Luận Văn Quản Lý Hoạt Động Giáo Dục Đạo Đức Học Sinh Ở Trường Thpt Quan Lạn.pdf

LUAN VAN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN HÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUAN LẠN, HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH LUẬN VĂN THẠC S[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUAN LẠN,

HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUAN LẠN,

HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

Giảng viên hướng dẫn khoa học: TS Dương Văn Thắng

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới lãnh đạo trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, các Thầy giáo Cô

giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo

điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến TS Dương Văn Thắng, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ em trong

suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn Sở GD&ĐT Quảng Ninh, Cán bộ quản

lý và giáo viên, học sinh trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn, tỉnh

Quảng Ninh cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật

chất, tinh thần cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn

Em xin trân trọng cảm ơn!

Quảng Ninh, ngày … tháng năm

Tác giả

Nguyễn Văn Hà

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục các từ viết tắt ii

Danh mục các bảng, sơ đồ vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Quản lý giáo dục 10

1.2.3 Khái niệm quản lý nhà trường 12

1.2.4 Khái niệm đạo đức 13

1.2.5 Giáo dục đạo đức 15

1.2.6 Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức 16

1.3 Lý luận về giáo dục đạo đức học sinh trong trường THPT 16

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục đạo đức 16

1.3.2 Ý nghĩa của giáo dục đạo đức 17

1.3.3 Nhiệm vụ của giáo dục đạo đức 18

1.3.4 Nội dung của giáo dục đạo đức 18

1.3.5 Con đường giáo dục đạo đức 19

1.3.6 Phương pháp giáo dục đạo đức 20

1.4 Lý luận về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh THPT 22

1.4.1 Chức năng nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường THPT 22

1.4.2 Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh của Hiệu trưởng trường THPT 24

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc giáo dục đạo đức học sinh THPT 28

1.5.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT 28

1.5.2 Yếu tố gia đình 29

1.5.3 Yếu tố nhà trường 30

1.5.4 Yếu tố xã hội 30

Tiểu kết chương 1 32

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GDĐĐ HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT QUAN LẠN HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH 33

2.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu 33

2.1.1 Vài nét về đặc điểm kinh tế - xã hội, giáo dục của huyện Vân Đồn 33

2.1.2 Đặc điểm của trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn 34

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 37

2.2.1 Mục đích khảo sát 37

2.2.2 Nội dung khảo sát 37

2.2.3 Đối tượng khảo sát 38

2.2.4 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu 38

2.3 Thực trạng đạo đức học sinh trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh 40

2.3.1 Kết quả xếp loại hạnh kiểm học sinh trường THPT Quan Lạn 40

2.3.2 Thực trạng vi phạm đạo đức học sinh trường THPT Quan Lạn 41

2.3.3 Các nguyên nhân ảnh hưởng đến vi phạm đạo đức học sinh 42

2.4 Hoạt động GDĐĐ HS tại trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn 44

2.4.1 Nhận thức vai trò của hoạt động GDĐĐ HS 44

2.4.2 Thực trạng hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn 45

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh 52

2.5.1 Công tác xây dựng kế hoạch 52

2.5.2 Công tác tổ chức 54

2.5.3 Thực trạng công tác chỉ đạo thực hiện 55

2.5.4 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá 56

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn 58

2.6.1 Những kết quả đạt được 58

2.6.2 Nguyên nhân thực trạng 59

2.6.3 Thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn 60

Tiểu kết chương 2 63

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUAN LẠN HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH 64

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất biện pháp 64

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 64

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 64

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 64

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 65

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh của hiệu trưởng trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh 65

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của các thành viên trong nhà trường về hoạt động GDĐĐ học sinh 65

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng môi trường sư phạm mẫu mực trong nhà trường 68

3.2.3 Biện pháp 3: Xây dựng cơ chế quản lý chỉ đạo, phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để giáo dục đạo đức học sinh 70

3.2.4 Biện pháp 4: Nâng cao hiệu quả công tác tổ chức, chỉ đạo kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh 74

3.2.5 Biện pháp5: Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục đạo đức, biểu dương kịp thời những tấm gương người tốt việc tốt 78

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 81

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 82

3.4.1 Mục đích, nội dung, cách thức khảo nghiệm 82

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 83

Tiểu kết chương 3 87

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 93

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1: Thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT Quan Lạn 36

Bảng 2.2: Đối tượng khảo sát thực trạng 38

Bảng 2.3: Kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh 40

Bảng 2.4: Kết quả khảo sát thực trạng vi phạm đạo đức HS 41

Bảng 2.5: Thực trạng nguyên nhân ảnh hưởng đến vi phạm đạo đức học sinh 43

Bảng 2.6: Kết quả khảo sát nhận thức của CBGV, PH và HS về tầm quan trọng của hoạt động GDĐĐ trong trường THPT 45

Bảng 2.7: Thực trạng các nội dung GDĐĐ cho HS 46

Bảng 2.8: Thực trạng các hình thức GDĐĐ học sinh 47

Bảng 2.9: Thực trạng các phương pháp GDĐĐ cho học sinh 50

Bảng 2.10: Thực trạng công tác phối kết hợp các lực lượng trong việc giáo dục đạo đức học sinh ở trường THPT Quan Lạn 51

Bảng 2.11: Thực trạng việc xây dựng kế hoạch GDĐĐ cho học sinh ở trường THPT Quan Lạn 52

Bảng 2.12: Thực trạng công tác tổ chức hoạt động GDĐĐ học sinh 54

Bảng 2.13: Thực trạng công tác chỉ đạo hoạt động GDĐĐ học sinh 55

Bảng 2.14: Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá giáo dục đạo đức học sinh 57

Bảng 3.1: Đối tượng khảo sát 82

Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm về mức độ cấp thiết của các biện pháp đề xuất 83

Bảng 3.3: Kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 84

Bảng 3.4: Mức độ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 85

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ mô hình quản lý nhà trường theo mục tiêu giáo dục 13

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục đạo đức (GDĐĐ) là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cũng như tạo nên giá trị

mỗi con người Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài, người sáng lập và

rèn luyện Đảng ta, rất coi trọng giáo dục đạo đức, Người cho rằng: “Đạo đức

là cái gốc của người cách mạng” và coi giá trị mỗi con người gồm hai mặt:

Đức và Tài Người chỉ rõ: “Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó,

có tài mà không có đức là người vô dụng”, “Người cách mạng phải có đạo

đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân

dân"[16]

Hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VIII đã khẳng định: “Muốn tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại

hoá thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục đào tạo, phát huy nguồn lực con

người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững để thực hiện mục

tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh” Nghị quyết còn

nêu rõ: “Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh phải có con người

phát triển toàn diện, không chỉ phát triển về trí tuệ, trong sáng về đạo đức, lối

sống mà còn phải là con người cường tráng về thể chất” [7]

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX tiếp tục khẳng định: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục và đào tạo là một

động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều

kiện để phát huy nguồn lực con người – yếu tố cơ bản để phát triển xã hội,

tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững [8]

Điều 2 Luật giáo dục năm 2005 đã khẳng định mục tiêu giáo dục “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức,

tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập

dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và phát triển nhân cách, phẩm chất và

năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc” [18]

Trong những năm qua, đất nước ta chuyển mình trong công cuộc đổi mới sâu sắc và toàn diện, chúng ta có nhiều thành tựu to lớn rất đáng tự hào

về phát triển kinh tế – xã hội, văn hóa – giáo dục Tuy nhiên, mặt trái của cơ

chế mới cũng ảnh hưởng tiêu cực đến công tác giáo dục, trong đó sự suy thoái

về đạo đức lối sống và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm

Đánh giá thực trạng này, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành trung

ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII nhấn mạnh “Đặc biệt đáng lo ngại

là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt

về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì

tương lai của bản thân và đất nước”[7]

Học sinh trung học phổ thông (THPT) đang trong độ tuổi phát triển, lứa tuổi dễ bị tác động bởi những điều mới lạ và bị ảnh hưởng lôi kéo của nhóm

bạn nên rất cần có định hướng GDĐĐ Bước vào thế kỷ 21, nhân loại cũng

như dân tộc đứng trước cơ hội vô cùng lớn, đó là sự phát triển khoa học công

nghệ, mở cửa, hội nhập toàn cầu hoá nhưng cũng đối mặt với những thách

thức chưa từng có của môi trường tự nhiên và xã hội như những tệ nạn xã hội,

hệ thống giá trị, lối sống có nhiều thay đổi Đó là những hiện tượng rất phức

tạp ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển nhân cách học sinh THPT vì vậy

GDĐĐ lại càng trở nên cấp thiết

Hiện nay, sự xuất hiện của xã hội thông tin, sự phát triển của nền kinh tế; xu thế toàn cầu hoá hội nhập kinh tế lôi kéo các gia đình vào vòng quay

kinh tế nên thời gian để các bậc phụ huynh học sinh quan tâm, chăm sóc giáo

dục con cái không nhiều, làm cho trẻ em thấy cô đơn ngay trong nhà của mình

và vì vậy các em dễ phát triển lệch lạc Thực tế cho thấy xã hội, gia đình và

ngay cả một bộ phận cán bộ quản lý và giáo viên vẫn coi nhẹ việc GDĐĐ cho

học sinh, chủ yếu vẫn coi việc dạy chữ hơn việc dạy người

Trong những năm qua do đặc thù địa phương, nhiều gia đình tại xã

Quan Lạn đi làm nghề dài ngày trên biển, cha mẹ mải làm ăn, lo kiếm tiền,

không có điều kiện chăm lo đến sự học hành, đời sống của con trẻ Và đặc

biệt kể từ khi Vân Đồn được phê duyệt đặc khu kinh tế, xã Quan Lạn có điện

lưới quốc gia thì hàng loạt các nhà nghỉ, hàng quán mọc lên với với đủ loại

các trò chơi từ đánh xèng, bi a, games, chát… Số thanh niên đã ra trường

không có việc làm thường xuyên tụ tập, lôi kéo học sinh bỏ học tham gia hút

thuốc, uống rượu, ma tuý, trộm cắp, cắm quán, đánh nhau và nhiều tệ nạn

khác, làm cho số học sinh vi phạm đạo đức, nền nếp của nhà trường ngày

càng tăng Trước thực trạng trên, hơn ai hết, là người làm công tác quản lý

một trường THPT của huyện Vân Đồn, tôi nhận thức rõ trách nhiệm của

mình, phải có biện pháp quản lý giáo dục đạo đức thiết thực, phù hợp nhằm

nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác giáo dục đạo đức học sinh Xuất phát từ

những lý do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học

sinh ở trường trung học phổ thông Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng

Ninh” làm đề tài nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm mục đích đánh giá thực trạng đạo đức học sinh và thực trạng quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh trên địa bàn, từ đó đề xuất các biện

pháp quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh tại trường THPT Quan Lạn, huyện

Vân Đồn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động GDĐĐ học sinh trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn, Vân Đồn, Quảng Ninh

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường trung học phổ thông

4.2 Khảo sát, đánh giá, phân tích thực trạng đạo đức học sinh, hoạt động GDĐĐ và quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn

huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh

4.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay

5 Câu hỏi nghiên cứu

1 Thực trạng quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh hiện nay như thế nào?

2 Có những biện pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh trường THPT Quan Lạn trong giai đoạn hiện nay?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh trong thời gian qua còn nhiều hạn chế, bất

cập, hiệu quả thấp, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà

trường THPT Nếu nghiên cứu hệ thống cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực

trạng quản lý sẽ đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động GDĐĐ học

sinh có tính cấp thiết và khả thi góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo

đức cho học sinh trong nhà trường

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Phạm vi không gian nghiên cứu

Nghiên cứu tại trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh

7.2 Phạm vi thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu từ tháng 01/2016 đến tháng 11 năm 2016

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa nhằm hệ thống hóa tổng quan vấn đề nghiên cứu, cơ sở

lý luận của vấn đề nghiên cứu, nghiên cứu văn kiện của Đảng, Nhà nước, các tài

liệu lý luận về GDĐĐ và biện pháp quản lý giáo dục đạo đức học sinh THPT

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: sử dụng bảng hỏi Anket điều tra

thực trạng vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phỏng vấn, lấy ý kiến của các cán bộ

quản lý, giáo viên, GVCN, cha mẹ học sinh, nhằm làm rõ một số nội dung

về thực trạng vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp quan sát: quan sát các hoạt động GDĐĐ, quản lý hoạt động GDĐĐ của trường THPT Quan Lạn, quan sát các biểu hiện vi phạm,

chấp hành nề nếp của học sinh trong nhà trường

8.3 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

- Xử dụng phương pháp thống kê toán học nhằm thống kê kết quả nghiên cứu

- Phân tích, xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 22.0

9 Những đóng góp của luận văn

Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận, góp phần làm sáng tỏ các vấn đề

lý luận về quản lý giáo dục đức học sinh ở trường THPT

Luận văn nghiên cứu thực trạng, đề xuất biện pháp quản lý giúp cho trường THPT Quan Lạn nâng cao hoạt động GDĐĐ học sinh, góp phần nâng

cao chất lượng đào tạo trong nhà trường

Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo quý giá trong công tác đào tạo chuyên ngành QLGD tại trường Đại học Giáo dục, Đại học

Quốc gia Hà Nội

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được cấu trúc trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học

sinh ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh ở

trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh

trường THPT Quan Lạn, huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Từ xưa đến nay, trong mọi thời đại, đạo đức có vai trò quan trọng trong

xã hội với những chuẩn mực giá trị đúng đắn, đạo đức là một bộ phận quan

trọng trong nền tảng tinh thần của xã hội, đạo đức góp phần giữ vững ổn định

chính trị xã hội, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Ngược lại, nếu xã

hội bị khủng hoảng về đạo đức, điều đó chính là nguyên nhân dẫn đến khủng

hoảng chính trị, kinh tế, xã hội Do đó vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức

luôn được nhiều người quan tâm

Khổng Tử (551-479 TCN), nhà giáo dục lớn của Trung Hoa phong kiến

đề cao đường lối đức trị và lễ trị để trị quốc an dân, phát triển đất nước Theo

quan điểm của ông thì cơ sở của đường lối đức trị là lòng Nhân, lòng yêu

thương con người, ông coi Nhân là gốc rễ của các đức khác, các đức tụ cả ở

Nhân Khổng Tử cho rằng: “Điều mình không muốn thì đừng làm cho kẻ

khác” Làm người phải biết sửa mình “Không nhìn cái không hợp Lễ, không

nghe cái không hợp Lễ, không nói điều không hợp Lễ, không làm việc không

hợp Lễ” Với những cống hiến ấy, Khổng Tử được coi là nhà giáo dục lớn của

Trung Quốc, được tôn làm “Vạn thế sư biểu” [Trích: 10]

I.A.Komenxki (1592-1670) đã đúc kết “Một số qui tắc trong ứng xử” để giáo dục cho thanh thiếu niên Ông đặc biệt quan tâm đến phương pháp làm

gương và nêu gương trong giáo dục đạo đức cho học sinh[Trích: 10]

Ở thế kỷ XX, nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học trên thế giới cũng đã

đề cập và nghiên cứu về giáo dục đạo đức Trong số đó nối bật là nhà giáo

dục học và tâm lý học Liên Xô A.X Makarenco, ông nêu lên nguyên tắc giáo

dục tập thể và thông qua tập thể Trong tác phẩm “Bài ca sư phạm’’ ông đặc

biệt nhấn mạnh vai trò của GDĐĐ học sinh [14]

Ỏ Việt Nam cũng như các nước phương Đông khác, hàng nghìn năm trước đây đã xây dựng mô hình giáo dục theo truyền thống Nho giáo, coi

trọng Lễ và Văn Văn hiểu theo nghĩa rộng là kiến thức là văn chương cũng

có nghĩa là tài năng Lễ được hiểu theo nghĩa rộng là nghi thức, khuôn phép

mà mọi người phải tuân theo trong hành vi ứng xử để thể hiện là con người có

những phẩm chất cơ bản: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín có nghĩa là đạo đức Đạo

đức và tài năng là hai yếu tố căn bản của nhân cách con người, trong đó cha

ông ta coi trọng đạo đức, coi đạo đức là gốc rễ, “Tiên học Lễ, Hậu học Văn”

là xuất phát từ tư tưởng đó

Kế thừa và phát triển những tư tưởng về giáo dục của các bậc tiền nhân,

chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao tầm quan trọng của đạo đức Bác viết: “Cũng

như sông phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải

có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không

có đạo đức thì tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [19,

tr.34] Theo tư tưởng của Người, đạo đức cách mạng giúp con người vượt mọi

thử thách, không lùi bước trước khó khăn gian khổ Bản thân Người chính là

tấm gương sáng nhất về đạo đức cách mạng Do đó cuộc vận động “ Học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Đảng ta phát động được

đông đảo nhân dân ta hưởng ứng tham gia

Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận thức được vai trò của GDĐĐ đối với

sự nghiệp giáo dục nói riêng và sự phát triển bền vững của toàn xã hội nói

chung Chính vì vậy, năm 1979 khi Bộ chính trị ra quyết định về cải cách giáo

dục, Uỷ ban cải cách giáo dục đã có quyết định số 01 mở cuộc vận động:

"Tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng trong các trường học" [Trích: 20]

Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, nền kinh tế mở đầy năng động hiện nay đã tạo ra những định hướng giá trị xã hội mới, bên cạnh những giá

trị đạo đức truyền thống tốt đẹp, những giá trị của con người trong thời đại

mới cũng được hình thành Đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu của

các tác giả về đạo đức và GDĐĐ học sinh:

Tác giả Phạm Minh Hạc đã nêu lên các định hướng giá trị đạo đức con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH-HĐH)

đất nước và nêu lên 6 giải pháp cơ bản để giáo dục đạo đức con người Việt

Nam trong thời kỳ CNH-HĐH: “ Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo

dục đạo đức trong các trường học; củng cố ý tưởng giáo dục ở gia đình và

cộng đồng, kết hợp chặt chẽ giáo dục nhà trường trong việc giáo dục đạo đức

cho học sinh, kết hợp chặt chẽ giáo dục đạo đức với việc thực hiện nghiêm

chỉnh luật pháp của các cơ quan thi hành pháp luật Tổ chức thống nhất các

phong trào thi đua yêu nước và các phong trào rèn luyện đạo đức, lối sống

cho toàn dân, trước hết là cán bộ đảng viên, thầy cô giáo các trường học, xây

dựng một cơ chế tổ chức và chỉ đạo thống nhất toàn xã hội về giáo dục đạo

đức, nâng cao nhận thức cho mọi người” [12, tr.71-72]

Tác giả Hà Nhật Thăng đã nghiên cứu sự phát triển trí lực - tâm lực - thể lực của mỗi con người, trong đó phải coi tâm lực là nội lực của sự phát

triển con người, đồng thời tác giả đã viết cuốn sách: " Rèn luyện kỹ năng sư

phạm” nhằm cung cấp những kỹ năng sư phạm cần thiết cho sinh viên sư

phạm và đội ngũ giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức trong các

nhà trường phổ thông [23]

Các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đinh Thị Kim Thoa - Trần Văn Tính

- Vũ Phương Liên đã nghiên cứu giáo dục giá trị sống nhằm giáo dục đạo đức

cho học sinh THPT, đồng thời các tác giả đã viết cuốn sách “Giáo dục giá trị

sống và kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông”, đây là tài liệu bổ

ích cho đội ngũ giáo viên THPT trong việc giáo dục đạo đức lối sống cho học

sinh hiện nay và đã được rất nhiều trường THPT sử dụng [15]

Nghiên cứu về quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh, có một số tác giả nghiên cứu như sau:

Tác giả Nguyễn Quang Vinh đã đề cập đến các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục đức học sinh THPT huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình và đề xuất 6

giải pháp quản lý để nâng cao chất lượng giáo dục đức học sinh THPT [27]

Tác giả Nguyễn Phương Liên đề cập đến quản lý giáo dục truyền thống cho học sinh qua đó giáo dục đạo đức học sinh tại các trường THPT huyện Từ

Liêm thành phố Hà Nội, qua đó đánh gia thực trạng đạo đức truyền thống của

học sinh huyện Từ Liêm, đề ra các biện pháp giáo dục đạo đức cho HS trên

địa bàn [17]

Qua một số nghiên cứu và thực tiễn giáo dục đạo đức trên đây cho thấy, giáo dục đạo đức học sinh THPT là công việc khó khăn, vất vả, phức tạp đòi

hỏi phải có những biện pháp phù hợp, GDĐĐ học sinh phổ thông là mối quan

tâm không chỉ của những người làm công tác giáo dục mà còn là của toàn xã

hội, nhất là trong tình hình xã hội ta hiện nay

Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn - một huyện đảo đang

trên đà hội nhập và chịu nhiều ảnh hưởng của sự phát triển kinh tế, văn hóa xã

hội, đô thị của tỉnh Quảng Ninh Vì vậy, tôi chọn đề tài này với hy vọng góp

phần nhỏ bé vào việc nâng cao hiệu quả GDĐĐ cho học sinh THPT huyện

Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Từ khi con người sống thành xã hội có sự phân công hợp tác trong lao động thì bắt đầu xuất hiện sự quản lý Tính chất của việc quản lý thay đổi và

phát triển theo sự phát triển của xã hội loài người, nhằm bảo đảm cho sự tồn

tại và phát triển của xã hội

Theo từ điển tiếng Việt thông dụng, thuật ngữ “quản lý” được định nghĩa là: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”[26]

Theo K.Marx: “Quản lý là lao động điều khiển lao động” K.Marx đã viết: “Bất cứ lao động hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô

lớn, đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá

nhân Một nhạc sĩ độc tấu thì điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì

phải có nhạc trưởng”[4, tr 350]

Nhà triết học V.G Afnatsev cho rằng, quản lý xã hội một cách khoa học là nhận thức, phát hiện các quy luật, các khuynh hướng vận động của xã

hội và hướng sự vận động của xã hội cho phù hợp với các khuynh hướng đó;

là phát hiện và giải quyết kịp thời các mâu thuẫn của sự phát triển; là duy trì

sự thống nhất giữa chức năng và cơ cấu của hệ thống; là tiến hành một đường

lối đúng đắn dựa trên cơ sở tính toán nghiêm túc những khả năng khách quan,

mối tương quan giữa các lực lượng xã hội [ Trích: 10, tr.326]

Frederick Winslow Taylor (1856-1915) là nhà thực hành quản lý khoa học về lao động đã đưa ra định nghĩa: “Quản lý là biết được chính xác điều

bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công

việc một cách tốt nhất [Trích: 10, tr.327]

Henry Fayol (1841-1925) đã xuất phát từ nghiên cứu các loại hình hoạt động quản lý và phân biệt thành 5 chức năng cơ bản: “kế hoạch hoá, tổ chức,

chỉ huy, phối hợp và kiểm tra” và sau này được kết hợp lại thành 4 chức năng

cơ bản của quản lý: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra Những cống hiến

của ông về lý luận quản lý đã mang tính phổ quát cao và nhiều luận điểm đến

nay vẫn còn giá trị khoa học và thực tiễn [Trích: 10, tr.327-328]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là

khách thể quản lý, nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến” [21]

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm

cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức" [16]

Từ quan niệm của các học giả đã nêu, chúng ta có thể khái quát lại:

“Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử

dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một

cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất”

1.2.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một loại hình, lĩnh vực hoạt động xã hội rộng lớn được

hình thành do nhu cầu phát triển, tiếp nối các thế hệ của đời sống xã hội thông

qua quá trình truyền thụ tri thức và kinh nghiệm xã hội của các thế hệ trước

cho các thế hệ sau Cũng như bất kỳ một hoạt động xã hội nào, hoạt động

giáo dục cần được tổ chức và quản lý với cấp độ khác nhau (nhà nước, nhà

trường, lớp học ) nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích và các mục tiêu

giáo dục phù hợp với từng giai đoạn phát triển của các thể chế chính trị - xã

hội ở các quốc gia Để hoạt động giáo dục đạt được mục tiêu, cần thiết phải

có công tác quản lý, có nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này, sau đây là

một số khái niệm của các tác giả khác nhau

P.V Khuđôminxky cho rằng: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống,

có kế hoạch, có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau

đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo việc giáo dục cộng sản chủ

nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ trên cơ

sở nhận thức và sử dụng các quy luật khách quan của quá trình dạy học và giáo

dục, của sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ em” [Trích: 10, tr.341]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở mọi cấp

khác nhau đến tất cả các mắt xích của toàn bộ hệ thống nhằm mục đích đảm

bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở quy luật của quá trình

giáo dục về sự phát triển thể lực, trí lực và tâm lực trẻ em” [13]

Theo Nguyễn Ngọc Quang thì: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động

có mục đích, có kế hoạch phù hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho

hệ thống vận hành theo đường lối giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính

chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá

trình dạy - học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến

lên trạng thái mới về chất” [21]

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí cho rằng: “Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức bằng cách vận dụng các quy luật khách quan

của nhà quản lý giáo dục tác động đến toàn bộ hệ thống giáo dục nhằm làm

cho hệ thống đạt được mục tiêu của nó” [16]

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau, song có thể thấy các tác giả đều cho thấy: QLGD chính là quá trình tác động có mục đích, có ý thức của chủ

thể quản lý đến tất cả các đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra

của tổ chức đó

1.2.3 Khái niệm quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường là một bộ phận trong quản lý giáo dục Nhà trường chính là nơi tiến hành các quá trình giáo dục có nhiệm vụ trang bị kiến thức

cho một nhóm dân cư nhất định, thực hiện tối đa một quy luật tiến bộ xã hội

là: thế hệ đi sau phải lĩnh hội được tất cả những kinh nghiệm xã hội mà các

thế hệ đi trước đã tích luỹ và truyền lại, đồng thời phải làm phong phú thêm

những kinh nghiệm đó

Tác giả M.I.Kônđacốp đã viết: “Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường (công việc nhà trường) là một hệ

thống xã hội - sư phạm chuyên biệt Hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý

thức, có kế hoạch hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời

sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội - kinh tế,

tổ chức - sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang trưởng

thành”[Trích: 11]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường

vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào

tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [11]

Quản lý trực tiếp trường học bao gồm quản lý tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục, tài

chính, nhân lực, hành chính và quản lý môi trường giáo dục [2]

Trong quản lý và thực tiễn quản lý nhà trường gồm 2 loại quản lý:

Một là: Quản lý của chủ thể bên trên và bên ngoài nhà trường nhằm định hướng cho nhà trường, tạo điều kiện cho nhà trường hoạt động và phát

triển (Các cấp quản lý nhà nước và sự hợp tác, giám sát xã hội/ cộng đồng)

Hai là: Quản lý của chính chủ thể bên trong nhà trường, hoạt động

tổ chức các chủ trương, chính sách giáo dục thành các kế hoạch hoạt

động, tổ chức chỉ đạo và kiểm tra để đưa nhà trường đạt tới những mục

tiêu đã đề ra (thực hiện các chức năng quản lý của một tổ chức)

Tóm lại, quản lý nhà trường là quản lý giáo dục được thực hiện trong phạm vi xác định của một đơn vị giáo dục nhà trường, nhằm thực hiện nhiệm

vụ giáo dục thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội

Hiện nay các nhà quản lý trường học quan tâm nhiều đến các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, tổ chức quản lý và kết quả Đó là các thành

tố trung tâm của quá trình sư phạm, nếu quản lý và tác động hợp quy luật sẽ

đảm bảo cho một chất lượng tốt trong nhà trường Dưới đây là mô hình quản

lý nhà trường

Người dạy Quá trình Dạy-Học/Giáo dục Người học

Tổ chức/hành chính Chương trình/PPGD

Cơ sở vật chất/ tài chính

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ mô hình quản lý nhà trường theo mục tiêu giáo dục

1.2.4 Khái niệm đạo đức

Đạo đức là một hiện tượng xã hội, là một hình thái ý thức đặc biệt phản ánh mối quan hệ hiện thực bắt nguồn từ bản thân cuộc sống của xã hội loài

người Đạo đức bao gồm những nguyên tắc, chuẩn mực, định hướng giá trị

được xã hội thừa nhận, có tác dụng chi phối, điều chỉnh hành vi của con

người trong quan hệ với người khác và với xã hội

Bàn về đạo đức đã có nhiều định nghĩa khác nhau:

Mục tiêu

GD

Theo chủ nghĩa Mác- Lênin, đạo đức là cái có thật trong ý thức xã hội, trong đời sống tinh thần của con người nghĩa là về lý luận nó là bộ phận của kiến

trúc thượng tầng xã hội Đạo đức tồn tại trong mọi ý thức, hoạt động giao lưu,

trong toàn bộ hoạt động sống của con người Đạo đức là những phẩm chất tốt

đẹp của con người, do tu dưỡng theo những tiêu chuẩn đạo đức mà có Đời sống

đạo đức của mỗi người gồm có : Ý thức đạo đức, tình cảm, niềm tin đạo đức,

hành vi đạo đức, vận động trong mối quan hệ biện chứng [5]

Trong từ điển tiếng Việt có nêu: “Đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi quan hệ của con người

đối với nhau và đối với xã hội” [26]

Theo tác giả Phạm Khắc Chương và Hà Nhật Thăng: “Đạo đức là một hình thái của ý thức xã hội, là tổng hợp những qui tắc, nguyên tắc, chuẩn mực

xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù

hợp với hạnh phúc của con người và tiến bộ xã hội trong quan hệ xã hội giữa

con người với con người, giữa cá nhân và xã hội” [5, tr.51]

Đạo đức bị chi phối bởi điều kiện chính trị, kinh tế xã hội, truyền thống dân tộc, tôn giáo Ở nước ta, trong xã hội phong kiến, chuẩn mực đạo đức là “

Nhân- Lễ - Nghĩa- Trí- Tín”, riêng người phụ nữ còn phải có “ Tam tòng - Tứ

đức” Đến thời đại Hồ Chí Minh, Người quan niệm đạo đức là “ Nhân –

Nghĩa – Trí –Dũng - Liêm”, đó là đạo đức cách mạng, đạo đức mới, đạo đức

vì lợi ích của Đảng, của dân tộc, của loài người Tấm gương đạo đức của Chủ

tịch Hồ Chí Minh tiêu biểu cho đạo đức của thời đại chúng ta ngày nay

Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng có hai quan điểm lớn về đạo đức:

+ Quan điểm đạo đức truyền thống: Đạo đức là hệ thống những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi

của mình trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người

với cộng đồng người, giữa con người với xã hội

+ Quan điểm hiện đại: Đây là quan điểm của các nhà nghiên cứu chương

trình khoa học công nghệ cấp nhà nước do GS.VS Phạm Minh Hạc đứng đầu

Theo các tác giả thì đạo đức phải thể hiện ở 5 mối quan hệ:

- Con người với chính bản thân

- Con người với con người

- Con người với công việc (học tập, lao động…)

- Con người với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

- Con người với lý tưởng của dân tộc Tóm lại, về bản chất, đạo đức là những qui tắc, những chuẩn mực trong quan hệ xã hội được hình thành và phát triển trong cuộc sống Những qui tắc,

những chuẩn mực đạo đức đó được mọi người, được xã hội thừa nhận và tự

vào ý thức và hành vi của mỗi cá nhân để mỗi cá nhân tự giáo dục, rèn luyện,

hoàn thiện nhân cách của mình theo chuẩn mực chung của xã hội

- Chức năng nhận thức: Đạo đức là công cụ giúp con người nhận thức

xã hội về mặt đạo đức

- Chức năng điều chỉnh hành vi: Đạo đức có tác dụng điều chỉnh hành

vi, hoạt động của con người phù hợp với lợi ích chung của xã hội, của cộng

học sinh (tính trung thực, thật thà, thái độ tận tâm, tinh thần trách nhiệm, ý thức

kỷ luật, lòng yêu thích học tập, thái độ XHCN đối với người lao động, chủ nghĩa

yêu nước) và trên cơ sở đó uốn nắn những sai sót của chúng” [14,tr.18]

Như vậy ta có thể hiểu, GDĐĐ là hoạt động của các nhà giáo dục tác động có hệ thống lên người được giáo dục một cách có mục đích, có kế hoạch

những phẩm chất và tư tưởng mà nhà giáo dục kỳ vọng, chuyển hoá những

quan điểm, yêu cầu và ý thức xã hội có liên quan thành phẩm chất đạo đức, tư

tưởng và hành vi đạo đức của mỗi cá nhân

Về bản chất, GDĐĐ là quá trình biến hệ thống các chuẩn mực đạo đức

từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội đối với cá nhân thành những đòi hỏi

bên trong của cá nhân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được

giáo dục Trong đó mục tiêu quan trọng nhất của GDĐĐ là hình thành thói

quen hành vi đạo đức

1.2.6 Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức

Từ các khái niệm: quản lý, QLGD và GDĐĐ, ta có thể hiểu quản lý hoạt động GDĐĐ là sự tác động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể

quản lý (Hiệu trưởng nhà trường) đến khách thể quản lý (nội dung, chương

trình, cơ sở vật chất, đội ngũ GV, HS …) nhằm đưa hoạt động GDĐĐ học

sinh đến kết quả mong muốn một cách hiệu quả nhất

Về bản chất, quản lý hoạt động GDĐĐ là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý lên các thành tố tham gia vào quá trình hoạt động

GDĐĐ nhằm thực hiện mục tiêu GDĐĐ Như vậy, quản lý hoạt động GDĐĐ

là hoạt động điều hành công tác GDĐĐ

1.3 Lý luận về giáo dục đạo đức học sinh trong trường THPT

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục đạo đức

Mục đích quan trọng nhất của GDĐĐ là tạo lập được những thói quen về

hành vi đạo đức đúng đắn Mục tiêu GDĐĐ học sinh ở trường THPT là:

+ Trang bị cho học sinh những kiến thức cần thiết về chính trị, tư tưởng, pháp luật, văn hoá xã hội

+ Hình thành ở mỗi học sinh thái độ và hành vi đạo đức đúng đắn với bản thân, với mọi người Dẫn dắt học sinh nắm được các chuẩn mực đạo đức

mà xã hội yêu cầu

+ Rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử văn hoá để thói quen tự giác thực hiện các chuẩn mực đạo đức, thói quen sống, làm việc theo hiến pháp và

pháp luật trong mỗi học sinh

+ Phát triển nhu cầu đạo đức cá nhân theo định hướng giá trị mang đặc thù của dân tộc và thời đại Giáo dục lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội

(CNXH), yêu lao động và người lao động Giáo dục lòng yêu khoa học và

những tiến bộ của nhân loại, đồng thời biết phát huy truyền thống tốt đẹp của

dân tộc Việt Nam

+ Hình thành bản lĩnh của con người Việt Nam XHCN

1.3.2 Ý nghĩa của giáo dục đạo đức

Từ xưa đến nay, GDĐĐ không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân mà còn có ý nghĩa to lớn đối

với gia đình và xã hội

Khổng Tử (551-479TCN) đã nói: “Viên ngọc không mài dũa thì không thành đồ dùng được Con người không được học thì không biết gì về

được tiến hành sớm nhất, ngay từ khi đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời tạo nên

những phẩm chất nhân cách đầu tiên rất quan trọng làm cơ sở, nền tảng cho

giáo dục nhà trường Giáo dục xã hội thông qua các tổ chức đoàn thể, các tổ

chức nhà nước với thể chế chính trị, pháp luật, văn hoá, đạo đức góp phần

phát triển toàn diện nhân cách con người Song, giáo dục nhà trường có vai

trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Nhà

trường với mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp giáo dục và

nhất là có đội ngũ các nhà sư phạm chuyên nghiệp sẽ tổ chức, điều khiển,

giáo dục học sinh theo một chương trình nhất định đáp ứng với yêu cầu về

đạo đức, về nhân cách mà xã hội yêu cầu

Giáo dục đạo đức có sức mạnh cải biến những nét tính cách, hành vi phẩm chất lệch lạc không phù hợp với yêu cầu, chuẩn mực đạo đức xã hội

GDĐĐ là những tác động tự giác, có điều khiển, có thể mang lại những tiến

bộ mà các yếu tố di truyền bẩm sinh hoặc môi trường, hoàn cảnh không thể

tạo ra do tác động tự phát GDĐĐ có tầm quan trọng đặc biệt đối với những

người bị khiếm khuyết một phần chức năng do yếu tố khuyết tật, tai nạn, bẩm

sinh, di truyền GDĐĐ còn tác động điều khiển, điều chỉnh những hành vi đạo

đức tốt, phù hợp chuẩn mực đạo đức của xã hội đồng thời hạn chế, triệt tiêu

những hành vi đạo đức không phù hợp chuẩn mực đạo đức của xã hội

1.3.3 Nhiệm vụ của giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức trong nhà trường có các nhiệm vụ cơ bản:

+ Giáo dục ý thức đạo đức: Là cung cấp cho học sinh những kiến thức và tri thức cơ bản về các phẩm chất, chuẩn mực đạo đức, trên cơ sở đó hình

thành niềm tin đạo đức

+ Giáo dục tình cảm đạo đức: là khơi dậy cho học sinh những rung động, cảm xúc đối với hiện thực xung quanh; biết yêu, ghét rõ ràng và có thái độ

đúng đắn với các hành vi đạo đức của mọi người

+ Giáo dục thói quen đạo đức: là tổ chức, rèn luyện học sinh những thói quen về hành vi đạo đức thông qua các hoạt động giáo dục được lặp đi lặp lại

nhiều lần trong quá trình giáo dục ở gia đình, nhà trường và xã hội

1.3.4 Nội dung của giáo dục đạo đức

Nội dung GDĐĐ trước hết phải phù hợp với yêu cầu của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, phù hợp với mục tiêu giáo dục Vì vậy nội dung

GDĐĐ cho học sinh trong giai đoạn hiện nay bao gồm các vấn đề cơ bản sau:

+ Giáo dục chính trị, tư tưởng đạo đức: Giáo dục thế giới quan khoa học, Giáo dục lòng yêu nước, ý thức thực hiện đường lối chủ trương của Đảng,

pháp luật của nhà nước Giáo dục lòng yêu thương, nhân ái và hành vi ứng xử

có văn hoá Giáo dục lòng tự hào dân tộc, niềm tin vào chế độ XHCN, hoài

bào lập thân lập nghiệp vì hạnh phúc của bản thân và đất nước

+ Giáo dục pháp luật: Giáo dục ý thức sống và làm việc theo hiến pháp

và pháp luật Trước hết là giáo dục việc thực hiện nội qui qui định của nhà

trường, giáo dục việc chấp hành các qui định của địa phương nơi cư trú

+ Giáo dục đạo đức trong các mối quan hệ XH: Đó là các mối quan hệ của cá nhân với cộng đồng, quan hệ cá nhân với lao động Giáo dục các phẩm

chất cá nhân: Tính thật thà, khiêm tốn, lòng tự trọng, đức tính kiên trì, dũng

cảm, lạc quan…

+ Giáo dục đạo đức gia đình: Thái độ kính trọng lễ phép với ông bà cha

mẹ và người lớn tuổi Tinh thần đoàn kết, cảm thông, nhường nhịn, vị tha,

quan tâm giúp đỡ mọi người Giáo dục ý thức trách nhiệm của bản thân với

gia đình, với người thân

+ Giáo dục tình bạn: Tình bạn chân chính phải được xây dựng trên nền của đạo đức chân chính Trong nhà trường phải giúp các em tránh ngộ nhận

về tình bạn, biến thành bè phái, nhóm bạn xấu, bao che khuyết điểm cho nhau

+ Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống: Giáo dục cho học sinh nhận biết các giá trị như: Giá trị truyền thống, Giá trị toàn cầu….; giáo dục kỹ năng

sống như: kỹ năng nhận biết và sống với chính mình; kỹ năng nhận biết và

sống với người khác; kỹ năng ra quyết định…

1.3.5 Con đường giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức được tiến hành thông qua nhiều con đường giáo dục khác nhau:

Thứ nhất: Giáo dục trong nhà trường có vai trò chủ đạo trong việc hình thành nhân cách Giáo dục đạo đức trong nhà trường được thực hiện theo hai

con đường cơ bản

Thông qua hoạt động dạy học, dạy chữ để dạy người Các môn khoa học

xã hội và nhân văn có tiềm năng to lớn trong việc giáo dục các giá trị, chuẩn

mực đạo đức và cách ứng xử hành vi đạo đức trong xã hội Các môn khoa học

tự nhiên có tác dụng giúp người học hình thành thế giới quan duy vật biện

chứng Các môn văn học, thể dục thể thao giúp người học phát triển những

cảm xúc tâm hồn, năng lực thẩm mỹ, rèn luyện sức khoẻ và ý chí

Thông qua chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp như: ngoại khoá, hoạt động đoàn thể, hoạt động từ thiện nhân đạo để giáo dục chính trị tư

tưởng, đạo đức lối sống, giáo dục pháp luật…cho học sinh

Thứ hai: Giáo dục gia đình có vai trò nền móng cho giáo dục đạo đức

Có thể nói: Gia đình là trường học đầu tiên của trẻ, ông bà cha mẹ là những người thầy giáo đầu tiên đối với mỗi con người Tính cách, phẩm chất,

thói quen hành vi đạo đức của trẻ bắt đầu từ chiếc nôi đầu tiên là gia đình Vì

vậy giáo dục gia đình là rất quan trọng

Thứ ba: Giáo dục xã hội gồm các lực lượng nơi cư trú, chính quyền, tổ chức xã hội nghề nghiệp, các cơ quan ban ngành đoàn thể Thanh niên, phụ

nữ, công an…), đều có vai trò trong việc giáo dục đạo đức học sinh

Thứ tư: Con đường tự giáo dục, thông qua việc tự học, tự rèn mà hình thành những phẩm chất và thói quen hành vi đạo đức của học sinh Tự giáo

dục sẽ giúp cho học sinh nhanh chóng hoàn thiện nhân cách bản thân Tác giả

Phạm Minh Hạc đã chỉ rõ “ …Học sinh từ chỗ là đối tượng của giáo dục dần

dần trở thành vừa là đối tượng giáo dục, vừa là chủ thể giáo dục”[12]

1.3.6 Phương pháp giáo dục đạo đức

Phương pháp GDĐĐ là cách thức tác động của các nhà giáo dục lên đối tượng giáo dục để hình thành cho họ những phẩm chất cần thiết Về cơ bản

phương pháp giáo dục được chia thành 3 nhóm chính:

+ Nhóm phương pháp thuyết phục: Thuyết phục là nhóm các phương pháp tác động đến nhận thức, tình cảm của con người để hình thành cho họ ý

thức, thái độ tốt đẹp với cuộc sống Nhóm phương pháp này gồm:

Phương pháp khuyên giải: Khuyên giải là phương pháp gặp gỡ, trò truyện, tâm tình riêng của nhà giáo dục với đối tượng cần giáo dục để khuyên

răn, giải thích những điều hay lẽ phải, làm rõ những khái niệm đạo đức,

những nội dung, qui tắc, chuẩn mực xã hội mà mỗi người cần phải tuân theo

Phương pháp trao đổi, đối thoại: Là phương pháp tác động của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục bằng tổ chức trao đổi, đối thoại Trao đổi, đối

thoại là phương pháp cởi mở, các bên nêu ra quan điểm, những vướng mắc để

cùng nhau phân tích, tìm cách giải đáp, cùng đi đến lẽ phải

Phương pháp nêu gương - làm gương: Là phương pháp dùng những tấm gương cụ thể người tốt, việc tốt, những lý tưởng cao đẹp… tác động vào đời

thói quen hành vi Luyện tập cần được thực hiện càng sớm càng tốt, ngay từ

lức trẻ còn ở gia đình, lớn lên trong nhà trường Luyện tập càng đa dạng

phong phú, các hoạt động càng đa dạng thì giá trị giáo dục càng cao Do đó

nhà trường cần tổ chức nhiều hoạt động để học sinh được rèn luyện đạo đức

Phương pháp đưa học sinh vào cuộc sống xã hội: đây là phương pháp gắn liền cuộc sống của học sinh với thực tiễn xã hội, từ đó các em trưởng

thành theo những yêu cầu của xã hội

+ Nhóm phương pháp kích thích hành vi đạo đức: Đây là nhóm phương pháp tác động vào mặt tình cảm của đối tượng giáo dục nhằm tạo ra những

phấn chấn, thúc đẩy tính tích cực hoạt động đồng thời giúp người có khuyết

điểm nhận ra và khắc phục sai lầm đã mắc Nhóm phương pháp này gồm:

Phương pháp khen thưởng: Khen thưởng là biểu thị sự hài lòng, công nhận của tập thể, của cấp trên với những tập thể và cá nhân hoàn thành tốt

một nhiệm vụ nào đó

Phương pháp trách phạt: Trách phạt là biểu thị sự không đồng tình, sự lên án của nhà giáo dục với những hành vi sai lầm của học sinh

Phương pháp thi đua: Là phương pháp khích lệ tập thể, cá nhân học sinh

cố gắng để giành thắng lợi trong hoạt động nào đó Qua phong trào thi đua, sẽ

kích thích học sinh học tập và rèn luyện để tự khẳng định bản thân

1.4 Lý luận về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh THPT

1.4.1 Chức năng nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường THPT

Trong Luật Giáo dục khoản 1, điều 54 ghi rõ: “Hiệu trưởng là người

chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước

có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận với nhiệm kỳ 5 năm” [18] Thời gian đảm

nhiệm chức vụ này không quá 2 nhiệm kỳ ở một trường trung học Với yêu

cầu Hiệu trưởng phải là người giảng dạy ít nhất 5 năm ở bậc trung học hoặc

bậc cao hơn, có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn

vững vàng, có năng lực quản lý, được bồi dưỡng lý luận và nghiệp vụ quản lý

giáo dục, có sức khỏe, được tập thể giáo viên, nhân viên tín nhiệm Như vậy,

Hiệu trưởng nhà trường là người đại diện chức trách hành chính Điều kiện

tiên quyết để thi hành chức trách của mình là việc quán triệt đầy đủ các văn

bản pháp quy của Đảng và Nhà nước trong toàn bộ cơ quan Việc tập hợp các

văn bản pháp quy đó hết sức cần thiết:

- Làm cho bản thân hiệu trưởng có thể đưa ra quyết định luôn phù hợp với quy chế

- Nâng cao trình độ nhận thức của giáo viên về đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện cho họ cùng tham gia quản lý nhà trường

- Làm cho cha mẹ học sinh và các tổ chức xã hội liên quan đến nhà trường hiểu biết về đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước để họ có điều

kiện cùng với nhà trường tham gia tích cực và có kết quả vào việc giáo dục

của nhà trường

Người Hiệu trưởng với vai trò vừa là lãnh đạo, vừa là người quản lý nhà trường, cùng với những phẩm chất tâm lý – đạo đức cần có như: Cần kiệm –

liêm chính – chí công – vô tư, đòi hỏi phải có tài, tức là phải có năng lực, kỹ

năng lãnh đạo Trong yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay đòi hỏi người Hiệu

trưởng của các nhà trường phải có các phẩm chất cần thiết: Tầm nhìn; Trực

cảm; Hiểu mình; chủ động; Tâm điểm thống nhất giá trị…

Đặc biệt trong nhà trường là cơ sở giáo dục, Hiệu trưởng quản lý nhà trường còn phải là những chuyên gia giáo dục luôn luôn đi đầu trong các

phong trào đổi mới giáo dục, tạo nên môi trường sư phạm nhà trường một

phong trào thi đua “hai tốt”mà Hiệu trưởng là người giương cao ngọn cờ

Đặc biệt trong xu thế xã hội hiện nay thì vẫn đề đổi mới giáo dục để đáp ứng

yêu cầu của xã hội lại rất cần thiết Do vậy người Hiệu trưởng phải luôn luôn

đào sâu, suy nghĩ học hỏi để tổ chức cho nhà trường phong trào đổi mới, cải

cách giáo dục phù hợp với nhu cầu đào tạo con người mới, nguồn nhân lực

của nền kinh tế chi thức Điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông

có nhiều cấp học quy định Hiệu trưởng nhà trường có nhiệm vụ, quyền hạn

sau đây:

- Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

- Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường

- Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học;

- Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá, xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen

thưởng, kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhà nước;

quản lý hồ sơ tuyển dụng giáo viên, nhân viên;

- Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức;

xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận

hoàn thành chương trình Tiểu học vào học bạ học sinh tiểu học (nếu có) của

trường phổ thông có nhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luật học

sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo;

- Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường;

- Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân

viên, học sinh; tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà

trường; thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục của nhà trường

- Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

1.4.2 Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức học sinh của Hiệu trưởng

trường THPT

Trường THPT là cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân

Hiệu trưởng quản lý nhà trường, quản lý giáo dục theo theo chế độ thủ

trưởng Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý toàn diện hoạt động giáo dục

của nhà trường, trong đó có quản lý GDĐĐ học sinh Để thực hiện công tác

quản lý giáo dục đạo đức học sinh, người hiệu trưởng nhà trường phải thực

hiện các chức năng quản lý:

1.4.2.1 Lập kế hoạch quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh

Khi xây dựng kế hoạch GDĐĐ cho học sinh, người Hiệu trưởng cần dựa trên những cơ sở sau:

- Kế hoạch giáo dục GDĐĐ cho học sinh phải phù hợp với kế hoạch dạy học và không cản trở việc thực hiện kế hoạch dạy học

- Phân tích thực trạng GDĐĐ trong năm học Thực trạng này thể hiện

rõ trong bảng tổng kết năm học Qua đó thấy được ưu và nhược điểm của

công tác GDĐĐ, những vấn đề gì còn tồn tại, từ đó xếp ưu tiên từng vấn đề

cần giải quyết

- Phân tích kế hoạch chung của ngành, trường, từ đó xây dựng kế GDĐĐ Kế hoạch này là kế hoạch cụ thể về một mặt giáo dục quan trọng của

nhà trường, trong đó thể hiện sự thống nhất GDĐĐ với các mặt giáo dục

khác phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường

- Tìm hiểu đặc điểm kinh tế, văn hoá, xã hội của địa phương Vì quá trình GDĐĐ thống nhất biện chứng với quá trình xã hội, với môi trường sống

- Tìm hiểu các chuẩn mực, giá trị đạo đức trong xã hội của chúng ta hiện nay và xu thế giá trị đạo đức trên thế giới để xây dựng nội dung GDĐĐ

cho học sinh

- Xác định điều kiện giáo dục như: cơ sở vật chất, tài chính, quỹ thời gian, sự phối hợp với lực lượng giáo dục trong trường và ngoài trường

Những yêu cầu khi xây dựng kế hoạch GDĐĐ học sinh:

- Kế hoạch phải thể hiện được tính khoa học, kế thừa, toàn diện, cụ thể

và trọng tâm trong từng môn học, chương, bài học, hoạt động ngoại khóa

- Kế hoạch phải mô tả rõ việc tích hợp nội dung giáo dục GDĐĐ thông qua nội dung môn học, bài học hay tích hợp thông qua việc sử dụng, vận dụng

phương pháp, biện pháp, kĩ thuật dạy học

- Kế hoạch phải phát huy những mặt mạnh, khắc phục những mặt yếu kém, củng cố ưu điểm, vạch ra được chiều hướng phát triển trong việc hình

thành nhân cách của của học sinh

- Kế hoạch phản ảnh được mối quan hệ giữa mục đích, mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, thời gian, hình thức tổ chức, biện pháp,

kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học với việc thực hiện mục tiêu, nội dung,

phương pháp, phương tiện, thời gian, hình thức tổ chức, biện pháp, kiểm tra,

đánh giá kết quả GDĐĐ cho học sinh THPT

- Kế hoạch thể hiện được sự phân cấp quản lý của Hiệu trưởng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và cụ thể

1.4.2.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch GDĐĐ cho học sinh

Tổ chức thực hiện việc GDĐĐ cho học sinh THPT thông qua hoạt động dạy học có liên quan mật thiết đến việc tổ chức hoạt động học tập văn

hoá trong nhà trường

Quá trình tổ chức thực hiện kế hoạch gồm:

Thành lập Ban chỉ đạo thực hiện GDĐĐ cho học sinh thông qua hoạt động dạy học các môn học do Hiệu trưởng làm trưởng ban

- Xây dựng các lực lượng tham gia GDĐĐ cho học sinh thông qua môn học

- Giải thích mục tiêu, yêu cầu, của kế hoạch GDĐĐ Thảo luận biện pháp thực hiện kế hoạch giáo dục thông qua môn học

- Sắp xếp bố trí nhân sự, phân công trách nhiệm quản lý, huy động cơ

sở vật chất, kinh tế Khi sắp xếp bố trí nhân sự, Hiệu trưởng phải biết được

phẩm chất và năng lực của từng người, mặt mạnh, mặt yếu, nếu cần có thể

phân công theo từng “ê kíp” để công việc được tiến hành một cách thuận lợi

và có hiệu quả Phân cấp cho tổ chuyên môn triển khai và thực hiện tích hợp

GDĐĐ thông qua các hoạt động dạy học

- Tổ chức bồi dưỡng giáo viên thực hiện nội dung, chương trình GDĐĐ thông qua môn học, nâng cao năng lực cho giáo viên về dạy học tích hợp và

phương pháp dạy học tích cực chiếm ưu thế trong GDĐĐ cho học sinh THPT

- Huy động các chuyên gia giỏi, có kinh nghiệm tổ chức nghe báo cáo kinh nghiệm về GDĐĐ cho học sinh thông qua các hoạt động dạy và học

- Huy động nguồn lực phục vụ GDĐĐ cho học sinh thông qua môn học chiếm ưu thế và các môn học khác: Huy động nguồn nhân lực tham gia

GDĐĐ cho học sinh thông qua hoạt động dạy học, huy động nguồn tài

chính, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học, GDĐĐ cho học sinh…

1.4.2.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch GDĐĐ cho học sinh

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch GDĐĐ trong nhà trường phổ thông là chỉ huy, ra lệnh cho các bộ phận trong nhà trường thực hiện những nhiệm vụ để

bảo đảm việc GDĐĐ cho học sinh diễn ra đúng hướng, đúng kế hoạch, tập

hợp và phối hợp các lực lượng giáo dục sao cho đạt hiệu quả

Việc chỉ đạo GDĐĐ sẽ đạt hiệu quả cao nếu trong quá trình chỉ đạo Hiệu trưởng biết kết hợp giữa sử dụng uy quyền và thuyết phục, động viên

kích thích, tôn trọng, tạo điều kiện cho người dưới quyền được phát huy

năng lực và tính sáng tạo của họ

+ Hiệu trưởng chỉ đạo tích hợp nội dung giáo dục GDĐĐ thông qua dạy học các môn học chiếm ưu thế

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn nghiên cứu phân tích chương trình môn học lập kế hoạch tích hợp nội dung GDĐĐ qua hoạt động dạy học

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn hướng dẫn giáo viên thiết kế bài học tích hợp nội dung GDĐĐ

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn, hướng dẫn giáo viên tổ chức bài học có tích hợp nội dung GDĐĐ

+ Hiệu trưởng chỉ đạo tích hợp nội dung giáo dục GDĐĐ thông qua vận dụng phối hợp các phương pháp, biện pháp, kĩ thuật dạy học

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn hướng dẫn giáo viên lựa chọn, vận dụng, phối hợp các phương pháp dạy học tích cực để rèn kỹ năng sống cho

học sinh trong các giờ lên lớp hay các hoạt động học tập

Đa dạng hóa các hình thức hoạt động học của học sinh THPT để rèn ý thức, thái độ của học sinh với môn học, với các hoạt động tập thể, với cộng

đồng bạn bè, thầy cô và những người xung quanh

+ Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học nhằm tăng cường GDĐĐ cho học sinh

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn lập kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên thiết kế hoạt động ngoại khóa nhằm tạo môi trường trải nghiệm sáng tạo cho học sinh

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn hướng dẫn giáo viên tổ chức giờ học ngoại khóa hiệu quả

+ Hiệu trưởng chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn theo hướng phân tích bài học tích hợp giáo dục đạo đức

+ Hiệu trưởng chỉ đạo tăng cường bồi dưỡng năng lực giáo dục đạo đức cho học sinh của giáo viên

+ Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực 1.4.2.4 Kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục đạo đức học sinh

Trong quản lý hoạt động GDĐĐ, việc kiểm tra đánh giá có ý nghĩa không chỉ đối với nhà QLGD mà còn có ý nghĩa đối với học sinh Vì qua

kiểm tra đánh giá của giáo viên, học sinh hiểu rõ hơn về những hoạt động,

thái độ, ý thức của mình, khẳng định được mình Từ đó hoạt động tích cực

hơn, tự giác hơn, biết tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với chuẩn

mực đạo đức của người học sinh

Hiệu trưởng có thể kiểm tra định kỳ, thường xuyên, đột xuất, trực tiếp hoặc gián tiếp, cần xây dựng chuẩn đánh giá phù hợp với đặc điểm của nhà

trường thì việc kiểm tra đánh giá mới khách quan công bằng rõ ràng

Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả GDĐĐ phải gắn liền với nội dung đánh giá kết quả môn học

Để thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra kết quả GDĐĐ cho học sinh, hiệu trưởng cần tiến hành các nhiệm vụ sau đây:

+ Lập kế hoạch kiểm tra: Xác định rõ mục tiêu, nội dung kiểm tra, đánh giá, chuẩn đánh giá, phương pháp, hình thức đánh giá

+ Xây dựng các lực lượng kiểm tra, đánh giá

+ Xây dựng công cụ kiểm tra, đánh giá

+ Tổ chức kiểm tra, đánh giá Phân tích kết quả kiểm tra, đánh giá và phản hồi thông tin tới học sinh, giáo viên nhằm giúp giáo viên và học sinh hoàn thiện quá trình dạy học và rèn

luyện đạo đức cho học sinh

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc giáo dục đạo đức học sinh THPT

1.5.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT

Học sinh THPT là lứa tuổi vị thành niên từ 15 đến 18 tuổi, đây là giai đoạn phát triển mạnh mẽ về thể chất, tâm sinh lý, là thời kỳ chuyển tiếp từ trẻ

em sang người lớn Ở lứa tuổi này, các em luôn hiếu động, thích bắt chước,

muốn tự khẳng định bản thân…., đây là lứa tuổi ương bướng, khó dạy bảo

theo sự áp đặt quyền uy của người lớn Đồng thời sự kiểm tra giám sát chăm

sóc quá chu đáo của gia đình và người lớn sẽ làm các em tỏ ra khó chịu Học

sinh THPT thường thích khám phá, tìm hiểu những vấn đề mới lạ của cuộc

sống, thích tìm những hình mẫu lý tưởng, những thần tượng để bắt chước, để

làm theo do đó những tấm gương, cách hành động và ứng xử của người lớn,

của những nhân vật trong phim ảnh thường được các em để ý, bắt chước

Mặt khác, ở lứa tuổi này nhu cầu về giao tiếp của các em rất lớn đặc biệt là

giao tiếp với bạn bè, từ đó hình thành các nhóm bạn cùng sở thích Nếu không

có sự giáo dục, định hướng của người lớn đối với các em thì rất dễ dẫn đến

nhận thức, thái độ, hành vi lệch lạc

Trong điều kiện hiện nay, phần đông các gia đình ít con, có điều kiện về kinh tế nên nuông chiều con cái, các em được tiếp xúc với nhiều nguồn thông

tin và văn hoá, khoa học kỹ thuật, Internet trong nước và thế giới do đó các

em có thể tiếp cận nhiều lĩnh vực mà cha mẹ thầy cô không để ý đến Điều đó

làm cho trẻ lầm tưởng mình đã trưởng thành, mình là người lớn thực thụ cho

nên các em thường coi nhẹ lời khuyên, lời dạy bảo của ông bà, cha mẹ, thầy

cô và người lớn Đây chính là mầm mống làm cho học sinh nhanh hư và rất

khó khăn khi rèn luyện đạo đức

Các yếu tố bẩm sinh như thiểu năng trí tuệ, khiếm khuyết về các giác quan, rối loạn về tâm sinh lý… cũng ảnh hưởng quá trình hình thành, phát

triển nhân cách cũng như giáo dục đạo đức cho học sinh

1.5.2 Yếu tố gia đình

Gia đình chính là nơi nuôi dưỡng và giáo dục trẻ từ lúc mới lọt lòng

Ông bà, cha mẹ chính là những người thầy đầu tiên của trẻ, dạy cho trẻ từ

cách nói năng, chào hỏi, đi đứng… Những tấm gương của người lớn sẽ có

ảnh hưởng rất lớn đến sự hoàn thiện nhân cách của trẻ bởi vì trẻ thường có xu

hướng bắt chước những hành vi của người lớn xung quanh, do đó nếu được

gia đình giáo dục một cách chu đáo, cẩn thận sẽ là cơ sở quan trọng để trẻ

mau hoàn thiện nhân cách và trưởng thành khi đến trường Ngược lại, nếu

giáo dục gia đình không tốt sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển nhân cách của

trẻ, thực tế cho thấy đa số trẻ em-học sinh hư đều có nguyên nhân từ phía gia

đình, nhất là những gia đình mà ông bà cha mẹ không gương mẫu, bố mẹ bất

hoà hoặc ly thân… Trẻ em là phiên bản của người lớn, muốn giáo dục trẻ thì

người lớn trong gia đình và cả ngoài xã hội phải gương mẫu

Mặt khác, việc giáo dục nhân cách cho trẻ không phải là việc làm đơn giản, đó là cả một quá trình với sự quan tâm đúng mức Với cách dạy trẻ bằng

quyền uy của cha mẹ một cách cực đoan mà ít quan tâm đến nhu cầu, nguyện

vọng chính đáng của trẻ và cách giáo dục chiều theo sở thích, nuông chiều trẻ

một cách thái quá đều ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của trẻ

Ông Bà ta vẫn thường nói: “ Dạy con từ thủa còn thơ” là nói lên vai trò quan trọng của gia đình, của ông bà, cha mẹ trong việc giáo dục trẻ, nếu coi

nhẹ yếu tố này học sinh sẽ phát triển lệch lạc nhân cách

1.5.3 Yếu tố nhà trường

Nhà trường có vai trò chủ đạo trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Đối với học sinh, nhà trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ cung

cấp kiến thức mà còn tổ chức giáo dục đạo đức học sinh, coi trọng cả tài và

đức Với lực lượng thầy cô giáo, những người được đào tạo sư phạm, nhà

trường là nơi tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Trong nhà

trường, học sinh nhanh chóng chiếm lĩnh tri thức và phát triển nhanh về mặt

nhân cách, điều này thể hiện rõ ràng ngay từ khi trẻ em bắt đầu đi học mẫu

giáo, chỉ một thời gian ngắn trẻ đã bắt đầu có ý thức và nền nếp của lối sống

tập thể chứ không tự do theo ý thích như ở nhà

Thầy giáo cô giáo trong nhà trường ngoài nhiệm vụ dạy kiến thức văn hoá còn tham gia GDĐĐ học sinh, muốn làm tốt công tác này thì mỗi thầy cô

giáo phải là tấm gương đạo đức cho học sinh học tập, noi theo, đặc biệt là học

sinh THPT

Tuy nhiên hiện nay vẫn còn một số cán bộ quản lý, giáo viên thiếu gương mẫu trong đạo đức lối sống Kinh nghiệm, nghệ thuật và phương pháp

giáo dục học sinh của một số giáo viên chủ nhiệm còn hạn chế Sự phối hợp

giữa các lực lượng giáo dục chưa thường xuyên và thống nhất… điều đó đã

làm ảnh hưởng lớn đến quá trình giáo dục đạo đức học sinh, làm giảm niềm

tin của học sinh vào thầy cô và nhà trường

văn Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, học sinh có điều kiện

tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin, khoa học kỹ thuật, văn hoá xã hội nên

nhìn chung học sinh ngày nay phát triển nhanh về nhiều mặt và có những hiểu

biết rất phong phú về mọi mặt của đời sống xã hội Tuy nhiên, điều đáng lo

ngại ở đây chính là kinh nghiệm, vốn sống và khả năng phân biệt bản chất các

vấn đề xã hội của trẻ còn rất hạn chế Chính vì thế mà chỉ với những hiểu biết

bề nổi, trẻ tưởng rằng mình đã là người lớn thực thụ nên tự ý quyết định

những vấn đề của bản thân mà xem nhẹ những lời khuyên của cha mẹ, của

thầy cô, của người lớn từ đó dẫn đến những biểu hiện lệch lạc về chuẩn mực

đạo đức

Bên cạnh đó, những biểu hiện tiêu cực trong xã hội, trong cộng đồng dân

cư mà trẻ tiếp xúc là những tấm gương phản diện với những gì mà cha mẹ và

nhà trường giáo dục cho nên gây khó khăn cho quá trình giáo dục đạo đức học

sinh, làm giảm niềm tin của học sinh vào những chuẩn mực đạo đức mà thầy

cô và gia đình giáo dục các em

Bởi vậy, tất cả các lực lượng giáo dục cần nắm bắt đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, những lý luận của về đạo đức học để giáo dục, để quản lý học sinh

có hiệu quả nhất theo các chuẩn mực đạo đức của xã hội

Tiểu kết chương 1

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới sâu sắc, đặc biệt chúng ta vừa mới ký kết Hiệp định hợp tác kinh tế chiến lược xuyên Thái

Bình Dương (TPP), vì thế đất nước ta đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về

nguồn nhân lực, Đảng và nhà nước ta coi trọng vấn đề con người, coi con

người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển Trường học có đóng

góp rất lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực Để nâng cao chất lượng giáo

dục theo yêu cầu ngày càng cao của xã hội, các nhà trường không chỉ chú

trọng đến việc trang bị kiến thức mà còn phải chú ý đến công tác GDĐĐ

Giáo dục đạo đức là vấn đề không mới, song để thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý giáo dục đạo đức học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

là vấn đề có tính cấp thiết và cấp bách

Từ những cơ sở lý luận cơ bản về quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh ở trường THPT và các khái niệm liên quan sẽ là cơ sở để đi sâu nghiên cứu,

phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động GDĐĐ học sinh THPT Quan

Lạn huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt

động GDĐĐ học sinh ở trường THPT Quan Lạn huyện Vân Đồn trong giai

đoạn hiện nay