Từ Nối, Giá Trị Liên Kết, Ngữ Nghĩa, Tiếng Việt.docx

PHẦN MỞ ĐẦU ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN ỦỪ Ă ởắ ủ ọ LUẬNVĂNTHẠCSĨ Chuyênngành Ngn nghọc àộ 2014 ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI ỜĐỌỌ XÃỘÂĂ ỦỪ Ă ởắ ủ ọ LuậnvănThạcschuynngn h NgnnghọcMãsố 6[.]

TRƯỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN

-ỦỪ Ă

ởắ ủ ọ

LUẬNVĂNTHẠCSĨ Chuyênngành:Ngn nghọc

ỜĐỌỌ XÃỘÂĂ

-ỦỪ Ă

ởắ ủ ọ

LuậnvănThạcschuynngn h NgnnghọcMãsố:

602201

Ngườihướngdẫnkhoahọc:PGSTSPhạmVănTnh

ẦỞ ĐẦ 5

1Lýdochọnđềti 5

2M ụ c đích,ýnghađềti 6

3Nhiệmvụcủađềti 7

4Phươngphápnghincứu 7

5P h ạ m vinghin cứu 8

6B ố cụccủaluậnvăn 8

ẦỘ D 9

1.Ở ÝQ ĐĐ 9

11Đặtvấnđề 9

1 2Cáckháiniệmlinquan 10

1 21Vănbản,phátngn 10

1 22Câuvngtrựcthuộc 14

1 3Linkếtvmạchlạc 16

1 31Lin kết 16

1 32Mạchlạc 22

14Phépnốivớitưcáchlmộtphươngtiệnlin kết 24

1 41Kháiniệm 24

1 42Phépnốilỏngvp h é p nốichặt 26

1 5Tiểukết 29

2.ỦỪ ẮỦ ỄỄ Ọ 30

2 1Cáctừnối 30

2 11Đặtvấnđề 30

2.1.2Tiêuchíphânloạitừnối 31

23Miu tảcáctừnốitheo phạmtrùtươngphảntrongcáctruyệnngắn 39231

Cáctừnốitươngphản 39

2.3.2Các từnốiđốilập 48

2 33Mtảcáctừnốiquabảngsốliệu 50

24Khảnănglinkếtcủacáctừnốitheophạmtrùtươngphảnvớicác phéplin kếtkháctrongtiếngViệt 52

2 5Phạmvilinkếtcủacáctừnốitươngphảntheomốiquanhệgiachủngn , kếtngn 54

2 51CN:KN theoquanhệ1:1 56

2 52CN:KN theoquanhệ1:n(n ≥2) 56

2 53CN:KN theoquanhện(n ≥2) :1 58

2 54CN:KN theoquanhện:n(n≥2) 59

255Mtảchủngn,kếtngn vmốiquanhệgiachủngn vkếtngn 612 6Tiểukết 63

3.GIÁỦỪ ẮỦ ỄỄỌ ỚTHÀNH

65

31Ngtrựcthuộcnốitheophạmtrùtươngphản 65

32Giátrị ngnghabiểuhiệnquagiátrịlậpluậncủacáctừnốitươngphản 67

33Ngnghabiểuhiệncủacáctừnốitheophạmtrùtươngphảnvsự hnhthn h phongcáchtácgiả 72

331Ngnghabiểuhiện củacáctừnốitươngphảntrong cácvăn bảntruyệnngắnđượckhảosát 72

gcáchtácgiả 76

Ậ 87

89

ỒXẤXỨ 93

ỤỤ 94

Bảng11:Các phươngthức lin kếtvphạmvisửdụngcủachúng 20

Bảng12:Linkếtnộidungvc á c phươngthứclin kếtđượcsửdụngtrongha i bnhdiệnc ủanó 22

Bảng21:Bảngphânloạikhảosátsốlượngtừnốitươngphảnxuấthiệntrongc á c vănb ản 39

Bảng22:Bảngthốngksốtrangkhảosát/tácphẩm/tácgiả 50

Bảng23:Bảngthốngksốphiếu/tácphẩm/tác giả 50

Bảng24:Tầnsốxuấthiệncủacáctừnốithuộcphạmtrùtươngphản 51

Bảng25:Bảngtỷlệcủacáctừnốithuộcphạmtrùtương phản,đốilập/tác giả 51

Bảng26:Tầnsốxuấthiệncủacáctừnốitươngphản,đốilập 51

Bảng27:Mậtđộphânbốcủaphátngn/tácgiả/tácphẩm 61

Bảng28:Tỷlệ củacácphátngn/tácphẩm/tácgiả 62

Bảng29:Mốiquanhệgiachủngn vkếtngn/tácgiả/tácphẩm 62

Bảng210:Bảngtầnsốxuấthiệndựatrnmốiquanhệchủngnvkếtngôn/cáctácphẩm/ cáctácgiả 62 Bảng31:Độphânbốcủatừnốithuộcphạmtrùtươngphản/tácphẩm/tácgiả.77

c ác phátngntạothnhmộtvănbảnN ó i nhưMA K Halliday,1960:"Đơnvịcơb ả n khichúngtasửdụngng nng,khngphảiltừhaycâuml vănbản"

Vănbảnlđ ố i tượngnghincứucủabộmnngnngh ọ c vănbảnrađờivonhngnăm50củathếkỷXXKểtừđóđếnnay,lnhvựcngnngh ọ c vănbảnlunthuhútđượcsựquantâm,chúýcủanhiềunhngnnghọctrnthếgiớicũngn h ư ởViệtNam,vđãđạtđượcnhiềuthnhtựurựcrỡCóthểkểranhngđạidiệnti ubiểunhư:MAKHalliday&RHasan(1976),IP Gal’perin(1987),OI Moskal’skaja(1998),TrầnNgọcThm(1985),DiệpQuangBan(1994),NguyễnT h ị ViệtThanh(1999),

Mộtđặctrưngcơbản,quantrọngnhấtcủavănbảnlt í n h linkếtC á c câutrongvănbảngắnbóvớinhautheonhngphươngthứcnhấtđịnhv

"vòngv o , tamquốc"nnvếthứhaitrongmốiquanhệtươngphảnnylunđóngvaitrò

trungtâmvlunđượcchútrọngC h í n h vlẽđóngườiViệtrấtthíchthaotáclậpluậntheohướngphảnđề:tứcnuramộtýkiến,sauđólạiđưaramộtýkiếnngượclại-

đómớichínhldụngýcủangườiviếtMốilinkếtngnghagialậpđề-phảnđềđượcthểhiệnbằngcáctừ(cụmtừ)nốitheophạmtrùtươngphảnMỗimộtt ừ nốitạoracácgiátrịngn g h akhácnhau

2.ụ đ í ý ĩđ ề à

2.1ụ đí

Chúngtithựchiệnkhảosátcác phéplinkếtnốimcụt h ể lc á c từ n ố i th eo phạmtrù tươngphản trong truyện ngắncủaba tác giả nhằm mụcđíchtmhiểuc á c h thứcsửdụngcũngnhưvaitròcủacácphươngtiệnlinkếtnốitrongvănbảnđượckhảosátQuađóthấyđượcgiátrịlinkếtvgiátrịngn g h acũngnhưvaitròcủanótrongviệch

nhthnhphongcáchtác giảquaviệcsửdụngtừnốitheop h ạm trùny

2.2Ýĩ

-Vềmặtlýluận:Đềtinghincứuvềgiátrịlinkếtvg i á trịngn g h acủacá c từnốitheophạmtrùtư

ơngphảnlm ộ t bộphậnrấtnhỏnằmtrongphươngthứcl i nkếtnốinóiringvhệthốngcácphươngthứclinkếtnóichungđượcsửdụngtron gviệctạolậpvănbảnỞ mộtchừngmựcnođó,luậnvăncủachúngt

igópthmmộttiếngnóinhằmhonthiệnviệcnghincứuhệthốngcácphươngthứclinkếttrongvănbảntiếngViệt

- Khảosátcáctừnốitheophạmtrùtươngphảntrongtừngtậptruyệnngắn,tiếnhnhsosánhvn h ậ n xét

- Tmhiểugiátrịlinkếtvg i á trịngn g h acủacáctừnốithểhiệntrongcáctruyệnn g ắ n Q u a đ ó r ú t r a n h ngn h ậ n x é t v ề c á c h t h ứ c s ử d ụ n g c á c t ừ n ố i trongviệchnhthnhphongcáchtácgiả

- Phươngphápphântích-tổnghợp:Chúngti sửdụngphươngphápphân

tíchđểphântíchđặcđiểmcủatừngnhómtừnốitheophạmtrùtươngphảnTrn cơsởphântíchđóchúngti sẽtổnghợpsốliệuđểcóthểrútranhngkếtluận

-

Phươngphápsosánh-i chPhươngphápsosánh-iếungngha:ChúngtPhươngphápsosánh-isửdụngphươngphápsosánhđểnulnthựctrạngsửdụngtừnốPhươngphápsosánh-i

theophạmtrùtươngphảntrongcáctuyểntậptruyệnngắncủabatácgiảmc h ú n g tikhảosát

Trongkhunkhổcủaluậnvănny,chúngtichỉđềcậptớiphươngthứclinkếtnối,cụthểlcáctừnốitheophạmtrùtươngphảndựatrncứliệuthốngktrongcácvănbảntruyệnngắncủabatácgiảởbathờikỳlN a m Cao,NguyễnHuyTh iệp , NguyễnNgọcTư

6.ốụ ủ ậ v ă

Bốcụccủaluậnvănngoiphầnmởđầu,phầnkếtluậnvphầnphụlụcltậphợpcácphátngnmchúngtikhảosátcóchứacáctừnốitheophạmtrùtươngphảntrongcácvănbảntruyệnngắnthphầnnộidungchínhgồm3chươngđượcsắpxếpnhưsau:Chương1:Cơsởlýthuyếtlinquanđếnđềti

Chương2:Giátrị lin kếtcủacáctừnốitheo

phạmtrùtươngphảntrongcáctruyệnngắncủaNamCao,NguyễnHuyThiệp,NguyễnNgọcTư

Chương3:G i á tr ị n g n g h abiểuhiệnc ủ a các t ừ n ố i t h e o phạmtrùtươngphản tr

on g cáctruyệnngắncủaNamCao,NguyễnHuyThiệp,NguyễnNgọcTưv s ự h nhthnhphongcáchtácgiả

TÀILIỆUTHAMKHẢOPHỤL

ỤC

gk h ngcòngv k h ngthểcógna!”[dẫntheo32,8].

Nhngcngtrnhđặtnềnmóngchobộmnng

nngh ọcvănbảnxuấthiệnvobuổigiaothờigianửatrướcvnửasaucủathếkỷN ă m1953,nhngnnghọcĐanMạchLHjelmslev-ngườiđầutinđềcậpđếnngnngh ọ c vănbản-đãv iế t: “Cáiduynhấtđếnvớingườinghincứungnngv ớ i tưcáchkhởiđiểm[]đólvănbảntrongtínhhonchỉnhtuyệtđốivk h ngtáchrờicủanó”[dẫntheo2 ,5 ]Năm1960,MAKHallidaykhẳngđịnh:“Đơnvịcơbảnkhichúngtasửdụngn g nng,khngphảiltừhaycâu,mlv ă

n bản”[dẫntheo2,5]

Bướcsangnhngnăm70củathếkỷtrước,ngnnghọcvănbảnđãnhanhchóngđạt tớithờikỳphát triển rầmrộ,thuhút sựquantâm,chúý củanhiềunhnghincứungnngt r nthếgiớicũngnhưởViệtNamT ừ đây,vănbảnđượccoilđốitượngnghincứuvtrởthnhđơnvịcaonhấtcủangnnghọc

Đặctrưngcơbảnnhấtcủavănbảnltínhlinkết:“Tínhlinkếtchínhlnhântố quantrọngnhấtcótácdụngbiếnmộtchuỗicâutrởthnhvănbản”[32,19]TínhlinkếtđượcxemlmộtthuộctínhđặcthùchỉcóởcấpđộtrncâuCáccâutrongvănbảncómốilinhệqualạivớinhautạothnhmộtmạnglướiChínhnhờmạnglưới nymc á c câugắnbólạivớinhautạothnhvănbản–

đâychínhls ự linkếtViệctạolậpvt i ế p nhậnvănbảnkhngthểtáchrờikhỏitínhlinkết-

yếutốcóvaitròquyếtđịnhtưcách“lv ă n bản”củamộtchuỗicâu(hayphátngn)lintiếpbấtkỳ

Phépnốilmộttrongbốnphươngthứclinkếtvănbảnđựợccácnhn g nnghọcq u a ntâmC á c nhphânt í c h d i ễ n n g nk h ẳ n g đ ị n h p h é p n ố i đ ư ợ c s ử d ụ n g nhiềuhơnsovới

cácphươngthứclinkếtkháctronglinkếtvănbảnS ự xuấthiệnc ủ a cácphươngtiệnnốibáotrướcmốiquanhệgiacácmệnhđề,câu,phátngn,đoạnvăntrongvănbản;chúnglinkếtcácbộphậncủavănbảnthnhmộtchỉnhthểth ốn g nhấtNhờcón ó , văn bả

nt rở nnmạchl ạ c, l og ic, gi úp n g ư ờ i đọc t i ế p nhậnvănbảnmộtcáchdễdng,hiệuquảhơn

1.2kq

1.2.1ăô

1.2.1.1ă

Vănbản(Text)lmộttrongnhngđốitượngnghincứucủangnngh ọ c Chođếnnayđãcórấtnhiềucáccngtrnhnghincứucủacácnhk h o a họctrnthếgiớicũngnhưởViệtNamvềvănbảnỞtrnthếgiớicóthểkểđếnnhngđạidiệntiubiểunhư:LHjelmslev,MAKHalliday,DCrystal,DNunan,…

ỞViệtNa m cónhiềunhnghincứunhưTrầnNgọcThm,DiệpQuangBan,NguyễnThịViệtThanh,PhạmVănTnh,…

Halliday(1976,1994)

thl ạ i nói:“Mộtvănbảnlmộtđơnvịcủangnngt r o n g sửdụngNókhngphảilmộtđơnvịngpháploạinhưmộtmệnhđềhaymộtcâu;mnócũngkhngđượcxácđịnhbằngkíchcỡcủanó[…]M ộ t vănbảnkhngphảilmộtcáigl o ạ i nhưmộtcâu,chỉcóđiềullớnhơn;mn ó lmộtcái

khácvớimộtcâuvềmặtchủngloạiTốthơnnnxemxétvănbảnnhưlmộtđơnvịngha;mộtđơnvịkhngphảicủahnhthứcmlc ủ a ýngha”

LMLoseva(1980):“Vănbảncóthểđịnhnghalđiềuthngbáoviếtcóđặc trưnglt í n h honchỉnhvềývc ấ u trúcvt h á i độnhấtđịnhcủacáctácgiảđốiv ới điềuđượcthngbáo[…]V ề phươngdiệncúpháp,vănbảnlmộthợpthển h i ều câu(ítkhilmộtcâu)linkếtvớinhaubởiývbằngcácphươngtiệntừvựng-ngp h á p ”

DCrystal(1992):“Vănbảnl một sảnphẩmdiễnngnxuấthiệnmộtcácht ự nhinduớidạngnói,viếthoặcbiểuhiệnbằngcửchỉ,đượcnhậndạngv

n h ngmụcđíchphântíchNóthườnglm ộ t chỉnhthểngnngv ớ i mộtchứcnănggiaotiếpcóthểxácđịnhđược,vídụnhưmộtcuộcthoại,mộttờápphích”

I.O.Moskal’skaja:“Đơnvịcơbảncủalờinóithểhiệnmộtnộidunghonchỉnhkhngphảilcâumlv ă n bảnCâuhoặcphátngnchỉlmộtđơnvịcábiệtvvănbảnlđ ơ n vịcaonhất”

ỞViệtNamcácnhnghincứucũngđưaranhngđịnhnghakhácnhauvềvănbảnTrầnNgọcThm (1985)địnhngha:“NóimộtcáchchungnhấtthvănbảnlmộthệthốngmtrongđócáccâumớichỉlcácphầntửNgoi cáccâu-

phầntử,tronghệthốngvănbảncòncócấutrúcCấutrúccủavănbảnchỉravịtrícủamỗicâuvnhngmốiquanhệ,lin hệcủanó

vớinhngcâuxungquanhnóiringvvớiton vănbảnnóichungSựlin kếtlmạnglướicủanhngquanhệvlin hệấy”

TrongTừđiểntiếngViệtdoHongPhchủbinthvănbảnl:“Biviếthoặcinmangnộidunglnhnggc ầ n đượcghiđểlưulạilmbằng;lchuỗikýh iệungnnghaynóichungnhngkýhiệungnngthuộcmộthệthốngnođólmthnhmộtchỉnhthểmangmộtnộidungýnghatrọnvẹn”[21]

Địnhn g h at r o n g B á c h k h o a t h ư n g nn g v n g nn g h ọ c ( t ậ p 1 0 , P h ầ n chúgiảithuậtng,tr1580)nhưsau:“Vănbản:

(1)Mộtquãngviếthayphátngn,lớnhoặcnhỏ,mdocấutrúc,đềti-chủđề…

củanó,hnhthnhnnmộtđơnvị,loạinhưmộttruyệnkể,mộtbithơ,mộtđơn thuốc,mộtbiểnchỉđường … (2) Văn

( 3 ) trongPHÂNTÍCHDIỄNNGÔN,đikhiđượcđánhđồngvớingnngv i ế t , còndiễn ngnthđượcdnhchongnngn ó i , hoặcdiễnngnđượcdùngbaogồmcảvănbản”[dẫntheoĐmThịSương,24,8]

Đặctrưngcủavănbản

Sauđâyln h ngđặctrưngcụthểc ủ a vănbảnxétởphươngdiệnxácđịnhvănbảntrongbảnthânnóvt r o n g mốiquanhệvớinhngcáikháclinquanđếnnó[dẫntheoDiệpQuangBan,2,19]

Vănbảnbaogồm5đặctrưngchủyếu:

1) Yếutố chứcnăng: Văn bảncóđíhayủ địc ủ a chủthể tạo

ravănbản,c ụ thểln g ư ờ i tạovănbảndùnglờinói(miệnghayviết)củamnhđểthựchiệnmộthnhđộngnođónhằm

yếutốnygiúpphânbiệtnhngvănbảnkhácnhaukhinhiềuvănbảnđượctậphợplạinhưmộtbitậpnghincứu,mộttờbáo,

Mỗiđặctrưngnhưlmộtdấuhiệucótácdụngnhấtđịnhgópphầnlmchomộ tquãnglờil

àmộtvănbản,trongsốđóđặctrưngmạchlạchiểurộngđượccoilđ ặ ctrưngquyếtđịnhtínhvănbản(tex

tuality)haychấtvănbản(texture).

Trnđâylc á c quanđiểmkhácnhaucủacácnhnghincứuvềvănbảnTuycónhiềucáchhiểukhácnhauvềvănbảnnhƣngtấtcảđềuthốngnhấtchorằngvănbảnlmộtsảnphẩmcủangnng,đƣợchnhthnhtừcáccâu(phátngn)vcótínhhonchỉnhvề

nộidungvhnhthứcL u ậ n vănny củachúngtilấyquanđ i ểm

ĐịnhnghavềphátngncủatácgiảTrầnNgọcThmgầnvớicáchhiểuthứhai:“ P h á tngn(utterance)lmộtbộphậncủađoạnvăn,vớimộtvnộidung

nhấtđịnhnođó(đầyđủhoặckhngđầyđủ),đƣợctáchramộtcáchhonchỉnhvềh nhthức:Ởdạngviết,nóbắtđầubằngchcá ihoavkếtthúcbằngdấungắtphátngn;Ở d ạ n g n ó i , n

ó đ ƣ ợ c p hát r a t h e o mộtk i ể u ngđ i ệ u n h ấ t đ ị n h v k ế t t h ú c bằn g mộtquãngngắthơi;vềmặtlƣợng,nócóthểđƣợckếtthúcbằngmộtngkhítừ”[32,42]

- Phânloạitheođộphứctạpcủacấutrúc:câuđơn, câuphứcvc á c tiểuloạinhỏhơn

Docoicâulđơnvịcaonhất,đơnvịthựchiệnchứcnăngthngbáo,chonncâuthườngđượcđịnhnghatheo3tiuchí:

Trướcđâykhiđịnhnghavềcâu,cáctácgiảthườngquyvềcáchướngchínhl:hướngđịnhnghavềcâudựavomặtýngha;hướngđịnhnghavềcâutheoquan

điểmngphápduylý; dựavohnhđộng phátngn;dựa v omặthnhthức;d ựa vohoạtđộnggiaotiếp;…Tuynhinđếnsaunykhiviệcđịnhnghachỉdựav o2tiuchíhoặcýnghahoặchnhthứcbộclộnhnghạnchếthc á c nhn g h i ncứuđãđitheohướngnghincứumới:dựavocảhaitiuchílh nhthứcvýnghaC á c t á c giảđạidiệnchohướngnghincứu nylDiệpQuang Ban,HồL,Ho ngTrọngPhiến,NguyễnKimThản,…

Trongsốcácđịnhnghavềcâu,đángchúýlđịnhnghacủaUỷbanKhoahọcxãhội:“Câulm ộ t đơnvịdùngtừhayđúnghơn,ld ù n g ngm c ấ u tạonntrong quátrnhtưduy,thngbáo;nócóýnghahonchỉnh,cócấutạongphápvcó tínhđộclập”[41]

ThựctếcórấtnhiềutiuchíđểxácđịnhcâunhưngchúngtisẽlấycấutrúcChủ-VịđểápdụngkhiphântíchcáccâuN h ư vậy,câuluncó“cấutrúchon

chỉnhdiễnđạtmộtthngbáotrọnvẹn”N ó i nhưnhiềunhn g h i ncứuđitrướclcâuphảicótínhvịngTuynhinngoitínhvịng,mộtcâubấtkỳchỉthựcsựcógiátrịkhinóđượcđưavohiệ

nthựcgiaotiếpĐóchínhlt í n h tnhtháicủacâu1.2.2.2 ữự ộ

TácgiảTrầnNgọcThmkhixemxétvấnđềcâuđãđịnhngha:“Câulp h á t ngnhonchỉnhvềcấutrúc”[32,46]N h ư vậy,đốivớinhngphátngncònlại,vềmặtcấutrúcchúngchưađủtưcáchlmộtcâubởivc á c cụmtừcấutạonnchúngc h ư ahonchỉnhvềcấutrúc–

đómớichỉlnhngngN h ư n g nhờcóhnhthứch o nchỉnhcủamộtphátngnmc h ú n g đượcđặccáchhoạtđộngnganghngvớicâu,lđ ơ n vịthamgialinkếtvớicáccâuđểtạonnđoạnvăn,nghalc h ú n g trựcthuộcthẳngv

ođoạnvănTrầnNgọcThm gọinhngphátngnny lngtrựcthuộchaynóicáchkhác

“ngtrực thuộ clp h á t ng

nkhnghonchỉnhvềcấutrúc”[32,46]Nhưvậy,nóphụthuộcvềmặtcấutrúccúphápvnộidungngnghavớiphátngntrướcnóK h i mộtphátngnlinkếtvớingt r ự c thuộcthđ ó llinkếtmạnhnhấtT r o n g phéplinkếtnối,ngt r ự c thuộcchủyếuxuấthiệnởphépnốichặt

Dướiđâylsơđồphátngngọilcâuvớiphátngngọilngt r ự c thuộc:

[DẫntheoPhạmVănTnh:40,55]

t ư ờ n g minhcáckiểuquanhệgiacáccâutrongdiễnngn

Linkếtlmộthiệntượngdễnhậnbiết,nhưngcáchhiểuvềlinkếtcũngkhng

h o nt o ng i ố n g n h a u ở c á c n h n g h i nc ứ u C h o đ ế n nayv ẫ n t ồ n t ạ i h a i quanniệmlớnkhácnhauvềlinkếtHaiquanniệmnyđãđượctrnhbyrõrngv hệthống

trong“Vănbảnvàliên kếttrongtiếngViệt”củaDiệpQuangBan[2]

Quanniệmthứnhấtthịnhhnhởgiaiđoạn“cácngphápvănbản”coilinkế t

vă nbản

thuộcmặtcấutrúccủahệthốngngnngL i nkếtđượckhaitháccảởmặtcácphươngtiệnhnhthứclẫnởmặtýnghaDocótínhđếnmặtýnghannlink ế t đ ư ợ c h i ể u n h ư l yếutốq u y

ế t đ ị n h l mch omộts ả n p h ẩ m n g nn g cóđ ư ợ c cáiphẩm chất“lmộtvănbản”( b e i

n g atext)Đạidiệntiubiểuchoquanđ i ể m n ylt á c g i ả T r ầ n N g ọ c T h mv ớ i c u ố

n : “Hệt h ngl i ê n k ế t v ă n b ả n t i ế n g Việt”[32]

Quanniệmthứhaithịnhhnhvonhngnăm70củathếkỷXXvn gycngđượcphổbiếnrộngrãiT h e o quanniệmnythlinkếtvớitưcáchmộtkháiniệmchuynmn,khngthuộcvềcấutrúccủangnng,mặcdùbảnthâncácyếutốcấutrúctrongngnnglcóthuộctínhlinkết

đãđượcDiệpQuangBankhaitháctrongc

ngtrnhnghincứu“VănbảnvàliênkếttrongtiếngViệt”[2]

CụthểđịnhnghavềlinkếtcủahaitácgiảTrầnNgọcThmvDiệpQuangBannhưsau:TrầnNgọcThmchorằng:“Vănbảnlmộthệthốngmtr ong đócáccâumới chỉlcácphầntửNgoicáccâu-

phầntử,tronghệthốngvănbảncòncócấutrúcCấu trúccủavănbảnchỉravịtrícủamỗicâuvn h

ngmốiquanhệ,linhệcủanóvớinhngcâuxungquanhnóiringvv ớ i tonvănbảnnóichungS

ựliênkếtlàmạnglướicủanhngquanhệvàliênhệấy”[32,19]

NhưvậytínhlinkếtchínhlnhântốquantrọngnhấtcótácdụngbiếnmộtchuỗicâutrởthnhvănbảnTính linkếtcókhảnăngrấtlớnNó cóthểlmchomộtchuỗicâukhnglinquangvớinhautrởthnhmộtbộphậncủavănbảnbằngcách thmmộtcâuthứn+1chonóKhiđólậptứccảchuỗicâuhỗnđộnbỗngtrởnnmộtbộphậnhợpphápcủavănbản

Diệp

QuangBanthđ ị n h ngha:“Linkếtlthứquanhệgiahaiyếutốngnngnằmtronghaicâuhoặcnằmtronghaivếcủamộtcâughéptheokiểugiảit hí c h nghachonhauC h i tiếthơnthl i nkếtlt

h ứ quanhệnghagiahaiyếutốngnngmmuốnhiểunghacụthểcủayếutốnythp h ả i thamkhảonghacủayếutốkia,v trncơsởđóhaicâuchứachúnglinkếtđượcvớinhau”[4,352]

HaiđịnhnghatrnđâycủahaitácgiảvềlinkếtđãkháiquátđượchaiquanniệmthịnhhnhởhaigiaiđoạnkhácnhauvềlinkếtcủacácnhnghincứuTuycócách nhnnhậnkhác nhauvềlinkếtnhưngđều khẳngđịnhlinkếtvẫnlđ ố i tượngđượcquantâm,nghincứunhiềutrongvănbản,linkếtlhnhthứcgópph ần tườngminhhoácáckiểuquanhệgiacácphátngn

1.3.1.2k ế ì ứ v à ộd

Vấnđề"linkếthnhthức"v"linkếtnộidung"đượctácgiảTrầnNgọcThmtrnhb

ytrongcuốn"HệthngliênkếtvănbảntiếngViệt"[32]vtácgiảDiệpQuangBantrnhb ytrongcuốn"VănbảnvàliênkếttrongtiếngViệt"[2]mộtcáchcóhệthống,rõrngvchọnlọc

17

Tínhlinkếtcủavănbảncóhaimặt:linkếthnhthứcvl i nkếtnộidungGi ahaimặtlinkếthnhthứcvli nkếtnộidungcómốiquanhệbiệnchứngchặtchẽ:linkếtnộidungđược thểhiệnb ằ n g mộthệthốngcácphươngtiệnlinkếthnhthức,vl i nkếthnhthứcchủyếudùngđểdiễnđạtsựlinkếtnộidungTuynhinmốiquanhệny

khngphảisựtươngứngtuyệtđốitheokiểumột-đối-mộtB ản thântínhchấtbiệnchứngcủamốiquanhệnycũngđãnóilnsựlinhhoạtđó[32,20]

Vídụ:Nóhấtmáitócnhuộmvnghoechơmchởmnhư rễtre,nhnhaingười,cườih é o hắt:

"Ănbám mkéo theocả bầy"

(NguyễnNgọcTư,Cảiơi,trang7)Muốnhiểuđược"nó"v" h a i người"ởđâylaithphảiphụthuộcvophátngntrướcđó

Ngt r ự c t h u ộ c :l l o ạ i p h á t n g nkhngh o ả n c h ỉ n h v ề n ộ i d u n g vk h ngđ ầ

y đủvềcấutrúcN ó khngđộclậpởcảhai phươngdiệnnộidungvcấutrúcN ó khngcókhảnăngtồntạiđộclập

Vídụ:Tithíchnhngmốitnhcâm,tnhthầmTitưởngđólnhngmốitnhdadiết,sâusắcMãimãichẳngdámnóithậtlòng,chođếncuốiđời,tnhấyvẫnbngbạc,rậprờn,vmỗikhicódịp(nhưđiquachỗngồicũ,conđườngcũ,gươngmặtcũ ) , tathấylòngnhóiran

Chắclkhóchịulắm,khiyumg i ả bộkhngyu,khibuồncốdiễnmặtvui,khiđautnhphảitỏravt nh

(NguyễnNgọcTư,Nhc ổ , trang62)Nhưvậy,căncứvotínhhonchỉnhcủacácloạiphátngnthcó3loại:câutựngha,câuhợpngha,vngtrựcthuộcDựatheohướngphânloạiny,cùngvớiv i ệ c c o i l i nk ế t t h u ộ cmặtc ấ u t r ú c c ủ a h ệ t h ố n g n g nn g ,T r ầ n N g ọ c T h mđ ã phânloạicácphươngtiệnlinkết dựavochínhcácloạicâu,baogồm:

Xéttheogócđộlinkếtthc á c phươngthứclinkếtchungln h ngphươngthứcl i nk ế tyếu,h a i p h ư ơ n g t h ứ c c ò n l ạ i l n h ngp h ư ơ n g t h ứ c m ạ n h , ringp h ư ơn gthứclinkếttrựcthuộccóđộlinkếtmạnhnhất

Dướiđâylbảngphânchiacácphươngthứclinkếtvphạmvisửdụngcủachúng:

â ứkế

Phươngthứcthếđồngngha + + +Phươngthứclintưởng + + +Phươngthứctuyếntính + + +Phươngthứcthếđạitừ - + +Phươngthứctỉnhlượcyếu - + +Phươngthứcnốilỏng - + +Phươngthứctỉnhlượcmạnh - - +Phươngthứcnốichặt - - +

nkếtnộid u n g ,tấtcảcáccâutrongvănbảnđềuphốihợpvớinhaumộtcáchhiho,bổsungchonhauđểcùngthểhiệnmộtnộidung

Linkếtnộidungbaogồmhaibnhdiện:linkếtchủđềvl i nkếtlogic

-Linkếtchủđề:lb nhdiệnquantrọngthứnhấtcủalinkếtnộidung:"Linkếtchủđềcủavănbảnchínhls ự tổchứcnhngchủđềvp h ầ n nucủacácphátngn"[TrầnNgọcThm,239]LinkếtchủđềđòihỏitonbộvănbảnphảixoayquanhmộtchủđềnhấtđịnhL i nkếtchủđềls

ợ i dâykếtnốihợplýgia

nhngsựvật,sựviệcđượcnóiđếntrongcáccâucólinquanvớinhauL i nkếtchủđềđượcthểhiệnbằnglinkếtduytrc h ủ đềvtriểnkhaichủđề

+Duytrìchủề :lv i ệ c đềcậpđếncùngmộtsựvật,sựviệcnođótrongcácc

âucólinkếtvớinhauLinkếtduytrchủđềđượcthựchiệnqua5phươngthứclinkết:lặptừvựng,thếđồngngha,thếđạitừ,tỉnhlượcyếu,tỉnhlượcmạnh

+Triểnkhaichủ ề:lc ù n g vớimột(hoặcvi)chủđềđãcho,đưath

mvomộthoặcnhngchủđề(sựvật,sựviệc)khácnacólinquanvớichủđềbanđầudựatheonhngtiuchuẩnnhấtđịnhcủalogiclmchocáccâuchứachúnglinkếtđượcvớinhauC á c phươngthứclinkếtđểtriểnkhaichủđềl:phéplintưởng,phépđối

- Linkếtlogic:"Nếunhưlinkếtchủđềchủyếuls ự tổchứcnhn g phầnn ucủacácphátng nth linkếtlogicchủyếuls ự tổchứccủacácphầnbáo"[32,266]

Cóthểxemxétlin kết logicởhaiphạmvirộnghẹpkhácnhau:

+Bntrongmộtcâu

+Giacâuvớicâu(hoặcrộnghơn:giacụmcâunyvớicụmcâukhác,giaphầnnycủavănbảnvớiphầnkiacủavănbản)

Linkếtlogiclmộtbnhdiệnsâuhơncủalinkếtnộidung,mangtínhngnghanhiềuhơn,vcũngphụthuộcvonhngnhântốngoingnngnhiềuhơnLinkếtlogicls ợ i dâynốikếthợplýgiavật,việcvớiđặctrưngcủachúngtrongmộtcâuvg i ađặctrưngnyvớiđặctrưngkiatrongnhngcâulin kếtvớinhauLinkếtlogicđượcthểhiệnbằng:phéptuyếntính,phépnốilỏng,phépnốichặt

Dướiđâylbảngthểhiệnlinkếtnộidungvcácphươngthứclinkếtđượcsửdụngcủanó:

kếộ d

ứk ế

Duytrì ủđề

k ủđề

ấđ ộ ừ

ấđ ộ câ u

"

1.3.2ạ ạ

Mạchlạc(Coherence)trongvănbảnlmộtvấnđềđượcđềcậpđếntrongnhiềucngtrnhnghincứucủacáctácgiảnướcngoicũngnhưởViệtNamỞnướcngoic ó t h ể k ể đ ế n n h ngđ ạ i d i

ệ n t i ub i ể u n h ư : M AKH a l l i d a y ( 1 9 7 6 ) , Wi dd owso n (1978),Green(1989),D.Nunan(1993),D.Togeby(1994),

ỞViệtNamcóthểkểđếnhaiđạidiệntiubiểulT r ầ n NgọcThmvớicuốn"Hệthngliênk

ếtvănbảntiếngViệt"(1985),đặcbiệttácgiảDiệpQuangBanvớihaicuốn:"Vănbảnvàliênkế ttrongtiếngViệt"(1998),và"Giaotiếp,Vănbản,Mạchlạc,Liênkết,Đoạnvăn"(2002)N

DTogebychorằng:"Mạchlạchiểutheomộtcáchchungnhấtlđ ặ c tínhcủas ự tíchhợpvănbản,tứclc á i đặctínhđảmbảochocácyếutốkhácnhautrongmộtv ăn bảnkhớpđượcvớinhautrongmộttổngthểgắnkết"[2,71]

Greenđịnhngha:"Mạchlạclcáitầmrộngmởđódiễnngnđượctiếpnhậnnhưlcó"mắcvonhau"chứkhngphảilmộttậphợpcâuhoặcphát

ngnk hngcólinquanđếnnhau"[dẫntheoNguyễnThịThn,sách,33,45]

ĐỗHuChâu:"Mộtvănbản,mộtdiễnngnlmộtlậpluậnđơnhayphứch ợp bấtkểvănbảnviếttheophongcáchchứcnăngnoT í n h lậpluậnls ợ i chỉđỏđảmbảotínhmạchlạcvềnộidungbncạnhtínhlinkếtvềhnhthứccủavănbản,củadiễnngn"[7,174]

TheoNguyễnThịThn:"Mạchlạcđượchiểullogiccủasựtrnhby-logic,củasựtrnhbycóquanhệchặtchẽvớicáclogickháchquan,logicnhậnthứcnhưngkhngđồngnhấtB ở i nócònlk ế t quảcủaýđồ,chiếnlượcgiaotiếp,v ớ i phongcáchvt h ểloạivănbảnD o vậy,ngườitamớicóthểnóitớikiểumạchlạccủamộtthểloạivănbản,nóitớinhngnétđặcthùvềmạchlạccủatừngvănb ảnthuộccùngthểloại"[33,46]

23

a:"Cáchnhnchungnhấthiệnnaylnhngtừngtrựctiếpdiễnđạtcácquanhệkếtnốigiacáccâu-

phátngônlàmthànhcáctiểuhệthống(cácphươngtiệnlinkết)thđượcxếpvolinkết,cònnhngmốiq u an hệkếtnốinothiếtlậpđượcthngquaýnghagiacáccâuththuộcvềmạchlạ c" [ 7 , 7 1 ]

Tuycónhiều quanđiểmkhác nhauvềmạch lạc trongvănbảnnhưngcáctácg iả đềucùngthốngnhấtcoimạchlạclđ i ề u kiệnvl yếutốquyếtđịnhtạothnhv ăn bả

nT h e o DiệpQuangBan,cóthểxemmạchlạcở3phươngdiện:

-Mạchlạctrongtriểnkhaimệnhđềthểhiệntrongtínhthốngnhấtđềtichủđ ề , trongtínhhợplýlogiccủasựtriểnkhaimệnhđềvt r nhtựgiacáccâu

- Mạchlạctronghnhđộngngnng(mạchlạcdiễnngn)thểhiệntrongkhảnăngdunghợpnhaugiacáchnhđộngngnng

- Mạchlạctheonguyn tắccộngtác,doMGreenđưaranăm1989

Nhưvậy,mạchlạcvl i nkếtlyếutốquyếtđ ị n h việctạothnhvănbảnTrongmộtvănbản,mạchlạccóthểdùngcácphươngtiệnlinkếtlmcáidiễnđạtchomnhTuynhinkhngcóphươngtiệnlinkết,ngườitavẫncóthểhiểuđượcnộidungcủavănbảnnhờmạchlạcTrongmộtvănbảncólinkếtmàkhôngcómạchlạcthchưagọilv ă n bảnđíchthựcVvậy,mạchlạclyếutốquyếtđịnhviệclmchomộtchuỗicâutrởthnhvănbản

củabảnthântừ nốivýnghacủa cácđơnvị phátngn đượcnốitrongvănbản

Ởh a i g i a i đ o ạ n k h á c n h a u l ạ i c ó nhngq u a n n i ệ m v ề link ế t v p h é p n ố i khácnhau

Quanniệmthứnhấtthịnhhnhởgiaiđoạn"cácngp h á p vănbản"coilink ế t thuộcmặtcấutrúccủahệthốngngnngL i nkếtđượcxemnhưlyếutốquyếtđịnhlmchomộtsảnphẩmngnngc ó đượcphẩmchất"lmộtvănbản"

Trongcuốn"HệthngliênkếtvănbảntrongtiếngViệt",tácgiảTrầnNgọcThmđãtrnh

by:"Cơsởchoviệclinkếthaiphátngnlsựtồntạicủacácquanhệngn g h agiachúngỞ phéptuyếntính,nhngquanhệđónằmởdạngtiềmẩnNế u nhngquanhệđóđượcthểhiệnrabằngnhngphươngtiệntừvựngtht a cóhiệntượngnốilinkếthaycácphépnốinóichung"[32,169]

Dấuhiệuđểnhậndiệncácphépnốinhưnhngphươngthứclinkếtphátngnlsựvắngmặtcủamộttronghai"ngi"củaquanhệởphátng

nchứatừnối.Phươngtiệnnốikíhiệurcóhaichứcnăng:chứcnănglinkếtvchứcnăngngngha(gọitn,địnhloạiquanhệ)khngbao

giờtáchrađểnằmgiahaiphátngnAvB,mn ó lunnằmhẳnởmộttronghaiphátngnđó,khiếnchophátngnch ứa nótrởthnhkếtngnvphụthuộcvophátng nkia(chủngn)N ế u rnằmởB (trongmh nhArB)thtacólinkếthồiquyCònnếurnằmởA(trongm

h nhArB)tht a cólinkếtdựbáo[32,169]

Dựatheotínhchấtcủacácphươngtiệnnối,tácgiảTrầnNgọcThm đãphânchi aralm2loại:phép nốilỏngvp h é p nốichặt

Quanniệmthứhaithịnhhnhvogianhngnăm70củathếkỷtrướcvn g ycngđượcphổbiếnrộngrãi:coilinkếtvớitưcáchmộtkháiniệm

chuynmn , khngthuộcvềcấutrúcngnngmthuộcvềýngha,vc h ỉ racácphươngtiệnhnhthứccủangnngt h ự c hiệnchứcnăngđómớithuộclinkếtN h ư vậy,linkếtkhnggivaitròlyếutốquyếtđịnh"lvănbản"củasảnphẩm

ngnngmlmạchlạcĐ i theoquanđiểmnylt á c giảDiệpQuanBan[2,147]

Trongcuốn"Giaotiếp.Vănbản.Mạchlạc.

Liênkết.Đoạnvăn",ngđịnhn g h a:"Phépnốiđượchiểulv i ệ c sửdụngtạivịtríđầucâu,hoặctrước

vịtố(trướcđộn gtừởvịng)nhngtừngc ó khảnăngchỉquanhệđểlmbộclộkiểuquanhệgiahaicâucóquanhệvớinhauvbằngcáchđólinkếthaicâunyvớinhau"[3 ,2 4 8 ]

+Quanhệtừchỉquanhệbnhđẳngnhư:v,vảlại,rồi,còn,nhưng,hay,hoặc,chỉquanhệphụthuộcnhư:v,nếu,tuy,dù,để,v nhngtừcógiátrịtươngđươngN h ngquanhệdonhngtừnydiễnđạtlnhngquanhệlogicgiahaibộph ậndochúngnốikếtlại

+Từngn ố i kếtgồm:

Đạitừthaythế:vậy,thếhoặctổhợpcóchứađạitừthaythế:vt h ế (l),vvậy,sauđó,trướcđó,Nhngquanhệtừthuộcnhómnydùngđểchỉquanhệlogicgiah a i câu

Nh ngtổhợptừngcóýnghaquanhệvc ó tácdụnglinkết:đồngthời,tronglúcđó,mộtl,lmnhiệmvụnốikếtcâuchứachúngvớicâukhácnnchúngcótưcách llintố(phầnbiệtlập)

Dựat r nc ơ s ở p h â n l o ạ i p h é p n ố i c ủ a H a l l i d a y v H a s s a a n , D i ệ p Q u

a n g BanphânloạiphépnốilinkếtvănbảntiếngViệtthnh6kiểuquanhệnghanhưsau:

- Quanhệbổsung

- Quanhệthờigian(thờiđiểmgồmđồngthời,trướcsau,sautrước,lintục,giaiđoạn,thờiđoạn,tầnsốhaysốlần)

điểmcủaTrầnNgọcThm,vcóbổsungquanđi ể m củatácgiảDiệpQuangBan

1.4.2éố ỏv à é ốặ

Trongcuốn"HệthngliênkếtvănbảntiếngViệt",tácgiảTrầnNgọcThmđ ã ph

ânloạiphépnốithnhphépnốilỏngvphépnốichặtCơsởphânloạichủ

yếudựavocấutrúcngphápcủachủngnvkếtngn:"Nếusựcómặtcủacácp hươn g tiệnnốicókhảnăngl

mthayđổicấutrúcnòngcốtcủaphátngn,khiếnch o nóphụthuộcvochủngnkhngchỉvềmặtnộidungmcảvềmặtcấutrúcthtacóphépnốichặtC ò n nếusự

cómặtcủacácphươngtiệnnốichỉ lmchophátngnchứanóphụthuộcvochủngnvềmặtnộidungmkhngđộngchạmgđ ế n mặtcấutrúcthtacóphépnốilỏng"[32,170]

Phépnốilỏngnằmtrongcácphươngthứclinkếthợpngha:"Phépnốilỏnglphươngthứclinkết thể hiệnở sựcómặttrong kếtngn nhng phươngtiệntừvựng(từ,cụmtừ)khnglmbiếnđổicấutrúccủanóvd i ễ n đạtmộtquanhệngnghahaingim" n g i"cònlạilchủngn"[ 3 2 , 1 7 0 ]

Phépnốilỏngcóthểđượcphânloạitheotínhchất,chứcnăngcủacácphươngtiệnnối(tứclxácđịnhxemnhngloạiyếutốtừvựngnocóthểlmphươngtiệnthểhiệncủaphépnốilỏng)T h e o hướngny,cóthểchiaphépnốit hnh2kiểu:kiểucóphươngtiệnnốilcáctừvc ụ m từlmthnhphầnchuyểntiếp vk i ể u cóphươngtiệnnốilc á c từphụtốcónghasosánhtrongdanhngvđộngngN g oira,cácphươngtiệnnốilỏngcòncóthểđượcphânloạitheoloạiquanhệngn g h amchúngdiễnđạthoặctheohướnglinkếtcủachúng(hồiquyhoặcdựbáo)

Vídụ:

“LúcnhỏCảimườibatuổi,mộtbamchơi,nólmmấtđitrâu,sợđòn,nótrố nnhồ co

n nhỏkhngquaylại,vợngkhóclnkhócxuống,bảolchắcl

ngđểbụngchuyệnnólconcủachồngtrướcnnngượcđãi,hkhắc,đuổixuaÔnglấytrờiđất,thầnphật,rắnrítvc ả kiếpsau(mặcdùcũngchưabiếtnóralàmsa o)rathềnhưngbkhngtin,giậnchẳngnhn,chớthèmcườinóiN g ư ờ i tacònđồ nđãin g giếtconnhỏrồilấpởmộtchỗđấtno,họùnùnlạicoiÔ n g khăngóibỏxứrađi,bụngdạđinhninhdứtkhoáttmđượcconCảivề”.(NguyễnNgọcTư,tậptruyệnngắnCánhđồngbấttận,Cảiơi,trang8)

Trongvídụtrn,phátngnthứhaichứatừnối"Rồi"chỉthờigiankếtiếpKhitabỏtừnối"Rồi"đithphátngnđóvẫnhonchỉnhvềcấutrúc:"Connhỏ

khngquaylại,vợngkhóclnkhócxuống,đ uổ ixua"nhưngnólạiphụthuộcchủngnvềmặtnộidungRõrngkhitáchringphátngnnyrangườitasẽkhnghiểuvs a o "connhỏkhngquaylại"mm u ố n hiểuđượcthp h ả i căncứvophátngnlmtiềnđềtrướcnó(tứclchủngn)

Cònphépnốichặt,cũngtheotácgiảTrầnNgọcThm:"Phépnốichặtlphươngthứclinkếtcủangt r ự c thuộcthểhiệnbằngsựcómặtcủatừnối(lintừ,giớitừ)ởchỗbắtđầu(linkếthồiquy)hoặcchỗkếtthúc(linkếtdựbáo)củanó,t ạo t h nhmộtq u a n hện g n g h a

h a i n g ig i an g t r ự c t h u ộ c v ớ i c h ủ n g n"[32,205]

Phépnốichặtlphéplinkếtcóđộlinkếtcao,cósựgắnbómậtthiếtgiac hủngnvkếtngnSựcómặtcủacáctừnốilmchophátngntrởnnkhnghonchỉnhvềcấutrúcvb i ế nnótrởthnhngt r ự c thuộc

(NamCao,Conmèo,349)Trongvídụtrn,phátngn"Nhưnglấycớgmt á t nó"chứatừnối"nhưng"lm ộ t ngt r ự

c thuộcNghacủangt r ực thuộcnybịquyđịnhbởi phátngntrướcnó,nngiaphátngnngt r ự c thuộcvớiphátngnđứngtrướccósựlinkếtchặtchẽvớinhaubởitừnối"nhưng"

Dễnhậnthấylphépnốichặt,phươngthứclinkếtchínhcủanóđượcthểhiệnchủyếuởphátngnngtrựcthuộcVcácngtrựcthuộckhngchứaphươngtiệnn ố i c h ủ yế

up h ụ t h u ộ c v op h á t n g nđ ứ n g t r ư ớ c n ó V i ệ c p h â n c h i a c á c phươngtiệncủaphépnốicũngphụthuộcvonhngquanhệngnghamchúngbiểuhiện

28

1.5k ế

Ởchương1,chươngcơsởlýthuyếtchúngtiđãđềcậpđếncáckháiniệmc ơ bảnlinquanđếnđềt imchúngtikhảosát.Đốitượngchúngtiquantâmlvấnđềlinkếttrongvănbảntiếng Việt,đặcbiệtlphépnốiTrongnhngthờikỳn g h i ncứukhácnhau,xuấtpháttừnhngnềntảnglýluậnkhácnhaunnquanniệm vềlinkếtcũngkhácnhau,dođótạonnsựkhácnhautrongviệcphânloạicácphéplinkếtgiacácnhnghincứuL u ậ n văncủachúngtiđitheohướngphânloạicácphươngthứclinkếtdựavoquanđiểmcủaDiệpQuangBanvT r ầ n N g ọ c Thm

Vềphépnối,chúngtiđitheoquanđiểmcủatácgiảTrầnNgọcThmtrongcuốn “

HệthngliênkếtvănbảntiếngViệt”(2006),kếthợpvớicáchphânchiacủaPhạmVănTn

htrong“Vaitròcủacáctừvàcụmtừni.Cáchsửdụngchúngtrongtậplàmvăn”(1982)đểlm

cơsởlýthuyếtcholýluậnởcácchươngsau

ỦỪ

ẮỦ Ễ ỄỌ 2.1 ừố

2.1.1Đặ vấđề

Luậnvăncủachúngti lấyđềtil"Khảosátgiátrịli

nkếtvgiátrịngnghacủacáctừnốithuộcphạmtrùtươngphảntrongtruyệnngắncủaNamCao,NguyễnHuyThiệp,NguyễnNgọcTư",chonnđốitượngmc h ú n g tiquantâmđólp

h é p linkếtnốivt ừ nối(theophạmtrùtươngphản)V ề phéplinkếtnốiđãđượcchúngtitrnhbyởchương1,còntrongchươngnychúngtisẽtrnhbycụthểvềtừnối

TừnốitrongngphápvănbảncònđượcgọilphépnốiT ừ nốiđãđượcnghincứuởgócđộlogic-

ngngha,ởgócđộdụnghọcvgócđộlinkếtvănbảnC ó thểgọitừnốibằngnhiềutngọikhácnhau,khithl hưtừ,khithl phụtừ,quanhệtừnhưngchủyếullintừ

VaitròcủatừnốildùngđểnốicácmệnhđềtrongcâughéphoặcsửdụngđểlinkếtcáccâuvớinhautrongmộtvănbảnĐồngthờitừnốicòndùngđểlmrõmốiquanhệngnghagiacáccâu,lmtăngtínhmạchlạcchovănbản

Tronglnhvựcngphápvănbản,từnốiđượccoilmộtphươngthứclink ếtnganghngvới cácphương thứclin kết khácvđượcgọilphépnốiT h e o đó,phépnốicóhaichứ c năng: chức nănglinkết vc hứ c nă ngbiểuh iệ nngn g h

a (gọi tn,địnhloạiquanhệ)Hailoạiphươngtiệncủaphépnốilquanhệtừvtừng nốikết

Trongphươngdiệnngdụng,từnốiđượcdùngđểlinkếtcáchnhvingnngC á c hnhv i n g nn g t h ư ờ n g x u ấ t h i ệ n t h nhm ộ t c h u ỗ i c ó s ự l i nk ế t v ớ i nhau

vềphươngdiệnngnghaV i ệ c sửdụngtừnốitrong trườnghợpnyđảmbảotínhlogiccủacâuvlmrõhơnchứcnăngcủacâu

TừnốicòncóvaitròquantrọngtrongviệcchiphốitrậttựcáccâutrongvănbảnN ó gópphầntổchứcsắpxếpvănbảntheomộttrnhtựlogicnhấtđịnhT ừ nốilmtườngminhhoámốiquanhệgiacáccâu,vđ ồ n g thờichiphốivịtrícủacáccâuĐâychínhlmốiquanhệgiachủngnvk ế

t ngnK ế t ngnlp h á t ngncóchứa từnốivn ó lunđứngsauchủngnởđằngtrướcnó

Vídụ:

"Câuđượcvibaconcár,anhbắccáiơlnkhoquẹt,tỉmẩnlọcphầnthịtdnhchotía,phầnxươngxẩuchomnhNhn g trưanắngtốt,tranhthủgiờcơmt r ư a anhxinphépchạyvề,dắttíaanhrangoihètắmrửa,kỳcọN h ngtốitrờimưa,anhlúpxúpcầmcáinónmđiđónnggiĐ i cạnh,cheđầuchoba,nghimtrangnhưđangchởchechosinhlinhnođónhỏbé,yếuớtlắm

nggiđ â u cóyếu,n g xáchgậyrượtđánhanhhoiđóchớ"

(NguyễnNgọcTư,Hiuhiugióbấc,tr30)Ởvídụtrnđãsửdụnglintừ"nhưng"biểuthịýnghatươngphản,đốilậpcủacâusauvớitấtcảcáccâutrước,nốiliềnýcủacáccâulạivớinhautheophươngth ứ c linkếtchặtchẽ

2.1.2í â ạừ ố

TừnốiđượcphânloạidựatheoquanhệýnghacơbảnmcácyếutốthamgialinkếtthểhiệnĐâychínhlb nhdiệnngn g h ac ủ a phépnối

Trongcuốn"HệthngliênkếtvănbảntiếngViệt"[32],tácgiảTrầnNgọcTh

mđãchiacácphươngtiệnnốithnhbaloạiquanhệkhácnhau,giúpchongườitmhiểurấtdễnhậndiệnvphânbiệt

- Quanhệđịnhvị

- Quanhệlogicdiễnđạt

- Quanhệlogic-sựviệc

Trongmỗimộtq u a n h ệ r i ngb i ệ t đ ó , t á c g i ả l ạ i c h i a t h nhr ấ t n h i ề u c á c nhómquanhệnhỏkhácnhau,cáctừnốikhácnhautạonnmộthệthốngnhngtừn ốirấtphứctạp,đadạng

Trnthựctế,cótừnốilt h u ộ c quanhệnốiny,nhưngcũnglạithuộcquanh ệnhómkhácNhngtrườnghợpnhưvậythườnggâynhầmlẫnchongườiđọcT r o n g tnhhnhđóchỉcóthểdựavonhngtínhchấtvb ố i cảnhcủatừngđoạn,từngcâutrongvănbảnđểcóthểxácđịnhđượcchúng

Dướiđâylb ả n g phânloạitừnốitheotácgiảTrầnNgọcThm:I QUAN

c) Nhấnmạnh:đặcbiệt(l),nhấtl,đángchúýl, ring,thậmchíIIIQUANHỆ

LOGICSỰVIỆC

Cáchp h â n loạitrnkháchitiếtvđ a dạng,đãkháiquátđượcgầnnhưtonb ộ cáctừnốixuấthiệntrongcácloạivănbảnkhácnhauTrongkhunkhổcủaluậnv ănny,chúngtichỉkhảosátmộttrongnhn g phạmtrùtrn,đóltừvc ụ m từnốitheophạmtrùtươngphản

2.2Danhsáchừ ốe ạù

Quaquátrnhkhảosáttrongcáctruyệnngắncủabatácgiả,chúngtiđãthuđ ược 671phátngntrong97tácphẩmcóchứatừnốitươngphảnSựxuấthiệncủachúngrấtđadạngvp h o n g phú

ViệcphânloạicáctừnốicóthểdựatrntiuchíhnhthứcvtiuchínộidungT i uchíhnhthứctứcld ự a vovịtrívk h ả năngkếthợpcủacáctừnốiđóCá c từnốinythườngcóvịtríđứngtrướccáckếtngn,saudấuchấmcủachủngnN h ư n g cũngcókhicáctừnốinyđứngtrướcvịtừ(trướcđộngtừởvịng)củakếtngn,vídụnhưcáctừnốicứ,

vẫn,D ự a votiuchínộidungtứcld ự a vonộidungngn g h amc á c từnốiny biểuhiệnN

h ngtừnốitươngphảnnhư:n h ư n g ,m,ấythếm,mv ẫ n , mặcdầu,thếnhưng,thếm,song,cứ,

Khikhảosátvp hâ n loạicácquanhệngnghamcáctừnốitươngphảnbiểuh i ệ

n , c h ú n g t iápd ụ n g t h e o c á c h p h â n l o ạ i c ủ a T r ầ n N g ọ c T h má p dụngtrongviệcphânloạicácquanhệbiểuhiệntrongphépnốilỏngv p h é p nốichặtTuynhiênhướngphânloạicủachúngtichỉmangtínhchấttươngđối

Dướiđâylbảngthốngk

tấtcảcáctừnốitheophạmtrùtươngphảnmch úngtikhảosátđượctrongbatậptruyệnngắncủabatácgiảC á c từ nốiđượcsắpxếptheothứtựABC