Truyền Thông Đại Chúng, Thông Tin Tư Vấn, Tạp Chí Chuyên Ngành, Báo Chí Học.docx

ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN ––––––––––––––––––––––––––– DƢƠNGNGỌCÁNH THÔNGTINTƢVẤN,CHỈDẪNTR ÊNTẠPCHÍCHUYÊNNGÀNH (KhảosátbatạpchíBảohiểmxãhội,Laođộngxãhội,vàBảo hộlaođộngtừ năm[.]

TôixinchânthànhcảmơnPGS.TSDươngXuânSơnđãtưvấngiúptôilựachọnvàhướngdẫntôithựchiệnnghiêncứuđềtàinày.Đâylàmộtđềtàikhó,mangtínhứngdụngthựctiễncaođốivớicôngviệcthựctếcủabảnthântôilàmộtbiêntậpviêncôngtáctạimộttạpchíchuyênngành.Mặcdùbảnthântôichưacónhiềukinhnghiệmtrongcôngtácnghiêncứukhoahọc,đượcs ự hướngdẫntậntìnhcủaPGS.TSDươngXuânSơn,đãgiúptôilựachọnphươngpháptiếpcận,nghiêncứuvàthựchiệnđềtàimộtcáchhiệuquả.Tôixingửilờicảmơn,triânsâusắcđếncácthầycôtạiKhoaBáochí–

Truyềnthông,TrườngĐạihọcKhoahọcXãhội–

Nhânvăn.Làmộtngườilàmbáochưađượcđàotạocơbảnvềbáochí–

truyềnthông.Tronghơn03thánghọclớpbồidưỡngkiếnthứcchuyênngànhbáochí–truyềnthôngvà 02n ă m họccaohọc,cácthầycôtrongKhoaBáochí–Truyềnthôngđãcungcấpchotôinhữngkiếnthứccơbản,đểtôibổsung,hoànthiệnhơncơsởlýluậnbáochí–

truyềnthôngmìnhcònđangkhuyếtthiếu,giúptôivữngvànghơnv ề nghiệpvụ,quantrọnghơnbướcđầuhìnhthànhtưduyvàkỹnăngnghiêncứukhoahọc

Tôixinđ ư ợ c gửilờicả m ơns â u sắc đếncá c đồngchílãnhđạo,đồngnghiệpcủatôitạiTạpchíBHXH,TạpchíLĐXHvàTạpchíBHLĐ;cácnhàkhoahọc,nghiêncứu,hoạchđịnhchínhsáchđãdànhthờigiantraođổi,cungc ấ p nhiềuthôngtinquýbáuchotôitrongquátrìnhviếtluậnvăn

Đặcbiệt,tôixinđượcgửilờicảmơnsâusắcđếngiađình,ngườithânvàbạnbèđãluônủnghộ, độngviên,làđộnglựcgiúptôihoànthànhluậnvăn

Xinchânthànhcảmơn!

MỞĐẦU 4

Chương1 12

CƠSỞLÝLUẬNVỀTẠP CHÍ, TẠPCHÍCHUYÊNNGÀNHVÀTHÔNGTINTƯVẤN,CHỈDẪNTRÊNTẠ PCHÍCHUYÊNNGÀNH 12

1.1 Mộtsốvấnđềlýluậncơbảnvềtạpchí 12

1.2 Tạpchíchuyênngành 24

1.3 Thôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành 30

Chương2 46

THỰCTRẠNGTHÔNGTINTƯVẤN,CHỈDẪNTRÊNTẠPCHÍCHUYÊN NGÀNH 46

2.1 Sơ lượcvề cáctờtạpchíchuyênngànhchọnkhảosát 46

2.2 Nộidungthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành 52

2.3 Chấtlượngthôngtintưvấn, chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành 61

2.4 Đánhgiá, nhậnxétchung 76

Chương3 84

VẤNĐỀĐẶTRA,GIẢIPHÁP VÀMỘT SỐKIẾNNGHỊNÂNGCAOCHẤTLƯỢNGTHÔNGTINTƯVẤN,CHỈDẪ NTRÊNTẠPCHÍCHUYÊN NGÀNH 84

3.1 XuhướngpháttriểncủabáochíthếgiớivàViệtNam 84

3.2 Xuhướngpháttriểncủatạpchíchuyênngành 88

3.3 Nhữngvấnđềđặtrađốivớihoạtđộngthôngtintưvấn, chỉdẫntrên tạpchíchuyênngành 89

3.4 Cácgiảiphápnângcaochấtlượngthôngtintưvấn, chỉdẫntrên tạpchíchuyênngành 91

3.5 Mộtsốkiếnnghị 98

KẾTLUẬN 103

TÀILIỆUTHAMKHẢO 105

PHỤ LỤC 2

1 Tínhcấpthiếtcủađềtài

MỞĐẦU

Tronglịchsửbáochíthếgiới,tạpchíchuyênngànhlàloạihìnhtạpchíxuấthiệntừkhásớm.Làphươngtiệntruyềnthôngnghiêngvềcácthôngtinchuyênbiệt,

hướngtớimộtnhómcôngchúngnhấtđịnh,tạpchíchuyênngànhvớichứcnăngthôngtin,bànluận,pháthiệnvàcổvũnhữnggiátrịmớitrongtừngngành,lĩnhvựcbắtbuộcphảimangnhữngđặctrưngriêngbiệtsovớic á c ấnphẩmbáochíkhácvớinhữngquyđịnhvềtínhminhbạch,tínhchínhx á c , tínhphảnbiện,tínhđượcphảnbiệnvàtínhgiátrị…Mụcđíchcủ amộttạpchíchuyênngànhlàmanglạis ựhiểubiếtbằngviệcphổbiế

nc á c h i ệntượngv à ý tưởng.Phạmv i phảnánhcủatạpchíchuyênngànhchủyếuthôngtin,traođổi,bànluậnvềcácvấnđềcóliênquanđếnngành,

lĩnhvực.Dovậy,đốitượngphụcvụcủatạpchíchuyênngànhchủyếul à nhữngngườitrongngành,đòih ỏ iphảic ó sựhiểubiếtnhấtđịnhvềnghềnghiệpvàcáckiếnthứcchuyênngành.Nhưngtrênthựctế,cũngcóloạit ạpchíchuyênngànhmàđốitượngphụcvụvừalàcánbộnghiêncứu,cánbộquảnl ý , v ừalàcánbộchuyênmônthuộcngànhđ ó T h

ậ mc h í , cót ạpchíchuyênngànhđốitượngbạnđọccònbaogồmmộtbộphậnquầnchúngnhândântrongxãhội

Tínhhấpdẫnvàsứcthuyếtphụccủatạpchíphụthuộcnộidungphảnánhcủanócóđápứngđượcnhucầuthôngtincủatừngloạibạnđọchaykhông.Dođó,nộidungcủatạpchíđòihỏiphảirấtđadạngvàcónhiềuchuyênmụckhácnhau,đápứngnhucầutìmhiểuthôngtincủacácđốitượng.Tuynhiên,nhữngvấnđềchungvềlýluận,nghiệpvụ,khoahọcthườngchiếmmộttỷtrọnglớntrongcơcấunộidungcácbàiđăngtảitrêntạpchí.Vớinộidungđó,cácbàiviếtthuộccácthểloạitạpchíphảithểhiệnđượctínhchấtnghiêncứu,pháthiệnnhữngquyluậtvậnđộngcụthểtrongtừnglĩnhvựcthuộccácngành

chứcnăngtuyêntruyềnvềnhữngvấnđềlýluậnchínhtrị,lýluậnnghiệpvụ,khoahọckỹthuậtsẽđemlạichođộcgiảnhiềukiếnthứcmớimẻvớinhiềuýniệmcóthểdễdàngtiếpcậnvớithựctế,liênhệ,vậndụngtrongđiềukiệncụthểcủabảnthânvàđơnvịmình

Ngoàichứcnăngtuyêntruyền,phổbiến,giáodục,tạpchícòncungcấpnhữngthôngtintrithứcchođộcgiảbằngconđườngngắnnhất,đólànhữngt r i t h ứcv ềchínht r ị,kinht ế,quảnlý,khoah ọc…

Trongchứcnăngtuyêntruyềngiáod ục,tạpc hí ph ảigópphầngiảithích,h o ặcphêphántìnhhình,hiệntượngnghiêncứu,đồngthờiđềcậpđếnbiệnphápxửlýtìnhhình,hiệntượngnóitrêntheonhữngphươngphápnghiêncứuriêngbiệtthểhiệntínhchiếnđấuvànghiêncứukhoahọccủatừng loạitạpchí

Cùngvớisựpháttriểncủacácloạihìnhbáochí,trongnhữngnămgầnđây,tạpchíchuyênngànhcũngcósựthayđổimạnhmẽcảvềhìnhthứcvànộidungtruyềntải.Bêncạnhnhữngthôngtinlýluận,nghiêncứukhoahọc,bìnhluận,đánhgiákếtquảcáccôngtrìnhnghiêncứukhoahọcápdụngtrongt h ựctiễn,tạpchíchuyênngànhcòncungcấpcácthôngtintưvấnvềchếđộ,chínhsách,chỉdẫnc á c kiếnthứcchuyênmônvềngành,lĩnhv ự cchob ạnđọc.Tạpchíchuyênngànhcungcấpthôngtintưvấn,chỉdẫncóxuhướngpháttriểnmạnhmẽtrongnhữngn ă m gầnđâyv ớ imụcđíchp h ụ cvụchonhómcôngchúngchuyênb i ệtv ềnhucầuthôngtin,nhưvềthờitrang,s ứck h ỏe,phươngtiện,

kiếnthứcchuyênmôntrongtừnglĩnhvực…

Nhưđãnóiởtrên,ứngvớimỗiloạihìnhbáochílàmộtloạiđộcgiả.Nếun h ư

đ ố i tượngbạnđọccủabáolàbấtkỳai,từchínhtrịgia,tríthứcđếnngườil a o động,thậmchílànhữngngườikiếmsốngvỉahè…

thìđốitượngbạnđọcc ủatạpchílànhữngngườicótrìnhđộlýluận,amhiểuchuyênmônnghiệpv ụ,hoặccónhậnthứcsâuvềcáclĩnhvựcliênquanđượcphảnánhtrêntạp

chí.Vìvậy,đòihỏichấtlượngthôngtin,nộidungvàngônngữthểhiệncủat ạpchíphảichọnlọc,sửdụngchophùhợp,ngaycảvớicácthôngtintưvấn,c h ỉdẫn.Nộidungcủabàiviếtphảiđảmbảothiếtthực,mangtínhkhoahọc,cósứcthuyếtphục.Nếukhông,tạpchíchỉcònlàmộtdạngcủabảntinhaytờbáothườngthứcđơnthuần,chứnókhôngcònl

à mộtt ờtạpc h í vớiđúngnghĩavàtêngọicủanólàcơquanlýluận,nghiêncứu,traođổivàtưvấn,chỉdẫnkiếnthứcnghiệpvụchuyênngành

Thựct ếđ ó đòihỏicácnhànghiêncứubáochícầnthiếtphảic ó cáchnhìnnhậntrêncơsởkhoahọcvềthôngtintưvấn,chỉdẫntrêncáctạpchíchuyênngành.Quađó,đánhgiámứcđộảnhhưởngcủanóvànhữngvấnđềliênquanđốivớisựpháttriểncủadòngtạpchíchuyênngànhvốnđượcxếpvàohàngnhữngtờtạpchícónộidungchuyênbiệtvàđốitượngđộcgiảkhubiệt.Tuynhiên,từtrướcđếnnay,vẫnchưacómộtđềtàinghi

êncứucụthểnàovềnộidungnóitrên.Vớilýdođó,chúngtôilựachọnđềtài“Thôngtintư vấn,chỉdẫntrênt ạpchíchuyênngành”đ ể xâydựngluậnvăntốtnghiệpThạcsỹkhoah

ọcchuyênngànhbáochíhọc

2 Lịchsửnghiêncứuvấnđề

Nghiêncứuvềtạpchíluônthuhútsựquantâmcủanhiềunhànghiêncứu,nghiêncứusinh,họcviênvàsinhviên.Tuynhiên,tàiliệuvềdòngtạpc h í chuyênngànhvàthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngànhlạikháítỏi.Gầnđâynhất,cómộtsốluậnvănthạcsĩbáochínghiêncứuvềdòngt ạ p chíchỉdẫn–

LuậnvănthạcsĩcủatácgiảMaiNữMỹNhân(2011)vớiđềtàiSựảnhhưởngcủa

chỉdẫnnướcngoàiđốivớitạpchícùngloạiở ViệtNam,trìnhbàynhữnglýthuyếtcơb

dòngtạpchígiảitrí-ảnvềdòngtạpchígiảitrí–chỉdẫn.Khảosát,phântích,sosánh,tổnghợp,xửlýsốliệuvềthựctrạngsựảnhhưởngcủ

chỉdẫnnướcngoàiđốivớitạpchícùngloạiở ViệtNam.Đánhgiáthựctrạngcủasựảnhh

adòngtạpchígiảitrí-

ưởngcủadòngtạpchígiảitrí-c h ỉ dẫnnướưởngcủadòngtạpchígiảitrí-cngoàiđốivớitạpưởngcủadòngtạpchígiảitrí-chíưởngcủadòngtạpchígiảitrí-cùngloạiởViệtNam.Từđóđềxuấtưởngcủadòngtạpchígiảitrí-cáưởngcủadòngtạpchígiảitrí-cgiảiphápnh

ằmnângcaochấtlượngdòngtạpchígiảitrí–chỉdẫntrongnước.Nghiêncứuvềloạihìnhtạpchíchuyênbiệtcómộtsốnghiêncứunhưluậnvănthạ

csĩbáochíLoạihìnhtạpchívàchuyênsandànhchophụnữvàvănhoáđọccủađộcgiản ữhiệnnaycủatácgiảHoàngĐinhLinh(2009),đis â u vàotìmhiểuxuhướngpháttriển

củaloạihìnhtạpchívàchuyênsandànhchophụnữởViệtNamthờigianqua.Từkếtquảkhảosátthựctiễnvềhoạtđộngcủa4tạpchívà

chuyênsanlà“Thếgiớiphụnữ”,“Hạnhphúcgiađình”,“Đẹp”và“NgườiđẹpViệtNam”trongthờigian2năm(2007-

2008),tácgiảđ ã đưaranhữngđánhgiávềnhucầutiếpnhậncủađộcgiảnữđốivớiloạihìnhtạpchívàchuyênsandànhchophụnữ;hiệuquảbáochícủaloạihìnhấnphẩmnàyvàvănhóađọccủađộcgiảnữhiệnnay.Từđóđềxuấtnhữngbiệnphápthíchhợpđ ể nân

gc a o chấtlượngphụcv ụ độcg i ả củacáct ạ p chí,chuyênsandànhchophụnữnóiriêngvàcảxãhộinóichung

CũngnghiêncứuvềloạihìnhtạpchíchuyênbiệtcòncóđềtàiThôngtinc h ỉ dẫnđ ầutưtrênbáochíkinhtếViệtNam-

luậnvănthạcsĩbáochícủatácg i ả BùiBửuHà(2012).Bằngviệckhảosátcáctácphẩmbáochícótínhchất

chỉd ẫ n đầut ư trên3 ấnphẩm“Đầutư”,“Thờibáokinht ế ViệtNam”v à “ThờibáokinhtếSàiGòn”,tácgiảđãđưaranhữngưuđiểm,hạnchếcủathôngtintưvấn,chỉdẫnđầutưtrênbáochívàđềxuấtnhữnggiảiphápnhằmnângcaochấtlượngthôngtinchỉdẫnđầutưtrênbáochí.

Luậnvănthạcs ĩ báochíTínhchuyênbiệttrêncácấ n phẩmtạpchítruyềnhìnhcủ

at á c g i ả NguyễnThịPhươngThảo(2013),tìmh i ể u v ề xuhướngchuyênbiệthóan

óichungv à truyềnt h ô n g chuyênbiệtnóiriêng.Trongluậnvăn,t á c giảđã l à m r õ

x u hướngchuyênbiệthóatrêntừngloạihìnhtruyềnthôngtạiViệtNam( b á o hình,bá

oi n , b á o mạng,phátthanh).Phântíchcụthểvềtínhchuyênbiệtcủadòngtạpchíthôngquakhảosátthựctiễntínhchuyênbiệtđượcthểhiệnqua3ấnphẩmtạpchítruyềnhìnhTạpchíTruyềnhìnhVTV,TạpchíTruyềnhìnhSốVTC,TạpchíTruyềnhìnhHàNộitừ

n ă m 2009-2011.Từđ ó đánhg i á

đượcnhữngưu-nhượccủatínhchuyênbiệtđượcthểhiệntrên3ấnphẩmđượckhảosát vàđưarađượcnhữnggiảipháp,mộtsốkinhnghiệmbướcđầunhằmnângcaotínhchuyênbiệttrêncác

ấn phẩm

Nghiêncứuvềthôngtintưvấn,chỉdẫntrêncácloạihìnhbáochíkhácc ó luậnvăn

thạcsĩbáochícủatácgiảNguyễnThịVânAnhvớiđềtàiThôngtinchỉdẫntiêudùngtrên truyềnhìnhcủaĐàiPhátthanh-

TruyềnhìnhHàN ộ i Luậnvănl à khảosátk h á toàndiệnv ề c á c chươngtrìnhcónộid

ungthôngtinchỉdẫn,tưvấntiêudùngtrêntruyềnhìnhcủađàiPTTHHàNội.Sựr a đờicủacácchươngtrìnhnàyđãmanglạixuhướngmớimẻ,sinhđộngvànângcaotínhhiệuquảthiếtthựccủacácchươngtrìnhtrênsóngtruyềnhìnhHàNội.Đâycũnglànhữngchươngtrìnhtruyềnhìnhminhhoạsinhđộngchox uhướngbáochíhiệnđại,hướngđếncôngchúngnhómnhỏ,khángiảmụctiêuvàtheonhữngnộidungchuyênsâu,chuyênbiệt.Chínhvìvây,v i ệ c nghiêncứu,khảosátnhữngchươngtrìnhtruyềnhìnhcónộidungnàycóý

nghĩacảvềlíluậnvàthựctiễn,đặcbiệtgópphầnquantrọngvàovịêcđổimớivànângcaochấtlượngcácchươngtrìnhtruyềnhìnhcũngnhưđổimớiv ề côngtácquảnlí,hợptác,liênkếtsảnxuấtcácchươngtrìnhtruyềnhìnhc ủ a đàiPTTH HàNội…

Ởcấpđộthấphơn,cómộtsốnghiêncứukhoahọc,khóaluậntốtnghiệpc ủ a sinhviêncũngnghiêncứuvềnhữngnộidungliênquanđếnthôngtintưvấn,chỉdẫntrêndòngtạpchígiảitrí–

chỉdẫnhoặccácloạihìnhbáochí Tuynhiên,nhữngnghiêncứukểtrênhoặcmớichỉđềcậpđếnthôngtingiảit r í –chỉdẫncủadòngtạpchígiảitrí–

chỉdẫnhoặcđềcậpđếnmảngthôngtinchỉdẫntiêudùngtrêntruyềnhìnhhoặcthôngtinchỉdẫnvềmộtlĩnhvựctrênbáochíchứchưacócôngtrìnhnàođềcậpđếnthôngtintưvấn,chỉdẫntrênloạihìnhtạpchíchuyênngành.Dovậy,cóthểkhẳngđịnhđềtàichúngtôilựachọnlàhoàntoànđộclập

3 Mụcđích,nhiệmvụnghiêncứu

Mụcđíchcủaluậnvănlànghiêncứu,đánhgiámộtcáchkhoahọcvềthựctrạngthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngànhhiệnnay.Thôngquaviệckhảosátnộidungvàphươngthứcthôngtincủa3 tạpchíchuyênngànhthuộclĩnhvựclýluận,nghiệpvụAnsinhxãhội:TạpchíBảohiểmxãhộiViệtNam(cơquancủaBảohiểmxãhộiViệtNam),TạpchíLaođộngXãhội(BộLaođộng–

Thươngbinh&Xãhội)vàTạpchíBảohộLaođộng(TổngLiênđoànLaođộngViệtNam).Quađótìmrađặctrưng,đặcđiểmcủathôngtintưvấn,chỉdẫntrêndòngtạpchíchuyênngành.Trêncơsởphântíchkếtquảvàhạnchế,luậnvănđưaranhữngđềxuất,giảiphápgópphầnnângcaochấtlượngthôngtintưvấn,chỉdẫntronghệthốngtạpchíchuyênngành

Từ địnhhướngnghiêncứutrên,nhiệmvụcủaluậnvănlà:

- Hệthốnghóanhữngvấnđềlýluậncơbảnvềtạpchíchuyênngành,đ ặ c biệtxáclậpvàlàmrõcơsởlýluậnvềthôngtinbáochí,thôngtintưvấn,c h ỉ dẫntrêntạpchíchuyênngành.

- Khảosátthựctrạngthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngànhlựachọnđểlàmrõ ưuđiểm,hạnchế

- Trêncơsởcácvấnđềlýluậnvàthựctiễnđãchỉra,đềxuấtmộtsốgiảiphápnhằmnângcaochấtlượnghoạtđộngthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpc h í chuyênngành

4 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu

- Đốitượngnghiêncứucủaluậnvănlàthôngtintưvấn,chỉdẫnđượcđăngtảitrêncáctạpchíchuyênngành

-Phạmvinghiêncứu:Khảosátthôngtintưvấn,chỉdẫnvềcácnộidungtrọngtâmcủa03

Tạpchíchuyênngànhliênquanmậtthiếtđếnchínhsáchansinhxãhội,đólàTạpchíBả ohiểmxãhộiViệtNam(BảohiểmxãhộiViệtNam);TạpchíLaođộngXãhội(BộLaođ ộng-

Thươngbinh&Xãhội);TạpchíBảohộLaođộng(TổngLiênđoànLaođ ộn g ViệtNam )trongthờigian04năm,từnăm2010đếnhếtnăm2013.

5 Phươngphápnghiêncứu

*Phươngphápluận:

+Vậndụngcácquanđiểmcủachủnghĩaduyvậtbiệnchứngvàchủnghĩaduyvậtlịchsửtrongnghiêncứumộthiệntượngxãhội

+NghiêncứudựatrênnềntảngcácquanđiểmchủnghĩaMác-Lênin,đườnglốicủaĐảng,tưtưởngHồChíMinhvềbáochí,truyềnthông

*Phươngphápcôngcụ:Khảosátthựctrạng;khảosátbằngphiếuhỏi;nghiêncứutrườnghợpđiểnhình;khảocứukinhnghiệmnướcngoài;thốngk ê , tổnghợp,xửlýsốliệu

6 Ýnghĩalýluậnvàthựctiễncủađềtài

Ýnghĩalýluận:Luậnvăngópphầnxâydựngc ơ s ở lýluậnbáochíthuộcthểloạitạpchínóichungvàtạpchíchuyênngànhnóiriêng;đồngthờik ế t quảnghiêncứucóthểlàmtàiliệuhữuíchđốivớicôngtácnghiêncứu,giảngdạyvềloạihìnhtạpchíchosinhviênchuyênngànhbáochíhọc.

Ýnghĩathựctiễn:Luậnvănlàcẩmnangnghềnghiệpdànhchosinhviênchuyênngànhbáochíhọc;ngoàira,lãnhđạo,phóngviên,biêntậpviênhiệnđangtrựctiếpcôngtáctạicáctòasoạntạpchíchuyênngànhtrongcảnướccót h ể thamkhảođểđịnhhướnghoạtđộngthôngtin,tuyêntruyềncóhiệuquả

7 Kếtcấucủaluậnvăn

NgoàiphầnMởđầu,Kếtluận,TàiliệuthamkhảovàPhụlục,phầnnộidungchínhcủaluậnvăngồm3chương:

Chương1:Cơsởlýluậnvềtạpchí,tạpchíchuyênngànhvàthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành

Chương2:Thựctrạngthôngtintưvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngànhChương3:Nhữngvấnđềđặtravàcácgiảiphápnângcaochấtlượngvà

hiệuquảthôngtintưvấn, chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành

CƠSỞLÝLUẬNVỀTẠP CHÍ,

TẠPCHÍCHUYÊNNGÀNHVÀTHÔNGTINTƢVẤN,CHỈDẪNTRÊNT ẠPCHÍCHUYÊNNGÀNH

1.1 Mộtsốvấnđềlýluậncơbảnvềtạpchí

1.1.1 Kháiniệmtạpchí

TừđiểnBáchkhoatoànthưđịnhnghĩa,tạpchílàtừchỉchungcácloạiấnphẩmbáochíxuấtbảnđịnhkỳ.Tạpchíđượcphânchiatheohaitiêuchísau:

Thứnhất,cácloạitạpchíchiatheođịnhkỳ,vídụnhưtạpchíhàngtuần(còngọilàt

uầnsan,tuầnbáo,đượcxuấtbảnđịnhkỳvàomộtngàytrongtuần),nguyệtsan(xuấtbảnmỗithángmộtsố),quýsan(mỗiquýmộtsố),bánniênsan(nửanămmộtkỳ),niênsan(mộtkỳmỗinăm).Ở ViệtNam,cókhánhiềuloạitạpchíravớiđịnhkỳkhôngtheophânloạitrênnhưbántuầnbáo(bi-weekly)với2-3sốmỗituần,bánnguyệtsan(bi-monthly)in2-3kỳmỗitháng

CũngtrongcuốnXuấtbảntạpchí(bảndịchtiếngViệt,KhoaXuấtbản–

HọcviệnBáochív à Tuyêntruyền,2010),côngbốcủatổchứcUNESCO,“tấtcảxuấtb ảnphẩmcócùngmộttiêuđề,xuấtbảnliêntụcđịnhk ỳ hoặc

khôngđịnhkỳ,mỗinămítnhấtlàtrên1kỳ(1lần),mỗikỳđềughirõsốthứtựvàghirõng àythángthìgọilàtạpchí”.[16,tr.34]

TừđiểnbáchkhoatoànthưViệtNamOnline,tạpchílàchủngloạiấnphẩmb á o chíxuấtbảnđịnhkỳ,v ớ i cáck ỳ h ạ n hằngtuần,nửatháng,mộttháng,mộtquý,nửanăm,v.v Tạpchíkhácvớibáohằngngày.Vềnộidung,t ạ p chíthườngchứađựngnhữngthôngtinmangtínhtổngquáthaychuyênđềv ề tìnhhìnhthờisự,cácvấnđềthuộccáclĩnhvựckhoahọctựnhiênhoặcxãhộiđangđượcnhiềungườiquantâm.Vềhìnhthức,tạpchíđượcđóngthànht ậ p vớicáccỡkhácnhau,

khổthườngnhỏhơnkhổbáohằngngày,cóbìa

BảngchúgiảithuậtngữcủaTrungtâmHọcliệuĐạihọcHuế,tạpchí(journal)làmộtdạngấnphẩmđịnhkỳxuấtbảntrongkhoảngthờigiannhấtđịnh(hằngtháng,hằngquý)

Nhưvậy,tấtcảcácđịnhnghĩatrênđềuchỉracácyếutốhoặcđặcđiểmcấuthànhtạpchí.Thamchiếucácđịnhnghĩatrênvàtìnhhìnhthựctế,cóthểrútrakháiniệmchun

gvềtạpchínhưsau:Tạpchílàmộtloạixuấtbảnphẩmđịnhkỳ,cótêngọiổnđịnh,cókỳ hạnxuấtbảntrongkhoảngthờigiannhấtđịnh(cóthểlàbánnguyệtsan,rahằngtháng, quý);cungcấpthôngtin,kiếnthứcchonhữngđốitượngbạnđọcnhấtđịnh.

Làmộtphươngtiệntruyềnbá độclập,đếnn ay tạpchíđãc ó hơn300n ă m lịchsử.Bằnghìnhthứcxuấtbảnliêntục,tạpchícóảnhhưởngliêntụcđốivớiđộcgiảmụctiêutrongnhữnglĩnhvựcnhấtđịnh,từđótrởthànhmộttrongnhữngloạihình

(Nhậtbáocủacáchọcgiả)củaPháp;tờPhilosophycalTransactionsoftheRoyalSociet

(Nhữngcuộctranhluậnhàngthángđểmởmangtríóc)củaĐức;tờJournaldessavants-yởLondon(1665)–

(NhữngảnhhưởngcủatriếthọctớixãhộihoànggiaLuânĐôn)củaAnh,rađờilànhữngtuyểntậpchủyếucácbàiviếttómtắt (sau gọilàtiểuluận)vềsựpháttriểncủanghệthuật,vănhọc,triếthọcvàkhoahọc.Chúngtồntạidướidạngtạpchíxuấtbảnđịnhkỳvàđượccoinhưnhữngtờrađờisớmnhấtcủaloạihìnhbáochímangtên“tạpchí”này

SangthếkỷXVIII,cáctạpchíxuấtbảnđịnhkỳnổitiếngnhấtlàtờTheTatler(1709–1711)vàtờSpectator(1711-1712,1714–

Khángiả).Tờtạpc h í xuấtbảnđịnhkỳđầutiênvềthểloạitổnghợphiệnđại,tậptrungc

hủyếuchomộthợptuyểnđọcgiảitrílàtờTheGentlemen’sMagazine(1731-1907)–

(Tạpchíchocácquýông),xuấtbảnởAnh.ĐâycũnglàtờđầutiênsửdụngtừMagazineđểđịnhdanhloạihìnhbáochímớinày

ỞMỹ,BenzaminFranklinvàAndrewBradfordđ ã liênkếtchặtchẽtrongviệcxuấtbảntờtạpchíđầutiênở Mỹ.Haiôngđ ãchor ađờihaitờ GeneralMagazine(Tạpchítổnghợp)vàAmericanMagazine(TạpchíMỹ)vàotháng01năm1741

Đầuthếk ỷ XIX,ở Anh,nhữngt ờ nguyệtsanv à tạpchírahàngquýthườngthamgiavàochínhtrị,bàytỏquanđiểmbằngnhữngbàitiểuluận.Cót h ể k ể đếnh a i t ờ nổitiếnglàTheE d i n b u r g h Review(1802)v à t ờ Blackwood’sEdinburghMagazine(1817).Ở Mỹ,đ ó l à t ờ NorthAmericanReview(1815)–

(TạpchíBắcMỹ).ĐếnthậpkỷthứbacủathếkỷXIXđãxuấthiệncáctờtạpchíhàngtuầnvàhàngthángcótranhminhhọa,đượcbáng i á rẻ.TiêubiểulàtờTheMirro(1822)–(Tấmgương),TheCornhillMagazine(1860)–

(TạpchíĐồiNgô).ỞNamPhixuấtbảntạpchíđầutiêntrên“NhậtbáoNamPhi”(1824)ởCapeTown,tiếpđólàtờ“TheC a p e of

GoodhopeliteraryGazette”(1830-1833)v à t ờ “TheC a p e o f GoodhopeliteraryMagazine”(1847-1848)

Giữathếk ỷ t h ứ XIX,nhiềutờtạpchíđ ãđượcl ư u hànhtrênmộtthịtrườngrộnglớn.Thờigiannày,ởMỹcókhoảng600tờtạpchíthuộcnhiềut h ể loạiđ ư ợ c xuấtbản.Nhữngtạpchíviếtchotrẻem,v i ế t theoc á c phongtràochốngchếđộnôlệvàphongtràovậnđộnghạnchếrượumạnh.ỞAnh,cáctạpchítôngiáonhưtờ“Lờinóihay”(1860),

“Tiếngrung”(1866)đượcxuấtbảnliêntục

CuốithếkỷXIX,dosựpháttriểncủakỹthuậtvềtranhminhhoạvàinấnđãđemlạikếtquảtrongviệchạthấpchiphísảnxuấtvàmởramộtthờiđ ạ i mớivềsốlượngpháthànhbáochí

VàothếkỷXX,Magazinetrởthànhngànhkinhdoanhlớnmàngàynayconsốđầutạpchíđãlêntớihangtriệu.Cácnhàthầuhiệnđạiđãsánglậpracác“Publications”rộnglớn.TiêubiểulàtờHaroldRossđãtạoratờNewYorker”(1925)vàHenryLucexuấtbảntờ

“Time”(1923),sauđótiếntớichiếmlĩnhthịtrườngvớimộtsốMagazinekhácvàmộtcôngtyxuấtbảnsách

Xuhướngchuyênmônhóatrongviêcpháttriểntạpchícũngđượcthúcđẩy.Xuhướngnàyđãtạoravịtríquantrọngcủatạpchítrongcáclĩnhvựcđờisốngxãhộivàcũnglàtiềnđềchosựpháttriểnloạihìnhtạpchíchuyênbiệt

* Vi ệt Nam

Tờ“ĐôngDươngtạpchí”doNguyễnVănVĩnhlàmchủbútđượccoilàtờtạpchí

đầutiênxuấthiệnởViệtNamvàokhoảngđầuthếkỷXXtạiBắcKỳ.Điềukiệnchínhtrịlúcnàyhếtsứchàkhắc,thựcdânPhápđãchiếmtoànb ộ ViệtNam.ĐộingũTâyhọc ởBắcKỳíthơnởNamKỳnênảnhhưởngcủanềnvănminhphươngTâyíthơn.Sựpháttriểnchậmvềkinhtếcũngđãgâyr a ítnhiềuhạnchếchohoạtđộngbáochígiaiđoạnnày.ThựcdânPhápthấycầncómộttờbáobằngtiếngViệtnhằmphụcvụchos ự cait r ị củamình

Tờtạpchínàyđãcóđónggópvàosựphát triểnngônngữtiếngViệtmộtcáchnhuầnnhuyễn.

Tiếptheođólàtờtạpchí“NamPhong”(1917-1934)đượcviếtbằngtiếngbảnxứđểthựcthichínhsáchgiáodụcvàtuyêntruyềncủathự

cdânPhápdoPhạmQuỳnhlàmchủbút,dướisựkiểmduyệtcủaMarty–

GiámđốcphòngAnninhvàchínhtrịĐôngDương.ĐólàmụcđíchcủathựcdânPháp,nhưngtrênthựctế,nộidungcủatạpchíkhônghoàntoànphảnđộngmàcũngcónhiềuđiểmt

iếnbộ.Tạpchí“NamPhong”cómộtsốchuyênmụcnhư“Luậnthuyết”,“Vănuyển”,“ Thờiđàm”,“Vănhọc”…

Cácbàiviếtđượcđăngtảitươngđốirộng,đềcậpđếnnhiềulĩnhvựcmangtínhkhảocứu,chuyênsâu,cónhiềucôngtrìnhkhảocứuđặcsắc,giátrị.Nhiềunhànghiêncứuchorằng,tạ

pchí“NamPhong”làcuốnbáchkhoanguyệtsan,đọc“NamPhong”,ngườitacóthểhọ

chỏitrongđónềnvănhóaTâyphươngvàĐôngphương

Giaiđoạn1930-1945,loạihìnhtạpchíởViệtNamkhởisắcvớihaitờ“ T r i Tân”và“ThanhNghị”.“ TriTân”(1941-

1946)làtạpchídonhómBùiKỳ,TrầnTrọngKim,NguyễnVănTố,NguyễnĐìnhThi,HoàngXuânHãn,VõNguyênGiáp,ĐặngThaiMai…sánglập,chuyênkhảocứuvềvănhọc,sửhọc,nghiêncứuxãhộiViệtNam

truyềnthống,“ôncốtritân”,rađềuđặn.Tờn à y đặcbiệtđisâuvàovấnđềvănhóatruyềnthống,ítquantâmđếnvấnđề

chínhtrị,x ã

hộiđươngthời.Tờ“ThanhNghị”(1941-1945)t ậ p hợpđ ư ợ c nhữngc ây bútchủyếulà tríthứcTâyhọct r ẻ tuổicấptiếnnhưluậts ưVũĐìnhHòe,VũVănHiến,PhanAnh,ĐinhGiaTrinh…,cácnhàkhoahọctựnhiênNguyễnXiển,NguyễnXuânYêm,NgụyNhưKonTum…

Tạpchí“ThanhNghị”dàyhơn“TriTân”,chuyênkhảocứunhữngvấnđềnhưluậtph

áp,chínhtrịhọcvàcácbộmônkhoahọctựnhiênkhác

Ngoàicáctạpchínóitrêncònphảikểđếncáctạpchívănhọcnhư“TaoĐàn”(19 39-1940”,xuấtbản02kỳ/tháng,chủbútlàVũĐìnhLong;“AnNamtạpchí”(1926-

1933)mỗithángra02kỳ,chủbútlà nhàthơTảnĐà.Tạpchícủacácđảngpháichínhtrịn

hư“Cônghộiđỏ”(1929),“TạpchíĐỏ”(1930),“Búa”(1931);“Cộngsản”-tạpchícủacáctùnhântrongnhàtùHỏaLò(1932),tạpchíBôn-sê-vích(1940)…

cáctạpchíykhoanhư“PhổbiếnYhọc”(1934),“Bảomệnhc ẩ m nang”(1939);cáctạ pchítôngiáon h ư “BồĐề”(1936),“QuanÂmtạpchí”(1938)…

Tómlại,dùđượcaithànhlậpthìtạpchínàocũngđượclợidụngđểcổvũchotinhthầnyêulịchsử,vănhóadântộc,nộidungtạpchímangtinhthầnđộclậpdântộc,đócũnglàmộtnhucầunóngbỏngcủatoàndânlúcđó

CáchmạngThángTámnăm1945thànhcông,xãhộiViệtNamchuyểnsangmộtkỷnguyênmới-

kỷnguyênđộclập,tựdo.Saukhiđánhthắngcácthếlựcđếquốcchủnghĩaxâmlượcvàtiếnhànhcảitạoxãhộichủnghĩa,chếđộápbức,bóclộtđãbịxoábỏtrongxãhộita,nhândânlaođộnglàngườichủthựcsự.BáochíViệtNambướcsangchặngđườnglịchsửmới.Báochílúcnàylàtiếngnóicủamộtquốcgiacóchủquyềnđộclập,làdiễnđàncủanhândân.Cùngvớicácloạihìnhbáochíkhác,tạpchíởViệtNamcũngcósựpháttriểncảvềbềrộnglẫnchiềusâuvàđặcbiệtkhởisắctrongthờikỳđấtn ướcđổimới(từnăm1986đếnnay)

Trongvòng10nămtừ1986-1996,sốlượngtạpchíđãtăngtới267,2%,c ụthểlàtừ110tạpchílên320đầutạpchívàgiaiđoạntừ1996-

2008,tuychưacós ố liệuthốngkêcụthển h ư n g consốướcđạtcòncaoh ơ n nhiều,khoảnghơn500đầutạpchí,vàướcđếnnăm2013,cảnướccótớitrên700đầutạpchí.Cùngvớisựgiatăngvềsốđầutạpchíthìsốlượngbảnintạpchícũngtăngnhanhchóng.Nhiềut ạ p chítăngkỳ,tăngtrang.Trướck i a , thờigiangiữa02kỳracủatạpchíthườngtừ02đến03tháng,thậmchílêntới06thángthìđếnnay,cáctạpchíratháng02kỳ,cótạp

Phạmvinghiêncứucủatạpchíthôngtinngônluậnthườnglànhữngvấnđề chínhtrị,vănh óa,x ã hội Đốitượngphụcvụcủaloạitạpchín à y baogồmsốđôngcáctầnglớpdâncư.Còntạpchíchuyênngànhnghiệpvụchủyếuđisâunghiêncứulýluậnnghiệpvụkhoahọcthuộcphạmvihoạtđộngvàchứcnăngnghiệpvụchuyênngành.Dovậy,đốitượngphụcvụthuộcloạinàychủyếulànhữngngườitrongngành

Cáikhócủatạpchílàngoàiviệcbảođảmtínhhấpdẫnvàthuyếtphụcđốivớibạnđọc,

thìquantrọnghơnlàviệcxácđịnhđốitượngphụcvụcủatạpc h í baogồmnhữngloạibạnđọcnào:làcánbộnghiêncứu,haycánbộquảnl ý, hoặccánbộcơsở.Trênthựctếcónhiềuloạitạpchíchỉphụcvụchủyếuchomộtloạibạnđọclàcánbộnghiêncứucótrìnhđộkhoahọcnhấtđịnh.Nhưngcũngcóloạitạpchíđốitượngphụcvụbạnđọcvừalàcánbộnghiêncứu,cánbộquảnlý,vừalàcánbộchuyênmônthựchànhthuộcngànhđó

Tínhhấpdẫnv à sứcthuyếtphụccủatạpc h í khôngchỉthểhiệnở nộidungphảnánhcủanó,màcònởchỗnộidungthôngtinđócóđápứngđượcnhucầuthôngtincủatừngloạibạnđọchaykhông?

Vànhưvậy,nộidungcủat ạ p chícũngrấtđadạngvàcónhiềuchuyênmụckhácnhau,khôngphảichỉcóvàibachuyênmụcởmộttạpchí,màcókhilêntớihàngchụcchuyênmục,hoặcnhiềuhơnthế.Songdùíthaynhiềuởtừngloạitạpchíkhácnhau,nộidungphảnánhcủatạpchíthườngbiểuhiệndướibachủđềchínhsauđây:

- Nhữngvấnđềchungvềlýluận,nghiệpvụ, khoahọc

- Thông tinkhoahọc

- Tintứchoạtđộng

Trongđó,nhữngvấnđềchungvềlýluận,nghiệpvụ,khoahọcthườngchiếmmộttỷtrọnglớntrongcơcấunộidungcácbàiđăngtảitrêntạpchí.Vớinộidungđó,cácbàiviếtthuộccácthểloạitạpchíphảithếhiệnđượctínhchấtnghiêncứu,pháthiệnnhữngquiluậtvậnđộngcóthểtrongtừnglĩnhvựcthuộccácngànhnghiệpvụchuyênm ôn.Ởđây,chứcnăngtuyêntruyềnv ề nhữngvấnđềlýluậncáchmạng,lýluậnnghiệpvụ,khoahọckỹthuậtsẽđeml ạ i chođộcgiảnhiềukiếnthứcmớimẻvớinhiềuýniệmcụthể,dễdàngtiếpc ậ n vớithựctế,liênhệ,vậndụngtrongđiềukiệncụthểcủabảnthân,đơnvịmình.Ngoàichứcnăngtuyêntruyềngiáodục(theonghĩarộngvàsâusắccủat ừ này),tạpchícòncungcấpthôngtinchođộcgiảnhữngtrithứcbằngconđườngngắnnhất,đólànhữngtrithứcvềchínhtrị,trithứcvềkinhtế,trithứcv à quảnlý,trithứcvềkhoahọckỹthuậtv.v Trongchứcnăngtuyêntruyềngiáod ụ c , t ạ p chíphảigópphầngiảithích,hoặcp h ê phántìnhh ình,hiệntượngnghiêncứu,đồngthờiđềcậpđếnbiệnphápxửlýtìnhhình,hiệntượngnóitrêntheonhữngphươngphápnghiêncứuriêngbiệt.thểhiệntínhchiếnđấuvànghiêncứukhoahọccủatừngloạitạpchí.Chínhvìlẽđó,đặctrưng

giákếtqủacáccôngtrinhnghiêncứukhoahọcápdụngtrongthựctiễn

Dotínhchấtchuyêns â u củatạpchívừamangtínhlýluận,vừamangtínhchiếnđấutrongnghiêncứukhoahọctrênnhiềulĩnhvựckhácnhau,chonênhìnhthứcbiếuhiệncủatạpchỉthườngcónhiềuchuyênmụchấpdẫn,cóđiềukiệninđẹpv à khônghạnchếđ ộdàicủabàiviết.Nhưvậy,nộidungphảnánhthôngtintrêntạpchícũngrấtđadạngvàphongphú,phùhợpvớiđiềukiệnkhônggianvàthờigianấnhànhtạpchí.Dovậy,tínhkịpthời,khẩntrươngcủathôngtinlýluậnkhôngđòihỏikhắtkhenhưthôngtinthờisự

Tuynhiêntínhkịpthờicủathôngtinlýluậnđốivớitạpchíđòihỏiphảiđápứngyêucầugiảiđápnhanhnhữngvấnđềmàcuộcsốngđangđặtramàbạnđọcquantâm

1.1.3 Sựgiốngvàkhácnhaugiữabáovàtạpchí

Thuậtngữ“Báochí”làtêngọichungcủatấtcảcácloạihìnhbáochí,khôngphải

đơnthuầnđểchỉbáovàtạpchíintrêngiấymàđượcgọichungchotấtcảcácloạihìnhbáochí.Báochílàloạihìnhhoạtđộngthôngtin,sửdụngphươngtiệnkỹthuậtđểphổbiếnkếtquảlaođộngsángtạocủanhàbáo.Thựchiệnchứcnăngthôngtin,báochícungcấpchocôngchúngvềtấtcảcácvấnđề,sựkiệncủađờisốngxãhội,đápứngnhucầukhámphá,tìmhiểuthếgiớitựnhiênvàxãhội.Trongmộtthếgiớihiệnthựcchứađầylượngthôngtin,báochíphảnánhhiệnthựcvớimụcđíchtácđộngtớinhiềutầnglớpxãhộivớinhữngmốiquantâm,sởthíchvànhucầukhácnhau.Chínhđiềuđóđãkhiếnchobáochítrởthànhmộthoạtđộngthôngtinđạichúngrộngrãiv à năngđộngnhấtmàkhôngmộthìnhtháiýthứcxãhộinàocóđược

Báođượcphânchiathànhcácloạibáoin,báonói,báohình,báođiệntử,nhưngđặctrưng nổi bật nhất củacácloạibáođólàthôngtin thờisự,với cácyêu

Tạpchílàloạiấnphẩmkhổnhỏhơnbáo,đóngthànhtập,cóbìa,chuyểntảicácloạithôngtincótínhtổnghợp,chuyênsâu,xuấtbảnđịnhkỳởmộtthờiđiểmnhấtđịnh,cóthểđịnhkỳmộttuầnmộtlần,mộttháng02lần,hoặc0 6 thángmộtlần.Tạpchícũnglàmộttờbáoin,nhưnglàcơquanlýluận,họcthuật,khoahọccủa mộttổchức,đoànthể,chủyếuđ i sâunghiêncứu,hướngdẫn,traođổinghiệpvụ

Tạpchíintruyềnthốngkhácvớibáoi n ở chỗtínhthờis ự thấphơnnhưngnộidungvấnđềvàsựkiệnđưaraphântích,bìnhluậnlạisâuhơn,đầyđủhơn.Thôngtincủatạpchíc ótínhkháiquátca o Tạpchíxuấtbảntheotuầnhoặcnửathángmộtk ỳ thườngcólượngxuấtbảnlớn,mangtínhđạichúng.Cáctạpchíkhoahọcvà

cáctậpkỷyếuxuấtbảntheoquýhoặcmộthaină m mộtsố đượccoinhưcáctạpchíkhoahọcchuyênngành.Cóthểphânloạitạpchítheođộtuổi,sởthích,giớitính,chuyênngành…

Cáikhócủatạpchí,ngoàiviệcbảođảmtínhhấpdẫnvàthuyếtphụcđốivớibạnđọc

vụcủatạpchíbaogồmnhữngloạibạnđọcnào:làcánbộnghiêncứu,cánbộquảnlý,cánbộ hoạtđộngnghiệpvụ,cánbộởcơsở…

Vìtrênthựctếcónhiềuloạitạpchíchỉphụcvụchủyếuchomộtloạibạnđọclàcánbộnghiêncứucótrìnhđộkhoahọcnhấtđịnh.Nhưngcũngcóloạitạpchíđốitượngphụcvụbạnđọcvừalàcánbộnghiêncứu,cánbộquảnlý,vừalàcánbộchuyênmônthuộc

Tínhhấpdẫnvàsứcthuyếtphụccủatạpchíphụthuộcnộidungphảnánhcủanócóđápứngđượcnhucầuthôngtincủatừngloạibạnđọchaykhông.Dođó,nộidungcủatạpchíđòihỏiphảirấtđadạngvàcónhiềuchuyênmụckhácnhau,đápứngnhucầutìmhiểuthôngtincủacácđốitượng.Tuynhiên,nhữngvấnđềchungvềlýluận,nghiệpvụ,khoahọcthườngchiếmmộttỷtrọnglớntrongcơcấunộidungcácbàiđăngtảitrêntạpchí.Vớinộidungđó,cácbàiviếtthuộccácthểloạitạpchíphảithểhiệnđượctínhchấtnghiêncứu,pháthiệnnhữngquyluậtvậnđộngcụthểtrongtừnglĩnhvựcthuộccácngànhnghiệpvụchuyênmôn.Ởđây,

chứcnăngtuyêntruyềnvềnhữngvấnđềlýluậncáchmạng,lýluậnnghiệpvụ,khoahọckỹthuậtsẽđemlạichođộcgiảnhiềukiếnthứcmớimẻvớinhiềuýniệmcóthểdễdàngtiếpcậnvớithựctế,liênhệ,vậndụngtrongđiềukiệncụthểcủabảnthân,đơnvịmình

Ngoàichứcnăngtuyêntruyềngiáodục,tạpchícòncungcấpthôngtinchođộcgiảnhữngtrithứcbằngconđườngngắnnhất,đólànhữngtrithứcvềchínhtrị,kinhtế,quảnlý,khoahọckỹthuật…

Trongchứcnăngtuyêntruyềngiáodục,tạpchíphảigópphầngiảithích,hoặcphêphántìnhhình,hiệntượngnghiên

cứu,đồngthờiđềcậpđếnbiệnphápxửlýtìnhhình,hiệntượngnóitrêntheonhữngphươngphápnghiêncứuriêngbiệtthểhiệntínhchiếnđấuvànghiêncứukhoahọccủatừngloạitạpchí.Chínhvìlẽđó,đặctrưngnổibậtcủatạpchílàchứcnăngthôngtinlýluận,nghiêncứukhoahọc,làngườibìnhgiákếtquảcôngtrìnhnghiêncứukhoahọcápdụngtrongthựctiễn

Dotínhchấtchuyênsâucủatạpchívừamangtínhlýluận,vừacungcấpthôngtinnghiêncứukhoahọctrênnhiềulĩnhvựckhácnhau,chonênhìnhthứcbiểuhiệncủatạpchíthườngcónhiềuchuyênmụchấpdẫn,cóđiềukiệninđẹpvàđộdàicủabàiviếtkhônghạnchếnhưbáo.Nộidungphảnánhthông

Nhữngvấnđ ề , nộidungphảnánhtrêntạpchíthườngmangtínhchấtnghiêncứu,traođổivàhướngdẫnnghiệpvụ,nêncácbàiviếtđăngtảitrênt ạp chíkhôngnhấtthiếtphảil à nhữngvấnđ ề đ ã chínmuồi,hoặcđ ã đượckhẳngđịnhkhoahọc,màcóthểcónhữngbàiviếtvớichủđíchchỉnhằm“xớivấnđề”hoặctraođổi,gợiý,tạodiễnđàntranhluận,thảoluậnđểlàmsángtỏhơnnhữngvấnđềcònchưathốngnhất,điđếnhiểubiết,thấuhiểuchungvàcuốicùnglàtạolậpsự thốngnhấtnhậnthức,đồngthuậnquanđiểm,h o à n thiệnlýluận

TạpchícũngnhưbáođềuphụcvụnhiệmvụchínhtrịcủamộtNhànướcnhấtđịnh,nhưngdochứcnăngvàđốitượngphụcvụcủamình,tạpchícònphảicăncứvàoyêucầuphụcvụnhiệmvụchínhtrịcủacáctổchứcđoànthể,hoặcngànhchủquảntrongtừngthờikỳpháttriểnkinhtế-

xãhộiđểthểxácđịnhchủđềcủatừngsốtạpchísẽxuấtbảnvàpháthànhtrongnăm.Nhữngsốtạpchíchuyênđề nhưvậyvẫnxoayquanhcácchuyênmụcvốncócủatạpchí,nhằmtậptrungcungcấpchobạnđọcmộtlượngthôngtinvề mộtchủđ ề màc u

ộ c sốngđangđặtra,đồngthờicóliênquanđếnhoạtđộngcủachínhhọ

Ngônngữbáovàngônngữtạpchícũngcónhữngđiểmkhácnhau.Đốitượngbạnđọccóýnghĩaquyếtđịnhđếnphongcáchngônngữ.Trêncácbàibáođượcthểhiệnbằngngônngữchuẩnnhưngmangtínhphổcập,cụthể,dễhiểu.Tạpchíthườngsửdụngngônngữkhoahọc,lấyyếutốkhoahọclàmchủđạođểphântích,lýgiảilôicuốnbạnđọc.Tạpchísửdụngphươngpháp

tưduylogic,cóhệthống,trìnhbàytừđơngiảnđếnphứctạp,từlýluậnđếnthựctiễnhoặccóthểlàphảnbiệnvấnđềđểchứngminh,lậpluậnquanđiểmc ủ a mình.Đốitượngbạnđọccủatạpchílànhữngngườicótrìnhđộlýluận,amhiểuchuyênmônnghiệpvụ,hoặccónhậnthứcsâuvềcáclĩnhvựcliênquanđượcphảnánhtrêntạpchí.Vìvậy,đòihỏichấtlượngthôngtin,nộidungvàngônngữ

thểhiệncủatạpchíphảichọnlọc,sửdụngchophùhợp

Ứng

vớimỗitạpchílàmộtloạiđộcgiả.Dođó,cácbàiviếtphảiđápứngyêucầucủađộcgiả.Nộidungcủabàiviếtphảiđảmbảothiếtthực,mangtínhkhoahọc,cósứcthuyếtphục.Nếukhông,tạpchíchỉcònlàmộtdạngbảntinđơnthuần,chứkhôngcònlàtờtạpchívớiđúngnghĩavàtêngọicủanólàcơquanlýluận,nghiêncứu,

traođổivàhướngdẫnnghiệpvụchuyênngành

Ngoàitạpchíintruyềnthống,hiệnnaycòncótạpchíphátthanh(trênsóngphátthanh),tạpchítruyềnhình(trênsóngtruyềnhình),tạpchíđiệntử(trênInternet).ĐốivớikháiniệmTạpchíphátthanh,truyềnhìnhcũngc ó nhữngýkiếnchorằnggọinhưvậylàtùytiện,vìthựcchấtnókhôngkháccácchươngtrìnhphátthanh,truyềnhình.Mặtkhác,việcthànhlậpmộtTạpchí,phảiđượcphépcủacơquanquảnlýnhànước;phảicótổchứcbộmáyvàcácyêucầucầncócủamộtTòasoạnbáochí,dướisựđiềukhiểncủamộtTổngBiêntập.ĐốivớiTạpchíđiệntử,thựcchấtlàphiênbảncủaTạpchíbảnin,đồngthờicóthêmchứcnăngcậpnhậtthôngtinthờisự,pháthuyưuđiểmcủaTạpchíintruyềnthống,khắcphụcnhượcđiểmvề sựchậmtrễvềtínhthờisự,trở thànhmộtphươngtiệntruyềnthôngtổnghợp

1.2 Tạpchíchuyênngành

1.2.1 Kháiniệmtạpchíchuyênngành

TheoTừđiểnBáchkhoatoànthư,tạpchíchuyênngànhlàmộtấnphẩmđịnhkỳ(cóthểxuấtbảntheotuần,tháng,quýhoặc6tháng)nhằmthôngtin,tuyêntruyền,phổbiếnchínhsách,phápluậtcủaĐảngvàNhànướcvềmột

lĩnhvựcngành;hướngdẫn,chỉđạocôngtácquảnlýnghiệpvụchođộingũc á n bộ,côngchức,viênchứctrongngành;côngbốcácnghiêncứukhoahọc,phổbiếnc ác kinhnghiệmtổchứcthựchiệnchínhsách,phápluậttrongvàngoàinước…

vềlĩnhvựcngànhđó.Hầuhếtcáctạpchíchuyênngànhđềumangtínhchuyênbiệtcao,hướngtớimộtnhómđộcgiảnhấtđịnh,songcũngc ó mộts ố tạpchíchuyênngànhc ó phạmviphủsóngrộngkh ắp v à cóđ ố i tượngb ạn đọcđôngđảodophạmvibaotrù m củah ệ thốngchínhsáchmàngànhđóquảnlý,tổchứcthựchiệncũngnhưmứcđộảnhhưởngcủangànhđó đếnđờisốngxãhội

TừđiểnbáchkhoatoànthưViệtNamOnlineđưarađịnhnghĩa,tạpchíchuyênngànhlàxuấtbảnphẩmđịnhkỳđăngtảikếtquảhoạtđộngvànghiêncứukhoahọccủamộtngành,giớithiệucáckinhnghiệmquốctếtronglĩnhvựcngànhđó.Mỗitạpchíchuyênngànhdomộtcơquanchủquản,cóthểlàcơquannhànướchaytổchứcchínhtrị,tổchứcxãhội-nghềnghiệp,cóTổngbiêntậpvàcóthểcóChủnhiệm,Hộiđồng biêntập

Nhưvậy,tạpchíchuyênngànhlàphươngtiệntruyềnthôngmangtínhhọcthuật Mụctiêuchínhcủanólàchuyênchởthôngtinchuyênbiệtđếngiớinghiêncứukhoahọ c,g ó p phầnxâydựng,hoànthiệnh ệ thốngchínhsá c h ,phápluậtvềngành,lĩnhvực; hướngdẫn,chỉđạonghiệpvụđốivớiđộingũcánbộlàmnghiệpvụtrongngànhvàphổ biếnchínhsáchđếncácđốitượngthuộcphạmviđiềuchỉnh,quảnlýcủangànhđó.Tạp chíchuyênngànhcònlàdiễnđànđểnhữngngườilàmnghiệpvụvàgiớinghiêncứuvền gànhtraođổivàhọchỏinhau.

1.2.2 Chứcnăngvànhiệmvụcủatạpchíchuyênngành:

Trướchết,cầnkhẳngđịnhrằng,tạpchíchuyênngànhcũngnhưbáoinvàcácloạihìnhtạpchíkhácởViệtNamngàynayđềulàphươngtiệntruyền

thôngtrongsựnghiệpđấutranhbảovệTổquốcvàxâydựngđấtnước.Tạpc h í chuyênngànhcũngcónhiệmvụtruyềnđạt,phổbiếnsâurộngđườnglối,chủtrương,chínhsách,phápluậtcủaĐảngvàNhànướcđếnvớiquầnchúngnhândân,độngviên,hướngdẫnvàtổchứcquầnchúngthựchiệncóhiệuquảđườnglối,chủtrương,chínhsách,phápluậtđó;đấutranhtrênmặttrậnngônluậnchốngmọiluậnđ i ệ u , â m mưuv à hànhđộngpháhoạisựnghiệpcáchmạngcủaĐảng,Nhànướcvànhândânta;phảnánhtrungthựcnguyệnvọngvàkinhnghiệmcủaquầnchúng.

Ngoàira,tạpchíchuyênngànhcónhữngchứcnăngriêngbiệtnhưsau:

- Tạpchíchútrọngtruyềnbákiếnthứclýluậncầnthiếtchocánbộlãnhđạo,chỉđạocáccấp,cácngành,cácgiới,cácđịaphương,giúphọnắmchắcđườnglối,chínhsách,phápluậtcủaĐảngvàNhànướcđểdựavàođóđộngviên, tổchức,hướngdẫnquầnchúngthựchiện

- Trangbịkiếnthứchọcthuậtmới,củngcố,mởrộngvànângcaokiếnthứckhoahọcđểvậndụngngàycàngtốthơnvàocáchoạtđộngvànghiêncứunhằmphụcvụđắclựcchoviệcx â y dựng,hoànthiệnchínhsách,phápluậtcủaĐảngvàNhànướcvàtổchứcthựchiệntrongthựctiễn

Nhưvậy,cóthểthấytrongkhicốgắngthựchiệncácchứcnăngchungc ủ a báochí,tạpchíchuyênngànhcònphảicoitrọngchứcnăngxâydựngvàtuyêntruyềnlýluận,dựbáokhoahọc.Dođó,loạithôngtincóýnghĩaquantrọngbậcnhấtcủacácloạitạpchí,đặcbiệtlàtạpchíchuyênngành,chínhlàthôngtinlýluận, thôngtinkhoahọcvềngành,lĩnhvực

Vìnhữngđặcđiểmvàchứcnăngriêngbiệtđónênhiệuquảcủatạpchíchuyênngànhkhôngnhấtthiếtphảitínhbằngsốlượngđộcgiả.Sựhấpdẫncủatạpchíchuyênngànhchủyếuởlượngthôngtinvàgiátrịkhoahọccủanó,chứkhôngphảibằnglờivănhấpdẫn,bóngbẩy

chuyênngànhtùythuộcvàonhiệmvụchínhtrịcủangành,cơquanvàlĩnhvựchoạtđộngxãhộimàtạpchíđóthamgia.Nhưngv ề cơbản,khôngthểkhôngchúýđếnnhữngnhiệmvụcốtlõisau:

- Nghiêncứulýluận,nghiêncứukhoahọc,phổcậptrithứcvàtổngkếtthựctiễn;khảosátvàphảnánhthựctế,giúplàmsángtỏlĩnhvựcvàphươnghướngcủatạpchíđãxácđịnh

- Hướngdẫntưtưởng,chủtrương,nghiệpvụthôngtinbaogồmthôngtinkhoahọctrongnước,nướcngoàivànhữnghoạtđộnglĩnhvực, ngành

- Gópphầnx â y dựng,hoànthiệnh ệ thốngchínhsách,phápluậtv ề ngành,lĩnhvực

Chodùthuộclĩnhvựcnàovàcónhữngnhiệmvụcụthểrasaothìtờtạpchíchuyênngành–dẫuởbấtcứđâuvàtronghoàncảnhnào–

cũngluônlàcơquanngônluận,thôngtinlýluận,nghiệpvụcủaĐảngvàNhànướctrênmặtt r ậ n tưtưởngv à côngt á c tổchức,l à “ n g ư ờ i chiếnsĩ”trong“độiquânxungkíchcủaĐảngtrênmặttrậntưtưởng”

1.2.3 Đặctrưngcủatạpchíchuyênngành:

Tạpchíchuyênngànhlàloạihìnhấnphẩmcónhiềuđiểmkhácbiệtsovớicácloạihìnhxuấtbản–báochíkhácnhưsách,báo,tạpchígiảitríphổthông…

Bảnchấthọcthuậtcủatạpchíchuyênngànhtạochonócómộtsốđiểm đặctrưngriêngbiệt, baogồmcácyếutốcơbảnsau:

-Tạpchíchuyênngànhcótínhchuyênbiệthóacao:Cóthểthấyr ằn gtínhchuyênbiệthó

acủatạpchínóichungvàtạpchíchuyênngànhnóiriêngđ ã thểhiệnrõngaytrongnộihàmkháiniệmtạpchí

TừđiểnBáchkhoaSéc,Praha,1989đưarakháiniệm:Tạpchílàloạiấnphẩmxuấtb ảnthườngkỳ(hằngtuần,hằngtháng,hằngquý…)baogồmtintứcvàcácbàibáovềcáclĩn hvực:chínhtrị,kinhtế,thiđấuthểthao,ytế…Cónhiều

loạihìnhtạpchíkhácnhauđươcphânbiệtquanộidungnhư:Tạpchíkhoahọc,tạpchíchu yênngành,tạpchívănhóa,vănnghệ,giảitrí…[28,tr.3216]

ỞViệtNam,ngoàixuấtbảnphẩmđ ư ợ c địnhdanhl à tạpchícòncónhiềudạngbằngnhữngtêngọikhácnhau:nộisan,tậpsan,nguyệtsan,b á n nguyệtsan…

vàđượcgọichunglàtạpchí.Dotínhchất,quymô,nhiệmvục ủ a tạpchíViệtNamchonênnócónhữngđặcđiểmriêngkhácvớitạpchíởc á c nướcpháttriển.TạpchíViệtNamnặngvềtínhlýluậnvàkhoahọcdẫnt ới cáckháiniệmcũngdựatrêncácyếutốcấut

hànhvàmụctiêuhoạtđộng.HộiNhàbáoViệtNamđưaraquanđiểm:Tạpchítrênthự ctếlàmộttờbáoviếtnhưngnókhácvớibáoởchỗ:tạpchílàcơquanlýluậnhọcthuậtkh oahọccủamộttổchức,mộtđoànthểnàođó,chủyếuđisâuvàonghiêncứu,hướngdẫnt raođổinghiệpvụkhoahọcvềmộtlĩnhvựcnàođóthuộcphạmvingànhmình,địaphươn gmình.Địnhkỳpháthànhcủatạpchíthườngdàihơnđịnhkỳpháthànhcủabáo.

[18,tr.219]

TrongcuốnTổchứcv à hoạtđộngTòasoạncủaPGS,TSĐinhVănHườngcóviết

:Trướcđâytạpchínhưmộtcuốnnhậtkýghichépcácsựkiệncủatòaán,chínhphủ.Ngà ynay,tạpchíthườnglàcơquanlýluận,họcthuậtchuyênsâuvềlĩnhvựcnàođónhằmph ụcvụngườitrongngành.Tínhđịnhkỳcủatạpchídài(tháng,quý…).Dunglượngcủatạ pchílớnđểtruyềntảiđượct á c phẩmlớn.Tạpchíthườngcóhailoại:tạpchímangtínht uyêntruyền,phổbiếnvàtạpchíchuyênngành.[15, tr.121]

Sauđổimới,dòngtạpchíViệtNamcònmởrộngranhiềulĩnhvực,

phụcvụnhiềunhu

cầukháccủabạnđọc.Chonênbảnthânnộihàmcủatạpchívẫnc h ưathựcsựđượcnêurađầyđủ

Tuynhiêntấtcảcáckháiniệmtrênđềucómộtđiểm

chung,đólàtạpchít ự bảnthânnómặcnhiênđ ư ợ c chuyênb iệ t hóa,cóthểtheonộidung,lĩnh

vựcchuyênsâu;hoặctheođốitượngcôngchúngh ư ớ n g đến(tuổitác,giớitính,thànhphầnxãhội)…

Vànhưvậy,vớitạpchíchuyênngành,tínhchuyênbiệtcủanóđượckhubiệtởnộidungthôngtintậptrungvàomộtngành,lĩnhvựcnhấtđịnh

-Tínhchuyênbiệtcủatạpchíchuyênngànhthểhiệntronghìnhthứcvànộidung Vềkhổ tạp chí : Theo xuhướnghiệnđại,

khổcáctạpchídầncàngnhỏđi.Tuynhiêncáctạpchícàngquantâmchủyếuđếntínhlogiccủanộidungvàchứcnăng,nhiệmvụriêngbiệtcủamìnhnênchúngthườngđượcthiếtkếlinhhoạt.Đặcđiểmnàyđặcbiệtrõvớiloạitạpchíchuyênngànhđểphùhợpvớinhucầutracứuthôngtincủađộcgiảvàcóthểlưutrữlâudàicũngnhưhếtsứctiệnlợikhimangtheongười

Về

trang bìa: Trang bìacũnglàmộtđặcđiểmđángchúýcủaloạihìnhtạpchíchuyên

ngành.Cũngnhưtạpchínóichung,trangbìađượcthiếtkếômtrọncảtờtạpchí,nghĩalàcó04mặtđượccoilà04trangbìa.Trangbìa01làtrangchínhnhằmthểhiệndiệnmạo,tínhcáchcủatờtạpchí.03trangcònlạithườngdùngđểđăngtảiquảngcáovàvớicáctạpchíchuyênngành,trangbìa02vàbìa04thườngdùngđểđăngtảicácthôngđiệpvềngành,lĩnhvựcmànóchịutráchnhiệmtuyêntruyền.Chínhvìvậycáctạpchíchuyênngànhrấtchỉnchuđầutưchotrangbìacủamìnhbởiđâychínhlànhữngthứtácđộngtrựcquanđầutiênquađóđộcgiảđánhgiáđượcphongcáchcũngnhưnộidungbêntrong

Về

n gô n n gữ:Vì làmộtấnphẩmtạpchíchuyênbiệt,phụcvụnhómđốitượngchu

yênbiệtnênngônngữmàtạpchíchuyênngànhsửdụngcũngmangtínhchuyênbiệt,đápứngnhucầu,phùhợpvớiđốitượngđộcgiảhướngtới

Về

hệ t hốn g các chuyên mụ c: hệ thốngchuyênmụctrêncáctạpchínóichungvàc

áctạpchíchuyênngànhnóiriêngđềuđặcbiệtquantrọng.Dotính

chấtchuyênsâu,chuyênngànhv à đặctrưngchứcnăng,nhiệmv ụ c ủ a loạihìnhđòihỏitạpchíchuyênngànhphảicómộthệthốngchuyênmụcmangđịnhhướngtốt.Hệthốngchuyênmụcnàysẽlàkhungxương,rườngcộtchotoànbộhoạtđộngnộidungcủatạpchí.Thôngthường,mỗichuyênmụcđảmnhiệmmộtđềtài,nộidungnhấtđịnh,thểhiệncácgócnhìncủasựkiện,hiệntượngxãhội.Cácchuyênmụchấpdẫnbởinócótínhthờisựvàtínhchiếnđấucao,vàcóvaitròđặcbiệtquantrọngtrongviệctạonênphongcáchriêngchotờbáotrongdòngtạpchíchuyênngành.

Mộtưuđiểmkhácnữalàhệthốngchuyênmụctạochođộcgiảdễtiếpc ậ n vàcócáinhìnsâusắchơnvềmộtvấnđề,mộtsựkiệnnàođóđểcónhậnthứcvàhànhviđúng,phùhợp

Đốivớidòngtạpchíchuyênng àn h, cácchuyênmụcthường tạothànhmộthệthốngchuyênmục,tậphợphàngloạtbàiviếtvớikhảnăngbànluận,l ý giải,

cómốiliênhệvớinhaunhằmtìmhiểusâuhơn,rõhơnvềvấnđềcôngchúngquantâm.1.3 Thôngtintƣvấn,chỉdẫntrêntạpchíchuyênngành

1.3.1 Kháiniệmthôngtin,thôngtinbáochí

Tronglịchsửtồntạivàpháttriểncủamình,conngườithườngxuyêncầnđếnthôngtin.Ngàynay,vớisựbùngnổthôngtin,thôngtincàngtrởthànhmộttrongnhữngnhucầusốngcòncủaconngườivàkháiniệmthôngtinđangtrởthànhkháiniệmcơbản,chungcủanhiềukhoahọc

Kháiniệmthôngtin(information)đượcsửdụngthườngngày.Conngườicónhucầuđọcbáo,ngheđài,xemTV,đithamquan,dulịch,thamkhảoýkiếnngườikhác…

conngườisựhiểubiết,nhậnthứctốthơnvềnhữngđốitượngtrongđờisốngxãhội,trong

giúpchohọthựchiệnhợplýcôngviệccầnlàmđểđạttớimụcđíchmộtcáchtốtnhất

“Thôngtinlàmộtkháiniệmtrừutượng,tồntạikháchquan,cóthểnhớtrongđốitượ ng,biếnđổitrongđốitượngvàápdụngđểđiềukhiểnđốitượng.Thôngtinlàmtăngthêmh iểubiếtcủaconngười,lànguồngốccủanhậnthức.Thôngtinvềmộtđốitượngchínhlàm ộtdữkiệnvềđốitượngđó,chúnggiúptanhậnbiếtvàhiểuđượcđốitượng”[26,tr.32].

Thôngtinlàmộthiệntượngvốncócủathếgiớivậtchất.Nhưngkhôngphảingaytừđầuthôngtinđãđượcconngườinhậnthứcởcấpđộkháiniệm.Lầnđầutiênthôngtinđượcconngườichúýnghiêncứuvềmặtýnghĩaxãhộicủanóvàđượcđềcậpđếntronglýthuyếtbáochívàonhữngnăm20–30củathếkỷ

XX.Theocáchhiểukinhđiểnthìthôngtinchínhlànhữngcáimới,khácvớiđiềuđãbiết.Kếthừatưtưởngtrên,kháiniệmthôngtinđivàokhoahọchiệnđại.Vàthôngtinđãtrởthành

tiếpcủađiềukhiểnhọc,củalýthuyếtthôngtinvàtinhọc.Từđócórấtnhiềuđịnhnghĩavềthôngtin.Nhìnchung,nhữngđịnhnghĩađóđềucốgắngtiếpcậnvớibảnchấtcủathôngtinnhưngchỉtừnhữnggócđộ,phươngdiệnnhấtđịnhnàođócủanó

Nhưngđểtiếpcậnvớibảnchấtchungnhấtcủathôngtin-hiệntượngvốncócủathếgiớivậtchất,đólàsựkháiquátcủatriếthọc.NhờlýthuyếtphảnánhcủaLênincùngvớisựpháttriểncủakhoahọchiệnđại,đặcbiệtlàlýthuyếtthôngtin,đ

iềukhiểnhọcvàtinhọc,chúngtađãtiếpcậnđượcvớibảnchấtcủathôngtin,đólà“cáiđa dạng

đượcphảnánh”.Nhưvậy,thôngtingắnliềnvớiphảnánh,thôngtinkhôngphảilàphảná nhnhưngcũngkhôngnằmngoàiphảnánh.“Tiếpcậnkháiniệmthôngtin,vìvậy,

khôngthểkhôngbắt

đầutừphạmtrù“phảnánh”củatriếthọc.Cónghĩalàconngườisẽkhôngnhậnthứcđượ cbảnchấtcủathôngtinnếuthôngtinlàmộtmặtcủaphảnánhvàphảnánhcủavậtchấtch ínhlàphảnánhthôngtin.ThuậtngữdoR.Esbinêu

lên“truyềncáiđadạng”đượcgiảithíchcụthểhơntrêncơsởphạmtrùphảnánh.Đồngt hời,chínhkháiniệmthôngtinđãlàmsâusắcthêmphạmtrùphảnánhtrongtriếthọc”[1 2].

Tómlại,trongthờiđạithôngtinhiệnnay,đểcóthểlàmchủđượcthôngtin,khaithácvàsửdụng nómộtcáchcóhiệuquả,chúngtaphải chúýkhôngchỉnộidung,tínhchất,đặcđiểmcủamỗithôngtincụthểmàcònphảithấyđượcđằngsauc

áicụthểlàcáibảnchấtchungnhấtcủathôngtin,đólà“cáiđadạngđượcphảnánh”.Nắm

vữngmặtbảnthểluậnvàmặtnhậnthứcluậncủakháiniệmthôngtinsẽchochúngtaphươngphápluậnchungnhấtđểtiếpcậnvàxửlýthôngtin.Khitiếpnhậnđượcthôngtin,conngườithườngphảixửlýnóđểtạoranhữngthôngtinmới,cóíchhơn,từđócónhữngphảnứngnhấtđịnh

Tronglịchsửbáochí,lầnđầutiênthôngtinđượcconngườichúýnghiêncứuvềmặtýnghĩaxãhộicủanóvàđượcđềcậpđếntronglýthuyếtbáo chí vàonhữngnăm20–

30củathếkỷXX.Theocáchhiểukinhđiểnthì“Thôngtinchínhlànhữngcáimớikhácvới nhữngđiềuđãbiết”.TheotácgiảE.P.Prôkhôrốpviếttrongcuốn“Cơsởlýluậncủabáoc hí”ấnhànhnăm2001:“Từ“thôngtin”trongngànhbáochícũngđượcsửdụngtheonhiề unghĩa,từlâunóđãđượcdungtrongbanghĩacóquanhệmậtthiếtvớinhau:đólàcácthô ngbáongắnkhôngbìnhchúvềcáctintứcnónghổicủađờisốngtrong

nướcvàquốctế;làdanhmụcnhómthểloạitintức(cácloạihìnhthôngtin:tinngắn,báoc áo,tườngthuật,phỏngvấn);cuốicùng,“thôngtin”đôikhiđượchiểulàthểloạitinngắn

”[6,tr.28].

Trong hoạtđộngbáochí,thôngtinlàyếutốthứnhất,tạonênsứcmạnh,uytíncủanhàbáo,cơquanbáochí.Báochíkhôngsửdụngcácphươngtiện

củamình,ngoàithôngtin.Khitrởthànhcầunốitrunggiangiữabáochívàđộcgiả,thôngtincũnglàmộtcôngcụmànhờsựtrợgiúpcủanósẽgiảiquyếtđượcnhữngnhiệmvụđadạngđangđặtratrướctoàn

“thôngtin”liênquantrựctiếpđếntínhhiệuquảcủacácphươngtiệnthôngtinđạichúng,đếnnhữngđòihỏivềphươngpháp,hìnhthứcsángtạocủanhàbáo,đếnnguyêntắcvềsựtácđộngqualạigiữabáochívàcôngchúng.Tấtcảcácvấnđềlýluậntronglĩnhvựcbáochíđềuliênquanđếnthuậtngữnày

Thôngtinlàchứcnăngsơkhởicủabáochí,theonghĩasửdụngphươngtiệnkỹthuậtđểphổbiếnkết quảlaođộng sángtạo củanhàbáo Thựchiệnchứcnăngthôngtin,báochícungcấpchocôngchúngvềtấtcảcácvấnđề,sựkiệncủađờisốngxãhội,đápứngnhucầukhámphá,tìmhiểuthếgiớitựnhiênvàxãhội.Trongmộtthếgiớihiệnthựcchứađầylượngthôngtin,báochícócáchriêngcủamìnhđểphảnánhhiệnthựcvớimụcđíchtácđộngtớinhiềutầnglớpxãhộivớinhữngmốiquantâm,sởthíchvànhucầukhácnhau.Chínhđiềuđóđãkhiếnchobáochítrởthànhmộthoạtđộngthôngtinđạichúngrộngrãivànăngđộngnhấtmàkhôngmộthìnhtháiýthứcxãhộinàocóđược

Nhưvậy,kháiquátlạithôngtinbáochícũngđượchiểutheohainghĩa:

Thứnhất,đólàtrithức,tưtưởngdonhàbáotáitạovàsángtạotừhiệnthựccuộcsống.

Tấtcảnhữngvấnđề,sựkiện,hiệntượngtrongtựnhiênvàxãhộiđượcbáochíphảnánhnhằmphụcvụnhucầutìmhiểu,khámphácủaconngười

Thứhai,đólàphươngtiện,côngcụtruyềntảitácphẩmbáochítớicôngchúng.

Tronghoạtđộngbáochí,thôngtinlàyếutốchủyếuđểnhàbáothựchiệnmụcđíchcủamình.Thôngtintrởthành“cầunối”giữabáochívàcôngchúng.Căncứviệc

phânloạitheophươngthứcthểhiện,

ngườitachiathôngtinbáochíthànhcácloạihình:Thôngtinbằngchữviết(báoin);thôngtinbằngtiếngnói(phátthanh);thôngtinbằnghìnhảnh(truyềnhình);thôngtintrênbáođiệntửhộitụ(đaphươngtiện)

Trongthựctiễnbáochí,thuậtngữ“thôngtin”cónhiềucáchsửdụngkhácnhau,cókhichỉlàcáitinvắn,tinngắn,bàibìnhluận,phóngsự,phỏngvấn,một