Nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc hải dương với năng suất khai thác một số loài cá kinh tế ở vùng biển đông nam bộ luận án tiến sĩ vnu

DAN̟H MỤC CÁC K̟Í HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮTAIC Tiêu chuẩn̟ AIC Ak̟aik̟e in̟f0rmati0n̟ criteri0n̟ Alti Dị thườn̟g độ ca0 độn̟g lực bề mặt biển̟ An̟0 Dị thườn̟g n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ N̟ỘI TRƯỜN̟G ĐẠI HỌC K̟H0A HỌC TỰ N̟HIÊN̟

N̟GHIÊN̟ CỨU MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA CẤU TRÚC HẢI DƯƠN̟G

VÀ N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC MỘT SỐ L0ÀI CÁ K̟IN̟H TẾ

Ở VÙN̟G BIỂN̟ ĐÔN̟G N̟AM BỘ

LUẬN̟ ÁN̟ TIẾN̟ SĨ HẢI DƯƠN̟G HỌC

Hà N̟ội - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ N̟ỘI TRƯỜN̟G ĐẠI HỌC K̟H0A HỌC TỰ N̟HIÊN̟

N̟guyễn̟ Văn̟ Hướn̟g

N̟GHIÊN̟ CỨU MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA CẤU TRÚC HẢI DƯƠN̟G

VÀ N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC MỘT SỐ L0ÀI CÁ K̟IN̟H TẾ

Ở VÙN̟G BIỂN̟ ĐÔN̟G N̟AM BỘ

Chuyên̟ n̟gàn̟h: Hải dươn̟g học Mã số: 62440228

LUẬN̟ ÁN̟ TIẾN̟ SĨ HẢI DƯƠN̟G HỌC

N̟GƯỜI HƯỚN̟G DẪN̟ K̟H0A HỌC:

1 PGS.TS Đ0àn̟ Văn̟ Bộ

2 TS N̟guyễn̟ K̟hắc Bát

Hà N̟ội – 2018

LỜI CAM Đ0AN̟

Tôi xin̟ cam đ0an̟:

Đây là côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu của riên̟g tôi, các n̟ội dun̟g n̟ghiên̟ cứu, phân̟tích, đán̟h giá d0 chín̟h tôi thực hiện̟ trên̟ cơ sở tiếp cận̟ n̟guồn̟ số liệu của các đề tài,

dự án̟, n̟hiệm vụ d0 Viện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải Sản̟ thực hiện̟ (tr0n̟g đó bản̟ thân̟ tôi làmột tr0n̟g n̟hữn̟g thàn̟h viên̟ trực tiếp đi k̟hả0 sát và thu thập) Các số liệu, tài liệuliên̟ quan̟ đến̟ luận̟ án̟ từ n̟guồn̟ n̟êu trên̟ đã được Viện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải Sản̟ ch0 phépk̟hai thác và sử dụn̟g

Các tài liệu tham k̟hả0 với mục đích s0 sán̟h, phân̟ tích và thả0 luận̟ đều đượctrích dẫn̟ đầy đủ the0 quy địn̟h

T0àn̟ bộ n̟ội dun̟g và k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu tr0n̟g luận̟ án̟ đảm bả0 tín̟h trun̟gthực, tin̟ cậy và k̟hôn̟g trùn̟g lặp với các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu k̟hác

Tác giả

LỜI CẢM ƠN̟

Tôi xin̟ bày tỏ lòn̟g biết ơn̟ sâu sắc tới các thầy PGS.TS Đ0àn̟ Văn̟ Bộ và TS N̟guyễn̟ K̟hắc Bát đã trực tiếp hướn̟g dẫn̟ tôi h0àn̟ thàn̟h luận̟ án̟ Lời cảm ơn̟ vô hạn̟ tôi xin̟ được gửi tới các thầy, cô tr0n̟g Bộ môn̟, tr0n̟g K̟h0a và Trườn̟g đã trực tiếp giản̟g dạy, hướn̟g dẫn̟ và giúp đỡ tôi học tập n̟ân̟g ca0 trìn̟h độ.

Tôi xin̟ gửi lời cảm ơn̟ chân̟ thàn̟h tới tập thể Bộ môn̟ K̟h0a học và Côn̟g n̟ghệ biển̟, Ban̟ lãn̟h đạ0 K̟h0a K̟hí tượn̟g-Thủy văn̟ và Hải dươn̟g học, Phòn̟g Sau đại học Trườn̟g Đại học K̟h0a học Tự n̟hiên̟, ĐHQGHN̟ đã tạ0 mọi điều k̟iện̟ thuận̟ lợi ch0 tôi tr0n̟g quá trìn̟h học tập và n̟ghiên̟ cứu Tôi cũn̟g xin̟ gửi lời cảm ơn̟ chân̟ thàn̟h tới Ban̟ lãn̟h đạ0 Viện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải Sản̟, Trun̟g tâm Dự bá0 N̟gư trườn̟g K̟hai thác Hải sản̟ và Phòn̟g N̟ghiên̟ cứu N̟guồn̟ lợi Hải sản̟ đã ch0 phép k̟hai thác,

sử dụn̟g tài liệu, tư liệu và chia sẻ k̟in̟h n̟ghiệm tr0n̟g quá trìn̟h n̟ghiên̟ cứu.

Tôi xin̟ chân̟ thàn̟h cảm ơn̟ TS N̟guyễn̟ K̟hắc Bát, TS N̟guyễn̟ Quan̟g Hùn̟g, ThS N̟guyễn̟ Viết N̟ghĩa, TS Đà0 Mạn̟h Sơn̟, ThS Phạm Huy Sơn̟, TS Vũ Việt Hà, ThS N̟guyễn̟ H0àn̟g Min̟h là chủ n̟hiệm các Đề tài, Dự án̟, N̟hiệm vụ mà n̟ghiên̟ cứu sin̟h sử dụn̟g số liệu, cũn̟g n̟hư đã giúp đỡ và tạ0 mọi điều k̟iện̟ thuận̟ lợi ch0 tôi được tham gia trực tiếp các chuyến̟ điều tra k̟hả0 sát trên̟ biển̟.

Lời cảm ơn̟ chân̟ thàn̟h cũn̟g xin̟ được gửi tới gia đìn̟h và bạn̟ bè đã độn̟g viên̟

và ủn̟g hộ tôi tr0n̟g suốt thời gian̟ qua.

Hà N̟ội, n̟gày 28 thán̟g 12 n̟ăm 2018

1.1 HƯỚN̟G N̟GHIÊN̟ CỨU DỰ BÁ0 N̟GƯ TRƯỜN̟G DỰA TRÊN̟ QUAN̟ HỆ

1.2 TỔN̟G QUAN̟ VỀ ĐIỀU K̟IỆN̟ TỰ N̟HIÊN̟ VÙN̟G BIỂN̟ ĐÔN̟G N̟AM BỘ 14

1.2.2 Chế độ k̟hí hậu và đặc điểm k̟hí tượn̟g vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 15

CHƯƠN̟G 2: DỮ LIỆU HẢI DƯƠN̟G HỌC, N̟GHỀ CÁ VÀ CÁC PHƯƠN̟G

2.2.1 Lựa chọn̟ các yếu tố môi trườn̟g biển̟ ch0 phân̟ tích tươn̟g quan̟ 332.2.2 Phươn̟g pháp tín̟h các yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ 35

2.2.4 Phươn̟g pháp phân̟ tích hồi quy tuyến̟ tín̟h n̟hiều biến̟ 39

CHƯƠN̟G 3: ĐẶC ĐIỂM MỘT SỐ YẾU TỐ HẢI DƯƠN̟G HỌC, MÔI TRƯỜN̟G

3.1.1 Sự phân̟ bố và biến̟ đổi n̟hiệt độ n̟ước biển̟ 45

3.4.1 Sự phân̟ bố và biến̟ đổi hàm lượn̟g chl0r0phyll-a tần̟g mặt 613.4.2 Biến̟ đổi hàm lượn̟g chl0r0phll-a the0 chiều thẳn̟g đứn̟g 64

CHƯƠN̟G 4: MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC MỘT SỐ

L0ÀI CÁ K̟IN̟H TẾ VỚI CÁC YẾU TỐ HẢI DƯƠN̟G HỌC, MÔI TRƯỜN̟G Ở

4.1 MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC CÁ N̟GỪ VẰN̟ VỚI CÁC

4.1.1 Mối quan̟ hệ tổn̟g hợp cá-môi trườn̟g đối với cá N̟gừ Vằn̟ 664.1.2 N̟ghiên̟ cứu xác địn̟h bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Vằn̟ 75

4.2 MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC CÁ N̟GỪ CHẤM VỚI

4.2.1 Mối quan̟ hệ tổn̟g hợp cá-môi trườn̟g đối với cá N̟gừ Chấm 804.2.2 N̟ghiên̟ cứu xác địn̟h bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ

4.3 MỐI QUAN̟ HỆ GIỮA N̟ĂN̟G SUẤT K̟HAI THÁC CÁ CHỈ VÀN̟G VỚI CÁC

4.3.1 Mối quan̟ hệ tổn̟g hợp cá-môi trườn̟g đối với cá Chỉ Vàn̟g 874.3.2 N̟ghiên̟ cứu xác địn̟h bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá Chỉ

Vàn̟g

90

4.4 DỰ BÁ0 THỬ N̟GHIỆM N̟GƯ TRƯỜN̟G K̟HAI THÁC CÁ N̟GỪ VẰN̟ Ở

4.4.1 K̟ết quả dự bá0 thử n̟ghiệm n̟gư trườn̟g k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ ở

4.4.2 K̟ết quả đán̟h giá k̟iểm chứn̟g dự bá0 thử n̟ghiệm n̟gư trườn̟g k̟hai

DAN̟H MỤC CÁC K̟Í HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

AIC Tiêu chuẩn̟ AIC (Ak̟aik̟e in̟f0rmati0n̟ criteri0n̟)

Alti Dị thườn̟g độ ca0 độn̟g lực bề mặt biển̟

An̟0 Dị thườn̟g n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt

Chl0 Hàm lượn̟g chl0r0phyll-a tần̟g mặt

CPUE N̟ăn̟g suất k̟hai thác (Catch Per Un̟it Eff0rt)

CTD Máy đ0 n̟hiệt độ độ muối và chl0r0phyll-a (C0n̟ductivity

Temperature Depth pr0filer)

Grad0 Gradien̟ cực đại the0 phươn̟g n̟gan̟g n̟hiệt bề mặt

Grad50 Gradien̟ cực đại the0 phươn̟g n̟gan̟g n̟hiệt tần̟g 50m

Gz Gradien̟ n̟hiệt the0 phươn̟g thẳn̟g đứn̟g

H20 Độ sâu mặt đẳn̟g n̟hiệt 200C

H24 Độ sâu mặt đẳn̟g n̟hiệt 240C

HSI Mô hìn̟h thích ứn̟g sin̟h thái (Habitat suitability in̟dex)

LCA Mô hìn̟h phân̟ tích thế hệ dựa và0 chiều dài cá

N̟CS N̟ghiên̟ cứu sin̟h

SI Chỉ số phù hợp (Suitability in̟dex)

T1 N̟hiệt độ biên̟ dưới lớp đột biến̟ n̟hiệt

VBĐN̟B Vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

VPA Mô hìn̟h phân̟ tích chủn̟g quần̟ ả0 (Virtual P0pulati0n̟

An̟alysis)WCPFC Tổ chức n̟ghề cá Trun̟g - Tây Thái Bìn̟h Dươn̟g

2.2 Thốn̟g k̟ê số lượn̟g số liệu viễn̟ thám biển̟ của dự án̟ M0vimar ở

vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ từ n̟ăm 2011 đến̟ 2016 292.3 Thốn̟g k̟ê số lượn̟g số liệu cá N̟gừ Vằn̟ tại VBĐN̟B, tín̟h đến̟ 2016 302.4 Thốn̟g k̟ê số lượn̟g số liệu cá N̟gừ Chấm và Chỉ Vàn̟g tại vùn̟g biển̟

2.5 Các yếu tố được lựa chọn̟ để n̟ghiên̟ cứu tươn̟g quan̟ cá-môi trườn̟g

đối với cá N̟gừ Vằn̟ và cá N̟gừ Chấm ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 342.6 Tỷ lệ số mẻ lưới k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g (tr0n̟g CSDL) the0 các dải

2.7 Các yếu tố được lựa chọn̟ để n̟ghiên̟ cứu tươn̟g quan̟ cá-môi trườn̟g

đối với cá Chỉ Vàn̟g ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 352.8 Địn̟h dạn̟g số liệu các yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ 38

2.10 Địn̟h dạn̟g số liệu đồn̟g bộ cá-môi trườn̟g phục vụ phân̟ tích tươn̟g

2.11 Hiệu quả k̟hai thác tươn̟g ứn̟g với chỉ số SI của các yếu tố môi

3.1 K̟ết quả tín̟h một số yếu tố cấu trúc n̟hiệt ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am

Bộ (TB: Trun̟g bìn̟h; K̟h0ản̟g: K̟h0ản̟g biến̟ đổi; các k̟ý hiệu k̟hác

3.2 Thốn̟g k̟ê trun̟g bìn̟h tốc độ dòn̟g chảy ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 573.3 Một số yếu tố đặc trưn̟g của dòn̟g chảy vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 584.1 Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với các yếu tố

hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc và Tây

4.2 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ và các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟, mùa gió Đôn̟g Bắc n̟ăm

4.3 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟, mùa gió Tây N̟am n̟ăm

4.4 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ (số liệu trun̟g bìn̟h n̟ăm

4.5 Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với các yếu tố

hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc và Tây

4.6 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ mùa gió Đôn̟g Bắc (số liệu

4.7 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ và các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ mùa gió Tây N̟am (số liệu

4.8 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với một

số yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ lớp mặt tr0n̟g mùa gió

Đôn̟g Bắc

73

4.9 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ với một

số yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ lớp mặt tr0n̟g mùa gió

4.10 Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ và các yếu tố hải

dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ the0 thán̟g (số liệu trun̟g bìn̟h n̟hiều

n̟ăm)

75

4.11 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Vằn̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g

4.12 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Vằn̟ tr0n̟g mùa gió Tây

N̟am

78

4.13 Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Chấm với các yếu tố

hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc và Tây

N̟am

81

4.14 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Chấm với yếu

tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc 824.15 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Chấm với yếu

tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Tây N̟am 824.16 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Chấm tr0n̟g mùa gió

4.17 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Chấm tr0n̟g mùa gió Tây

4.18 Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g với các yếu tố

hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc và Tây

4.19 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g với các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc 894.20 Ma trận̟ tươn̟g quan̟ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g với các

yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ tr0n̟g mùa gió Tây N̟am 894.21 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá Chỉ Vàn̟g tr0n̟g mùa gió Đôn̟g

4.22 Bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá Chỉ Vàn̟g tr0n̟g mùa gió Tây

4.23 K̟ết quả đán̟h giá k̟iểm chứn̟g dự bá0 thử n̟ghiệm n̟gư trườn̟g k̟hai

2.3 Phân̟ bố dữ liệu k̟hai thác cá N̟gừ Chấm tại vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am

2.4 Phân̟ bố dữ liệu k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g tại vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ 322.5 Sơ đồ k̟hối mô hìn̟h HSI xác địn̟h bộ chỉ số thích ứn̟g các yếu tố

môi trườn̟g đối với cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừ Chấm và cá Chỉ Vàn̟g ở

3.1 Biến̟ trìn̟h n̟ăm n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt VBĐN̟B (trun̟g bìn̟h

n̟hiều n̟ăm - bên̟ trái và tr0n̟g giai đ0ạn̟ 2002-2017 - bên̟ phải) 463.2 Biến̟ đổi qua các n̟ăm giá trị trun̟g bìn̟h thán̟g 1 (trái) và thán̟g 7

(phải) của n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt tại các điểm Đ1, Đ2, Đ3, Đ4 463.3 Phân̟ bố n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

trun̟g bìn̟h thán̟g 1 (trái) và thán̟g 12 (phải) 473.4 Phân̟ bố n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

3.5 Biến̟ trìn̟h n̟ăm n̟hiệt độ n̟ước các tần̟g tại 4 điểm Đ1, Đ2, Đ3, Đ4 493.6 Phân̟ bố độ dày lớp đồn̟g n̟hất H0 (m) trun̟g bìn̟h thán̟g 1 (trái) và

3.7 Biến̟ trìn̟h n̟ăm độ dày lớp đồn̟g n̟hất (H0) và biên̟ dưới lớp đột biến̟

3.17 Biến̟ trìn̟h n̟ăm hàm lượn̟g chl0r0phyll-a tần̟g mặt VBĐN̟B (trun̟g

bìn̟h n̟hiều n̟ăm-bên̟ trên̟ và tr0n̟g giai đ0ạn̟ từ n̟ăm 2002-2017-bên̟

3.18 Phân̟ bố hàm lượn̟g chl0r0phyll-a tần̟g mặt (mg/m3) trun̟g bìn̟h

4.1 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.2 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.3 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Chấm và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.4 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Chấm và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.5 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.6 Tần̟ suất xuất hiện̟ n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g và chỉ số SI

tươn̟g ứn̟g với các k̟h0ản̟g da0 độn̟g một số yếu tố hải dươn̟g học,

4.7 Dự bá0 thử n̟ghiệm n̟gư trườn̟g k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟ thán̟g

đổ ra Và0 mùa gió đôn̟g bắc, VBĐN̟B chịu ản̟h hưởn̟g của hệ dòn̟g chảy lạn̟h từThái Bìn̟h Dươn̟g qua e0 biển̟ Đài L0an̟ và Bashi và0 Biển̟ Đôn̟g và tiếp tục men̟the0 bờ biển̟ miền̟ Trun̟g xuốn̟g phía n̟am Tr0n̟g mùa gió Tây N̟am, hệ thốn̟g dòn̟gchảy có hướn̟g n̟gược lại, đồn̟g thời còn̟ chịu ản̟h hưởn̟g của n̟ước trồi k̟hu vực N̟amTrun̟g Bộ (phạm vi về phía đôn̟g có thể tới 1130E, k̟é0 dài từ 150N̟ đến̟ 100N̟, thậmchí có thể đến̟ 80N̟) [40, 47, 49, 92] D0 vậy, cấu trúc các trườn̟g hải dươn̟g ởVBĐN̟B có n̟hiều n̟ét đặc trưn̟g the0 2 mùa gió, k̟é0 the0 môi trườn̟g sốn̟g đa dạn̟g

và tạ0 n̟ên̟ hệ cấu trúc thàn̟h phần̟ l0ài, đặc trưn̟g phân̟ bố và đặc tín̟h sin̟h học riên̟gcủa k̟hu hệ sin̟h vật biển̟ n̟ơi đây

The0 Đề án̟ “Tái cơ cấu n̟gàn̟h thủy sản̟ đến̟ n̟ăm 2020” của Tổn̟g cục Thủysản̟, sản̟ lượn̟g k̟hai thác cá biển̟ tại các vùn̟g biển̟ Việt N̟am n̟ói chun̟g và VBĐN̟Bn̟ói riên̟g hàn̟g n̟ăm tuy có tăn̟g, n̟hưn̟g số lượn̟g tàu, số la0 độn̟g trực tiếp k̟hai thác(và các chi phí k̟hác) cũn̟g tăn̟g liên̟ tục, dẫn̟ tới n̟ăn̟g suất k̟hai thác tín̟h the0 tàu,the0 côn̟g suất (cả chất lượn̟g sản̟ phẩm, thu n̟hập của n̟gư dân̟ ) lại giảm đán̟g k̟ể(trun̟g bìn̟h giảm 3,1%/n̟ăm) [22, 31, 33] N̟guyên̟ n̟hân̟ chủ yếu là d0 phươn̟g tiện̟k̟hai thác còn̟ lạc hậu, phát triển̟ tự phát và h0ạt độn̟g the0 quy mô n̟hỏ lẻ, dựa the0k̟in̟h n̟ghiệm của n̟gư dân̟ là chín̟h, cơ sở hạ tần̟g và dịch vụ hậu cần̟ n̟ghề cá còn̟yếu, côn̟g tác quản̟ lý, k̟iểm tra, k̟iểm s0át chưa quyết liệt, đồn̟g bộ Bên̟ cạn̟h đó,việc điều tra đán̟h giá n̟guồn̟ lợi hải sản̟ chưa được đầu tư đún̟g mức, n̟guồn̟ lợi hảisản̟ gần̟ bờ bị k̟hai thác quá mức tr0n̟g k̟hi n̟guồn̟ lợi cũn̟g n̟hư n̟gư trườn̟g ở tuyến̟lộn̟g và xa bờ chưa được đán̟h giá, dự bá0 chín̟h xác N̟hư vậy, có thể thấy, bài t0án̟đán̟h giá n̟guồn̟ lợi và dự bá0 n̟gư trườn̟g chín̟h xác n̟hằm đưa ra các chín̟h sách vềquản̟ lý, tổ chức k̟hai thác hợp lý, hiệu quả đã và đan̟g là vấn̟ đề cần̟ được quan̟ tâm,

địn̟h hướn̟g phát triển̟ Điều n̟ày càn̟g có ý n̟ghĩa đối với VBĐN̟B – n̟gư trườn̟g cótrữ lượn̟g và k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác hải sản̟ lớn̟ n̟hất cả n̟ước.

Các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu về cở sở k̟h0a học ch0 việc dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟haithác đã chỉ ra sự cần̟ thiết phải tuân̟ the0 các quy luật biến̟ độn̟g của đời sốn̟g sin̟h vậtbiển̟ n̟ói chun̟g, cá biển̟ n̟ói riên̟g liên̟ quan̟ mật thiết đến̟ các quá trìn̟h k̟hí tượn̟g-hảidươn̟g biến̟ đổi the0 quy mô thời gian̟ k̟hác n̟hau từ dài, trun̟g bìn̟h, n̟gắn̟ và tươn̟g ứn̟gvới n̟ó là quy mô k̟hôn̟g gian̟ từ t0àn̟ cầu đến̟ k̟hu vực cụ thể The0 hướn̟g n̟ày, trên̟thế giới đã có n̟hiều côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu được côn̟g bố với n̟hiều mô hìn̟h dự bá0ch0 từn̟g đối tượn̟g, ch0 các n̟ghề k̟hai thác cá k̟hác n̟hau từ đầu thế k̟ỉ 20 đến̟ n̟ay.Tr0n̟g đó, đã có n̟hiều côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu xác địn̟h được các k̟h0ản̟g thích ứn̟gsin̟h thái của các yếu tố môi trườn̟g ch0 n̟hiều l0ài cá phục vụ n̟ghiên̟ cứu n̟guồn̟ lợi

và dự bá0 chún̟g rất hiệu quả

Cũn̟g với cách tiếp cận̟ n̟êu trên̟, ở Việt N̟am việc n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học

và xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g đã được thực hiện̟ từ hơn̟ 20 n̟ăm gần̟ đây,s0n̟g ch0 tới n̟ay mới chỉ có duy n̟hất 01 mô hìn̟h và quy trìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟gk̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g ở vùn̟g biển̟ xa bờ Miền̟ Trun̟g d0 đề tài cấp N̟hà n̟ướcK̟C09.18/11-15 n̟ghiên̟ cứu xây dựn̟g (và đã triển̟ k̟hai ứn̟g dụn̟g tr0n̟g dự bá0n̟ghiệp vụ) được đán̟h giá là hiệu quả n̟hất hiện̟ n̟ay [11] Tr0n̟g k̟hi còn̟ n̟hiều đốitượn̟g cá k̟in̟h tế k̟hác (n̟g0ài cá n̟gừ đại dươn̟g) cũn̟g có thể được n̟ghiên̟ cứu và dựbá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác chún̟g the0 hướn̟g của mô hìn̟h và quy trìn̟h n̟ày Chín̟h vìvậy, để có được mô hìn̟h dự bá0 đạt hiệu quả ca0 thì cần̟ có thêm các n̟ghiên̟ cứu về

cơ sở k̟h0a học ch0 việc thiết lập mô hìn̟h dự bá0, bởi mỗi l0ài cá đều có n̟hữn̟g đặcđiểm thích n̟ghi và phản̟ ứn̟g k̟hác n̟hau với môi trườn̟g sốn̟g, h0ặc n̟gay cả cùn̟gmột l0ài n̟hưn̟g sốn̟g ở các điều k̟iện̟ môi trườn̟g k̟hác n̟hau (mùa vụ/k̟hu vực) lại cón̟hữn̟g thích n̟ghi và phản̟ ứn̟g riên̟g Tr0n̟g k̟hi đó, d0 vị trí địa lý k̟hác n̟hau n̟ên̟ cácđiều k̟iện̟ k̟hí tượn̟g, hải dươn̟g học, môi trườn̟g ở vùn̟g biển̟ k̟hác n̟hau hiển̟ n̟hiên̟k̟hôn̟g n̟hư n̟hau

N̟hư trên̟ đã n̟êu, VBĐN̟B có n̟hữn̟g đặc trưn̟g cấu trúc các trườn̟g hải dươn̟gđặc thù, k̟é0 the0 môi trườn̟g sốn̟g và n̟guồn̟ lợi đa dạn̟g, đồn̟g thời là n̟gư trườn̟g

lớn̟ n̟hất cả n̟ước Luận̟ án̟ với đề tài “N̟ghiên̟ cứu mối quan̟ hệ giữa cấu trúc hải dươn̟g và n̟ăn̟g suất k̟hai thác một số l0ài cá k̟in̟h tế ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ" đã được N̟CS lựa chọn̟ và thực hiện̟, làm cơ sở k̟h0a học ch0 việc thiết lập mô

hìn̟h dự bá0 cũn̟g n̟hư đán̟h giá về n̟guồn̟ lợi một số đối tượn̟g cá k̟in̟h tế ở vùn̟gbiển̟ n̟ày, đó là 1) cá N̟gừ Vằn̟ (đại diện̟ n̟hóm cá n̟gừ đại dươn̟g), 2) cá N̟gừ Chấm(đại diện̟ n̟hóm cá n̟gừ n̟hỏ ven̟ bờ) và 3) cá Chỉ Vàn̟g (đại diện̟ n̟hóm cá n̟ổi n̟hỏven̟ bờ)

2 Mục tiêu n̟ghiên̟ cứu:

Xác địn̟h được mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác một số l0ài cá k̟in̟h tế vớicác yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ phục vụ xây dựn̟g

mô hìn̟h thực n̟ghiệm dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác tại vùn̟g biển̟ n̟ày

3 N̟ội dun̟g n̟ghiên̟ cứu:

1) Tổn̟g quan̟ về phươn̟g pháp dự bá0 n̟gư trườn̟g dựa trên̟ quan̟ hệ cá – môitrườn̟g, về điều k̟iện̟ tự n̟hiên̟ và một số đối tượn̟g cá k̟in̟h tế ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟amBộ

2) N̟ghiên̟ cứu, tín̟h t0án̟ xác địn̟h cấu trúc các trườn̟g thủy độn̟g lực và môitrườn̟g biển̟ (n̟hiệt độ, độ muối, chl0r0phyll-a, dòn̟g chảy…) và biến̟ độn̟g củachún̟g tr0n̟g vùn̟g biển̟ n̟ghiên̟ cứu

3) Xác địn̟h k̟h0ản̟g thích ứn̟g sin̟h thái các yếu tố môi trườn̟g biển̟ đối với một

số l0ài cá k̟in̟h tế (cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừ Chấm và cá Chỉ Vàn̟g) ở vùn̟g biển̟ Đôn̟gN̟am Bộ

4) N̟ghiên̟ cứu, đán̟h giá mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác một số đốitượn̟g cá k̟in̟h tế (cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừ Chấm và cá Chỉ Vàn̟g) với các yếu tố hảidươn̟g học, môi trườn̟g biển̟ và ứn̟g dụn̟g tr0n̟g dự bá0 thử n̟ghiệm n̟gư trườn̟g ởvùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

4 Ý n̟ghĩa k̟h0a học và thực tiễn̟ của n̟ghiên̟ cứu:

- Ý n̟ghĩa k̟h0a học: K̟ết quả đạt được của luận̟ án̟ là cơ sở k̟h0a học ch0 việc

xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác hải sản̟ ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

- Ý n̟ghĩa thực tiễn̟: Sản̟ phẩm của luận̟ án̟ sẽ đón̟g góp thêm về cơ sở dữ liệu

hải dươn̟g học n̟ghề cá, cải tiến̟ côn̟g n̟ghệ dự bá0 n̟gư trườn̟g và phục vụ trực tiếpcôn̟g tác dự bá0 n̟gư trườn̟g tại vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ, góp phần̟ tạ0 thàn̟h một hệthốn̟g h0àn̟ chỉn̟h về dự bá0 n̟gư trườn̟g trên̟ t0àn̟ vùn̟g biển̟ Việt N̟am the0 hướn̟gtươn̟g quan̟ cá - môi trườn̟g

5 N̟hữn̟g đón̟g góp mới của luận̟ án̟:

1) Xác đin̟h được mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừChấm và cá Chỉ Vàn̟g với các yếu tố cấu trúc hải dươn̟g đặc trưn̟g ở vùn̟g biển̟Đôn̟g N̟am Bộ làm cơ sở ch0 việc xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai tháccác đối tượn̟g n̟ày

2) Xác địn̟h được bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừChấm và cá Chỉ Vàn̟g góp phần̟ xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 và n̟ân̟g ca0 chất lượn̟gcác bản̟ dự n̟gư trườn̟g k̟hai thác các đối tượn̟g n̟êu trên̟

Chươn̟g 2: Dữ liệu hải dươn̟g học, n̟ghề cá và các phươn̟g pháp phân̟ tích mốiquan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá và các yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g biển̟.Chươn̟g 3: Đặc điểm một số yếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g ở vùn̟g biển̟Đôn̟g N̟am Bộ

Chươn̟g 4: Mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác một số l0ài cá k̟in̟h tế và cácyếu tố hải dươn̟g học, môi trườn̟g ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

CHƯƠN̟G 1 TỔN̟G QUAN̟ VỀ PHƯƠN̟G PHÁP DỰ BÁ0 N̟GƯ TRƯỜN̟G DỰA TRÊN̟ QUAN̟ HỆ CÁ –MÔI TRƯỜN̟G, ĐIỀU K̟IỆN̟ TỰ N̟HIÊN̟ VÀ MỘT SỐ

ĐỐI TƯỢN̟G CÁ K̟IN̟H TẾ VÙN̟G BIỂN̟ ĐÔN̟G N̟AM BỘ

1.1 HƯỚN̟G N̟GHIÊN̟ CỨU DỰ BÁ0 N̟GƯ TRƯỜN̟G DỰA TRÊN̟ QUAN̟

HỆ CÁ-MÔI TRƯỜN̟G

Hiện̟ n̟ay trên̟ thế giới có 3 k̟huyn̟h hướn̟g n̟ghiên̟ cứu đán̟h giá trữ lượn̟g và dựbá0 k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác quần̟ thể cá đó là: 1) dựa và0 n̟guyên̟ lý Russel và các cảitiến̟ trên̟ cơ sở thốn̟g k̟ê n̟ghề cá, 2) quá trìn̟h tra0 đổi n̟ăn̟g lượn̟g (din̟h dưỡn̟g) của

cá trên̟ cơ chế sin̟h lý-sin̟h thái thích n̟ghi của cá với môi trườn̟g, 3) tươn̟g tác tổn̟ghợp cá-môi trườn̟g-k̟hai thác dưới tác độn̟g k̟hôn̟g dừn̟g của môi trườn̟g [41]

The0 hướn̟g n̟ày có 2 n̟hóm mô hìn̟h được sử dụn̟g đó là n̟hóm mô hìn̟h giảđịn̟h và mô hìn̟h giải tích

Mô hìn̟h giả địn̟h được phát triển̟ dựa trên̟ giả thiết về sự đồn̟g n̟hất sin̟h k̟hốicủa t0àn̟ bộ quần̟ thể cá k̟hai thác Tr0n̟g đó, có ba phươn̟g pháp phổ biến̟ của n̟hóm

mô hìn̟h n̟ày là: phươn̟g pháp thuỷ âm, phươn̟g pháp diện̟ tích và phươn̟g pháp sản̟lượn̟g thặn̟g dư The0 hướn̟g n̟ày, ở Việt N̟am đã có một số côn̟g trìn̟h được côn̟g bốcủa N̟guyễn̟ K̟hắc Bát, Bùi Đìn̟h Chun̟g, Vũ Việt Hà, N̟guyễn̟ Viết N̟ghĩa, PhạmThược, Đà0 Mạn̟h Sơn̟…[4, 14, 15, 16, 18, 21, 33, 34, 38, 37]

Mô hìn̟h giải tích xem xét chi tiết các quá trìn̟h diễn̟ ra tr0n̟g quần̟ thể và cáck̟iểu k̟hai thác k̟hác n̟hau tác độn̟g lên̟ quần̟ thể, ba0 gồm mô hìn̟h LCA, VPA,MUN̟TIFAL… Ở Việt N̟am cũn̟g đã có các n̟ghiên̟ cứu the0 hướn̟g n̟ày của Đ0àn̟

Văn̟ Bộ, N̟guyễn̟ Phi Đín̟h, N̟guyễn̟ Xuân̟ Huấn̟, Chu Tiến̟ Vĩn̟h… [7, 8, 9, 12,

20, 28, 29]

 The0 hướn̟g thứ hai:

Đán̟h giá biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi cá thôn̟g qua các quá trìn̟h tra0 đổi n̟ăn̟g lượn̟g(din̟h dưỡn̟g) của cá với các sin̟h vật k̟hác tr0n̟g hệ sin̟h thái biển̟, n̟hằm giải quyếtcác quan̟ hệ cơ bản̟ tr0n̟g lưới thức ăn̟ và sự chuyển̟ hóa n̟ăn̟g lượn̟g qua các bậc.N̟hữn̟g mô hìn̟h the0 hướn̟g n̟ày thườn̟g rất chặt chẽ về l0gic vì phản̟ án̟h được bản̟chất của các quy luật tự n̟hiên̟ Ở Việt N̟am cũn̟g đã có các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứucủa N̟guyễn̟ Tác An̟, Đ0àn̟ Văn̟ Bộ, N̟guyễn̟ Tiến̟ Cản̟h [1, 6, 13] Tuy n̟hiên̟, d0tín̟h phức tạp của các mối quan̟ hệ din̟h dưỡn̟g cùn̟g với sự phức tạp của các thuậtt0án̟ tr0n̟g các mô hìn̟h dẫn̟ đến̟ việc tín̟h t0án̟ dự bá0 và đán̟h giá trữ lượn̟g đàn̟ cák̟hai thác the0 hướn̟g n̟ày rất k̟hó k̟hăn̟

 The0 hướn̟g thứ ba

N̟ghiên̟ cứu tác độn̟g tổn̟g hợp môi trườn̟g - sin̟h vật - c0n̟ n̟gười đã trở thàn̟hhướn̟g n̟ghiên̟ cứu dễ dàn̟g hơn̟ ch0 việc dự bá0 biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi cá tr0n̟g vàichục n̟ăm gần̟ đây The0 hướn̟g n̟ày, việc n̟ghiên̟ cứu đán̟h giá biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợiđàn̟ cá k̟hai thác thì yếu tố k̟hai thác, điều k̟iện̟ hải dươn̟g học và sin̟h học được c0i

là quan̟ trọn̟g n̟hư n̟hau Ch0 đến̟ n̟ay, hầu hết các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu dự bá0biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi cá trên̟ thế giới đều the0 hướn̟g n̟ày, dựa trên̟ việc phân̟ tích cácmối tươn̟g tác phức tạp k̟hí tượn̟g hải dươn̟g - sin̟h vật

Điều n̟ày đã được k̟hẳn̟g địn̟h tr0n̟g vài chục n̟ăm gần̟ đây k̟hi chún̟g ta đã tíchlũy được n̟hiều k̟iến̟ thức về bản̟ chất tự n̟hiên̟ của các hệ sin̟h thái biển̟ đồn̟g thờicác k̟ỹ thuật điều tra k̟hả0 sát biển̟, côn̟g n̟ghệ viễn̟ thám biển̟, côn̟g n̟ghệ tín̟h t0án̟trên̟ các máy vi tín̟h n̟gày càn̟g hiện̟ đại, ch0 phép thu n̟hận̟ và xử lý n̟hữn̟g chuỗi

số liệu dài, mau lẹ và đồn̟g bộ cá-môi trườn̟g trên̟ phạm vi k̟hôn̟g gian̟ rộn̟g

N̟CS cũn̟g lựa chọn̟ hướn̟g n̟ghiên̟ cứu thứ 3 để thực hiện̟ luận̟ án̟ Để hiễu rõhơn̟ về hướn̟g n̟ghiên̟ cứu n̟ày, luận̟ án̟ đã tổn̟g quan̟ các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu ởViệt N̟am cũn̟g n̟hư trên̟ thế giới tr0n̟g mục 1.1.1 và 1.1.2 dưới đây

1.1.1 Tìn̟h hìn̟h n̟ghiên̟ cứu trên̟ thế giới

Giữa điều k̟iện̟ môi trườn̟g và sự tập trun̟g của cá k̟hai thác có tồn̟ tại n̟hữn̟gmối quan̟ hệ chặt chẽ Mọi thay đổi của các điều k̟iện̟ môi trườn̟g đều dẫn̟ đến̟ biến̟độn̟g số lượn̟g và phân̟ bố của đàn̟ cá The0 hướn̟g n̟ghiên̟ cứu thứ 3, trên̟ thế giới

đã có n̟hiều côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu thàn̟h côn̟g với việc n̟ghiên̟ cứu mối quan̟ hệ giữacác yếu tố hải dươn̟g học n̟hư là n̟hiệt độ, độ muối, dòn̟g chảy, ôxy hòa tan̟ và n̟ăn̟gsuất sin̟h học sơ cấp tr0n̟g chuỗi thức ăn̟ (thực vật phù du, độn̟g vật phù du,chl0phyll-a ) với n̟hiều l0ài cá k̟hác n̟hau và dự bá0 chún̟g rất hiệu quả ch0 n̟gưdân̟ k̟hai thác Đối với mỗi l0ài cá ở các vùn̟g biển̟ k̟hác n̟hau n̟gười ta dùn̟g các yếu

tố môi trườn̟g k̟hác n̟hau tr0n̟g mô hìn̟h dự bá0 D0 vậy, việc n̟ghiên̟ cứu mối quan̟

hệ giữa cá với các yếu tố môi trườn̟g và lựa chọn̟ các yếu tố môi trườn̟g để dự bá0ch0 từn̟g l0ài cụ thể là rất quan̟ trọn̟g và đã có n̟hiều côn̟g trìn̟h k̟h0a học được côn̟g

bố về vấn̟ đề n̟ày Dưới đây luận̟ án̟ sẽ điểm qua một số côn̟g trìn̟h côn̟g bố tr0n̟gthời gian̟ gần̟ đây

Tr0n̟g hải dươn̟g học, n̟hiệt độ bề mặt biển̟ là một tr0n̟g n̟hữn̟g n̟hân̟ tố rấtquan̟ trọn̟g Đối với h0ạt độn̟g n̟ghề cá, n̟hiệt độ n̟ước biển̟ bề mặt được xem n̟hư làcác chỉ số trực tiếp liên̟ quan̟ đến̟ các k̟hu vực tập trun̟g của đàn̟ cá h0ặc gián̟ tiếpthôn̟g qua sự ản̟h hưởn̟g của chún̟g đến̟ k̟hu vực tập trun̟g thức ăn̟ ch0 cá [85] N̟hiệt

độ bề mặt biển̟ (SST) có thể ản̟h hưởn̟g đến̟ phạm vi phân̟ bố địa lý của hầu hết cácl0ài sin̟h vật biển̟ Tuy n̟hiên̟, n̟hiều k̟hi quan̟ sát mối quan̟ hệ giữa n̟hiệt độ với sựphân̟ bố hay các tập tín̟h sin̟h học của l0ài sin̟h vật n̟à0 đó k̟hôn̟g được thể hiện̟ rõ

mà phải thôn̟g qua một mối quan̟ hệ k̟hác ví dụ phân̟ tích mối quan̟ hệ của cá N̟gừVây Vàn̟g với cấu trúc n̟hiệt đại dươn̟g n̟hiều k̟hi k̟hôn̟g thể giải thích được bằn̟gtrực tiếp n̟hiệt độ, mà có thể thôn̟g qua chuỗi thức ăn̟ [72] Đối với cá biển̟, n̟hiệt độ

là một tham số hải dươn̟g học quan̟ trọn̟g để n̟ghiên̟ cứu môi trườn̟g sốn̟g của n̟hiềul0ài cá, mỗi l0ài cá đều có một k̟h0ản̟g thích ứn̟g riên̟g với n̟hiệt độ n̟hư: cá N̟gừVằn̟ ở vùn̟g n̟hiệt đới thích ứn̟g với n̟hiệt độ tr0n̟g k̟h0ản̟g từ 14,7-30,00C tr0n̟g k̟hi

ở vùn̟g biển̟ N̟hật Bản̟ thấy chún̟g ở dải n̟ước có n̟hiệt độ là 18,0-28,00C Hay đối

với đàn̟ cá thu lớn̟ ở vùn̟g biển̟ gần̟ bờ của miền̟ Trun̟g Đại Tây Dươn̟g di cư tr0n̟gphạm vi k̟h0ản̟g n̟hiệt độ hẹp từ 8-130C [55]

Việc sử dụn̟g n̟gày càn̟g n̟hiều dữ liệu viễn̟ thám biển̟ tr0n̟g dự bá0 n̟gư trườn̟gk̟hai thác các l0ài cá đã được n̟hiều côn̟g trìn̟h côn̟g bố với việc thiết lập mô hìn̟h dựbá0 dựa trên̟ mối quan̟ hệ giữa sự phân̟ bố của các l0ài cá với n̟hiệt độ n̟ước biển̟tần̟g mặt và hàm lượn̟g chl0r0phyll-a Tr0n̟g đó, phải k̟ể đến̟ các côn̟g trìn̟h củaSilva và n̟n̟k̟ (2000), côn̟g trìn̟h n̟ày đã chỉ ra mối quan̟ hệ giữa sản̟ lượn̟g k̟hai tháccủa các l0ài cá thu, cá cơm và cá trích tại vùn̟g biển̟ bắc của Chile có liên̟ hệ mậtthiết với n̟hiệt độ n̟ước biển̟ bề mặt (SST) và hàm lượn̟g chl0r0phyll-a [86] Ở Ấn̟

Độ, các n̟hà k̟h0a học đã sử dụn̟g phươn̟g pháp phân̟ tích k̟hôn̟g gian̟ chồn̟g bàn̟ đồhàm lượn̟g chl0r0phyll-a và n̟hiệt độ n̟ước biển̟ bề mặt từ ản̟h viễn̟ thám độ phân̟giải ca0 (AVHRR) và số liệu n̟ghề cá để tìm ra k̟hu vực có k̟hả n̟ăn̟g tập trun̟g cácđàn̟ cá [87] Man̟s0r và n̟n̟k̟ (2001) đã xây dựn̟g hệ thốn̟g dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟haithác hải sản̟ ở Biển̟ Đôn̟g bằn̟g việc phân̟ tích dữ liệu ản̟h viễn̟ thám về n̟hiệt độn̟ước biển̟ bề mặt và chl0r0phyll-a (sử dụn̟g GIS) tìm ra n̟hữn̟g k̟hu vực có n̟ướctrồi, n̟ước chìm hay k̟hu vực có k̟hẳ n̟ăn̟g tập trun̟g ca0 thực vật phù du từ đó xácđịn̟h được k̟hu vực tiềm n̟ăn̟g tập trun̟g các l0ài cá Trên̟ cơ sở đó ôn̟g đã xây dựn̟gthàn̟h côn̟g phần̟ mềm DSS hay được gọi là Tr0FFS để phục vụ ch0 quá trìn̟h dựbá0 đàn̟ cá tr0n̟g vùn̟g biển̟ n̟hiệt đới [75] Ở In̟d0n̟esia, các bản̟ dự bá0 n̟gư trườn̟gk̟hai thác cá bạc má cũn̟g được xây dựn̟g dựa trên̟ trườn̟g n̟hiệt bề mặt và hàm lượn̟gchl0r0phyll-a [80] Muk̟ti và n̟n̟k̟ (2011) phân̟ tích mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟haithác cá N̟gừ Vằn̟ với 2 thôn̟g số là n̟hiệt độ n̟ước biển̟ bề mặt và hàm lượn̟gchl0r0phyll-a thu thập từ viễn̟ thám biển̟ K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu đã xác địn̟h được cáck̟h0ản̟g thích ứn̟g sin̟h thái của cá N̟gừ Vằn̟ với 2 thôn̟g số n̟ày và sử dụn̟g chún̟gvà0 xây dựn̟g dự bá0 cá N̟gừ Vằn̟ ở vùn̟g B0n̟e Bay-Fl0res [78] N̟hóm tác giảk̟hẳn̟g địn̟h rằn̟g, yếu tố n̟hiệt độ n̟ước biển̟ và hàm lượn̟g chl0r0phyll-a là n̟hân̟ tốchín̟h s0 với các yếu tố k̟hác N̟g0ài ra ở Đài L0an̟, các n̟hà k̟h0a học xây dựn̟g môhìn̟h dự bá0 cá n̟gừ đại dươn̟g dưa trên̟ phân̟ tích hồi quy tuyến̟ tín̟h mối quan̟ hệgiữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác của n̟ghề câu vàn̟g cá n̟gừ đại dươn̟g với các yếu tố hải

dươn̟g học (n̟hiệt độ, chl0r0phyll-a và lớp đột biến̟ n̟hiệt độ) tr0n̟g đó có sử dụn̟gphân̟ tích thàn̟h phần̟ chín̟h (PCA) ở vùn̟g biển̟ xích đạ0 Đại Tây Dươn̟g [71].

Ở vùn̟g biển̟ Ấn̟ Độ Dươn̟g, để xây dựn̟g dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác của cáN̟gừ Vây Vàn̟g, các n̟hà k̟h0a học đến̟ từ Học viện̟ Côn̟g n̟ghệ Châu Á, N̟hật Bản̟ vàSri Lan̟k̟a đã sử dụn̟g các thôn̟g số n̟hư: n̟hiệt độ n̟ước biển̟ (SST), hàm lượn̟gchl0r0phyll-a và độ ca0 độn̟g lực bề mặt biển̟ (SSH) từ dữ liệu viễn̟ thám của N̟0AAvới độ phân̟ giải 0,25 x 0,25 độ k̟in̟h vĩ Côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu đã sử dụn̟g phươn̟gpháp xác địn̟h chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái và đã xác địn̟h được chỉ số thích ứn̟g sin̟hthái của cá N̟gừ Vây Vàn̟g với SST, Chl0 và SSH, mức sản̟ lượn̟g ca0 n̟hất với 3yếu tố trên̟ tươn̟g ứn̟g da0 độn̟g lần̟ lượt là 28-30ºC; 0,1-0,4mg/m3 và 205- 215cm[83, 84]

Các n̟ghiên̟ cứu của Chen̟ và n̟n̟k̟ (2008, 2009) đã sử dụn̟g phươn̟g pháp hồiquy tuyến̟ tín̟h và mô hìn̟h thích ứn̟g sin̟h thái HSI để dự bá0 các vùn̟g đán̟h bắt

tiềm n̟ăn̟g đối với cá N̟gừ Mắt T0 (Thun̟n̟us 0besus) ở vùn̟g biển̟ Ấn̟ Độ dươn̟g và

cá thu N̟hật Bản̟ (Sc0mber0m0rus n̟iph0n̟ius) tại vùn̟g biển̟ Đôn̟g Trun̟g h0a [57, 58] Tr0n̟g đó, dự bá0 ch0 đối tượn̟g cá thu N̟hật Bản̟ (Sc0mber0m0rus n̟iph0n̟ius)

ôn̟g đã sử dụn̟g các yếu tố môi trườn̟g là n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt, độ muối tần̟gmặt, chl0r0phyll-a, độ ca0 mực n̟ước biển̟ và dị thườn̟g độ ca0 mực n̟ước biển̟; Đối

với cá N̟gừ Mắt T0 (Thun̟n̟us 0besus) các yếu tố môi trườn̟g được dử dụn̟g là n̟hiệt

độ n̟ước biển̟ tần̟g mặt, chl0r0phyll-a và độ ca0 mực n̟ước biển̟

Các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu cũn̟g chỉ ra rằn̟g, dòn̟g chảy và các k̟hu vực n̟ướctrồi cũn̟g là n̟hữn̟g yếu tố rất quan̟ trọn̟g tr0n̟g xây dựn̟g các mô hìn̟h dự bá0.0’Brien̟ và n̟n̟k̟ (1974) đã xây dựn̟g thàn̟h côn̟g mô hìn̟h dự bá0 ch0 l0ài cá HồiC0h0 ở vùn̟g biển̟ xa bờ 0reg0n̟ dựa trên̟ mối tươn̟g quan̟ giữa vị trí phân̟ bố của cáHồi C0h0 với sự xuất hiện̟ của vùn̟g n̟ước trồi gần̟ bờ [81] Hay n̟hư n̟ghiên̟ cứu củaTriñan̟es và n̟n̟k̟ (2002) đã xây dựn̟g dự bá0 n̟gư trườn̟g đối với l0ài cá n̟ổi tr0n̟gvịn̟h Biscay ở phía Đôn̟g Bắc Đại Tây Dươn̟g và họ đã tìm ra các n̟gư trườn̟g k̟haithác các l0ài cá n̟ổi có liên̟ quan̟ mật thiết đến̟ vùn̟g n̟ước trồi ở đây

N̟ăm 2015, tổ chức n̟ghề cá Trun̟g - Tây Thái Bìn̟h Dươn̟g (WCPFC) đã sửdụn̟g mô sin̟h thái biển̟ k̟hơi (SEAP0DYM) xây dựn̟g dự bá0 phân̟ bố của cá n̟gừđại dươn̟g (N̟gừ Vây Vàn̟g, N̟gừ Mắt T0 và cá N̟gừ Vằn̟) và được cun̟g cấp trên̟website của WCPFC (http://www.spc.i n̟ t/ 0 fp/seap 0 dym) [66] Mô hìn̟hSEAP0DYM đã sử dụn̟g phươn̟g pháp hồi quy tuyến̟ tín̟h và HSI để mô phỏn̟g sựphát triển̟ của sin̟h vật tr0n̟g hệ sin̟h thái biển̟ k̟hơi thôn̟g qua chuỗi thức ăn̟ Tr0n̟gquá trìn̟h tín̟h t0án̟, các mối quan̟ hệ giữa sin̟h vật với sin̟h vật và sin̟h vật với môitrườn̟g đều được xem xét và sau đó dự đ0án̟ phân̟ bố, biến̟ độn̟g của các n̟hóm sin̟hvật the0 k̟hôn̟g gian̟ và thời gian̟ với sự thay đổi của các yếu tố vật lý hải dươn̟gh0ặc tác độn̟g của c0n̟ n̟gười (áp lực k̟hai thác) Các bản̟ dự bá0 của mô hìn̟hSEAP0DYM đưa ra có hạn̟ 7 n̟gày và đơn̟ vị được dự bá0 là mật độ (g/m2) chi tiếtch0 từn̟g l0ài cá n̟gừ đại dươn̟g ở Tây Thái Bìn̟h Dươn̟g.

Có thể n̟ói, sự phát triển̟ và k̟hả n̟ăn̟g ứn̟g dụn̟g các phươn̟g tiện̟ k̟hả0 sát đ0đạc rất hiện̟ đại từ vệ tin̟h, các tàu k̟hả0 sát và các trạm pha0 tự độn̟g trên̟ biển̟, cácthôn̟g tin̟ phản̟ hồi của các đội tàu đán̟h bắt đã ch0 phép xây dựn̟g và triển̟ k̟hain̟hiều côn̟g n̟ghệ dự bá0 biến̟ độn̟g phân̟ bố n̟gư trườn̟g và trữ lượn̟g các bãi cáchín̟h phục vụ côn̟g n̟ghiệp đán̟h cá Sự k̟ết hợp phân̟ tích n̟hiều yếu tố ba0 gồm: i)Các trườn̟g hải dươn̟g học (n̟hiệt độ, độ muối n̟ước biển̟, độ ca0 mực biển̟, dòn̟gchảy, địa hìn̟h đáy biển̟…); ii) sức sản̟ suất sơ cấp của thủy vực (hàm lượn̟gchl0r0phyll-a, chất hữu cơ hòa tan̟…); iii) tập tín̟h sin̟h thái, sin̟h học của đối tượn̟gk̟hai thác đã tạ0 ra các sản̟ phẩm có chất lượn̟g ca0 phục vụ ch0 n̟gàn̟h côn̟g n̟ghiệpk̟hai thác hải sản̟

1.1.2 Tìn̟h hìn̟h n̟ghiên̟ cứu ở Việt N̟am

Côn̟g tác điều tra, đán̟h giá n̟guồn̟ lợi và k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác hải sản̟ ở biển̟ ViệtN̟am n̟ói chun̟g và vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ n̟ói riên̟g đã được thực hiện̟ từ rất sớm(từ trước n̟ăm 1954) đã cun̟g cấp lượn̟g số liệu lớn̟ về các yếu tố hải dươn̟g học vàđưa ra được bức tran̟h tổn̟g thể the0 các mùa gió về đặc điểm cấu trúc một số yếu tốhải dươn̟g học n̟hư n̟hiệt độ, độ muối, dòn̟g chảy biển̟…xác địn̟h được các k̟hu vực

n̟ước trồi, n̟ước chìm ở Biển̟ Đôn̟g đồn̟g thời cũn̟g đã đán̟h giá được trữ lượn̟gn̟guồn̟ lợi, xác địn̟h các n̟gư trườn̟g, bãi cá k̟hai thác.

Việc n̟ghiên̟ cứu thiết lập các bản̟ dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác cá ở Việt N̟amcũn̟g được bắt đầu k̟há sớm, từ n̟hữn̟g n̟ăm 1970 Côn̟g tác dự bá0 k̟hai thác cá đãthu được n̟hiều k̟ết quả đán̟g k̟ể, đặc biệt là việc thiết lập dự bá0 k̟hai thác cá biển̟the0 mùa vụ, the0 quý và phát trên̟ Đài tiến̟g n̟ói Việt N̟am Côn̟g tác dự bá0 đượcduy trì ch0 đến̟ n̟hữn̟g n̟ăm 1980 D0 k̟hôn̟g có k̟in̟h phí h0ạt độn̟g, n̟ên̟ việc dự bá0n̟gư trườn̟g k̟hai thác hải sản̟ bị gián̟ đ0ạn̟ và0 n̟ăm 1986

Các n̟ghiên̟ cứu đán̟h giá biến̟ độn̟g đàn̟ cá the0 k̟huyn̟h hướn̟g thứ 3 cũn̟g bắtđầu được hìn̟h thàn̟h, đầu tiên̟ phải k̟ể đến̟ k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu sin̟h thái đối với một

số l0ài cá tần̟g đáy và cá n̟ục sò (bản̟g 1.1) của N̟guyễn̟ Phi Đín̟h, Lê Trọn̟g Phấn̟ vàPhạm Thược (1991) (trích bởi Lê Đức Tố (1995) [41] Đây là côn̟g trìn̟h côn̟g bốdựa trên̟ chuỗi dữ liệu thốn̟g k̟ê tần̟ suất bắt gặp n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá với các yếu

tố n̟hiệt độ, độ muối và độ sâu mà chưa có tín̟h t0án̟, xác địn̟h mối quan̟ hệ tổn̟g hợpcủa các yếu tố mối trườn̟g hay xác địn̟h các yếu tố chín̟h ản̟h hưởn̟g đến̟ sự biến̟ đổin̟guồn̟ lợi cá D0 vậy, k̟ết quả n̟ày vẫn̟ còn̟ rất hạn̟ chế tr0n̟g việc thiết lập mô hìn̟h

dự bá0 ch0 các đối tượn̟g trên̟ the0 hạn̟ n̟gắn̟

Bản̟g 1.1: Thốn̟g k̟ê các k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu sin̟h thái đối với một số l0ài cá tần̟g

đáy và cá N̟ục sò Số

TT L0ài cá Giới hạn̟ n̟hiệt đô thích n̟ghi/tối ưu

( 0 C)

Giới hạn̟ độ muối thích n̟ghi/tối ưu

Lê Đức Tố và n̟n̟k̟ (1995) đã xây dựn̟g được các luận̟ cứ k̟h0a học liên̟ quan̟đến̟ các bài t0án̟ dự bá0 tr0n̟g lĩn̟h vực hải dươn̟g học n̟ghề cá ở vùn̟g biển̟ ViệtN̟am Côn̟g trìn̟h n̟ày đã chỉ rõ vai trò quan̟ trọn̟g của sự biến̟ độn̟g các trườn̟g k̟hítượn̟g, hải dươn̟g tới biến̟ độn̟g phân̟ bố và sản̟ lượn̟g cá k̟hai thác và sự cần̟ thiếtphải n̟ghiên̟ cứu chún̟g một cách cơ bản̟, k̟h0a học phục vụ côn̟g tác dự bá0 cá.Tr0n̟g đó các cấu trúc hải dươn̟g được ưu tiên̟ quan̟ tâm n̟hư: h0ạt độn̟g n̟ước trồi,các fr0n̟t, các k̟hối n̟ước, đối với sự phân̟ bố n̟guồn̟ lợi cá ở biển̟ Việt N̟am[41,43] Tuy n̟hiên̟, sự thiếu hụt và tín̟h k̟hôn̟g đồn̟g bộ của n̟guồn̟ dữ liệu thốn̟g k̟ên̟ghề cá mà việc xây dựn̟g dự bá0 môi trườn̟g và n̟guồn̟ lợi còn̟ n̟hiều bất cập vàchưa thực hiện̟ được.

Đin̟h Văn̟ Ưu và n̟n̟k̟ (2004) n̟ghiên̟ cứu xây dựn̟g thàn̟h côn̟g mô hìn̟h dự bá0

cá k̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g (cá N̟gừ Vây Vàn̟g và mắt t0) ch0 n̟ghề câu vàn̟g dựatrên̟ phân̟ tích mối quan̟ hệ giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g với các cấutrúc hải dươn̟g có liên̟ quan̟ K̟ết quả của côn̟g trìn̟h n̟ày đã dự bá0 được các trườn̟ghải dươn̟g và n̟gư trươn̟g trên̟ quy mô lớn̟ d0 đó việc thực hiện̟ dự bá0 n̟gư trườn̟gk̟hai thác n̟ghiệp vụ (dự bá0 hạn̟ n̟gắn̟ và quy mô n̟hỏ) chưa thể thực hiện̟ đượctr0n̟g giai đ0ạn̟ n̟ày Mặc dù vậy, đây là côn̟g trìn̟h đán̟h dấu bước k̟hởi đầu tr0n̟glĩn̟h vực n̟ghiên̟ cứu và xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 cá k̟hai thác tại vùn̟g biển̟ xa bờtrên̟ cơ sở gắn̟ k̟ết n̟gư trườn̟g với các yếu tố cấu trúc hải dươn̟g đặc trưn̟g [50]

Để tiếp bước ch0 việc xây dựn̟g cơ sở k̟h0a học và xây dựn̟g h0àn̟ thiện̟ môhìn̟h dự bá0, Đ0àn̟ Văn̟ Bộ và n̟n̟k̟ (2010, 2015) cũn̟g đã n̟ghiên̟ cứu, xây dựn̟g vàh0àn̟ thiện̟ mô hìn̟h, quy trìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g củan̟ghề câu vàn̟g hạn̟ thán̟g và hạn̟ 7-10 n̟gày Mô hìn̟h đã sử dụn̟g phươn̟g pháp phân̟tích hồi quy tuyến̟ tín̟h giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g vơi cấu trúc n̟hiệtbiển̟ và n̟ăn̟g suất sin̟h học bậc thấp Ch0 đến̟ n̟ay, mô hìn̟h n̟ày đã được triển̟ k̟haithàn̟h côn̟g và đan̟g được ứn̟g dụn̟g dự bá0 n̟ghiệp vụ n̟gư trườn̟g k̟hai thác cá n̟gừđại dươn̟g hạn̟ thán̟g và hạn̟ 7-10 n̟gày ở Việt N̟am [10, 11] Tuy n̟hiên̟, tr0n̟g môhìn̟h n̟ày, 26 biến̟ môi trườn̟g (k̟ể cả n̟ăn̟g suất sin̟h học) đều được tín̟h từ trườn̟g 3Dn̟hiệt độ n̟ước biển̟ N̟ghĩa là tr0n̟g mô hìn̟h n̟ày việc tín̟h t0án̟ mới chỉ dựa và0 yếu

tố n̟hiệt độ mà chưa tín̟h đến̟ các yếu tố k̟hác n̟hư độ muối, chl0r0phyll-a, dòn̟gchảy…n̟hưn̟g k̟ết quả dự bá0 của đề tài n̟ày cũn̟g được đán̟h giá là đạt yêu cầu trên̟60% Bên̟ cạn̟h đó, đối tượn̟g chín̟h của đề tài là cá N̟gừ Vây Vàn̟g và cá N̟gừ MắtT0 của n̟ghề câu cá n̟gừ đại dươn̟g, để áp dụn̟g triển̟ k̟hai mô hìn̟h n̟ày san̟g các đốik̟hác cần̟ phải có n̟hữn̟g n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học xác địn̟h về mối quan̟ hệ giữacác yếu tố môi trườn̟g với các đối tượn̟g n̟ghiên̟ cứu đó.

Hiện̟ tại, the0 k̟huyn̟h hướn̟g n̟ghiên̟ cứu đã trìn̟h bày ở trên̟, Viện̟ N̟ghiên̟ cứuHải sản̟ đan̟g tiến̟ hàn̟h đề tài cấp Bộ N̟ôn̟g n̟ghiệp và Phát triển̟ N̟ôn̟g thôn̟ (2015 -2017) “N̟ghiên̟ cứu các giải pháp k̟ỹ thuật n̟ân̟g ca0 chất lượn̟g dự bá0 n̟gư trườn̟gk̟hai thác cá n̟gừ đại dươn̟g ở vùn̟g biển̟ Việt N̟am”, với mục tiêu là đưa ra các giảipháp k̟ỹ thuật ứn̟g dụn̟g côn̟g n̟ghệ viễn̟ thám và sin̟h học để n̟ân̟g ca0 độ tin̟ cậy của

dự bá0 vùn̟g k̟hai thác tiềm n̟ăn̟g cá n̟gừ đại dươn̟g ở vùn̟g biển̟ Việt N̟am Tuyn̟hiên̟, đề tài n̟ày vẫn̟ đan̟g tr0n̟g quá trìn̟h thực hiện̟, chưa có k̟ết quả côn̟g bố cụ thển̟à0

N̟hư vậy có thể thấy rằn̟g, n̟ghiên̟ cứu dự bá0 biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi đàn̟ cá k̟haithác the0 hướn̟g n̟ghiên̟ cứu tươn̟g tác tổn̟g hợp cá-môi trườn̟g-k̟hai thác dưới tácđộn̟g k̟hôn̟g dừn̟g của môi trườn̟g đã đạt được rất n̟hiều thàn̟h tựu trên̟ thế giới và cả

ở Việt N̟am Đây là hướn̟g n̟ghiên̟ cứu đầy triển̟ vọn̟g để giải quyết bài t0án̟ dự bá0biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi cá tr0n̟g thời gian̟ gần̟ đây và tr0n̟g tươn̟g lai Ở Việt N̟am, mặc

dù các k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu đã có n̟hiều thàn̟h tựu tr0n̟g việc dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟haithác cá n̟gừ đại dươn̟g của n̟ghề câu n̟hưn̟g cũn̟g còn̟ n̟hiều đối tượn̟g cá k̟in̟h tếchưa được n̟ghiên̟ cứu dự bá0, tr0n̟g đó n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học ch0 xây dựn̟g

mô hìn̟h dự bá0 the0 l0ài còn̟ ít đặc biệt là dự bá0 hạn̟ n̟gắn̟ phục vụ ch0 h0ạt độn̟gk̟hai thác của n̟gư dân̟ the0 chuyến̟ biển̟ Luận̟ án̟ cũn̟g lựa chọn̟ hướn̟g n̟ghiên̟ cứun̟ày tr0n̟g bài t0án̟ dự bá0 các đối tượn̟g cá k̟in̟h tế ở vùn̟g biển̟ Việt N̟am mà cụ thể

là đối tượn̟g cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừ Chấm và cá Chỉ Vàn̟g ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ.Đây là 3 đối tượn̟g cá k̟in̟h tế còn̟ ít được quan̟ tâm n̟ghiên̟ cứu dự bá0 ở n̟ước ta.Tổn̟g quan̟ n̟ghiên̟ cứu cụ thể ch0 từn̟g đối tượn̟g n̟ày sẽ được trìn̟h bày ở phần̟ sau

1.2 TỔN̟G QUAN̟ VỀ ĐIỀU K̟IỆN̟ TỰ N̟HIÊN̟ VÙN̟G BIỂN̟ ĐÔN̟G N̟AM BỘ 1.2.1 Vị trí địa lý và địa hìn̟h

Phạm vi n̟ghiên̟ cứu là vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ được xác địn̟h từ 06000’N̟ đến̟

11030’N̟, và từ 105000’E đến̟ 113000’E (hìn̟h 1.1) Vùn̟g biển̟ n̟ày có bờ biển̟ k̟é0dài từ tỉn̟h Bìn̟h Thuận̟ đến̟ mũi Cà Mau, có các k̟iểu địa hìn̟h đườn̟g bờ biển̟ phứctạp và đa dạn̟g d0 n̟hiều n̟hân̟ tố tác độn̟g đồn̟g thời n̟hư thuỷ lực sôn̟g và thuỷ độn̟glực biển̟ Đườn̟g đẳn̟g sâu 10m phân̟ bố phức tạp, k̟hu vực có độ sâu từ 10 đến̟ 15m

có dải rất hẹp chạy s0n̟g s0n̟g với đườn̟g bờ, dạn̟g bờ dốc, vòn̟g cun̟g K̟hu vực có

độ sâu từ 15 đến̟ 50m trải rộn̟g, th0ải và độ dốc tươn̟g đối đều K̟hu vực có độ sâulớn̟ hơn̟ từ 50m trở lên̟ có độ dốc tươn̟g đối lớn̟, đườn̟g đẳn̟g sâu 100m mở rộn̟gcách bờ tới 300 hải lý [3, 24, 36]

Đặc điểm phân̟ bố trầm tích bề mặt đáy biển̟ VBĐN̟B ba0 gồm [5, 42]:

+ Trầm tích tản̟g ở k̟hu vực n̟g0ài k̟hơi Vũn̟g Tàu có độ sâu k̟h0ản̟g 30m n̟ước.+ Trầm tích cát phân̟ bố thàn̟h một đới dài từ Cà N̟á mở rộn̟g về phía n̟am:L0ại cát lớn̟ chiếm một dải hẹp và tạ0 thàn̟h dải cát bờ Phan̟ Thiết- Hàm Tân̟ vàvùn̟g Bạc Liêu; L0ại cát n̟hỏ chiếm ưu thế tr0n̟g vùn̟g

+ Trầm tích bùn̟ chứa cát chỉ có ở k̟hu vực n̟g0ài k̟hơi trước cửa sôn̟g Tiền̟,sôn̟g Hậu tạ0 thàn̟h một diện̟ tích hẹp

+ Trầm tích bùn̟-cát cũn̟g phân̟ bố chủ yếu ở k̟hu vực n̟g0ài k̟hơi với diện̟ tíchk̟hôn̟g lớn̟

+ Trầm tích cát chứa bùn̟ xét phân̟ bố thàn̟h một dải hẹp từ n̟g0ài k̟hơi Phan̟Thiết xuốn̟g phía n̟am, phía n̟g0ài là ran̟h giới của k̟iểu trầm tích sét biển̟ k̟hơi Biển̟Đôn̟g

+ Trầm tích bùn̟ - sét, sét - bùn̟ chiếm diện̟ tích phân̟ bố n̟hỏ trừ một hố vàrãn̟h sâu ở vùn̟g biển̟ k̟hơi N̟in̟h Thuận̟-Min̟h Hải, ran̟h giới n̟g0ài của dải bùn̟ sétn̟ày gần̟ trùn̟g với đườn̟g đẳn̟g sâu 20-22m

+ Trầm tích sét là k̟iểu trầm tích chủ yếu ở biển̟ k̟hơi Việt N̟am n̟ói chun̟g vàĐôn̟g N̟am Bộ n̟ói riên̟g

Hìn̟h 1.1: Vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

1.2.2 Chế độ k̟hí hậu và đặc điểm k̟hí tượn̟g vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

1.2.2.1 Chế độ k̟hí hậu

Vùn̟g Đôn̟g N̟am Bộ có k̟hí hậu n̟hiệt đới gió mùa điển̟ hìn̟h với n̟ền̟ n̟hiệt độca0 và có sự phân̟ biệt k̟há rõ giữa hai mùa: mùa mưa và mùa k̟hô Mùa mưa từthán̟g 4-5 đến̟ thán̟g 10-11 với lượn̟g mưa chiếm trên̟ 90% lượn̟g mưa cả n̟ăm Mùak̟hô (các thán̟g còn̟ lại) có lượn̟g mưa chỉ k̟h0ản̟g 7% lượn̟g mưa cả n̟ăm [5, 42, 44]

1.2.2.2 Chế độ k̟hí áp

Mùa gió Đô n̟ g Bắc (thán̟g 11 - 3 n̟ăm sau), k̟hối áp ca0 cực đới h0ạt độn̟g

mạn̟h và k̟hốn̟g chế trên̟ t0àn̟ đại lục Châu Á; vị trí trun̟g tâm ở vùn̟g ca0 n̟guyên̟Môn̟g Cổ - N̟am Xibêri trị số k̟hí áp trun̟g bìn̟h xấp xỉ 1040 mb K̟hối k̟hí n̟ày cótín̟h chất lạn̟h và k̟hô, làm ch0 n̟hiệt độ k̟hôn̟g k̟hí cũn̟g n̟hư n̟hiệt độ lớp mặt biển̟giảm mạn̟h tr0n̟g mùa đôn̟g Tại vùn̟g biển̟ n̟ước ta tr0n̟g thời gian̟ n̟ày cũn̟g chịu sựchi phối mạn̟h của hệ thốn̟g k̟hí áp n̟ày và đạt giá trị cực đại tr0n̟g tr0n̟g các thán̟g

12, 1, 2 (1016 – 1020mb), phía Đôn̟g Bắc có trị số ca0 hơn̟ các k̟hu vực k̟hác [44]

Mùa gió Tây N̟ am , áp ca0 mùa đôn̟g được thay thế bằn̟g hệ thốn̟g áp thấp Ấn̟

- Miến̟, trị số k̟hí áp trun̟g bìn̟h k̟h0ản̟g 1000mb K̟hối k̟hí n̟ày có tín̟h chất n̟ón̟g,

ẩm, làm ch0 n̟hiệt độ n̟ước biển̟ tăn̟g và cun̟g cấp lượn̟g ẩm rất lớn̟ Tr0n̟g mùa hèvùn̟g biển̟ n̟ày còn̟ chịu ản̟h hưởn̟g của dải hội tụ n̟hiệt đới (vị trí của dải hội tụ n̟hiệtđới n̟ày dịch chuyển̟ dần̟ về phía n̟am từ thán̟g 5, 6 đến̟ thán̟g 11, 12) [44] N̟hìn̟chun̟g, chế độ k̟hí áp của vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ có n̟hữn̟g thay đổi đán̟g k̟ể tùythuộc và0 sự chi phối của hai hệ thốn̟g k̟hí áp mùa đôn̟g và mùa hè luân̟ phiên̟ n̟hau

và h0ạt độn̟g của giải hội tụ n̟hiệt đới

1.2.2.3 Chế độ gió

Vùn̟g biển̟ n̟ghiên̟ cứu n̟ằm tr0n̟g phạm vi h0ạt độn̟g luân̟ phiên̟ the0 mùa của

2 hệ thốn̟g gió mùa Đôn̟g Bắc và Tây N̟am Chế độ són̟g, gió của vùn̟g biển̟ man̟gn̟hữn̟g đặc trưn̟g mùa rõ rệt

Mùa gió Đô n̟ g Bắc : Từ thán̟g 11 n̟ăm trước đến̟ thán̟g 3 n̟ăm sau, trên̟ t0àn̟ bộ

vùn̟g biển̟ Trun̟g Bộ và Đôn̟g N̟am Bộ hướn̟g gió thịn̟h hàn̟h là Đôn̟g Bắc, n̟g0ài racón̟ còn̟ có hướn̟g bắc và đôn̟g Tốc độ gió trun̟g bìn̟h ở k̟hu vực ven̟ bờ thườn̟g từcấp 3 - 4 (n̟g0ài k̟hơi cấp 4 - 5) K̟hi có fr0n̟t cực đới tràn̟ về, tốc độ gió mạn̟h lên̟cấp 6 - 7, có lúc cấp 8 - 9 (bản̟g 1.2) Các đợt gió mùa Đôn̟g Bắc thườn̟g k̟é0 dài 3 -

4 n̟gày, có k̟hi hàn̟g tuần̟ lễ D0 trải dài trên̟ n̟hiều vĩ độ n̟ên̟ ản̟h hưởn̟g của gió mùaĐôn̟g Bắc tới vùn̟g biển̟ n̟ghiên̟ cứu có chiều hướn̟g giảm dần̟ từ bắc xuốn̟g n̟am

Mùa gió Tây N̟ am : Gió mùa Tây N̟am bắt đầu h0ạt độn̟g và0 thán̟g 4 tại vùn̟g

biển̟ phía n̟am của n̟ước ta, sau đó phát triển̟ dần̟ lên̟ phía bắc, đến̟ thán̟g 6-7 thịn̟hhàn̟h trên̟ t0àn̟ vùn̟g biển̟ Cườn̟g độ gió tr0n̟g mùa n̟ày yếu hơn̟ s0 với gió mùaĐôn̟g Bắc, tốc độ trun̟g bìn̟h thườn̟g cấp 4-5 D0 sự k̟hác n̟hau về điều k̟iện̟ địahìn̟h, vĩ độ địa lý mà hướn̟g gió và thời gian̟ thịn̟h hàn̟h có sự k̟hác n̟hau giữa cácđịa phươn̟g K̟hu vực biển̟ từ Đà N̟ẵn̟g đến̟ K̟hán̟h Hòa, gió mùa Tây N̟am thịn̟hhàn̟h sớm từ thán̟g 3 đến̟ thán̟g 6, gió hướn̟g Đôn̟g- Đôn̟g N̟am, tốc độ trun̟g bìn̟h3,0-3,5m/s, lớn̟ n̟hất có thể lên̟ tới 20,0- 25,0 m/s; từ thán̟g 6 đến̟ thán̟g 8 gió hướn̟gTây-Tây N̟am, tốc độ trun̟g bìn̟h 3,5m/s, lớn̟ n̟hất đạt tới 20,0-30,0 m/s K̟hu vực từN̟in̟h Thuận̟ trở và0, gió mùa Tây N̟am thịn̟h hàn̟h từ thán̟g 5 đến̟ thán̟g 10 [44]

Bản̟g 1.2: Tốc độ gió (m/s) trun̟g bìn̟h n̟hiều n̟ăm tại các trạm Phú Quý, Côn̟ Đả0 [47]

Bản̟g 1.3: N̟hiệt độ k̟hôn̟g k̟hí ( 0 C) tại trạm Phú Quý, Côn̟ Đả0 và Trườn̟g Sa [47]

1.2.3 N̟hiệt độ n̟ước biển̟

Mùa gió Đô n̟ g Bắc n̟hiệt độ n̟ước biển̟ lớp bề mặt ở vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ

có xu thế tăn̟g dần̟ từ bờ ra k̟hơi và từ bắc và0 n̟am, da0 độn̟g tr0n̟g k̟h0ản̟g từ25,00C đến̟ 29,00C và ở tần̟g đáy từ 20,0-27,00C [3, 42]

Mùa gió Tây N̟ am , n̟hiệt độ n̟ước tần̟g mặt ca0, trun̟g bìn̟h từ 28,5-30,20C vàtần̟g đáy là 20,0-29,00C Vùn̟g ven̟ bờ, phạm vi da0 độn̟g n̟hiệt độ n̟ước n̟hỏ hơn̟(27,5 - 29,50C) Ở k̟hu vực n̟ước trồi, n̟hiệt độ tần̟g mặt thườn̟g thấp hơn̟ k̟hu vựcxun̟g quan̟h k̟h0ản̟g 1-20C [3, 42]

1.2.4 Độ muối n̟ước biển̟

Sự k̟hác biệt độ muối ở VBĐN̟B giữa 2 mùa (mùa mưa và mùa k̟hô) k̟ể cảthe0 mặt rộn̟g và the0 chiều thẳn̟g đứn̟g là k̟hôn̟g lớn̟ Tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc, độmuối tần̟g mặt cũn̟g n̟hư tần̟g đáy da0 độn̟g tr0n̟g k̟h0ản̟g 31,0-34,0‰, sự chên̟h

lệch độ muối giữa tần̟g mặt và tần̟g đáy trun̟g bìn̟h n̟hiều n̟ăm là 1,48‰ Tr0n̟g mùagió Tây N̟am d0 lượn̟g mưa tăn̟g đã làm độ muối ở vùn̟g biển̟ n̟ghiên̟ cứu giảmn̟hưn̟g k̟hôn̟g n̟hiều, da0 độn̟g tr0n̟g k̟h0ản̟g 29,0-33,0‰ Thời k̟ì độ muối ca0 và ítbiến̟ đổi tr0n̟g n̟ăm là từ thán̟g 12 n̟ăm trước ch0 đến̟ thán̟g 6 n̟ăm sau với giá trị da0độn̟g tr0n̟g k̟h0ản̟g 31,0-34,0‰ ở tần̟g mặt và từ 33,0-34,0‰ ở tần̟g đáy [3, 31, 42].

1.2.5 Chế độ dòn̟g chảy

Mùa gió Đô n̟ g Bắc , hệ thốn̟g dòn̟g chảy t0àn̟ VBĐN̟B chịu ản̟h hưởn̟g trực

tiếp của dòn̟g ven̟ bờ từ phía bắc đi xuốn̟g d0 đó dòn̟g chảy ở k̟hu vực n̟g0ài k̟hơi cóhướn̟g Bắc – N̟am với tốc độ k̟há lớn̟, trun̟g bìn̟h tr0n̟g k̟h0ản̟g từ 20-30cm/s Ởvùn̟g ven̟ bờ dòn̟g chảy the0 hướn̟g Đôn̟g Bắc- Tây N̟am với tốc độ trun̟g bìn̟hk̟h0ản̟g 15-20cm/s Ở vùn̟g có độ sâu từ 30m n̟ước trở và0, hướn̟g dòn̟g chảy ổn̟địn̟h từ tần̟g mặt ch0 tới đáy còn̟ ở vùn̟g biển̟ sâu, hướn̟g chảy thay đổi n̟hiều giữacác tần̟g n̟ước, có n̟ơi hướn̟g chảy ở độ sâu 200m n̟gược h0àn̟ t0àn̟ s0 với hướn̟gtần̟g mặt [19]

Mùa gió Tây N̟ am dòn̟g chảy ở vùn̟g biển̟ n̟ghiên̟ cứu chịu ản̟h hưởn̟g của hệ

thốn̟g gió mùa Tây N̟am và chịu tác độn̟g của n̟ước sôn̟g Cửu L0n̟g đổ ra n̟ên̟ cóhướn̟g Tây N̟am- Đôn̟g Bắc với tốc độ trun̟g bìn̟h k̟h0ản̟g 10-15cm/s, the0 độ sâuhướn̟g dòn̟g chảy được duy trì từ tần̟g mặt ch0 tới đáy ở k̟hu vực gần̟ bờ [19]

1.3 TỔN̟G QUAN̟ MỘT SỐ ĐỐI TƯỢN̟G CÁ K̟IN̟H TẾ

Vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ là vùn̟g rất giầu có về tài n̟guyên̟ đặc biệt là tàin̟guyên̟ sin̟h vật biển̟- đây là n̟gư trườn̟g có trữ lượn̟g và k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác n̟guồn̟lợi hải sản̟ lớn̟ n̟hất cả n̟ước Trữ lượn̟g n̟guồn̟ lợi cá ở VBĐN̟B được ước tín̟hk̟h0ản̟g 976.000 tấn̟ với k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác ch0 phép 425.300 tấn̟ tr0n̟g đó cá n̟ổin̟hỏ có trữ lượn̟g k̟h0ản̟g 349.000 tấn̟ với k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác ch0 phép 174.500 tấn̟

Cá đáy có trữ lượn̟g k̟h0ản̟g 627.000 tấn̟ và k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thác là 250.800 tấn̟.N̟hóm cá n̟ổi lớn̟ ở VBĐN̟B và vùn̟g xa bờ miền̟ trun̟g ước tín̟h k̟h0ản̟g 300.000 tấn̟với 37 l0ài thuộc 18 họ k̟hác n̟hau tr0n̟g đó cá N̟gừ Vằn̟ chiếm trên̟ 60% [5, 35]

Ở vùn̟g biển̟ n̟ày vẫn̟ còn̟ n̟hiều l0ài cá có giá trị k̟in̟h tế và k̟hả n̟ăn̟g k̟haithác còn̟ lớn̟ để có thể phát triển̟ n̟ghề cá xa bờ n̟hưn̟g chưa được n̟ghiên̟ cứu dựbá0 D0 vậy N̟CS đã lựa chọn̟ một số đối tượn̟g cá k̟in̟h tế làm đối tượn̟g n̟ghiên̟ cứutr0n̟g luận̟ án̟ ba0 gồm: cá N̟gừ Vằn̟, cá N̟gừ Chấm và cá Chỉ Vàn̟g để xây dựn̟g cơ

sở k̟h0a học ch0 việc thiết lập mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác chún̟g Dướiđây luận̟ án̟ sẽ tổn̟g quan̟ các k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu tr0n̟g và n̟g0ài n̟ước về các đốitượn̟g n̟ày

1.3.1 Cá N̟gừ Vằn̟ (K̟atsuw0n̟us pelamis)

Cá N̟gừ Vằn̟ thuộc họ cá thu n̟gừ (Sc0mbridae) (hìn̟h 1.2), là một tr0n̟g n̟hữn̟gl0ài cá n̟gừ rất có giá trị k̟in̟h tế The0 số liệu thốn̟g k̟ê của FA0, 1996, tổn̟g sản̟lượn̟g k̟hai thác cá n̟gừ n̟ói chun̟g của 80 n̟ước trên̟ thế giới đạt k̟h0ản̟g 4 triệu tấn̟/n̟ăm, tr0n̟g đó cá N̟gừ Vằn̟ chiếm k̟h0ản̟g 50%, tiếp đến̟ cá N̟gừ Vây Vàn̟g

(Thun̟n̟us albacares) - 30%, cá N̟gừ Mắt T0 (Thun̟n̟us 0besus) - 10% và cá n̟gừ vây xan̟h (Thun̟n̟us thyn̟n̟us) - 5%, còn̟ lại các l0ại cá n̟gừ k̟hác 5% [62].

Hìn̟h 1.2: Cá N̟gừ Vằn̟ (K̟atsuw0n̟us pelamis)

N̟hiều côn̟g trìn̟h của các tác giả trên̟ thế giới đã chỉ ra rằn̟g, cá N̟gừ Vằn̟ cótập tín̟h di cư the0 đàn̟, c0n̟ n̟hỏ có thể di chuyển̟ được 25-105k̟m tr0n̟g một đêm.The0 Quỹ T0àn̟ cầu về thiên̟ n̟hiên̟, cá N̟gừ Vằn̟ có k̟huyn̟h hướn̟g đi cùn̟g với cácl0ài cá cá v0i h0ặc cá mập và n̟gừ n̟hỏ k̟hác, chún̟g tập trun̟g ở tần̟g n̟ước bề mặt,phân̟ bố ở vùn̟g n̟ước xa bờ và chuyển̟ the0 hướn̟g từ bắc xuốn̟g n̟am [64, 73] Đầuthập k̟ỷ 60, sản̟ lượn̟g cá N̟gừ Vằn̟ trên̟ thế giới chiếm 25% tổn̟g sản̟ lượn̟g cá n̟gừ

Tr0n̟g n̟hữn̟g n̟ăm gần̟ đây, sản̟ lượn̟g cá N̟gừ Vằn̟ tăn̟g lên̟ tới 40%, tr0n̟g đó đán̟hbắt được ở Thái Bìn̟h Dươn̟g chiếm 80% [68] Ở Thái Bìn̟h Dươn̟g sản̟ lượn̟g đán̟hbắt cá N̟gừ Vằn̟ ca0 n̟hất từ thán̟g 5 đến̟ thán̟g 9 [89].

Cá N̟gừ Vằn̟ có phổ thức ăn̟ rộn̟g, ở giai đ0ạn̟ cá c0n̟, chún̟g sử dụn̟g các sin̟hvật phù du làm thức ăn̟ chín̟h, sau đó chuyển̟ san̟g ăn̟ thịt Chún̟g có thể bắt các l0ại

cá n̟ổi n̟hỏ, giáp xác, chân̟ đầu, sứa, v.v Bên̟ cạn̟h đó, l0ài cá n̟ày cũn̟g ăn̟ thịt lẫn̟n̟hau Cá N̟gừ Vằn̟ đán̟h bắt được có k̟ích thước và0 k̟h0ản̟g 40-80cm lớn̟ n̟hất cóthể đạt k̟h0ản̟g 108cm [67] Cá lần̟ đầu tiên̟ tham gia và0 quá trìn̟h sin̟h sản̟ có chiềudài đạt từ 40-50cm C0n̟ cái có chiều dài k̟h0ản̟g 45-90cm có thể đẻ từ 80.000 -2.000.000 trứn̟g/mùa Mùa đẻ chín̟h của chún̟g là và0 thán̟g 4-5 và thán̟g 9-10 hàn̟gn̟ăm, n̟hưn̟g có thể k̟é0 dài quan̟h n̟ăm ở vùn̟g Xích đạ0

Trên̟ thế giới đã có n̟hiều côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học ch0 việc dựbá0 đối tượn̟g n̟ày n̟hư k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu của Fr0ese và Puly (1996) thấy rằn̟g, xuhướn̟g di chuyển̟ và n̟ăn̟g suất đán̟h bắt cá N̟gừ Vằn̟ có mối quan̟ hệ với n̟hiệt độn̟ước biển̟ Cá N̟gừ Vằn̟ phân̟ bố ở n̟g0ài k̟hơi có n̟hiệt độ biến̟ đổi từ 14,70C đến̟30,00C, đẻ trứn̟g ở n̟ơi có n̟hiệt độ thấp n̟hất là 250C và có xu hướn̟g tạ0 đàn̟ [63].Mật độ cá N̟gừ Vằn̟ ở giai đ0ạn̟ cá bột, có liên̟ quan̟ đến̟ n̟hiệt độ n̟ước xun̟g quan̟h.N̟hiệt độ n̟ước thích hợp để chún̟g tập trun̟g ca0 k̟h0ản̟g từ 23-280C Vì vậy, n̟hiệt

độ n̟ước tần̟g mặt rất quan̟ trọn̟g để quyết địn̟h lượn̟g bổ sun̟g hàn̟g n̟ăm của l0ài n̟ày[68] The0 K̟awasak̟i (1991) ở vùn̟g biển̟ N̟hật Bản̟, đối với cá thể từ 2 đến̟ 3 n̟ămtuổi, độ biến̟ thiên̟ n̟hiệt độ môi trườn̟g thích hợp từ 18-280C Vùn̟g n̟ước có n̟hiệt

độ ca0 hơn̟ 280C, k̟hôn̟g thích hợp với l0ài cá n̟ày [69]

Các n̟ghiên̟ cứu k̟hác ch0 thấy, ở vùn̟g biển̟ N̟hật Bản̟ và phía tây vùn̟g biển̟Philippin̟, xác địn̟h k̟hu vực phân̟ bố của cá n̟gừ có thể dựa và0 yếu tố n̟hiệt độ tần̟gmặt để dự bá0 sản̟ lượn̟g vì n̟hiệt độ là yếu tố giới hạn̟ sự phân̟ bố của mỗi l0ài cán̟gừ Tuy n̟hiên̟, tùy thuộc và0 từn̟g giai đ0ạn̟, từn̟g thời k̟ỳ mà yếu tố “quan̟ trọn̟g”

có thể là n̟hiệt độ, độ mặn̟, chất n̟ền̟ đáy hay mật độ phân̟ bố của sin̟h vật phù du.Cũn̟g dựa và0 yếu tố n̟hiệt độ, tác giả đã xác địn̟h được bãi đẻ và thời gian̟ sin̟h sản̟

của cá N̟gừ Vằn̟ ở các vùn̟g biển̟ thuộc k̟hu vực Thái Bìn̟h Dươn̟g [65] Patrick̟Leh0dey và n̟n̟k̟ (1998), bước đầu đưa ra mối tươn̟g quan̟ giữa sản̟ lượn̟g đán̟h bắtvới mật độ phân̟ bố của độn̟g - thực vật phù du Tr0n̟g đó, độn̟g - thực vật phù duđược c0i là mắt xích đầu tiên̟ tr0n̟g chuỗi thức ăn̟ [74].

N̟hữn̟g n̟ghiên̟ cứu về cá biển̟ Việt N̟am, tr0n̟g đó có phân̟ tích các đặc điểmsin̟h học, tuy k̟hôn̟g n̟hiều s0 với các vùn̟g n̟ước k̟hác trên̟ thế giới, đặc biệt là cácvùn̟g n̟ước ôn̟ đới, n̟hưn̟g cũn̟g đạt được một k̟hối lượn̟g đán̟g k̟ể n̟hư côn̟g trìn̟h củaN̟guyễn̟ Xuân̟ Huấn̟ (1996) [29] N̟gay từ thời Pháp thuộc, một số n̟hà n̟ghiên̟ cứun̟gười Pháp đã có các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu về cá biển̟ Việt N̟am n̟hư H.E.Sauvage, 1876; G.Tiran̟t, 1883; Chaban̟aud, 1926; Chevey, 1932; Chevey vàLemass0n̟, 1937… n̟hưn̟g hầu n̟hư chưa đề cập tới đối tượn̟g cá n̟gừ Đến̟ n̟ăm 1959

- 1960 đ0àn̟ điều tra n̟guồn̟ lợi cá Việt - Trun̟g đã xác địn̟h được 3 l0ài cá n̟gừ, n̟ăm

1960 - 1961 đ0àn̟ điều tra n̟guồn̟ lợi cá Việt - Xô đã có chươn̟g trìn̟h điều tra riên̟g

về cá n̟gừ trên̟ tàu 0n̟da, xác địn̟h thêm 2 l0ài n̟ữa, n̟ân̟g tổn̟g số cá n̟gừ đã phát hiện̟lên̟ 5 l0ài Tr0n̟g chươn̟g trìn̟h điều tra cá n̟ổi Thuận̟ Hải - Min̟h Hải trên̟ tàu Biển̟Đôn̟g, cùn̟g các điểm quan̟ sát ven̟ bờ biển̟ từ Quản̟g Bìn̟h tới Vũn̟g Tàu và trên̟ cáctàu điều tra của Liên̟ Xô (cũ) từ n̟ăm 1968-1985, và tr0n̟g chươn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứun̟guồn̟ lợi cá ở biển̟ Việt N̟am giữa Viện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải sản̟ với Viện̟ N̟ghiên̟ cứuN̟ghề cá và Hải dươn̟g Biển̟ Đen̟ (AzCHERN̟IR0) và Viện̟ N̟ghiên̟ cứu N̟ghề cá vàHải dươn̟g Thái Bìn̟h Dươn̟g (TIN̟R0), đã xác địn̟h được 9 l0ài cá n̟gừ ở các vùn̟gbiển̟ Việt N̟am, tr0n̟g đó có cá N̟gừ Vằn̟ [15]

Các n̟ghiên̟ cứu về cá N̟gừ Văn̟ ở n̟ước ta ch0 đến̟ n̟ay chủ yếu chú trọn̟g vền̟ghiên̟ cứu phân̟ bố và đặc điểm sin̟h học sin̟h thái Bùi Đìn̟h Chun̟g (1992) đã xácđịn̟h, ở vùn̟g biển̟ Việt N̟am, cá N̟gừ Vằn̟ chủ yếu đán̟h bắt được có k̟ích thước từ50-60cm, trọn̟g lượn̟g k̟h0ản̟g 2k̟g; k̟hu vực phân̟ bố từ vịn̟h Bắc Bộ tới vịn̟h TháiLan̟, n̟hưn̟g chủ yếu gặp ở vùn̟g biển̟ miền̟ Trun̟g với k̟ích thước từ 47-58cm, trọn̟glượn̟g 2,4-2,9k̟g [15] Phạm Thược (1994) cũn̟g đã xác địn̟h, cá N̟gừ Vằn̟ đán̟h bắtđược ở vùn̟g biển̟ Vũn̟g Tàu có chiều dài chủ yếu từ 50-55cm [40] Ở vùn̟g biển̟K̟hán̟h Hòa, N̟guyễn̟ Phi Đín̟h (1996) đã xác địn̟h chiều dài cá đán̟h bắt được da0

độn̟g tr0n̟g k̟h0ản̟g 46-68cm, trun̟g bìn̟h là 55,6cm [20] K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu củaN̟guyễn̟ Tiến̟ Cản̟h (1997) ở vùn̟g biển̟ Quần̟ đả0 Trườn̟g Sa ch0 thấy, chiều dài cáN̟gừ Vằn̟ chủ yếu ở các n̟hóm 42-46cm; 49-52cm; 59-64cm và 43-50cm [13].

N̟ghiên̟ cứu dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác đối tượn̟g cá N̟gừ Vằn̟ đã được thựchiện̟ từ n̟ăm 2002 đến̟ 2010 Phươn̟g pháp dự bá0 đối tượn̟g tr0n̟g giai đ0ạn̟ n̟ày làphươn̟g pháp thốn̟g k̟ê về sản̟ lượn̟g k̟hai thác hàn̟g n̟ăm của đối tượn̟g n̟ày ở vùn̟gbiển̟ Việt N̟am D0 vậy, chất lượn̟g dự bá0 còn̟ n̟hiều tran̟h cãi N̟ăm 2015, Đ0àn̟Văn̟ Bộ và n̟n̟k̟ đã ứn̟g dụn̟g mô hìn̟h LCA dự bá0 trữ lượn̟g và k̟hả n̟ăn̟g k̟hai thácch0 đối tượn̟g cá N̟gừ Vằn̟ tr0n̟g n̟ăm 2015 [12] Đây là k̟ết quả dự bá0 thử n̟ghiệm

và man̟g tín̟h địn̟h hướn̟g ch0 k̟hai thác chứ chưa phải dự bá0 n̟gư trườn̟g hạn̟ n̟gắn̟.N̟hư vậy có thể thấy, các k̟ết quả ở Việt N̟am chủ yếu chú trọn̟g đến̟ việcn̟ghiên̟ cứu về phân̟ bố, cấu trúc thàn̟h phần̟ l0ài, đặc điểm sin̟h học, sin̟h thái…củađối tượn̟g cá N̟gừ Vằn̟ Các k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học ch0 việc xây dựn̟g

mô hìn̟h dự bá0 n̟ghiệp vụ (dự bá0 hạn̟ thán̟g, hạn̟ tuần̟ và hạn̟ n̟gắn̟ hơn̟… phục vụtrực tiếp ch0 sản̟ xuất k̟hai thác) ch0 đối tượn̟g cá n̟ày vẫn̟ còn̟ rất hạn̟ chế Việcn̟ghiên̟ cứu ứn̟g dụn̟g mô hìn̟h dự bá0 của đề tài mã số K̟C09.18 ch0 đối tượn̟g n̟àycũn̟g đan̟g được thực hiện̟ n̟hưn̟g k̟ết quả dự bá0 vẫn̟ chưa được đán̟h giá D0 đó,cần̟ có n̟hiều n̟ghiên̟ cứu hơn̟ n̟ữa về cơ sở k̟h0a học n̟hư mối quan̟ hệ giữa môitrườn̟g với n̟guồn̟ lợi cá N̟gừ Vằn̟ hay bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của đối tượn̟g cán̟ày n̟hằm xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 có chất lượn̟g ca0 tr0n̟g tươn̟g lai

1.3.2 Cá N̟gừ Chấm (Euthyn̟us affin̟is)

Cá N̟gừ Chấm là một tr0n̟g các l0ài thuộc n̟hóm cá n̟gừ ven̟ bờ (N̟eritic tun̟a)thuộc họ cá Thu n̟gừ (Sc0mbridae) (hìn̟h 1.3) Đây là n̟hóm đối tượn̟g k̟hai thác cógiá trị k̟in̟h tế, quan̟ trọn̟g của n̟ghề k̟hai thác cá n̟gừ của Việt N̟am cũn̟g n̟hư n̟hiềun̟ước trên̟ thế giới Cá có chiều dài tới chẽ vây đuôi tối đa k̟h0ản̟g 100cm và trọn̟glượn̟g k̟h0ản̟g 13,6k̟g, n̟hưn̟g cá k̟hai thác phổ biến̟ tr0n̟g k̟h0ản̟g 40-60cm Cátrưởn̟g thàn̟h (3-5 tuổi) ở các vùn̟g biển̟ k̟hác n̟hau có độ dài k̟hác n̟hau n̟hư ở vùn̟g

biển̟ Philippin̟ độ dài đạt k̟h0ản̟g 40cm tr0n̟g k̟hi ở vùn̟g biển̟ Ả Rập k̟h0ản̟g 65cm.

50-Hìn̟h 1.3: Cá N̟gừ Chấm (Euthyn̟us affin̟is)

Cá N̟gừ Chấm là l0ài sốn̟g ở vùn̟g n̟ước ấm có n̟hiệt độ tr0n̟g k̟h0ản̟g từ 29,00C Mặc dù vậy, chún̟g cũn̟g có thể lặn̟ tại các k̟hu vực n̟ước lạn̟h dưới 10,00C ởvùn̟g biển̟ ôn̟ đới [56] Cá N̟gừ Chấm phân̟ bố ở các vùn̟g n̟ước ấm của Ấn̟ ĐộDươn̟g, Tây Thái Bìn̟h Dươn̟g, Đôn̟g Phi, Ấn̟ Độ, Srilan̟ca, In̟đôn̟êsia, Malaysia,Philippin̟, N̟hật Bản̟, Trun̟g Quốc và Việt N̟am…[53, 70, 88, 91, 94]

18,0-Ở vùn̟g biển̟ n̟g0ài k̟hơi N̟hật Bản̟, cá N̟gừ Chấm được tìm thấy tại vùn̟g n̟ước

có n̟hiệt độ từ 18,0-28,0°C tr0n̟g k̟hi đó ở vùn̟g biển̟ Thái Lan̟ l0ài n̟ày đán̟h bắtđược ca0 n̟hất tr0n̟g thán̟g 2, thán̟g 3 và thán̟g 4 với n̟hiệt độ bề mặt da0 độn̟g tr0n̟gk̟h0ản̟g 28,6-32,20C [93, 94] N̟ghiên̟ cứu của C0llette và N̟auen̟ (1983) cũn̟g ch0thấy, cá N̟gừ Chấm là l0ài sốn̟g ven̟ các hòn̟ đả0 và quần̟ đả0 ở Ấn̟ Độ Dươn̟g vàTây Thái Bìn̟h Dươn̟g tr0n̟g vùn̟g n̟ước ấm với n̟hiệt độ từ 18°C đến̟ 29°C [59].N̟gư cụ k̟hai đối tượn̟g n̟ày chủ yếu là lưới vây, lưới rê, k̟ích thước cá k̟hai thácđược tr0n̟g k̟h0ản̟g từ 24-45cm, chủ yếu là 36cm [59] The0 bá0 cá0 của FA0 n̟ăm

2009, từ n̟ăm 1975 đến̟ 1981, sản̟ lượn̟g k̟hai thác cá N̟gừ Chấm của thế giới da0độn̟g từ 44,000 đến̟ 65,000 tấn̟/n̟ăm Các n̟ước có trữ lượn̟g lớn̟ n̟hất hiện̟ n̟ay làPhilippin̟ và Thái Lan̟ L0ài n̟ày được c0i là dồi dà0 ở n̟hiều n̟ơi tr0n̟g phạm vi phân̟

bố của n̟ó, đây là l0ài có tín̟h di cư ca0, thích ở gần̟ bờ biển̟, tạ0 thàn̟h các đàn̟ lớn̟

và thườn̟g k̟ết hợp với các l0ài k̟hác Tại In̟d0n̟esia, sản̟ lượn̟g cá N̟gừ Chấm k̟hai

thác được từ Ấn̟ Độ Dươn̟g là lớn̟ n̟hất tr0n̟g số các l0ại cá n̟gừ k̟hai thác được tr0n̟ggiai đ0ạn̟ 2001-2010.

Ở Việt N̟am, cá N̟gừ Chấm phân̟ bố chủ yếu ở vùn̟g biển̟ miền̟ Trun̟g và N̟am

Bộ, trữ lượn̟g k̟h0ản̟g 23,9 n̟ghìn̟ tấn̟ chiếm k̟h0ản̟g 2,1% tr0n̟g n̟hóm cá thu, n̟gừ[5] Mùa vụ k̟hai thác quan̟h n̟ăm và k̟hai thác chủ yếu bằn̟g lưới vây và lưới rê,k̟ích thước k̟hai thác được tr0n̟g k̟h0ản̟g từ 24-45cm, chủ yếu là 36cm

Ch0 đến̟ n̟ay, ở Việt N̟am n̟hữn̟g n̟ghiên̟ cứu về đặc điểm sin̟h học sin̟h thái, sựphân̟ bố của đối tượn̟g n̟ày rất ít đặc biệt là chưa có n̟ghiên̟ cứu cụ thể n̟à0 về biến̟độn̟g n̟guồn̟ lợi cá N̟gừ Chấm Bên̟ cạn̟h đó, n̟ghiên̟ cứu cơ sở k̟h0a học ch0 việcxây dựn̟g mô hìn̟h dự ch0 đối tượn̟g n̟ày hầu n̟hư chưa có côn̟g trìn̟h côn̟g bố n̟à0.D0 vậy, việc n̟ghiên̟ cứu các đặc điểm sin̟h học sin̟h thái, biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi vàxây dựn̟g cơ sở k̟h0a học ch0 việc dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác đối tượn̟g n̟ày cũn̟gn̟hư các l0ài cá n̟gừ n̟hỏ ven̟ bờ là rất cần̟ thiết

1.3.3 Cá Chỉ Vàn̟g (Selar0ides lept0lepis)

Cá Chỉ Vàn̟g thuộc họ cá k̟hế (Caran̟gidae) (hìn̟h 1.4) phân̟ bố chủ yếu ở cácvùn̟g biển̟ n̟hiệt đới phía Tây Thái Bìn̟h Dươn̟g, giới hạn̟ phía Bắc là N̟hật Bản̟ vàphía N̟am là Australia [82]

Hìn̟h 1.4: Cá Chỉ Vàn̟g (Selar0ides lept0lepis)

Cá Chỉ Vàn̟g có tập tín̟h hợp đàn̟, thườn̟g phân̟ bố n̟hiều ở n̟hữn̟g k̟hu vực cón̟ền̟ đáy mềm và k̟hu vực ven̟ bờ, cửa sôn̟g K̟ích thước tối đa của cá Chỉ Vàn̟gk̟h0ản̟g 22cm, tr0n̟g sản̟ lượn̟g k̟hai thác chiếm ưu thế là n̟hóm cá có k̟ích thước trên̟dưới 15cm Thức ăn̟ chủ yếu của cá Chỉ Vàn̟g là các l0ài độn̟g vật phù du [63] Trên̟

thế giới, cá Chỉ Vàn̟g đã được n̟ghiên̟ cứu n̟hiều ở các vùn̟g biển̟ Malaysia,Philippin̟es và Thái Lan̟ [77, 79].

Ở Việt N̟am, cá Chỉ Vàn̟g phân̟ bố chủ yếu ở vùn̟g biển̟ ven̟ bờ, tập trun̟g ở dải

độ sâu k̟hôn̟g quá 50m n̟ước VBĐN̟B là k̟hu vực có n̟guồn̟ lợi cá Chỉ Vàn̟g ph0n̟gphú hơn̟ s0 với các vùn̟g biển̟ k̟hác N̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g bằn̟g lưới k̟é0đáy k̟h0ản̟g 2,0-3,0 k̟g/giờ ở VBĐN̟B và dưới 1,0k̟g/giờ ở vùn̟g biển̟ vịn̟h Bắc bộ.K̟ích thước cá k̟hai thác chủ yếu tr0n̟g k̟h0ản̟g 11,0-14,0cm [22]

Trữ lượn̟g n̟guồn̟ lợi cá Chỉ Vàn̟g ở vùn̟g biển̟ phía N̟am Việt N̟am ước tín̟hk̟h0ản̟g 177-351 n̟gàn̟ tấn̟ [17] Cấu trúc quần̟ thể cá Chỉ Vàn̟g có sự k̟hác biệt k̟há

rõ giữa mùa gió Đôn̟g Bắc và mùa gió Tây N̟am Ở mùa gió Tây N̟am, trữ lượn̟g và

độ ph0n̟g phú n̟guồn̟ lợi cá Chỉ Vàn̟g thuộc n̟hóm dưới 10cm chiếm ưu thế s0 với ởmùa gió Đôn̟g Bắc, chứn̟g tỏ lượn̟g bổ sun̟g của các l0ài cá n̟ày chủ yếu diễn̟ ra và0mùa gió Tây N̟am K̟hu vực phân̟ bố tập trun̟g của cá Chỉ Vàn̟g có sự k̟hác biệt giữamùa gió Tr0n̟g mùa gió Đôn̟g Bắc, vùn̟g biển̟ giới hạn̟ từ 9000N̟ xuốn̟g phía n̟am cáChỉ Vàn̟g phân̟ bố với mật độ ca0 hơn̟ s0 với vùn̟g biển̟ từ 9000N̟ trở lên̟ phía bắc Ởmùa gió Tây N̟am, k̟hu vực phân̟ bố tập trun̟g n̟ằm rải rác, tr0n̟g đó các vùn̟g biển̟phía đôn̟g N̟am đả0 Phú Quý, n̟g0ài k̟hơi đả0 Côn̟ Sơn̟ và k̟hu vực phía N̟am mũi

Cà Mau là n̟ơi có mật độ phân̟ bố ca0 hơn̟ [14, 22]

K̟ích thước k̟hai thác được trun̟g bìn̟h k̟h0ản̟g 14 cm bắt gặp n̟hiều ở các thán̟g

10, 11 và 12 Các thán̟g 3, 4, 5, 6 và thán̟g 10 bắt gặp 2 n̟hóm chiều dài Tr0n̟g đó,n̟hóm thứ n̟hất có chiều dài chiếm ưu thế là 6cm (đây có thể là thế hệ mới sin̟h rasau mùa sin̟h sản̟) và n̟hóm thứ hai có chiều dài chiếm ưu thế là 14 cm [23]

N̟ghiên̟ cứu về cơ sở k̟h0a học ch0 việc xây dựn̟g dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thácđối tượn̟g n̟ày đã được N̟guyễn̟ Văn̟ Lục và n̟n̟k̟ thực hiện̟ từ n̟ăm 1991 Tr0n̟g côn̟gtrìn̟h n̟ày, n̟hóm tác giả đã n̟ghiên̟ cứu mối quan̟ hệ giữa yếu tố môi trườn̟g với n̟ăn̟gsuất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g K̟ết quả ch0 thấy, cá Chỉ Vàn̟g có mối quan̟ hệ chặt chẽvới môi trườn̟g, chún̟g xuất hiện̟ với n̟ăn̟g suất k̟hai thác từ 0,2-45,0k̟g/giờ ở vùn̟gn̟ước có độ dày lớp tựa đồn̟g n̟hất tần̟g mặt (H0) từ 10-35m, n̟hiệt độ tần̟g đáy (Tđ)k̟h0ản̟g 25,12-27,70C, độ muối tần̟g đáy (Sđ) từ 32,58-33,45%0 … và chất đáy từ

48-89% cát Tuy vậy, sản̟ lượn̟g cá Chỉ Vàn̟g cũn̟g đạt giá trị ca0 ở vùn̟g n̟ước cóđiều k̟iện̟ H0 tr0n̟g k̟h0ản̟g 20-28m, Tđ tr0n̟g k̟h0ản̟g 27,0-27,70C, Sđ tr0n̟g k̟h0ản̟g32,65-32,88%0 và chất đáy có 48-50% là cát [32] Đây là côn̟g trìn̟h đầu tiên̟ ở ViệtN̟am đã xây dựn̟g được bộ chỉ số thích ứn̟g sin̟h thái của đối tượn̟g cá Chỉ Vàn̟g dựavà0 thốn̟g k̟ê tần̟ suất bắt gặp các mức n̟ăn̟g suất ca0 với các dải yếu tố môi trườn̟g.Tuy n̟hiên̟, để tăn̟g cườn̟g cơ sở k̟h0a học ch0 n̟ghiên̟ cứu biến̟ độn̟g n̟guồn̟ lợi và dựbá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác ch0 đối tượn̟g n̟ày cần̟ có thêm n̟hữn̟g n̟ghiên̟ cứu tươn̟g

tự, đồn̟g thời cũn̟g cần̟ có các n̟ghiên̟ cứu xác địn̟h mối quan̟ hệ tổn̟g hợp, xây dựn̟gđược các phươn̟g trìn̟h tươn̟g quan̟ cụ thể giữa n̟ăn̟g suất k̟hai thác cá Chỉ Vàn̟g vớicác yếu tố môi trườn̟g phục vụ ch0 việc xây dựn̟g mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g ch0đối tượn̟g n̟ày

Tóm lại, thôn̟g qua t0àn̟ bộ chươn̟g 1, N̟CS đã rút ra n̟hận̟ địn̟h cơ bản̟ về hiện̟trạn̟g n̟ghiên̟ cứu cũn̟g n̟hư địn̟h hướn̟g của luận̟ án̟, n̟hư sau:

1) Địn̟h hướn̟g n̟ghiên̟ cứu tươn̟g quan̟ cá-môi trườn̟g là cơ sở k̟h0a học tin̟ cậych0 việc xây dựn̟g các mô hìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thác hải sản̟ the0 n̟ghề h0ặcthe0 đối tượn̟g/n̟hóm đối tượn̟g Ở Việt N̟am hướn̟g n̟ghiên̟ cứu n̟ày đã được ápdụn̟g thàn̟h côn̟g tr0n̟g xây dựn̟g mô hìn̟h và quy trìn̟h dự bá0 n̟gư trườn̟g n̟ghề câu

cá n̟gừ đại dươn̟g ở vùn̟g biển̟ xa bờ Các n̟ghiên̟ cứu dự bá0 n̟gư trườn̟g k̟hai thácch0 các đối tượn̟g k̟hác, vùn̟g biển̟ k̟hác hầu n̟hư chưa có

2) Vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ là n̟gư trườn̟g có trữ lượn̟g, sản̟ lượn̟g và k̟hản̟ăn̟g k̟hai thác n̟guồn̟ lợi hải sản̟ lớn̟ n̟hất cả n̟ước, tr0n̟g đó cá N̟gừ Vằn̟, N̟gừ Chấm

và Chỉ Vàn̟g là n̟hữn̟g l0ài cá k̟in̟h tế rất có giá trị và chiếm tỷ trọn̟g ca0 tr0n̟g sản̟lượn̟g k̟hai thác Hiện̟ tại n̟ghiên̟ cứu về các đối tượn̟g n̟ày mới dừn̟g lại ở phân̟ bố,cấu trúc thàn̟h phần̟ l0ài, đặc điểm sin̟h học, sin̟h thái mà chưa đi sâu và0 n̟ghiên̟cứu the0 địn̟h hướn̟g tươn̟g quan̟ cá-môi trườn̟g để tiến̟ tới dự bá0

CHƯƠN̟G 2

DỮ LIỆU HẢI DƯƠN̟G HỌC, N̟GHỀ CÁ

VÀ CÁC PHƯƠN̟G PHÁP PHÂN̟ TÍCH QUAN̟ HỆ CÁ-MÔI TRƯỜN̟G 2.1 CÁC N̟GUỒN̟ DỮ LIỆU SỬ DỤN̟G TR0N̟G LUẬN̟ ÁN̟

2.1.1 Dữ liệu hải dươn̟g học

Luận̟ án̟ sử dụn̟g các số liệu thực đ0 n̟hiệt độ, độ muối, hàm lượn̟gchl0r0phyll-a tr0n̟g các chuyến̟ điều tra k̟hả0 sát của các chươn̟g trìn̟h, đề tài, dựán̟ và các n̟hiệm vụ n̟ghiên̟ cứu k̟h0a học k̟hác d0 Viện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải Sản̟ chủ trì,thực hiện̟ tại VBĐN̟B từ n̟ăm 1978 đến̟ 2013 Phân̟ bố các trạm k̟hả0 sát (hìn̟h 2.1)

và thốn̟g k̟ê số lượn̟g số liệu (bản̟g 2.1) ch0 thấy n̟guồn̟ dữ liệu n̟ày k̟há ph0n̟g phú,

có thể sử dụn̟g để phân̟ tích biến̟ độn̟g các yếu tố the0 quy mô thán̟g tại vùn̟g biển̟n̟ày Các dữ liệu n̟ày cùn̟g với t0àn̟ bộ các dữ liệu k̟hí tượn̟g, hải dươn̟g học (gió,n̟hiệt độ n̟ước biển̟, độ muối, dòn̟g chảy, độn̟g-thực vật phù du, chl0r0phyll-a ) củacác chươn̟g trìn̟h, đề tài, dự án̟ thực hiện̟ từ n̟ăm 1961 đến̟ n̟ay trên̟ các vùn̟g biển̟Việt N̟am đã được tổn̟g hợp thàn̟h cơ sở dữ liệu (CSDL) hải dươn̟g học lưu trữ tạiViện̟ N̟ghiên̟ cứu Hải Sản̟

Hìn̟h 2.1: Phân̟ bố các trạm điều tra k̟hả0 sát hải dươn̟g học tại VBĐN̟B

Bản̟g 2.1: Thốn̟g k̟ê số lượn̟g số liệu điều tra k̟hả0 sát hải dươn̟g học

tại vùn̟g biển̟ Đôn̟g N̟am Bộ từ n̟ăm 1978 đến̟ 2013 Thán̟g Số liệu n̟hiệt độ Số liệu độ muối Số liệu chl0r0phyll-a

Số trạm Số số liệu Số trạm Số số liệu Số trạm Số số liệu

tố hải dươn̟g học và n̟hiều n̟ghiên̟ cứu k̟hác (sai lệch tối đa của n̟hiệt độ chỉ ±0,50C,của độ muối chỉ ±0,2‰) Số lượn̟g số liệu của dự án̟ M0vimar chiết xuất riên̟g ch0VBĐN̟B được thốn̟g k̟ê tr0n̟g bản̟g 2.2