d6i cua ngn kinh te' gia dinh

Trong cuon Xii h9i h9c vi1 gia dinh (Sociology of Families) - 1999, David M.Newman dii trinh bay cac djnh

Gicio trinh Gia dinh h<;,c

nghia Ve gia dinh, hinh thirc ton t:;ii, nhan, trach nhi~m gia dinh Tac gia cta trinh bay m,oi quan h~ giua ct6i song gia dinh va xii h(\i mot each ~ay thuyet ph1Jc trong chudng II - Ph:;im vi xii h(\i cua doi s6ng gia dinh, Cung th6i gian nay, nha nghien ciru xii h(h Cheryl M.Albert viet cuon "Xii h(\i hoc vt gia dinh" - 1999 Trang nghien ciru cua minh ong cta nghien ciru van ct& tinh due cua vi thanh nien, van ct& bao luc trong gia dinh, s~ hgp tac va hon nhan, ly dj va tai hon Cao van ct& duoc de c$,p m(\t each s:ic sao va tinh te

Trang cuon "Cau true cua gia dinh'', W.Goode eta neu cac di).c trung cua gia dinh hi~n d?i va doi hoi trong nghien cuu gia dinh cfin phai c6 ly lu$.n ket hqp voi thijc nghi~m Ong quan tam cten phudng phap nghien cuu gia ctinh voi nhung di).c thu cua gia dinh Danh gia ket qua nghien cuu phai d(\c 1$,p Va ket hc;Jp Voi ki€m chung giua cac chu th€ ct&

so sanh, c6 nhu v$.y cong trinh nghien cuu moi ctuqc cong nh$,n la m(\t cong trinh khoa h9c

Xii h(\i h9c gia dinh Ci My va chau Au vao nhung niim

60 d&u t$,p trung nghien cuu vi~c phan tich hi~n thijc gia

dinh dija tren Cd Sc/ CUa thuyet Cau true ch(rc niing V:J thuyet tlidng tac Xii h(\i Cac cong trinh nghien cuu huong vao cac van d&: h~ thong lija ch9n b:;in deii, van d& ly hon

va h$u qua

40

TRlfONG o~, HQC LAO O(>NG • X.ii H(>r

Chucmg I Nhung van de· d~i cucmg trong gia dinh h9c

Trang giai doan nay ci\n k~ den cong trinh nghien cuu cua R.Konig, ong nhan manh vai tro quan trong cua gia dinh trong qua trinh xii hoi hoa loai nguoi Ong da phe phan "nhirng lap luan triet hoc ve gia dinh'' ma khong c6

su ki~m chung cua nghien cuu thuc nghiern

Vao nhiing narn 70 dii xuat hien nhimg nghien cuu phan tich ve vai tro nu gioi trong gia dinh, trong nghe nghiep va trong cac hoat d(ing xii hoi Giai dean nay c6 nhirng thay d6i trong nghien cuu xii hi.ii hoc gia dinh so voi giai dean truce,

- Cac nha xii hei cho rang ciin t6ng hop cac nghien cuu cac kinh nghiern thuc ti~n tu truce va h~ thong lai, tu do xay dung ]y thuyet gia dinh

- Trang nghien cuu gia dinh da quan tam den s\f tlfdng tac cua cac moi quan h~ gia dinh, cau true chuc nang ben trong gia dinh (cau true vi mo), voi cau true vl mo cua xii hi_ii trong d6 ]a Cd caU phii.n ti\ng Xii hi_ii, giai cap, cac ki~u nganh nghe, van hoa vung mien

- Nghien cuu gia dinh c6 s\f ket h<;ip voi cac nganh nhu tam ]y giao d\!C h9c, y h9c, ]u$.t h9c, kinh te h9c Va nghien cuu gia dinh trong sv so sanh voi cac nen van hoa d CaC ]\J.C dja khac tren the gioi

Tu ni'ta sau the ky XX, cang ngay cang c6 nhieu nghien cuu ve gia dinh, tuy nhien, nhung de tai nghien cuu ve

Gieo trinh Gia dinh hoc

van de nay cfing con han hep, Cung c6 nhung cong trinh tiep tuc nghien cuu Ve phttong phap Va ky thuat nghien cuu ciing nhu rnot SO ly thuyet cua Xa h9i hoc gia dinh nhu giai dean truce, nhung trong giai dean nay c6 mot so ct~c cti&m n6i bat sau:

+ Nguoi ta cta chu y hon den nhung moi quan h¢ cua gia dinh doi vdi cau true hen ngoai va voi toan xa h9i thong qua cac thong so, chang' han nhu: khu cong' nghiep, nong nghiep gia dinh do thi va gia dinh nong thon la hai cte tai chinh trong nghien cuu D6ng thci, hilt ct:iu xuat hien va phat tri&n XU httong nghien cuu SO sanh Ve gia dinh giua cac nude, cac luc dia va cac nen van hoa khac nhau Day la hinh thuc khai quat t6ng hqp trong xa h9i h9c Ngoai ra, trong C8.C nghien CllU Ve gia ainh Ciing xuat hi¢n XU htiong ket h<;lp nghien CllU lien nghanh nhtt: tam ly h9c, giiio d\jC h9c, sinh h9c, lu?t h9c, y h9c Va kinh te h9c

3.3 Nhiing nghien cu:u xii hi}i h9c gia dinh <1 Vieft Nam

- Giai do(J,n trlirJc th&i ky c{m rl(J,i

6 Vi¢t Nam, trong ljch stt phat tri&n cha ong ta ct& l::ii cho con chau nhung gia trj truyen thong ve tinh th:in doan ket, tlicJng than tlicJng ai, SIJ ton tr9ng CUC giii trj gia ctinh va

de cao vai tr6 gia ctinh trong t6 chuc va ctieu hanh xa h9i da

TRlfCJNG 0~1 HQC LAO OQNG - XA HQI

42