I. GIỚI THIỆU CHUNG 1. Homer và Sử thi Iliad 1.1. Tác giả Homer Homer được biết đến không những là một trong số những nhà thơ nổi tiếng của văn học Hy Lạp cổ đại mà còn là tượng đài vĩ đại của nền văn học trên toàn thế giới. Về cuộc đời của Homer, theo truyền thuyết thì ông một người mù, cái tên “Homer” của nhà thơ cũng là danh từ dùng để chỉ những người bị mù. bên trong ông là dòng máu nghệ thuật tài năng và ông là người đi hát rong khắp các con phố Hy Lạp. Ngoài ra, Homer còn có khả năng kể chuyện và là người ráp nối các khúc ca sử thi bởi trí nhớ vô cùng tốt của mình. Trong suốt một đời với văn chương, Homer đã sáng tác ra hai tác phẩm nổi tiếng đó là Sử thi Iliad và Odyssey, bộ sử thi vĩ đại này nổi tiếng không chỉ đối với văn học Hy Lạp nói riêng mà còn có sự ảnh hưởng lớn đến với văn chương phương Tây nói chung. Trong đó, sử thi Iliad Trường ca về thành Ilium được ghi chép vào khoảng thế kỷ VIII Trước Công Nguyên, bao gồm 24 khúc ca với 15.693 dòng thơ đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho những tác phẩm văn chương sau này. Bản trường ca lấy chủ đề chính là cơn thịnh nộ của Achilles, dựa trên các thần thoại về cuộc chiến thành Troy khốc liệt. 1.2. Sử thi Iliad Sử thi Iliad mở đầu với khung cảnh chiến trận, khi mà quân Hy lạp đang phải nhận sự trừng phạt từ thần linh. Achilles vị anh hùng nổi danh của Hy Lạp và Agamemnong xảy ra mâu thuẫn với nhau và Agamemnong đã lấy đi chiến lợi phẩm của Achilles đó là người con gái Briseis xinh đẹp. Điều này làm cho Achilles tức giận vô cùng vì chàng cảm thấy mình bị xúc phạm đến danh dự và quyết định không tham gia cuộc chiến nữa. Sau đó, Achilles tìm đến mẹ của mình là nữ thần Thetis, nhờ mẹ đến tìm thần Zeus trên đỉnh núi Olympus để xin giúp đỡ trả thù Agamemnon. Cuộc chiến thành Troy vẫn tiếp 4 diễn nhưng quân Hy Lạp vì không có người anh hùng Achilles nên vô cùng yếu ớt, Agamemnon hoảng sợ. Bạn thân của Achilles là chàng Patroclus thay chàng ra chiến trận đánh thành Troy và bị Hector giết chết. Hay tin bạn thân bị địch giết hại, Achilles vô cùng đau đớn, chàng khóc vang trời trong nhiều ngày liền, tức giận Hector và đau lòng trước cái chết của người bạn thân, Achilles ra chiến trận quyết chiến. Hector bại trận và bị giết dưới bàn tay của người anh hùng Achilles. Chàng không hết căm phẫn mà ngược lại còn lấy xác của Hector cột vào bánh xe để kéo kê khắp nơi. Thần Zeus ra lệnh cho Thetis phải bảo con mình dừng ngay hành động man rợ này và sai người đến báo cho cha của Hector là vua Priam về cái xác của con trai mình. Hay tin, vua Priam đến tìm gặp Achilles xin chàng cho chuộc xác con trai về, dù chưa hết nguôi giận nhưng khi nghĩ về chính cảm xúc của người cha mình thì Achilles đồng cảm được với vị vua già Priam. Do đó mà chàng cho trả lại xác của Hector để vua Priam đem về lo hậu sự, nhân dân thành Troy khóc thương và làm tang lễ cho Hector. 2. Tác giả Madeline Miller và tiểu thuyết Trường ca Achilles 2.1. Tác giả Madeline Miller Madeline Miller là một nữ tiểu thuyết gia người Mỹ, bà sinh ngày 24 tháng 7 năm 1978 (44 tuổi) tại Boston, Massachusetts, Hoa Kỳ và lớn lên ở hai thành phố New York và Philadelphia, Hoa Kỳ. Có thể nói bà rất chú trọng sự nghiệp học hành của mình thông qua việc bà đã theo đuổi các chương trình học bậc cử nhân và thạc sĩ ở nhiều trường đại học danh giá ở Mỹ như Brown University, The University of Chicago và Yale School of Drama. Sau khi tốt nghiệp, bà đã đảm nhiệm vị trí giảng dạy ngôn ngữ Latinh, ngôn ngữ Hy Lạp và làm đạo diễn cho kịch Shakespeare. Madeline Miller là người thích đọc sách và viết lách. Từ nhỏ Madeline Miller đã say mê những câu chuyện thần thoại mà mẹ bà thường đọc cho bà nghe trước khi đi ngủ và sử thi Iliad của Homer là tác phẩm yêu thích của bà nên đó là một phần lý do bà đã chọn học và nghiên cứu về chúng nhiều hơn vào sau này. Nguồn cảm hứng sáng tác của Madeline Miller còn bắt nguồn từ các tác giả như tiểu thuyết gia người Anh David Mitchell; nhà văn người Mỹ Lorrie Moore; nhà thơ, nhà tiểu luận, dịch giả, nhà cổ điển học Anne Carson – người luôn dành sự quan tâm lớn.
GIỚI THIỆU CHUNG
Homer và Sử thi Iliad
Homer không chỉ là một trong những nhà thơ nổi tiếng của văn học Hy Lạp cổ đại mà còn là biểu tượng vĩ đại của nền văn học toàn cầu.
Homer, theo truyền thuyết, là một nhà thơ mù, và cái tên “Homer” cũng được dùng để chỉ những người khiếm thị Ông mang trong mình dòng máu nghệ thuật tài năng và đã đi hát rong khắp các con phố Hy Lạp Bên cạnh đó, Homer còn nổi bật với khả năng kể chuyện và là người kết nối các khúc ca sử thi nhờ trí nhớ xuất sắc của mình.
Homer, một nhà văn vĩ đại, đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn chương với hai tác phẩm nổi tiếng là Sử thi Iliad và Odyssey Những tác phẩm này không chỉ được công nhận trong văn học mà còn có ảnh hưởng lớn đến nền văn hóa và tư tưởng nhân loại.
Hy Lạp không chỉ ảnh hưởng đến văn chương phương Tây mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử văn học Sử thi Iliad, được ghi chép vào khoảng thế kỷ VIII trước Công Nguyên, gồm 24 khúc ca với 15.693 dòng thơ, đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các tác phẩm văn chương sau này Trường ca này xoay quanh cơn thịnh nộ của Achilles, dựa trên các thần thoại về cuộc chiến thành Troy khốc liệt.
Sử thi Iliad mở đầu với cảnh chiến trận, khi quân Hy Lạp phải chịu sự trừng phạt từ thần linh Achilles, anh hùng nổi danh của Hy Lạp, xảy ra mâu thuẫn với Agamemnon, người đã lấy đi chiến lợi phẩm của Achilles, Briseis xinh đẹp Sự xúc phạm này khiến Achilles tức giận và quyết định không tham gia cuộc chiến nữa Để tìm kiếm sự giúp đỡ, Achilles đã nhờ mẹ mình, nữ thần Thetis, tìm thần Zeus trên đỉnh Olympus để xin trả thù Agamemnon, trong khi cuộc chiến thành Troy vẫn tiếp diễn.
Trong bối cảnh quân Hy Lạp yếu ớt vì thiếu vắng Achilles, Agamemnon lo lắng Patroclus, bạn thân của Achilles, đã thay thế anh ra trận và bị Hector giết Khi biết tin bạn mình bị giết, Achilles đau đớn và tức giận, quyết định tham gia chiến đấu Cuối cùng, Hector bị Achilles đánh bại và giết chết Trong cơn thịnh nộ, Achilles đã kéo xác Hector quanh thành Troy Thần Zeus đã can thiệp, yêu cầu Achilles dừng lại và thông báo cho vua Priam về cái chết của con trai ông Khi vua Priam đến xin chuộc xác Hector, Achilles, mặc dù vẫn còn giận dữ, đã đồng cảm với nỗi đau của vị vua già và quyết định trả lại xác để ông có thể lo hậu sự cho con trai.
Tác giả Madeline Miller và tiểu thuyết Trường ca Achilles
Madeline Miller, nữ tiểu thuyết gia người Mỹ sinh ngày 24 tháng 7 năm 1978 tại Boston, Massachusetts, đã lớn lên ở New York và Philadelphia Bà chú trọng đến sự nghiệp học hành, theo đuổi các chương trình cử nhân và thạc sĩ tại các trường đại học danh giá như Brown University, The University of Chicago và Yale School of Drama Sau khi tốt nghiệp, bà đã giảng dạy ngôn ngữ Latinh, ngôn ngữ Hy Lạp và làm đạo diễn cho các vở kịch của Shakespeare.
Madeline Miller, một người yêu thích đọc sách và viết lách, đã bị cuốn hút bởi những câu chuyện thần thoại từ khi còn nhỏ, nhờ vào những câu chuyện mà mẹ bà thường đọc trước khi đi ngủ Tác phẩm yêu thích của bà, sử thi Iliad của Homer, đã ảnh hưởng lớn đến quyết định của bà trong việc học và nghiên cứu về các chủ đề này sau này.
Nguồn cảm hứng sáng tác của Madeline Miller được ảnh hưởng bởi nhiều tác giả nổi bật, bao gồm tiểu thuyết gia người Anh David Mitchell, nhà văn Mỹ Lorrie Moore, và nhà thơ, tiểu luận gia, dịch giả Anne Carson, người luôn dành sự quan tâm lớn đến văn học.
5 đến văn học Hy Lạp cổ đại và nhà thơ La Mã cổ đại Virgil với những bài thơ nổi tiếng trong văn học Latinh
Sự nghiệp sáng tác của Madeline Miller bắt đầu từ khi bà còn học phổ thông, nhưng chỉ thực sự nổi bật với hai tiểu thuyết đoạt nhiều giải thưởng: Trường ca Achilles và Circe Bà cũng đã viết một số truyện ngắn như Galatea và Heracles’ Bow Vào năm 2021, Madeline Miller thông báo trên mạng xã hội về việc viết tiểu thuyết mới về Persephone, cho thấy sự nghiệp sáng tác của bà vẫn đang tiếp tục phát triển.
2.2 Tiểu thuyết Trường ca Achilles
Trường ca Achilles là tiểu thuyết đầu tay của Madeline Miller Trường ca
Cuốn tiểu thuyết "Achilles" của Madeline Miller lần đầu được xuất bản vào năm 2011, nhưng bà đã dành 10 năm để nghiên cứu và chỉnh sửa trước khi hoàn thiện tác phẩm, bắt đầu viết từ năm 2001.
Chỉ sau một năm ra mắt công chúng, năm 2012, Trường ca Achilles của Madeline
Miller vinh dự nhận giải thưởng Orange lần thứ 17, một giải thưởng văn chương danh giá của Anh dành cho nữ nhà văn viết bằng tiếng Anh Tiểu thuyết "Trường ca Achilles" cũng là cuốn sách bán chạy của The New York Times và hiện đang được HBO Max chuyển thể thành phim dài tập, cho thấy sự đón nhận nồng nhiệt từ độc giả Tác phẩm này đã được dịch sang hơn 25 ngôn ngữ, bao gồm Hà Lan, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập và Hy Lạp, mở rộng đến nhiều bạn đọc quốc tế Tại Việt Nam, "Trường ca Achilles" được dịch bởi Jack Frogg và xuất bản năm 2020.
Madeline Miller viết Trường ca Achilles từ niềm đam mê với thần thoại Hy Lạp và sử thi Iliad Trong năm cuối đại học, một người bạn đã mời bà tham gia đạo diễn một vở kịch của Shakespeare về cuộc chiến thành Troy, từ đó bà nảy ra ý tưởng tự kể lại câu chuyện này.
Tiểu thuyết "Trường ca Achilles" được viết dựa trên sử thi Iliad của Homer, kể về người anh hùng Achilles qua lời kể của Patroclus Tác phẩm khám phá tình bạn và tình yêu từ thuở niên thiếu đến khi trưởng thành của họ, cùng với cuộc chiến thành Troy Với cốt truyện mới lạ, lôi cuốn và giàu cảm xúc, tiểu thuyết đã trở thành một tác phẩm được nhiều độc giả yêu thích.
Tóm tắt Trường ca Achilles:
Trường ca Achilles mở đầu bằng chuyện về Patroclus là con trai của Menoitius
Patroclus, một vị vua và hậu duệ của dòng dõi vua chúa, từ khi sinh ra đã thấp bé và yếu đuối Khi 10 tuổi, cậu đã vô tình đẩy Clysonymus, con trai của một quý tộc, ngã chết trong một cuộc tranh giành xúc xắc và bị trục xuất Tại vương quốc mới, Patroclus gặp hoàng tử Achilles, người mà cậu cảm thấy có vẻ đẹp rực rỡ Mặc dù bị xa lánh vì quá khứ giết người, Achilles đã trở thành bạn đồng hành của Patroclus Khi thăm mẹ Achilles, nữ thần Thetis, bà tiên tri rằng Patroclus sẽ chết sớm và không thích hợp làm bạn với Achilles Dù vậy, họ vẫn gắn bó thân thiết Khi Achilles 16 tuổi, họ đã có một đêm ân ái trong hang Vào lúc này, vua Peleus thông báo về việc nữ hoàng Helen bị bắt cóc, và Achilles được chọn làm lãnh đạo đội quân Patroclus cũng phải tham gia theo lời thề Thetis đã giấu Achilles dưới thân phận phụ nữ để tránh ra trận, nhưng Patroclus đã tìm thấy và khẳng định tình cảm của mình Cuối cùng, Odysseus thuyết phục Achilles tham gia trận chiến ở Troy, nhấn mạnh rằng danh tiếng của cậu sẽ được ghi lại trong lịch sử.
Achilles quyết định đến Troy cùng với Patroclus, mặc dù biết rằng cái chết đang chờ đợi Họ tham gia vào cuộc chiến với quân thành Troy dưới sự chỉ huy của Hector, nhưng Troy vẫn giữ vững cổng thành Sau một thời gian, mâu thuẫn giữa Agamemnon và Achilles nổ ra khi Agamemnon đòi lấy Briseis, dẫn đến cơn giận dữ của Achilles Patroclus đã tự làm mình bị thương để cảnh báo Agamemnon và cứu Briseis Agamemnon cần sự kiêu hãnh của Achilles, trong khi Achilles coi danh dự là tất cả Khi quân Troy tấn công, Patroclus xin Achilles cho phép ra trận trong bộ giáp của Achilles, nhưng không đủ sức mạnh và bị Hector giết Tin Patroclus tử trận khiến Achilles đau đớn và thề sẽ trả thù, dẫn đến việc anh giết Hector và kéo xác hắn quanh thành Troy Cuối cùng, Achilles cũng chết bởi mũi tên của Paris, và Pyrrhus xuất hiện để thay thế cha mình, dẫn đến sự thất thủ của Troy sau 10 năm chiến tranh Kết thúc là hình ảnh ngôi mộ của Achilles bên cạnh Patroclus với dòng chữ Thetis khắc ghi.
QUÁ TRÌNH GIAO LƯU ẢNH HƯỞNG - TIẾP NHẬN CỦA VĂN HỌC HY LẠP CỔ ĐẠI ĐỐI VỚI VĂN HỌC MỸ
Văn học Hy Lạp cổ đại - bình minh của văn học Phương Tây
“Không có nền văn minh Hy Lạp cổ đại và đế quốc La Mã, châu Âu hiện đại sẽ không tồn tại.” Karl Marx đã nhấn mạnh tầm quan trọng của nền văn minh Hy Lạp cổ đại, coi đây là một trong những nền văn minh rực rỡ nhất trong lịch sử nhân loại Văn minh này chứa đựng kho tàng phong phú về văn hóa, kiến trúc, triết học, văn học và khoa học, với những thành tựu quý giá cho toàn nhân loại Đặc biệt, văn học Hy Lạp cổ đại, mặc dù ra đời từ lâu, vẫn là nguồn cảm hứng bất tận với những thần thoại, sử thi và bi kịch có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến ngày nay Thần thoại, một trong những thể loại văn học sớm nhất, giữ vị trí quan trọng trong kho tàng văn học Hy Lạp cổ đại, phản ánh cách lý giải của con người thời kỳ đó về tự nhiên và nguồn gốc loài người.
Thần thoại Hy Lạp phản ánh cuộc sống lao động thường nhật và trở thành chất liệu quan trọng trong việc xây dựng hệ đề tài trong văn học Nó có sức ảnh hưởng sâu rộng đối với sự phát triển của lịch sử văn học phương Tây và văn học thế giới Thần thoại không chỉ là kho tàng dự trữ mà còn là nguồn cung cấp đề tài và cảm hứng bất tận cho các thế hệ sáng tạo sau này.
Thần thoại Hy Lạp đã để lại ảnh hưởng sâu sắc và bền vững trong lịch sử văn học, được các thế hệ nhà văn và nhà thơ khai thác và vận dụng vào các tác phẩm của mình Sự phong phú của kho dữ liệu này không chỉ làm giàu thêm nội dung văn học mà còn phản ánh những giá trị văn hóa và tư tưởng của nhân loại.
Trong văn học Hy Lạp cổ đại, các nghệ sĩ dân gian đã sáng tác những trường ca bất hủ về các vị thần, thành bang và anh hùng vĩ đại, nổi bật là hai sử thi của Homer: Iliad và Odyssey, tạo nền tảng vững chắc cho các giai đoạn văn học sau này Bên cạnh đó, bi kịch Hy Lạp cũng đạt được những thành tựu xuất sắc khi kết hợp chất liệu thần thoại vào các tác phẩm kịch, với những tác giả tiêu biểu như Aeschylus (Prometheus bị xiềng), Sophocles (Oedipus Vua) và Euripides (Medea).
Văn học đã tiếp nhận và biến đổi các giá trị của văn học Hy Lạp cổ đại, với sự kế thừa từ hệ đề tài thần thoại và sử thi Các tác phẩm văn học La Mã, như sử thi Aeneid của Virgil và các biến thể của Ovid, thể hiện sự tương tác phức tạp giữa yếu tố bản địa và ngoại lai Dù cách xa Hy Lạp cổ đại hơn 1000 năm, văn học thời kỳ Phục hưng và Cổ điển vẫn tìm về di sản thần thoại để sáng tạo và làm phong phú thêm giá trị nghệ thuật Những đóng góp của văn học Hy Lạp cổ đại đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của văn học phương Tây, trở thành nền tảng vững chắc cho các giai đoạn văn học tiếp theo.
Văn học Phương Tây và quá trình ảnh hưởng đến văn học Mỹ
Văn học Mỹ trước thế kỷ XVII được hình thành từ những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, cổ tích và bài ca truyền miệng của người Da đỏ Văn học dân gian của người Mỹ bản địa rất phong phú với các thể loại như thơ trữ tình, thần thoại, truyền thuyết và sử thi, phản ánh thiên nhiên với cả hai khía cạnh trần tục và thiêng liêng Nhân vật trong các câu chuyện thường là loài vật, cỏ cây, hoặc các vật tổ gắn liền với từng bộ lạc Đến thế kỷ XVII, khi người Anh biến châu Mỹ thành thuộc địa, những tên cướp biển và kẻ phiêu lưu đã mở đường cho làn sóng di cư thứ hai, mang theo gia đình và công cụ lao động đến vùng đất mới.
Văn học Mỹ thời kỳ khai phá chủ yếu bao gồm nhật ký, thư từ, ghi chép hành trình và báo cáo, thể hiện sự mô phỏng văn học Anh với bản sắc văn hóa đặc trưng Một trong những lý do chính khiến người châu Âu di cư sang Mỹ là để tránh đàn áp chính trị và tìm kiếm tự do tôn giáo, đặc biệt là những người Thanh giáo Văn chương Thanh giáo đa dạng với nhiều thể loại, từ thơ siêu hình đến ghi chép đời sống và lịch sử tôn giáo Một số tác giả nổi bật như John Smith, William Bradford và Jonathan Edwards đã góp phần định hình văn học Mỹ Đến thế kỷ XX, khi văn học của người Mỹ Da đỏ phát triển và xã hội Mỹ trở nên đa văn hóa, các học giả đã khám phá giá trị của sự pha trộn giữa các chủng tộc trong văn học.
Sự tiếp nhận của văn học Mỹ đối với văn học Hy Lạp cổ đại
Văn học Mỹ, mặc dù còn non trẻ với lịch sử chưa đầy 200 năm, đã phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh các quốc gia phương Tây di cư đến vùng đất hứa với tiềm năng kinh tế và đất đai phong phú Sự xâm nhập và ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa phương Tây đã tạo ra những biến đổi lớn trong văn hóa bản địa.
Văn hóa Hy Lạp cổ đại, nền tảng vững chắc của văn hóa phương Tây, đã có ảnh hưởng sâu sắc đến nước Mỹ Đến nay, văn học Hy Lạp vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng lớn và là đề tài thú vị trong văn học Mỹ.
Theo Alexander Karanikas, trong bài viết về ảnh hưởng của Hy Lạp cổ điển đối với văn học Mỹ, người dân Mỹ trước đây chủ yếu quan tâm đến chính trị Hy Lạp hơn là văn chương Tuy nhiên, sau cuộc cách mạng Hy Lạp năm 1821, các tác giả Mỹ đã phát động "cơn sốt Hy Lạp", mong muốn khôi phục những giá trị của thời kỳ hoàng kim Raizis trong nghiên cứu về các nhà thơ Mỹ và cuộc chiến tranh Hy Lạp cho rằng, sự quan tâm đến cuộc chiến tranh này xuất phát từ niềm hứng thú của người Mỹ với truyền thống cổ điển và ước vọng thực hiện giấc mơ của những người theo chủ nghĩa lãng mạn và nhân văn: khôi phục vinh quang của Hy Lạp và làm sống lại các giá trị nghệ thuật và khoa học của vùng đất này.
Trong văn học Hy Lạp cổ đại, hai thể loại nổi bật là thần thoại và sử thi, với những vị thần lừng lẫy trên đỉnh Olympus như Zeus, Hera, Athena, Poseidon, Demeter, và Aphrodite, cùng những anh hùng kiệt xuất như Achilles, Hercules, và Perseus Những chiến công oai hùng của họ vẫn là nguồn cảm hứng phong phú cho nhiều tác giả Mỹ, được khai thác qua các thể loại đa dạng như thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết và kịch.
Nhân vật và sự kiện trong thần thoại và sử thi Hy Lạp được tái hiện qua những góc nhìn mới, phù hợp với thời đại hiện đại Một ví dụ tiêu biểu là tác phẩm "The Age of Wizardry" (1964) của Jack, thể hiện ảnh hưởng sâu sắc từ văn học Hy Lạp cổ đại.
Tác phẩm "Trường ca Achilles" của Madeline Miller, được lấy cảm hứng từ sử thi Iliad của Homer, kể lại câu chuyện tình yêu chân thành giữa Achilles và Patroclus Qua lăng kính của Patroclus, câu chuyện diễn ra từ thời niên thiếu của họ, thể hiện những cảm xúc mãnh liệt và những xung đột trong cuộc sống Kết thúc của câu chuyện, mặc dù đã được viết trong Iliad, không phải là dấu chấm hết cho mọi sự thật Với tài năng trong việc xây dựng nhân vật và miêu tả nội tâm, Miller đã tạo ra một tác phẩm sống động và sâu sắc Sự tán thưởng từ độc giả và giới phê bình, cùng với những giải thưởng danh giá, đã chứng minh cho tài năng và tâm huyết của tác giả sau 10 năm ấp ủ với niềm đam mê đối với sử thi Iliad.
Hy Lạp cổ đại luôn thu hút tôi, đặc biệt là qua tác phẩm Iliad Câu chuyện về Achilles và những bi kịch trong tuổi trẻ của cậu khiến tôi rất xúc động.
Madeline Miller chia sẻ về tác phẩm Trường ca Achilles, bản dịch thuộc về Wing
Madeline Miller, một nhà văn và giáo viên dạy tiếng Latinh và Hy Lạp, đã khéo léo tiếp nhận tinh hoa của văn học Hy Lạp cổ đại Bà tái hiện lại những giá trị này qua lăng kính cá nhân, viết nên một tiểu thuyết mang chất liệu sử thi nhưng thể hiện một cách chân thật và gần gũi hơn.
SO SÁNH HAI TÁC PHẨM SỬ THI ILIAD CỦA HOMER VÀ TRƯỜNG CA ACHILLES CỦA MADELINE MILLE TỪ GÓC ĐỘ DIỄN BIẾN TÂM LÝ
Những điểm tương đồng
1.1 Những biểu hiện cảm xúc nhân vật
Cả sử thi Iliad của Homer và Trường ca Achilles của Madeline Miller đều thể hiện rõ nét diễn biến tâm lý và cảm xúc của nhân vật, mặc dù cách nhau về thời gian Madeline Miller khai thác sâu vào nội tâm nhân vật, thể hiện những cảm xúc như đau buồn, vui mừng, giận dữ và tiếc thương Các nhân vật thần linh và phàm nhân đều mang những nét tính cách và tâm trạng tự nhiên của con người Trong Iliad, cảm xúc của Achilles thể hiện một cách trực diện, đặc biệt qua cuộc tranh luận với vua Agamemnon, cho thấy lòng can đảm và thái độ kiên quyết của anh Tương tự, trong Trường ca Achilles, khi Patroclus bày tỏ lo lắng về việc Agamemnon muốn chiếm đoạt Briseis, Achilles khẳng định rằng danh dự là tất cả đối với anh, thể hiện bản lĩnh vững vàng của mình trong mọi tình huống.
Cảm xúc và tâm lý của Achilles được thể hiện rõ nét qua cơn thịnh nộ khi Patroclus bị Hector giết hại Từ nỗi đau mất bạn, Achilles chuyển sang lòng căm thù và giận dữ vô hạn với Hector Sau khi giết chết Hector, niềm vui chiến thắng không thể xóa nhòa hình ảnh người bạn đồng hành: “Thi hài của Patroclus còn nằm bên chiếc thuyền, không ai chôn cất, không kẻ khóc than Ta sẽ không bao giờ quên chàng.” Trong tác phẩm của Madeline Miller, tình bạn giữa Achilles và Patroclus không chỉ đơn thuần là tình bạn mà còn là một tình yêu đẹp đẽ, tráng lệ và đầy bi thương, thể hiện qua những khoảnh khắc sâu sắc khi Achilles ôm Patroclus trong những giây phút cuối cùng.
Diễn biến tâm lý của các vị thần trong hai tác phẩm thể hiện cảm xúc tự nhiên, đặc biệt là nữ thần biển Thetis Mặc dù mang quyền năng, Thetis vẫn thể hiện những cung bậc cảm xúc "hỷ nộ ái ố" của con người Trong quá trình nuôi dạy Achilles, bà có thái độ nghiêm khắc, mong muốn con trai trở thành anh hùng vĩ đại Khi Achilles lầm lạc, Thetis luôn tìm cách hỗ trợ, thậm chí cầu xin các vị thần khác Sự dõi theo cẩn mật và định hướng rõ ràng của Thetis đã giúp giảm thiểu rủi ro và mất mát trong hành trình chiến đấu của Achilles.
So sánh hai tác phẩm sử thi Iliad và Trường ca Achilles, ta nhận thấy sự tương đồng rõ rệt trong diễn biến tâm lý và trạng thái cảm xúc của các nhân vật.
Nhân vật trong tác phẩm luôn thể hiện cảm xúc, suy nghĩ và hành động của mình, phản ánh "tính người" - những đặc tính bản chất của con người Dù là Patroclus, một phàm nhân bình thường, hay Achilles, một vị anh hùng vĩ đại, hay Thetis, một nữ thần đầy phép màu, tất cả đều bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và thái độ một cách rõ ràng.
Cả con người và các vị thần đều chia sẻ những cảm xúc tương đồng, và thông qua các hình thức biểu đạt khác nhau, chúng ta có thể hiểu rõ tâm lý và cảm xúc của họ Những cảm xúc này có thể được thể hiện một cách trực tiếp hoặc khám phá sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật.
1.2 Lý tưởng anh hùng tác động đến diễn biến tâm lý nhân vật
Cuộc chiến thành Troy đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho văn chương qua các thời đại, với sử thi Iliad của Homer là một trong những tác phẩm đầu tiên phác thảo sự kiện lịch sử ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Hy Lạp cổ đại Sau ba ngàn năm, sức hấp dẫn của Iliad vẫn vang vọng, khơi gợi cảm hứng cho nhiều thế hệ tác giả Các tác phẩm sau Homer thường khai thác "mảnh đất màu mỡ" từ các thiên trường ca của ông, mang cá tính sáng tạo riêng biệt của từng nghệ sĩ Văn học ở mỗi thời kỳ, quốc gia và nền văn hóa đều có những đặc thù riêng, gắn liền với yêu cầu của thời đại mà tác giả tiếp nhận Với Trường ca Achilles của Madeline Miller, chúng ta có thể nhận thấy các vấn đề liên quan đến không khí văn hóa - xã hội - thẩm mỹ đương đại, mặc dù tác phẩm được xây dựng từ chất liệu của quá khứ.
Iliad của Homer và Trường ca Achilles của Miller đều khám phá lý tưởng anh hùng trong bối cảnh cuộc chiến thành Troy Mặc dù có cách kể chuyện khác nhau, cả hai tác phẩm đều thể hiện khát vọng và mong ước của người anh hùng trong việc lập nên chiến công Lý tưởng anh hùng trong thời chiến không chỉ là điểm tựa cho các nhân vật thể hiện bản thân mà còn nuôi dưỡng tâm hồn họ, khơi dậy hành động chiến đấu và làm nổi bật sức mạnh cùng vẻ đẹp của con người.
1.2.1 Nhân vật Achilles trong sử thi Iliad và Trường ca Achilles
Con người không bất tử và luôn lo sợ cái chết, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh giữa các thế lực Người anh hùng khao khát khẳng định bản thân qua những cuộc chiến Nhân vật Achilles trong Iliad và Trường ca Achilles là biểu tượng của sức mạnh thể chất Khi Achilles từ bỏ lý tưởng chiến đấu, quân Hy Lạp mất đi động lực lớn, dẫn đến những thất bại nặng nề Họ bị đánh bại và tàn sát, trong khi quân Troy chiến đấu với tinh thần hân hoan do thiếu vắng người anh hùng Achilles.
Patroclus đã bị Hector giết chết, dẫn đến việc Achilles quyết định tham gia trận chiến Để trả thù cho người bạn thân nhất, Achilles đã dẹp bỏ cơn giận với Agamemnon và lãnh đạo quân Hy Lạp chống lại quân Troy Sự trở lại của Achilles được thể hiện trong ca khúc XIX của sử thi Iliad, nơi mà các anh hùng Acai, trước đây chỉ quanh quẩn trên chiến thuyền, nay đã đứng dậy tham gia hội nghị, thể hiện sự hồi sinh của tinh thần chiến đấu.
Trong Trường ca Achilles của Miller, hình ảnh Achilles hiện lên như một chiến binh đầy lý tưởng, khao khát trả thù cho người bạn chí thiết Anh không chờ đợi quân Myrmidon hay Automedon, mà lao thẳng lên bãi biển, thu hút sự chú ý của những người lính Hy Lạp Họ vội vã cầm vũ khí, không muốn bỏ lỡ trận chiến Achilles gào thét tên Hector, xuyên thủng hàng ngũ quân Troy, để lại dấu ấn của cơn thịnh nộ như những ngôi sao băng Trận chiến diễn ra trên mặt cỏ đã nhuốm màu máu của các hoàng tử và vua chúa sau mười năm chiến tranh.
Sự chuyển biến tâm lý của nhân vật Achilles trong hai tác phẩm cho thấy sức mạnh tiềm tàng của con người khi theo đuổi lý tưởng Chấp nhận một
Achilles, trong cuộc đời ngắn ngủi của phàm nhân, đã tìm thấy vinh quang và niềm an ủi trên chiến trường khốc liệt Tại đây, cậu trở thành người anh hùng bất khả chiến bại và là chiến binh vĩ đại nhất thế hệ của mình, đồng thời trải qua những cảm xúc sâu sắc khi mất đi người bạn thân yêu nhất Sự bất mãn với chủ tướng Agamemnon và quyết định rời bỏ cuộc chiến đã dẫn đến sự trở lại của Achilles, thực hiện sứ mệnh chiến đấu sau cái chết của Patroclus Nỗi đau mất bạn đã khơi dậy sức mạnh tinh thần, tạo nên những bước ngoặt quan trọng trong hành trình sống và chiến đấu của cậu Cảm xúc nhân bản này đã giúp sử thi Iliad và Trường ca Achilles tìm được tiếng nói chung, bất chấp sự khác biệt về thời đại và tư tưởng.
Con cảm thấy đau đớn tột cùng khi Patơrôclơ, người bạn thân thiết nhất, đã ra đi Sự mất mát này khiến con cảm thấy như mình đã mất đi một phần của chính mình Con không thể bảo vệ bạn trong lúc nguy hiểm, và giờ đây, con chỉ muốn kết thúc mọi thứ để không còn phải chịu đựng nỗi đau này Patơrôclơ đã hy sinh xa quê hương, và con lại không thể ở bên cạnh để che chở cho chàng.
Nỗi đau mất bạn trong Trường ca Achilles thể hiện sự giằng xé trong tâm hồn Achilles, khi cậu rơi vào tuyệt vọng và muốn tự sát Cậu nhận ra rằng mình đã trao kiếm cho người khác, và trong cơn giận dữ, cậu đánh văng Antilochus và quật ngã Menelaus Cảm xúc dâng trào, cậu gục xuống thi thể của Patroclus, tiếng hét đau đớn bật ra, khiến cậu cảm thấy như bị bóp nghẹt Cậu siết chặt tóc mình và giật chúng khỏi đầu, những lọn tóc vàng rơi xuống xác đẫm máu của bạn mình, cậu gọi tên Patroclus trong nỗi thống khổ tột cùng.
Những điểm khác biệt
2.1 Nhân vật Patroclus Ở sử thi Iliad, nhân vật Patroclus là một nhân vật rất mờ nhạt, chỉ xuất hiện thoáng qua ở một vài chi tiết Cụ thể là ở ca khúc I trong cuộc tranh cãi giành chiến lợi phẩm giữa Amagenon và Achilles, Patroclus chỉ xuất hiện qua lời thoại của nhân vật Achilles Phân cảnh nổi bật nhất của nhân vật này trong sử thi Iliad là lúc mặc bộ áo giáp giả dạng làm Achilles ra trận cũng chỉ được kể thoáng qua chứ không đào sâu vào chi tiết Còn ở Trường ca Achilles của Madeline Miller, Patroclus lại xuất hiện ngay từ trang viết đầu tiên cho đến tận khi tác phẩm kết thúc Mạch truyện bắt đầu từ thời thơ ấu của nhân vật, khi Patroclus còn là hoàng tử của vương quốc Opus cho đến khi gặp phải biến cố hiểu lầm giết người và bị lưu đày đến Phthia Sau đó cùng trải qua độ tuổi thiếu niên với Achilles, tham gia cuộc chiến thành Troy định mệnh và hy sinh Nếu như ở sử thi
Trong tác phẩm "Trường ca Achilles" của Madeline Miller, Patroclus, một nhân vật phụ trong "Iliad", được khắc họa với vai trò trung tâm và tần suất xuất hiện dày đặc Miller đã thêm nhiều tình tiết đặc biệt để làm nổi bật tính cách của Patroclus, đặc biệt là những ký ức trước khi cuộc chiến thành Troy diễn ra Những chi tiết về giai đoạn ấu thơ và niên thiếu của nhân vật giúp độc giả hiểu rõ hơn về những diễn biến và xung đột nội tâm của Patroclus.
Trong sử thi Iliad, hình tượng Patroclus được khắc họa như một người bạn thiết, một cận vệ trung thành luôn sẵn sàng tuân theo mọi yêu cầu và hy sinh vì Achilles, mặc dù chỉ xuất hiện trong một vài phân đoạn nhỏ.
Trong trường ca Achilles, nhân vật Patroclus được khắc họa sâu sắc về nội tâm Không chỉ là một chiến sĩ dũng cảm, Patroclus còn mang trong mình nỗi mặc cảm tự ti về quá khứ Anh là một người lương thiện với trái tim nồng nhiệt, cháy bỏng, đồng thời thể hiện những trạng thái và cảm xúc của một người đang yêu.
Trong sử thi Iliad, Patroclus là một nhân vật phụ, do đó, diễn biến tâm lý của anh hầu như không được miêu tả rõ ràng Chúng ta chỉ có thể hình dung mạch cảm xúc của Patroclus một cách mờ nhạt thông qua các tình huống và tương tác với các nhân vật khác.
Trong tác phẩm của Madeline Miller, Achilles thường ca ngợi tài năng của Patroclus bằng những lời thoại đầy mỹ từ, trong khi Patroclus lại không có một câu thoại hoàn chỉnh nào để thể hiện tâm lý của mình Diễn biến tâm lý của Patroclus trở thành yếu tố quan trọng, kết nối các tình tiết trong câu chuyện Qua ngôi kể thứ nhất, Patroclus bộc lộ nội tâm sâu sắc với độc giả, trở thành nhân vật trung tâm và người kể chuyện, giúp thể hiện rõ ràng cảm xúc và trạng thái tâm lý của mình Miller khắc họa Patroclus từ khi còn nhỏ, là một hoàng tử nhưng không được hưởng đầy đủ đặc quyền, không được vua cha yêu thương và mẹ không quan tâm, cùng với hình hài thấp bé khiến cậu trở thành “kẻ lạc loài” trong thế giới đàn ông thống trị Chính vì vậy, nội tâm của Patroclus luôn chứa đựng nhiều góc nhìn, phản ánh cách cậu cảm nhận và khám phá thế giới xung quanh.
Diễn biến tâm lý của Patroclus trong Trường ca Achilles trải qua ba giai đoạn rõ rệt: thời thơ ấu ở vương quốc Opus, thời niên thiếu với tình yêu chớm nở bên Achilles xứ Phthia, và thời kỳ trưởng thành khi tham gia cuộc chiến thành Troy Tuổi thơ của Patroclus đầy tự ti, với những suy nghĩ như: “Tôi đã trở thành một nỗi thất vọng: thấp bé, nhẹ cân Tôi không nhanh nhẹn Tôi không mạnh mẽ Tôi không hát được.” Nỗi mặc cảm của cậu còn xuất phát từ gia đình, khi cha Menoititus luôn khinh thường và nhìn cậu bằng ánh mắt hoài nghi.
Patroclus luôn cảm thấy áp lực từ câu nói “Con trai thì phải thế chứ,” khiến cậu cảm thấy yếu kém so với bạn bè Điều này thể hiện rõ trong buổi kén chọn chồng cho công chúa Helen, nơi cậu lạc lõng giữa những anh hùng lừng lẫy Biến cố lớn nhất trong tuổi thơ của Patroclus là khi cậu bị đổ oan giết người và bị lưu đày đến Phthia, mang theo nỗi đau mất quê hương Cậu phải đối mặt với cảm giác không có cha mẹ, không có tên họ, và không có của thừa kế.
Patroclus, trong bối cảnh sống cùng Achilles tại Phthia, luôn cảm thấy mình thừa thãi và không có giá trị, thể hiện tâm lý của một người khách lạ Mặc dù họ sống chung trong một cung điện, nhưng sự đối lập về địa vị và năng lực giữa hai người là rõ rệt Patroclus trải qua xung đột nội tâm khi đứng trước hào quang của Achilles, vừa ghen tị với sự tỏa sáng của anh hùng, vừa khao khát được như anh Miller khắc họa sâu sắc nội tâm của Patroclus, một đứa trẻ vô tội phải đối mặt với những khắc nghiệt của thế giới người lớn, dẫn đến sự thu mình và khép kín Mỗi hành động, lời nói và cử chỉ của Patroclus đều phản ánh rõ ràng sự đấu tranh này.
Tâm lý của Patroclus đã thay đổi kể từ khi tiếp xúc gần gũi với Achilles, khi những hành động ấm áp của Achilles sưởi ấm trái tim chàng Danh hiệu therapon, chiến hữu thề nguyện trung thành bên hoàng tử, đã gắn bó với Patroclus suốt đời và trở thành lý tưởng sống của chàng Điểm khác biệt lớn trong Trường ca Achilles là tuyến tình cảm giữa Patroclus và Achilles, điều này đã trở thành mạch ngầm chi phối diễn biến tâm lý của nhân vật Nhờ có Achilles, Patroclus dần thoát khỏi những ám ảnh trong tuổi thơ và bắt đầu cảm nhận tình yêu lứa đôi Cùng với sự trưởng thành, Patroclus cũng nhận ra những thay đổi về tâm sinh lý, quan tâm đến vấn đề tính dục và những phản ứng của một cậu bé ở độ tuổi dậy thì được thể hiện qua những đoạn độc thoại nội tâm.
Những giấc mơ bắt đầu như những ve vuốt trong giấc ngủ, khiến tôi tỉnh dậy và run rẩy Tôi nằm thao thức, và những hình ảnh vẫn tiếp tục xuất hiện, từ ánh lửa lập loè trên cần cổ đến đường cong nơi xương chậu Sự tự ý thức về những ham muốn bộc phát ở tuổi mới lớn đánh dấu bước ngoặt trong hành trình trưởng thành của Patroclus, từ một cậu bé trở thành một thiếu niên.
Mối quan hệ giữa Achilles và Patroclus trong sử thi Iliad của Homer gây ra nhiều tranh cãi, nhưng trong Trường ca Achilles, Madeline Miller đã khắc họa một chuyện tình lãng mạn và đau buồn Cảm xúc của Patroclus dành cho Achilles bắt đầu từ tình bạn, nhưng dần dần trở thành tình yêu sâu sắc Miller khéo léo khai thác tâm lý của Patroclus qua từng giai đoạn, phản ánh những cảm xúc mà ai cũng có thể trải qua khi yêu Từ lần đầu gặp Achilles, Patroclus đã ấn tượng bởi vẻ đẹp và sức mạnh của cậu Khi sống chung, ánh mắt ngưỡng mộ của Patroclus luôn dõi theo Achilles, thể hiện sự mong chờ và nồng ấm Mặc dù có phần tự ti, Patroclus vẫn cảm nhận được sự kết nối đặc biệt với Achilles, khác hẳn với những cử chỉ thân mật của người khác Giấc mơ về sự tiếp xúc thân thể với Achilles khiến Patroclus bồn chồn, thể hiện rõ tâm lý phức tạp của cậu trong tình yêu.
Patroclus không thể trốn tránh cảm xúc của mình đối với Achilles, người mà cậu xem như một kiệt tác xuất sắc Dù có sự lo lắng, cậu vẫn khao khát được gần gũi với Achilles Trong khoảnh khắc buông bỏ lý trí, Patroclus cảm nhận được vị ngọt ngào từ môi của Achilles, khiến trái tim cậu đập nhanh và cơ thể run rẩy vì hạnh phúc Cảm xúc mãnh liệt này khiến cậu chỉ muốn thêm nữa.
Diễn biến tâm lý của Patroclus thể hiện sự khao khát mãnh liệt, từ những giây phút hồi hộp khi nhận ra mong muốn của bản thân cho đến những rung động không thể kìm nén, culminated in một nụ hôn khẳng định tình cảm dành cho người bạn Khi có cơ hội chạm vào điều mình khao khát, nỗi thèm muốn càng tăng lên gấp bội, cho thấy bản chất con người luôn khao khát Tuy nhiên, sau nụ hôn, Patroclus bị bao trùm bởi nỗi sợ hãi, không phải vì hối hận mà vì sự cô đơn, ký ức về người mình yêu, sự ngăn cách của thần linh, và đặc biệt là nỗi lo sợ bị Achilles ghét bỏ.
Patroclus, sau khi nhận ra tình cảm dành cho Achilles, thể hiện sự biến đổi tâm lý của một người đang yêu, bao gồm giận dỗi, ghen tuông, nhớ nhung và những khoảnh khắc say mê Mặc dù hiểu rõ sứ mệnh của một người hùng là lập chiến công và giành vinh quang, nhưng với tư cách là tri kỷ và người yêu, Patroclus phản đối và níu kéo Achilles không ra chiến trận để tránh cái chết theo lời nguyền Madeline Miller đã xây dựng Patroclus như một nhân vật mang tư tưởng hiện đại, trái ngược với giá trị vinh quang và danh dự của người Hy Lạp cổ đại; cậu không ủng hộ những cuộc cướp bóc và chinh phạt của quân Hy Lạp, vì cho rằng chúng gây tổn hại đến những người vô tội.