ĐẠIHỌC QUỐCGIAHÀNỘI ĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃ HỘIVÀNHÂNVĂN VŨ THỊTỐUYÊN PHONGCÁCHGIÁODỤCCỦACHA MẸĐỐIVỚICONTỪ3ĐẾN6TUỔITẠITRƢỜNGQUỐCTẾKO ALAHOUSE LUẬNVĂN THẠCSĨTÂMLÝHỌC HàNội 2015 ĐẠIHỌC QUỐCGIAHÀNỘI ĐẠIHỌCKHOAHỌ[.]
Trang 1ĐẠIHỌC QUỐCGIAHÀNỘI ĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃ HỘIVÀNHÂNVĂN
-VŨ THỊTỐUYÊN
PHONGCÁCHGIÁODỤCCỦACHA
MẸĐỐIVỚICONTỪ3ĐẾN6TUỔITẠITRƯỜNGQUỐCTẾKO ALAHOUSE
LUẬNVĂN THẠCSĨTÂMLÝHỌC
HàNội-2015
Trang 2ĐẠIHỌC QUỐCGIAHÀNỘI ĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃ HỘIVÀNHÂNVĂN
-VŨ THỊTỐUYÊN
PHONGCÁCHGIÁODỤCCỦACHA
MẸĐỐIVỚICONTỪ 3ĐẾN6TUỔITẠITRƯỜNGQUỐCTẾKO ALAHOUSE
Chuyênngành:TâmlýhọcM ãsố: 60310401
LUẬNVĂN THẠCSĨTÂMLÝHỌC
Ngườihướngdẫnkhoahọc:TS.TrịnhThịLinh
HàNội–2015
Trang 4TôixincamđoanluậnvănnàylàcôngtrìnhnghiêncứumàtôiđãthựchiệndướisựhướngdẫncủaTS.TrịnhThịLinh.Cáctríchdẫnvàtàiliệusửdụngtrongluậnvănđềuđượcdẫnnguồnvàcóđộtincậycaovềmặtkhoahọc.Sốliệuvàkếtquảnghiêncứucủaluậnvănhoàntoàntrungthựcvàchưatừngđượcaicôngbốtrongbấtkỳcôngtrìnhnàokhác
HàNộiNgày12tháng7năm2015
Ngườicamđoan
VũThịTốUyên
Trang 5TôixincảmơntậpthểthầycôgiáovàphụhuynhcácemhọcsinhtrườngQuốctếKoala– Houseđãhợptácvớitôitrongquátrìnhđiềutrathựctiễn.
Tôicũngxincảmơngiađìnhvàbạnbèđãgiúpđỡ,độngviên,tạođiềukiệnđểtôihoànthànhluậnvănnày
Xinchânthànhcảmơn!
HàNội, ngày12tháng7năm2015
Tácgiả
VũThịTốUyên
Trang 6MỤC LỤC
MỞĐẦU 1
Chương1 CƠS Ở L Ý LUẬNVỀPHONGCÁCHGIÁODỤCC ỦACHAM ẸĐỐIVỚICONTỪ3ĐẾN6TUỔITẠITRƯỜNGMẦMNONQUỐC TẾKOALA HOUSE 5
1.1 Tổngquanmộtvàicôngtrìnhnghiêncứuvềphongcáchgiáodụccủachamẹđ ốivớicontừ3đến6tuổi 5
1.1.1 Cáccôngtrìnhnghiêncứuởnướcngoài 5
1.1.2 Cáccôngtrìnhnghiêncứutrongnước 10
1.2 Mộtsốvấnđềlýluậnvềphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớitrẻmẫugiáo 14 1.2.1 Lýluậnvềphongcáchgiáodụccủachamẹ 14
1.2.2 Lýluậnvềtrẻmẫugiáo 22
1.2.3 Phongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổitạitrườngmầmn onQuốctếKoalaHouse 26
1.2.4 Phongcáchgiáodụccủachamẹvàsựpháttriểntâmlýcủatrẻ29 1.2.5 Cácyếutốảnhhưởngđếnphongcáchgiáodụccủachamẹ 33
Tiểukếtchương1 35
Chương2.TỔCHỨCVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 36
2.1 Vàinétvềđịabànvàkháchthểnghiêncứu 36
2.1.1 Vàinétvềđịabànnghiêncứu 36
2.1.2 Vàinétvềkháchthểnghiêncứu 37
2.2 Tổchứcnghiêncứu 39
2.2.1 Tổchứcnghiêncứuvềmặtlýluận 39
2.2.2 Tổchứcnghiêncứuthựctiễn 39
2.3 Phươngphápnghiêncứu 41
2.3.1 Phươngphápnghiêncứutàiliệu 41
Trang 72.3.2 Phươngphápchuyêngia 42
2.3.3 Phươngphápđiềutrabằngbảnghỏi 42
2.3.4 Phươngphápphỏngvấnsâu 43
2.3.5 Phươngphápphântíchchândungtâmlý 43
2.3.6 Phươngphápxửlýsốliệubằngthốngkêtoánhọc 44
Tiểukếtchương2 46
Chương3.KẾTQUẢNGHIÊNCỨU 47
3.1 Thựctrạngphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6t u ổitạitrườ ngQuốctếKoalaHouse 47
3.1.1 Phongcáchgiáodụccủachamẹnóichung 47
3.1.2 Phongcáchgiáodụccủachamẹtrongtừnglĩnhvựcgiáodụcgiađình 52 3.1.3 MốiliênhệgiữaPCGDcủachamẹvà tựđánhgiácủachamẹvềv a i tròcủahọtronggiáodụctrẻ 57
3.2 Mốiliênhệgiữaphongcáchgiáodụccủachamẹvàsựpháttriểntâml ý củatrẻ 60 3.3 Cácyếutốảnhhưởngđếnphongcách giáodụccủachamẹ 70
3.3.1 Yếutốnghềnghiệpcủachamẹ 70
3.3.2 Yếutốthunhậpcủachamẹ 72
3.3.3 Yếutốgiớitínhcủatrẻ 73
3.4 Phântíchchândungtâmlý 75
Tiểukếtchương3 83
KẾTLUẬN VÀKIẾNNGHỊ 84
TÀILIỆU THAMKHẢO i
PHỤLỤC
Trang 8Bảng1.1 Phongcách giáodụccủachamẹđốivớicon 9
Bảng2.1 Mẫukháchthểnghiêncứutheonghềnghiệpvàtrìnhđộhọcvấn 38Bảng2.2.Mẫukhá chthểnghiêncứutheogiớitính,độtuổivàsốcontronggiađình 38
Bảng2.3.Độtincậycủabảnghỏivềphongcáchgiáodụccủachamẹ40 Bảng3.1.SựtươngđồngtrongPCGDcủatừngcặpbốmẹ 51
Bảng3.2 PCGDcủachamẹtrongtừnglĩnhvựcgiáodụcgiađình 53
Bảng3.3.Phongcáchgiáod ụccủachamẹv à nhậnđịnhvềvai tròc ủahọtronggiáodụ ctrẻ 57
Bảng3.4.PCGDvànhậnđịnhcủachamẹvềtráchnhiệmcủacácbênliênquankhitr ẻcólỗi 59
Bảng3.5 PCGDcủachamẹvàtháiđộnhậnlỗicủatrẻkhimắcsaiphạm61 Bảng3.6 PCGDcủachamẹvà việcchiasẻ khókhăncủatrẻvớihọ 62
Bảng3.7 PCGDcủachamẹvà sựtựtinởtrẻ 65
Bảng3.8 Phongcách giáodụccủachamẹvàkhảnăngtựlậpcủatrẻ67 Bảng3.9.DựbáotácđộngcủaPCGDmàchamẹsửdụngvớisựpháttriểnc ủacon 69
Bảng3.10.Phongcáchgiáodụccủachamẹvớinghềnghiệpcủahọ 70
Bảng3.11 PCGD vàthunhậpcủachamẹtronggiađình 72
Bảng3.12 PCGDcủachamẹvà giớitínhcủacon 73
Biểuđồ3.1 Phongcáchgiáodụccủachamẹnóichung 47
Biểuđồ3.2 Phongcáchgiáodụccủabốvàphongcáchgiáodụccủamẹ50 Biểuđồ3.3 Phongcáchgiáodụccủabốvàphongcáchgiáodụccủamẹ trongtừnglĩnhvựcgiáodụcgiađình 56
Trang 91 Lýdochọnđềtài
MỞĐẦU
"Conngườimuốntrởthànhconngườicầnphảicógiáodục”[2].Điềuđ ó đãđượcđúckếttrongsuốtlịchsửpháttriểncủanhânloại.Thựctếđãchot h ấyn ếut r ẻkhôngđ ư ợ csống,khôngđượcgiáodụctrongmôit r ư ờ nggiađìnhvàx ã h
ộ ithìkhil ớnlênhọchẳngkhácmấyc á c loàiđ ộngvật.Kinhnghiệmgiáodụctruyềnthốngcủachaôngtacũngkhẳngđịnh:
UốncâytừthuởcònnonDạ
Trang 10ycontừthuởconcòntrẻthơ.Cóthểnói,quát
vàc h a mẹlànhữngnhàgiáodụcđặtnềnmóngquantrọngđốivớicuộcđờimỗingười.ĐúngnhưnhữnggìmànhàgiáodụcA.X.Macarencôđãnhậnđịnh:“Nhữnggìmàbốmẹđãlàmchocontrước5tuổi,đólà90%kếtquảcủaquátrìnhgiáodục.Nóicáchkháclànhữngphẩmchấtđạođức,tínhcách,cũngn h ư nhữngnănglựcchuyênbiệtcủabốmẹthườngảnhhưởngrấtlớnđốivớiconcáitronggiađình”[2].Giáodụcgiađình,nhưvậykhôngnhữngcótácdụngmạnhmẽ,cóýnghĩasâusắcđốivớituổitrẻthơ,màcòncóýnghĩađốivớicảcuộcđờicủamỗingười.Nhiềucôngtrìnhnghiêncứutrênthếgiớiđãchothấytácđộngtolớntừcáckiểuphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớis ựpháttriểntâmsinhlýcủatrẻ.Cáctácgiảcũngkhẳngđịnhrằng,nhữnggìmàtrẻtrảiquathờithơấusẽđểlạidấuấnkhôngnhỏchochínhhọtrongviệcg
i a nhậpvàocácmốiquanhệsaunày
ỞViệtNam,thựctếnhữngnămgầnđây,chophépchúngtôighinhậnrằngtìnhtrạngbạolựchọcđườngcũngnhưviphạmphápluậtcủatrẻthànhniêncóxuhướnggiatăng.Bêncạnhnhữngvấnđềvềgiáodụchọcđường,
Trang 11giáodụcgiađìnhcũngđượcnhìnnhậnnhưlàmộttrongnhữngyếutốcótácđộngkhôngnhỏđếnthựctrạngnày.Khôngítcácbậcphụhuynhvìmảichăml o cho“côngcuộcmưusinh”mà“quên”đitráchnhiệmlàmcha,làmmẹcủamình.Khitrẻcònnhỏ,họtintưởngngườigiúpviệcvàcáccôgiáomầmnon,r ồiphóthácconemmìnhchohọ.Khilớnlên,vớilýdorằngmìnhkhôngcókiếnthứcđểdạyconhọc,họlạitìmđếncácgiáoviênbộmôncũngnhưcáclớphọcthêmđểcácthầycôkèmcặpvàbảobanconemhọ.Thờigianmàcácôngbố, bàmẹnàydànhchocontheođócũnggiảmđiđángkể.
Ngượclại,khôngít cácôngbố,bàmẹd o sinhlýcủatrẻ,thiếuhiểubiếtvềcácphươngphápgiáodụcconnênl ạirấtkhắtkhe,cứngnhắc,thậmchícònđánhđậpcontrẻmộtcáchtànbạo,l à m ảnhhưởngkhôngnhỏtớisựpháttriểntâmlýcủatrẻ.Từngcóthờigianl à m việcởtrườngmầmnonQuốctếKoalaHouse,khi gặpgỡcácbậcphụhuynhcóconởđộtuổinày,chúngtôinhậnthấyrằng,khôngíttrongsốhọđangrấtbănkhoăn,vềviệc“dạydỗ”conemmình,thậmchícóngườicòntỏr a vôcùnghoangmang,lolắng.Vìvậy,họtìmđếncáclớphọc“làmbạnvớicon”,“dạyc o n khôngtrừngphạt”,“kỷl u ậtkhôngn ư ớ cmắt”…
thiếukiếnthứcvềsựpháttriểntâm-vớimongmuốntìmđượccáchthứcgiáodụcconhiệuquảnhất.Điềunàykhiếnchúngtôirấttrăntrở.Bởilẽ,theoghinhậnchủquancủachúngtôicũngnhưcủacácc ô giáoở đ
ây thìtrẻ ởtrườngQuốctếKoalaHousenhìnchungkhánhanhnhẹnvàthôngminhsovớitrẻcùnglứatuổi.Trongkhiđó,cácbậcphụhuynhvẫncònnhiềubănkhoăn,lolắngvềcáchthứcdạyconcủahọ.Vậythì,họhiệnđangsửdụngcácphongcáchgiáodụcgìđốivớitrẻ?Phongcáchđócót h ểchịusựchiphốicủanhữngyếutốnào?
Vàliệucósựkhácbiệthaykhôngg i ữaphongcáchgiáodụccủachavàmẹđốivớitrẻ?
Tấtcảnhữngđiềunàyđ ã thúcđẩychúngtôilựachọnđềtài:“Phongcáchgiáodụccủa chamẹđốivớicontừ3đến6tuổitạitrườngQuốctếKoalaHouse”đểthựchiệntrongkh
uônkhổcủaluậnvănThạcsĩTâmlýhọc
Trang 122 Mụcđíchnghiêncứu
Xácđịnhcácphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổiđanghọccáclớpmẫugiáotạitrườngQuốctếKoalaHouse.Trêncơsởđó,đưaranhữngkiếnnghịcầnthiếtnhằmnângcaohiệuquảcôngtácchămsóc,giáodụctrẻtronggiađình
5 Nhiệmvụnghiêncứu
5.1 Nhiệmvụnghiên cứulýluận
Xâydựngc ơsởlýluậnnghiêncứuphongcáchgiáod ụccủachamẹđốivớitrẻtừ3đến6tuổi,cụthể:làmrõcáckháiniệmcôngcụnhưphongc á c h giáodục,trẻmẫugiáo,phongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổi;xácđịnhbiểuhiệncủacáckiểuphongcáchgiáodụccũngnhưcácyếutố
tácđộngđếnphongcáchgiáodụcđượcnghiêncứu
5.2 Nhiệmvụnghiên cứuthựctiễn
Làmrõthựctrạngcácphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổiđanghọccáclớpmẫugiáotạitrườngQuốctếKoalaHousevàcácyếutốảnhhưởngtớithựctrạngnày.Trêncơsởđó,đềxuấtkiếnnghịgópphầntạodựngphongcáchgiáodụcphùhợpcủachamẹvớitrẻmẫugiáohiệnnay
6 Giảthuyếtnghiêncứu
Cácbậcchamẹcócontừ3đến6tuổiđanghọcmẫugiáotạitrườngQuốctếKoalaHousesửdụng3kiểuphongcáchgiáodụccơbảntrongquá
Trang 13trìnhgiáodụcconlà:phongcáchgiáodụcdânchủ,độcđoánvàtựdo.Trongđ ó , phongcáchgiáodụcdânchủđượcchamẹsửdụngnhiềunhất.
Cósựkhácbiệtgiữa chavàmẹtrongviệcsửdụngcáckiểuphongcáchgiáodục.Giớitínhcủatrẻ,nghềnghiệpcủachamẹvàthunhậpcủahọlànhữngyếutốảnhhưởngcóýnghĩathốngkêtớiviệcsửdụngcáckiểuPCGDcủac h a mẹ
7 Giớihạnphạmvinghiêncứu
Trongđềtàinàychúngtôichỉtậptrungnghiêncứu3kiểuphongcáchgiáodụccủa
chamẹđốivớicontừ3đến6tuổiđanghọctạicáclớpmẫugiáonhư:phongcáchgiáodụcdânchủ,độcđoánvàtựdo
Vềnhữngyếutốảnhhưởngđếncáckiểuphongcáchgiáodụccủachamẹ,chúngtôichỉtậptrungtìmhiểusựảnhhưởngcủacácyếutốkháchquant ừphíat r ẻcũngnhưtừphíachamẹt r ẻ.C á c yếut ốchủquankhôngđ ư ợ cchúngtôiđềcậptrongnghiêncứunày
Trang 14Chương1 CƠSỞLÝLUẬNVỀPHONGCÂCHGIÂODỤCCỦACHAMẸĐỐIV
13].Macarencoluônđềcaov ai tròvătầmquantrọngtronggiâod ụcgiađìnhđốivớitrẻlứatuổimầmnon.Ôngkhẳngđịnhviệcgiâodụctrẻmẫugiâophảithôngquahoạtđộngtròchơivălaođộng.Chamẹchínhlăngườiđầutiínxđydựngchotrẻtìnhyíuthươnggiađìnhvănhữngngườixungquanh.Tronggiâodụcconcâi,nếutrẻmắcl ỗic â c bậcchamẹkhôngn ín trâchp h ạtconmăp h ảilămsao c h o trẻnhậnthấynhữngviệclămchưađúngđểchúngcóýthứcsửasai.Vẵngcũngkịchliệtlínânviệcgiâodụcconbằngcâchâpđặt,trừngphạt,ngăncảnvăt ạoracâcloại“uyquyền”củachamẹ.NhữngvấnđềnóitrínđượcMacarencogóigọntrongtâcphẩm:BăicasưphạmvăCuốnsâchcủanhữngngườilămchamẹ
Trang 15ĐồngquanđiểmvớiMacarenco,Schaefer(1959)cũngkhẳngđịnhrằngmốiquanhệgiữachamẹ,concái,anhchịemtronggiađìnhcóảnhhưởngtrựctiếpđếnsựpháttriểnvànhậnthứcxãhộicủatrẻ.Và“chìakhóa”đểcácb ậcchamẹmởcánhcửatươnglaiconemmìnhchínhlàmốiquanhệgắnbó,thânthiệncủachamẹvớiconcáitronggiađình.Ôngđãđưaramôhìnhlýthuyếtvềcáckiểugiáodụcdựatrên2bìnhdiệnchính,độclậpvàđốicựcvớinhaulà:Sựyêuthương/ghétbỏvàsựkiểmsoát/
tựchủ.Theođó,cáckiểuphongcáchgiáodụcdânchủ,độcđoán,thờơhaynuôngchiềuđượcthiếtlập(dẫntheo22)cụthể như sau:
heobàhaiyếutốtạonênphongcáchgiáodụccủachamẹchínhlàsựđápứngcủachamẹ vàsựkỳvọngcủachamẹđốivớicon.Ởđây,sựđápứngcủachamẹđượchiểulàsựtrợg
iúpcủachamẹđốivớiconc á i nhằmthỏamãnnhữngnhucầucủatrẻ.Sựkỳvọngcủachamẹđượcthểhiệnthôngquasựkiểmsoátcủahọđốivớiconcáicủamìnhlàmsaochúngtrưởngthành,cưxửcótráchnhiệmhơn.Sựkếthợpcủahaiyếutốnàylàmnênphongcáchgiáodụccủacácbậcchamẹ.Căncứvàotínhchất,cườngđộc ủatừngyếutốmàD.Baumrindphânchiaphongcáchgiáodụccủachamẹthành3kiểu:phongcáchgiáodụcdânchủ,độcđoánvàtựdo[49]
Trang 16Dựat r ê n côngtrìnhnghiêncứucủaBaumrind,Maccobyv à Martin(1983)đãbổsungthêm1phongcáchgiáodụccủachamẹvớicon.Theođó,c á c tácgiảnàyđưara4kiểuphongcáchgiáodụccủachamẹlà:dânchủ,độcđoán,dễdãivàbỏmặc.Cáctácgiảnàychorằngchamẹbỏmặcrấtítđápứngyêuc ầucủatrẻv à cũngrấtítk i ểmsoáttrẻ[55].Nhưvậy,c ó t h ểnóinhữngnghiêncứutrênđâyvềcácphongcáchgiáodụccủachamẹđãđặtnềntảngquantrọngchocácnghiêncứulýthuyếtđươngđạivềvấnđềnày.
Quátrìnhtìmhiểuvềphongcáchgiáodụccủachamẹtrongnhữngnămgầnđây,chúngtôighinhậncôngtrìnhnghiêncứu
củaKellerhalsvàMontandon(1991).Haiôngđãphânra3kiểugiáodụcchính:kiểugiáodụcmangtính“hợpđồng”đặctrưng bởi sựítkiểmsoát,nhấnmạnh tới độngcơ,tớichiếnthuậtquanhệ;kiểugiáodụctheo“thểchế”cầnnhiềuđếnsựkiểmsoáthơnlàđếnđộngcơvàquanhệ;kiểugiáodục“giatrưởngcủamẹ”đặctrưngbởiviệcnhấnmạnhđếnsựđiềuứngchothíchhợphơnlàtínhtựchủ,tựđiềuchỉnh.Tươngứngvớiđólà3phongcáchgiáodục:Dânchủ,độcđoánvàbaobọc[57]
Trêncơsởnềntảngđó,năm1993,1999,DarlingvàSteinbergđãcórấtnhiềuđónggóptrongquátrìnhnghiêncứuphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớitrẻ.Cáctácgiảnàykhẳngđịnhrằng:Tráchnhiệmcủachamẹvàyêucầu,đòihỏicủachamẹlàhaithànhtốtạonênnhữngchamẹtốt.Chamẹcótráchnhiệmlàngườibiếtcânbằngrõrànggiữanhucầucaocủachamẹvớis ựđápứngtìnhcảmvàcôngnhậnquyềntựchủcủaconcái.Đâyđượcxemn h ư
l à mộttrongnhữngyếutốdựbáogiađìnhphùhợpnhấtchosựpháttriểntừthờithơấutớituổitrưởngthànhcủacontrẻ[48]
Đồngtìnhvớiquanđiểmnày,UllaBjornberg,cũngchorằ ngchamẹthườngsửdụng3 k i ểuphongcáchgiáod ụcsauđ â y trongquátrìnhnuôidưỡngtrẻ:phongcáchtheoluậtđịnh;phongcáchgiatrưởng;phongcáchtheot h ỏathuận.Tácgiảchorằngkhôngthểlơ làtrongviệcgiáodụcconcáiởtuổi
Trang 17Cũngtrêncơsởkếthừavàpháthuynhữngthànhtựunghiêncứucủa
D.Baumrind,nhómt á c giảJessicaM Miller,ColleenDiloriov à WilliamDudley(2002)đãchỉramốiliênhệgiữaphongcáchgiáodụccủacácbàmẹvớitínhxungđộtvàbạolựcởthiếuniênMỹ.Kếtquảchothấy,ởnhữnggiađìnhchamẹcóphongcáchgiáodụcdễdãithìconcáihọthườngcóphảnứngd ữdộivàtiêucựctrongnhữngtìnhhuốngcóxungđột,ítlàmchủđượcbảnthânkhichịusựkíchđộng.Trongkhiđó,ởnhữnggiađìnhchamẹcóphongc á c h giáodụcdânchủhoặcđộcđoánthìtínhchấtxungđộtcủatrẻthấphơn.Nóimộtcáchkhác,nhómtácgiảnhậnthấyrằngphongcáchgiáodụccủamẹc ó li
trongcáctìnhhuốnggâyraxungđột[54]
Tuynhiên,khitìmhiểuvềphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớiconở độtuổinày,t á c giảWinsler(2005)n h ậnt h ấychỉc ó mộtsốítb ốmẹs ửdụngphongcáchgiáodụctươngđồngtrongquátrìnhgiáodụccon.Đâylàcơs ởđể tácgiảkhẳngđịnhrằngvi ệcthốngnhấttrongcáchgiáodụcconcủamỗigiađìnhlàvôcùngquantrọngvàcầntìmranhữngyếutốtốiưuđểcóphươngphápnuôidạyconchophùhợp[42]
Gầnđâynhất,tạimộthộithảogiáodụccủaRomanianăm2010cóđềcậpđếnphongcáchgiáodụccủachamẹgồm:“Phongcáchlôicuốn;phongc á c h kỉluật;phongcáchgắnbóquanhệ,phongcáchtựdo.Ngoàira,tạihộithảocònđềcậptớikỹthuậtgiáodụcvà4yếutốtácđộngtớigiáodục:Sựk i ểmsoát,độnglực,luânlý,kỹthuậttrongcácmốiquanhệ.Đểthựchiệntốtv a i trògiáodụcđòihỏicầncókỹthuậtgiáodụcphùhợpvớitừnggiaiđoạnl ứatuổi”[53]
Trang 18Nhưvậy,nhìnchungcáccôngtrìnhnghiêncứuvềphongcáchgiáodụcc ủachamẹđ ề u đ ềxuất3đến4kiểuphongcáchgiáodụckhácnhau.Tựuchunglại,chúngtôicóthểtổnghợptrongbảngsốliệunhưsau:
Kellerhal&
Montandon(1991)
Darling&
Steinberg(
1993)
UllaBjornberg(2001)
KiểuPC
GD
Độcđoán Độcđoán Độcđoán Độcđoán Độcđoán Kỉluật
NuôngC
Nuôngchiều
Gắnbóquanhệ
ỞchâuÁ:NếunhưcáccôngtrìnhnghiêncứuởphươngTây,phầnlớnt ậptrungtì
mhiểuvềcácphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớiconvàảnhhưởngt ừc á c phongcáchgiáod ụcđóđếns ựpháttriểncủat r ẻthìở châuÁ,cáccôngtrìnhchủyếulạimangtínhsosánhgiữaphongcáchgiáodụccủabốmẹchâuÁvớiphongcáchgiáodụccủabốmẹ
châuÂu, châuMỹ.Năm1994,nghiênc ứ uc ủaChao[43],Chenv à cộngsự(1997)chot h ấycácbậcchamẹchâuÁvẫnduytrìquanđiểmdạydỗtruyềnthốngbằngviệcsửdụnguyquyềnvàcácphươngphápđộcđoánnhưđánhđònđứatrẻ,luôndùngmệnhlệnhđểápđặtđốivớitrẻ,trừngphạttrẻnghiêmkhắc Chencũngkhẳngđịnh,kiểunuôidạyconcáitheocáchchuyênquyềncủacácbậcc h a mẹTrungQuốcvẫntồntạiởĐàiLoan[47]
Trang 19Cũngtronggiaiđoạnnày,nghiêncứucủaChaochobiếtcácmôhìnhc ủaBaumrindcóthểkhôngphùhợpvàcóýnghĩađốivớingườichâuÁdoc ó sựkhácnhautrongquanniệmvềsựkiểmsoátvàsựchămsóccủachamẹ.Khinghiênc ứucácb à mẹMỹgốcTrungQuốcv ềcáchnuôid ạycontheokiểu“nghiêmkhắc”hay“chuyênquyền”vàthànhtíchcủachúngtạitrườngtrunghọc,ôngkhẳngđịnhngườiTrungQuốcnuôidạycontheokiểu“giáodục”và“quảnl ý ” khácv ớ i phươngpháp“dânc h ủ ” v à “độcđoán”củaBaumrind,lạiđạtđượckếtquảtíchcựcởtrẻ[44]
Mớiđâynhất,nghiêncứucủaMimiChang(2007),cũngnhậnthấysựkhácbiệtrấtlớnvềvănhóatrongcáchsửdụngphongcáchgiáodụccủachamẹngườiM ỹgốcTrungQuốcvớingườiM ỹchínhthống.KếtquảnghiêncứuchobiếtnhữngchamẹgốcTrungQuốchaysửdụnguyquyềncủamìnhđ ể “quảnlý”concáivàđiềuđódẫnđếnmộtkếtquảlàcósựxungđộtvềvănhóagiữabốmẹ,concáitronggiađìnhngườiMỹgốcTrungquốc[46]
Cóthểnóirằng,hệthốngcáccôngtrìnhnghiêncứutrênthếgiớitươngđốiđồsộvớinhiềunộidungphongphúvềphongcáchgiáodụccũngnhưảnhhưởngcủacácphongcáchđóđếnsựpháttriểntâmlýcủatrẻlứatuổithanhthiếuniên.Tuynhiên,cácnghiêncôngtrìnhnghiêncứuvềphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớitrẻemlứatuổimầmnonchưanhắcđếnnhiềuvàchưathậtsựnổitrộitronglĩnhvựcnghiêncứunày.Đócũnglàmộttrongsốnhữngl ý dog â y s ứchútchoc á c nhàkhoahọctiếnhànhc á c nghiênc ứu
s a u nàyđónggópthêmthànhtựumớichonhânloại
1.1.2 Cáccôngtrìnhnghiêncứutrongnước
TrướchếtphảikểđếntưtưởngcủaChủtịchHồChíMinhvềgiáodụcc ủachamẹđốivớitrẻmầmnon.Bácnói:“Điềuthứnămtrongphongtràothiđua“nămtốt”làxâydựnggiađình,nuôicon,dạyconcáitốt”,“ Khôngc hỉlàmchoconcháumìnhkhỏevàngoanmàphảicốgắnggiúpđỡchotấtcả
Trang 20cácgiátrịxãhộiđiliềnnhau,khôngthểcómộtgiátrịđạođứcchungchung,trừutượngmàgiátrịđạođứcphảigắnvớimộtconngườicụthể,mộtđứatrẻkhỏemạnh.Chỉcótrênnềntảngtựnhiên,mộtcơsởvậtchấtpháttriểnchínmuồithìmớixâydựngđượcc á c giátrịxãhộikhác.Báckhẳngđịnhthếhệtrẻlàtươnglaicủađấtnước,vìthếphảirasứcchămlovàgiáodụcchocáccháu.Vàchínhchamẹphảilàngườigươngmẫuthựchiệncáchànhvitrongmọilĩnhvựccủađờisốngđểchotrẻnoitheo[24]
Trêntinhthầncoitrọnggiáodụcgiađình,năm1975,cáctácgiảVũHạnh,TrầnTruyền,ĐỗQuảngđ ã v i ế tcuốn“Bànt a y n g ư ờ imẹ-
Kinhnghiệmgiáodụcgiađình”.Tácphẩmbaogồmnhữngcâuchuyệnnhỏkểvềnhữngkinhnghiệmgiáodụccontronggiađình.Thôngquanhữngcâuchuyệnnày,cáctácgiảkhẳngđịnh,nhữngngườimẹxuấtthântừnhữnghoàncảnhkhácnhau,làmnhữngcôngviệckhácnhau,songhọđềucóđượccácht h ứcgiáodụcconkhoahọc.Đólàdùngtìnhyêuthương,sựcảmnhận,chiasẻv à sốngvớithếgiớicủaconđểhiểucon.Thôngđiệpmàcáctácgiảcủacuốnsáchmuốngửiđếnngườiđọclàđểcóthểgiáodụcconhiệuquảthìđiềuquantrọnglàcầnphảihiểuđặcđiểmriêngcủaconmình,luônluônlắngngheđểc
ót h ểchiasẻv ớitrẻ,cón h ư vậymớic ó t h ểđ ề r a nhữngb i ệnpháp,phươngphápvàxâydựngchochínhmìnhmộtphongcáchgiáodụcphùhợp[10]
Cũngtheohướngnghiêncứuv ềphongcáchgiáodục,n ăm1993,LêTiếnHùngcónghiêncứuvềchủđề“Quyềnuyvàviệcsửdụngquyềnuycủac h a mẹtronggiáod ụcgiađình”.Kếtquảnghiêncứuchothấy:C h ấtlượnggiáod ụcgiađìnhc ó t h ể đ ư ợ cnângcaonếumỗib ậcc h a mẹc ó đượcđịnhhướngđúngđắntrongsửdụnguyquyềncủamình.Tuynhiên,tácgiảmớichỉđ ề cậpđếnkhíacạnhu y quyềncủachamẹtrongg i a đìnhmàchưađisâunghiêncứuđếnảnhhưởngcủacáchgiáo dụcđóđốivớisựpháttriểntâmsinhl í củacáccontronggiađình[15]
Trang 21Kếtquảnghiêncứunàyđãđượckhẳngđịnhthôngquatácphẩm“Giađìnhvàvấnđềgiáodụcgiađình”(1994)củaTrungtâmnghiêncứugiađìnhvàphụn ữ.Côngtrìnhnghiênc ứun à y khẳngđịnhc ó nhiềugiađìnhquánuôngchiều,t h ảmặcnênt r ẻd ễ
h ư hỏng,hỗnláo;ngượcl ạic ó nhữnggiađìnhchamẹquáthiênvềviệcsửdụngquyềnuy,bạolực,roivọtcũnggặpnhữngthấtbạidohậuquảtiêucựccủacáchgiáodụcđóđốivớiconemmình.Từđó,nhómnghiêncứuthấyđượctầmquantrọngtrongviệcsửdụngphongc á c h giáod ụccủachamẹđ ố ivớicon.Tuynhiên,v i ệckếthợps ửdụngphươngphápnàochohợplývớiconmìnhcòntùythuộcvàonhậnthứccủac h a mẹvềconcáihọmộtcáchchínhxác[31]
Cùngbànvềvấnđềnày,tácgiảPhạmKhắcChương(1998)đãđisâunghiêncứuvề“Uyquyềncủabốmẹtronggiáodụcgiađình”.Ôngnhậnthấyc ó nhữngbậcchamẹkhisaibảo,yêucầuconcáithựchiệnmộtvấnđềnàođóđượcchúngvângl ời,chấphành,hoànthànhmộtc á c h tốtđẹp,nghiêmtúc.Nhưngcũngcónhữngbậcchamẹkhisaibảo,yêucầuhayngăncảnconcáiv ềmộthànhđộngnàođó,chúnglạiươngbướng,chỉtríchlạibốmẹởnhững
Trang 22mặtthiếusót.Điềuđó phảnánhmộtphầnvịtríuy quyềncủabốmẹtronggiáodụcgiađình.Đâychínhlàcơsởđểnghiêncứuvấnđềgiáodụcgiađìnhđốivớitrẻ[2].
Bêncạnhđó,nghiêncứumớiđâycủaTrươngThịKhánhHà(2011)đãgópphầnlàmphongphúthêmcácnghiêncứuvềphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớiconlứatuổithanhniênhiệnnay.Kếtquảđiềutrathựctiễn180sinhviên,tácgiảđiđếnkếtluận:sinhviêncóchamẹđộcđoán(khoảng35%trongtổngsố)cóthểđạtkếtquảhọctậpkhátốt,nhưngcáckỹnăngxãhộikémhơnvàtựđánhgiáthấphơnsovớinhữngsinhviêncóchamẹuytín.Theođó,tácgiảchorằngphongcáchuytíncóảnhhưởngtốtnhấtđếnsựpháttriểncủacontrẻvềtrítuệ,tìnhcảmcũngnhưsựpháttriểncáckỹnăngxãhội[8]
Khitìmhiểucáccôngtrìnhnghiêncứuvềphongcáchgiáodụccủachamẹởtrongnước,chúngtôicũngghinhậncáccôngtrìnhnghiêncứucủatácg i ảVũThịKhánhLinhvớimộtsốcôngbốtrênnhiềutạpchíkhácnhaunhư:“Phongcáchgiáodụccủachamẹtronglĩnhvựcgiáodụcgiađình”(tạpchíKhoahọcGiáodục,2011),“Mộtsốvấnđềlýluậnvềphongcáchgiáodụcc ủachamẹ”(tạpchíGiáoDục,2011),“Phongcáchgiáodụccủangườimẹtrongcáclĩnhvựcgiáodụcgiađình”(tạpchíTâmlýhọc,2012).Quađó,tácgiảkhẳngđịnhrằng:Trongthựctiễngiáodục,cácbậcchamẹđượcnghiêncứusửdụngcả3loạiphongcáchgiáodục:dânchủ,độcđoánvàtựdo.Cósựkhácbiệtvềkiểuphongcáchgiáodụcgiữacácbậcchamẹtrongnhữnggiađìnhkhácnhau,giữachamẹtrongcùngmộtgiađình.Cácgiađìnhchamẹcóphongcáchgiáodụctrùngnhauchiếmtỉlệthấp.Phongcáchgiáodụcchiếmưuthếnhấtlàphongcáchgiáodụcdânchủ,kếđếnlàphongcáchgiáodụcđộcđoánvàchiếmtỉlệthấpnhấtlàphongcáchgiáodụctựdo.Cácyếutốnghềnghiệp,trìnhđộ họcvấn,độtuổicũngc ó ảnhhưởngđếnphongcách
Trang 23giáodụccủachamẹ.Tuynhiên,sựảnhhưởngđókhôngthậtrõrệt.Khôngcóphongcáchnàohoàntoànchiếmưuthếtrongmộtnhómnghềnghiệp,độtuổih a y trìnhđộhọcvấncủachamẹ[20].
Cũngtrongthờigiannày,tác
giảTrầnThịBíchTrà(2012)đãthựchiệncôngtrìnhnghiêncứuvớitiêuđề“Thựctrạnggiáodụcgiađìnhđốivớitrẻmầmn o n ” [30].Tácgiảđ ã đ ề cậptớinhữngvấnđ ề nổibậtl à nhiềuphụhuynhchưanhậnthứchếtđượcvaitrògiáodụccủachamẹđốivớitrẻmầmnonvànhữngkhókhăncủachamẹtronggiáodụctrẻtạigiađình.Tuynhiên,côngtrìnhnghiêncứunàychỉtìmhiểuthựctrạnggiáodụcnênchưađisâux e m xétphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớitrẻmầmnoncũngnhưảnhhưởngcủanótớisựpháttriểntâmlícủatrẻ
Tómlại,việctổngquancáccôngtrìnhnghiêncứutrongvàngoàinướcchophépchúngtôighinhậnsựđadạng,phongphúcủacácnghiêncứuvềgiáodụcgiađìnhnóichungcũngnhưphongcáchgiáodụccủachamẹnóiriêng.Hầuh ết,cácnghiêncứuchủyếutậptrungvàov iệcnhấnmạnhthựctrạngcũngnhưtầmquantrọngcủagiáodụcgiađìnhđốivớisựpháttriểncủat r ẻ.Trongphạmvihiểubiếtcủachúngtôi,khíacạnhcácphongcáchgiáodụcc ủachamẹđốivớitrẻmầmnondườngnhưvẫnchưathuhútđượcnhiềusựquantâmcủacácnhànghiêncứu.Đâychínhlàmộttrongnhữnglýdothúcđ ẩychúngtôitiếnhànhnghiêncứunày
1.2 Mộtsốvấnđềlýluậnvềphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớitrẻt ừ3đến6t uổi
Trang 24- Làvẻriêngtronglốisống,cáchlàmviệccủa1 ngườihay1 kiểuloạingườinàođó:chẳnghạnnhưphongcáchsống,phongcáchlãnhđạo
- Phiêndạngcủangônngữcónhữngđặcđiểmtrongviệclựachọn,kếthợpv à tổchứcc á c phươngtiệnngônngữl i ê n quanđếnnhiệmvụgiaotiếp:
- Toànbộcácthủphápsửdụngngônngữđặctrưngchotừngnhàvăn,tácphẩm,thểloại
- Việclựachọncácphươngtiệnngônngữtheonguyêntắc,sắctháitutừ,biểucảm:chẳnghạnnhưphongcáchtrangtrọng [28]
TheoVũDũngphongcáchlàtoànbộnhữngnétriêngbiệttạonênđặctrưngcủamỗicánhân,mỗidântộctronghànhvi,ứngxửvàngônngữcủahọ[3]
BêncạnhcáchhiểuvềphongcáchcủaHoàngPhê,VũDũngthìcácNhàT â m líhọcLiênXôcũ(E.A.Klimov,A.Cubanova…)chorằng:“Phongcáchlà h ệthốngnhữngphươngpháp,thủthuậttiếpnhậnphảnứng,hànhđộng,tươngđốibềnvững,ổnđịnhcủamỗicánhân.Chúngquyđịnhsựkhácbiệtg i ữacáccánhân,giúpcánhânthíchnghivớimôitrườngsống(đặcbiệtmôitrườngxãhội)thayđổiđểtồntạivàpháttriển[dẫntheo21]
Đồngthuậnvớiquanđiểmnày,tácgiảNguyễnQuangUẩncũngchorằng:phongcáchlàhệthốngnhữngnguyêntắc,phươngpháp,cáchthứcbiểuhiệnvàđặcthùcủamộtngườihaymộtnhómngườiđượcthểhiệntronghoạtđộngcơbảncủahọ[35]
Như vậy, nhìnchung,phongcáchcóthểđượchiểulà:
- Hệthốngc á c phươngpháp,t h ủ thuật…
quyđ ị nhnhữngđặcđiểmriêngbiệtgiữa cánhânvớicánhân
Trang 25- Hệthốngnhữngphươngtiệncóhiệuquả,giúpcánhânthíchnghivớinhữngthayđổimôitrường(nhấtlàmôitrườngxãhội),làsựlinhhoạt,cơđộng,mềmdẻocủacácphươngpháp,thủthuậtứngxửmàmỗicánhânsửdụng.
- Hệthốngnhữngphươngpháp,t h ủ thuậttiếpn h ận,phảnứng,hànhđộngtươngđốiổnđịnh,bềnvữngcủacánhân
Trongphạmviđềtàinày,chúngtôiquanniệmrằng:phongcáchlàhệthốngnhữ ngnguyêntắc,phươngpháp,cáchthứcbiểuhiệntươngđốiổnđịnhcủamỗicánhântạo thànhsắctháiriêngtronghoạtđộngcơbảncủahọ.
Thứhailàphầnổnđịnhmộtsốchứcnănghoạtđộngcánhâncóthểkhôngliênquangìđếncấutạocơthể.Vídụ,hànhvingônngữcánhânđượcthểhiệnlưuloát,khúcchiết,rõrànghoặcngượclại,khôngchịusựchiphốibởicấutạocơthể.Hoặccáchđi,đứngtiếpnhậnthôngtinvàphảnứng,nhanh,chậmcáccánhânítchịusựchiphốicủacấutạocơthể.Phầnổnđịnhnàycóthểkiểuhìnhthầnkinhhoặcdothóiquentạora Phầnổnđịnhnàyở cáccánhânkhácnhau,khônggiốngnhau,từđólàmnềntảngvữngchắcchophongcách
Hailàtínhlinhhoạt,cơđộng:Phầnnàyđượcbiểuhiệnrabênngoàirấtsốngđộng
,linhhoạt,t ạorac á c s ắctháikhácbiệthấpdẫnở mỗic á nhân.Phầnlinhhoạtcũngcóhaiphần:
Trang 26khỏetốt,tronglúcđanghưngphấnngườitacóthểquyếtđịnhhànhđộngnhanh,chínhx
ác, khivẫnconngườiđóđangbuồnchán,bệnht ậtngườitasẽdodự,thậmchítừchốihànhđộng
Thứhailà,cácthaotác,hànhvicánhânchịusựchiphốibởicácđốitượng,phươngtiệnvàđiềukiệnhoạtđộng Chúngtađềunhậnbiếtrằngđốitượnghoạtđộngcủacánhânthườngxuyênthayđổi.Vídụ:thầygiáođidạyhọcbàidạyhômnaykhácbàihômqua Phươngtiệnphụcvụchohoạtđộngcũngkhác(hômn a y thầyd ạyc ó M i c
r o hỗt r ợ,hômq u a c ó máyc h i ếu ).Điềukiệnhoạtđộngcũngthayđ ổ iliêntục Từnhữngyếut ố,đ ố i tượng,phươngtiệnvàđiềukiệnphântíchtrênlàmthayđổicáccáchthểhiệnthaot á c hànhvicánhân, cáchbiểuđạtcảmxúc,tìnhcảmcánhân
Nhưvậy,phầnlinhhoạt,cơđộngcủaphongcáchmàcáccánhânthểhiệntronghoạtđộngcủamìnhchịusựchiphốicủanhiềuyếutố,cónhữngyếutốchậmthayđổinhưlứatuổi,nghềnghiệp,tìnhtrạngsứckhỏe.Nhưngcónhiềuyếut ốt á c độngr ấtnhanh,thayđ ổ i nhanh,đôikhil à m c h o hànhđộngc á nhânmangtínhbộtphát,n g ẫuhứng Tuynhiên,ngaycảtrongtrườnghợpthiếucácthôngtin,dữliệuđểhànhđộngthìc á
c c á nhânhànhđộngbộtphátvàngẫuhứngcũngkhácnhau.Vídụ:cóngườithậntrọng,cóngườikèmtheocáclờinóihoặccửchỉhàihước Vìvậy,chỉriêngphongc á c h ngônngữnóichúngtacũngnhậnthấycócácphongcách:phongcáchngônngữnóigiàuchấttrítuệ;phongcáchngônngữkhoahọc;phongcáchngônngữnóigiàuhìnhtượng
Sựphốihợphaithànhphầncủaphongcáchrấtcơđộng,tùythuộcvàođốitượng,điềukiệnvàphươngtiệnhoạtđộng.Tuynhiên,nhìntoàn
Trang 271.2.1.2 Kháiniệmgiáodục
a Địnhnghĩa
TheoVũDũng:Giáodụclàhoạtđộngcómụcđích,cókếhoạchnhằmtruyềnlạichothếhệmớinhữngkinhnghiệmmàcácthếhệtrướcđóđãtíchl ũ y
đ ư ợ c,hìnhthànhnhâncáchcủaconngườitheonhữngyêucầucủaxãhội,chuẩnbịchohọcókiếnthức,tâmthếthamgiavàocuộcsốngxãhộivàhoạtđộnglaođộngsảnxuất
Giáodụcđượcxemlàquá
trìnhtíchcựccósựtácđộngqualạigiữanhàgiáodụcvàngườiđượcgiáodục.CácchuyênngànhTâmlíhọckhácnhaun h ư Tâmlýhọcđạicương,Tâmlýhọcpháttriển,Tâmlýhọcsưphạm,Tâml ý h ọcnhâncách…
c ó đónggópr ấ tlớnchosựnghiệpgiáodục.Nhữngchuyênngànhkhoahọcnàynghiêncứucácquyluậtpháttriểntâmlíngười,quátrìnhpháttriểnnhâncách,quátrìnhcánhânlĩnhhộitrithức,cungcấpnhữngcơsởtâmlínhằmxâydựngcácphươngphápvàđiềukiệntốiưuđemlạihiệuquảgiáodục”[3]
Cũngtheocáchhiểuđó,tácgiảHồLêđịnhnghĩakháiquátlạinhưsau:“Giáodụclàdạydỗ,rènluyện”[19]
Trang 28Đồngthuậnvớiquanđ i ể mc ủac á c tácg i ảtrên,tácg i ảPhạmThànhNghịkhẳngđịnh:Mỗimộtnềnvănhóacốgắngtruyềnlạichot h ếh ệsaunhữngkiếnthức,niềmt i
n , kỹnăng,hànhvivàtháiđộcógiátrịnhất.S ựtruyềnđạtcóchủýđóđượcgọilàgiáodục
Theoông,giáodục(nghĩarộng)baogồmcảquátrìnhdạyhọc,cungc ấpkiếnthức,pháttriểntưduy,phươngpháp,pháttriểntrítuệcủangườihọcv à quátrìnhgiáodụchìnhthànhnhâncáchvềcácmặtxã hội,giátrị,đạođức,t h ẩmmỹv.v.[25]
Nóimộtcáchkhác,giáodục(nghĩarộng)làquátrìnhxãhộihóanhâncáchđượctổchứcmộtcáchcómụcđích,cókếhoạch,thôngquacáchoạtđộngđượctổchứchợplývàcácquanhệgiữangườigiáodụcvàngườiđượcgiáodục,nhằmgiúpmỗicánhânchiếmlĩnhnhữngkinhnghiệmxãhội–
lịchsửcủaloàingười,pháttriểnsứcmạnhvậtchấtvàtinhthầncủahọ(thếhệvàtừngcánhân),trêncơsởphùhợpvớicácyêucầucủasựpháttriểnxãhội[32]
Đồngthuậnvớicáchhiểucủacáctácgiảtrên,tácgiảHàThịMaicũngkhẳngđịnh:Giáodụclàmộthiệntượngxã
hộiđặcbiệt,bảnchấtcủagiáodụcl à sự truyềnđ ạ t vàlĩnhhộikinhnghiệmlịchs ử xã hộicủacácthếh ệ loàingười,nhờcógiáodụcmàcácthếhệnốitiếpnhaupháttriển,tinhhoavănhoánhânloạivàdântộcđượckếthừa,bổsungvàtrêncơsởđómàxãhộiloàingườikhôngngừngtiếnlên[23]
Xuấtpháttừcácquanđiểmnêutrên,chúngtôichorằng:Giáodụclàhoạtđộng cómụcđích,cókếhoạch,tácđộngqualạigiữaconngườivớiconngườinhằmtraođổi thôngtin,lĩnhhộinhữngtrithức,kinhnghiệmxãhộilịchsửloàingườiđãtíchlũyđượ cđểtừđóhìnhthànhnhâncáchconngườitheoyêucầuxãhội.
b Tínhchấtcủagiáo dục:
TheotácgiảHàThịMai[23], giáodụccó5tínhchấtsauđây:
Trang 29- Giáodụclàmộthiệntượngđặcbiệtchỉcóởxãhộiloàingười.Giáodụcxuấthiện,pháttriểngắnbócùngloàingười.Ởđâucóconngười,ởđócógiáodục–
giáodụcmangtínhphổbiến.Khinàocònloàingườilúcđócòngiáodục–
giáodụcmangtínhvĩnhhằng
- Giáodụclàmộthìnhtháiýthứcxãhội,làhiệntượngvănminhcủax ã hộiloàingười
+Vềbảnchất,giáodụclàsựtruyềnđạtvàtiếpthukinhnghiệmlịchs ửxãhộicủacácthếhệloàingười;
- Giáodụccótínhgiaicấp:Trongxãhộicógiaicấp,giáodụcđượcsửdụngnhưcôngcụcủagiaicấpcầmquyềnnhằmduytrìquyềnlợicủamìnhthôngquamụcđích,nộidungvàphươngphápgiáodục
- Giáodụccótínhdântộc:Mỗiquốcgiađềucómộttruyềnthốnglịchsử,cónềnvănhóariêng,chonêngiáodụcởmỗinướccũngcónhữngnétđộcđáo,nhữngsắctháiđặctrưng.Tínhdântộccủagiáodụcđượcthểhiệntrongmụcđích,nộidung,
phươngphápvà sảnphẩmgiáodụccủamình
1.2.1.3 Kháiniệmphongcáchgiáodụccủachamẹ
a Địnhnghĩa
TrongtiếngAnhphongcáchgiáodụccủachamẹđượchiểulà“ParentingStyle”.Đâylàcụmtừgồm2từ“Parenting”cónghĩalàviệcgiáo
Trang 30dụcconcủachamẹvà“Style”làphongcách,cáchthứcthựchiệnmộtcôngviệcnàođócủamỗicánhân, mangnétđặctrưngriêngcủacánhânđó.
TheoTừđiểnBáchkhoatoànthưmởphongcáchgiáodụccủachamẹl à mộtcấutrúctâmlýthểhiệncáccáchthứcđặctrưngcủachamẹsửdụngtrongviệcgiáodụcconcáicủamình[60]
Vớic á c h h i ểucụthểv ềphongc á c h giáod ụccủac h a mẹ,t á c g i ảTrươngThịKhánhHàcóquanđiểmnhưsau:Giáodụccủachamẹlàtậphợpc á c hànhđộngđặcthù,diễnr a đồngthờih a y riênglẻ,nhằmt á c độngmộtc á c h cómụcđíchlênsựpháttriểnnhâncáchcủatrẻ.Phongcáchgiáodụccủac h a mẹlàmộtcấutrúctâmlýthểhiệncácchiếnlượcmàchamẹthườngsửdụngtrongviệcnuôidạyconcái[8]
Kếthừavàpháthuykếtquảnghiêncứucủacáctácgiảđitrước,tácgiảVũThịKhánhLinhchorằngphongcáchgiáodụccủachamẹlàhệthốngtháiđ ộ , hànhđộngtươngđốiổnđịnhđượcchamẹsửdụngtrongquátrìnhgiáodụccon,trởthànhsắctháiriêngcủamỗibậcchamẹv àđượccácconcảmnhậnvàtiếpnhậnhệthốnghànhđộngđó[21]
Trongphạmviđềtàinghiêncứunày,chúngtôihoàntoànđồngthuậnvớiquanđ
i ể mc ủac á c tácg i ảở trên.Theođ ó , chúngtôiquanniệmrằng:Phongcáchgiáodục củachamẹlàhệthốngcácnguyêntắc,phươngpháp,cáchthức,biểuhiệntươngđốiổn địnhmàchamẹsửdụngnhằmgiáodụccontheocáchriêngcủamỗingười.
b Phânloạiphongcáchgiáodụccủacha mẹ
Nhưtrongphầntổngquancáccôngtrìnhnghiêncứumàchúngtôiđãtrìnhbàyởtrên,cóthểnói,córấtnhiềucáchphânloạiphongcáchgiáodụcconcủachamẹ.Tuynhiên,
đồngthuậnvớicáchphânloạicácphongcáchgiáodụccủaBaumrind.Theođó,chúngtôichorằngphongcáchgiáodụccủachamẹđượcthểhiệncụthểnhưsau:
Trang 31+Phongcáchgiáod ụcdânc h ủ:Chamẹc ó phongcáchgiáod ụcdânchủthườngthểhiệnnhiềusựấmáp
vànồngnhiệtvớitrẻ,đưaranhữngluậtlệphùhợpvớilứatuổicủatrẻvàsẵnsàngthảoluậnnhữngluậtlệđưaramặcdùchamẹs ẽl à ngườiquyếtđịnhchothảoluậnđó.Nhữngluậtlệv à nhữngmongđợimàchamẹđưarađốivớiconrấtrõràng
+Phongcáchgiáodụcđộcđoán:Ngượclạivớiphongcáchcha
mẹdânchủ,chamẹđộcđoánluôncốgắngkiểmsoát,kểcảkiểmsoáthànhvivàcảmxúccủatrẻ;chamẹítthểhiệntìnhcảmnồngấmvớitrẻ.Chamẹthuộckiểuphongcáchn à
y thườngrấtquyếtđoán,thíchn ắ mquyền,nghiêmk h ắcc ó phầncứngnhắc,hàkhắc,thiếulinhhoạt.Khitrẻlàmgìsaihoặcthấtbạithìchamẹsẽtrừngphạttrẻthậmchílàdùngnhữnghìnhphạtvềthểchất(đánhđậptrẻ).Chamẹđộcđoánkhônggiảithíchlýdođằngsaunhữngluậtlệhọđưaravàyêucầutre phảituânthủnghiêmngặt
+Phongcáchgiáodụctựdo(dễdãi):đượcmôtảbởisựnồngấmcaoc ủachamẹnhưngvớisựkiểmsoátthấp.Ởbấtcứkhíacạnhnàothìchamẹcũngchỉcanthiệpkhicongặprắcrốihoặcđichệchhướngvàcórấtítnhữngk ỷl u ậtdànhchot r ẻ.Vớiviệcthiếucấut r ú c v à thiếuk i ểmsoátkhôngcónghĩalàchamẹkhôngchămsóchoặcbỏmặcconcáinhưngvìchamẹtin rằngtrẻsẽpháttriểnvàtrưởngthànhtốtnhấtkhichúngđượcđộclậpvàhọcquacáchtrảinghiệmtrựctiếptrongcuộcsống
Đâych ín h l à 3 k i ể uphongcáchgiáodụcmàđềtàid ựavàođểtriểnkhaichophầnnghiên cứuthựctiễnởchương3
1.2.2 Lýluậnvềtrẻmẫugiáo
1.2.2.1 Địnhnghĩa
TheoVũ ThịNho,trẻemlứatuổimầmnonthuộcgiai đoạn3–6tuổivớihoạtđộngchủđạolàtròchơiđóngvai.Nhờcáctròchơinàymàtrẻmôphỏnglạitrongtròchơinhữngmốiquanhệgiữaconngườivớiconngười.Nhờđómàtrẻdầndầnpháttriểnnhâncáchvớitưcáchlàmộtthànhviêncủaxãhội[26]
Trang 32Nhưngnổibậthơncảlàtínhdễxúccảm,tínhđồngcảmvàtínhhìnhtượngtronghoạtđộngtâmlí[33]
TrongtừđiểnTâml ý h ọc,VũDũnglạichorằngl ứatuổitiềnhọcđườnglàlứatuổitừ3–
6,7tuổi.Hoạtđộngđặctrưngcủalứatuổinàylàhoạtđộngvuichơi.Nócóýnghĩarấtlớnđốivớisựhìnhthànhnhâncáchcủatrẻ.Giaiđoạnnàycóthểchiathànhcácthờikỳsau:Lứatuổitiềnhọcđườngnhỏ3 –4tuổi;Lứatuổitiềnhọcđườngnhỡ4–
5tuổivàlứatuổitiềnhọcđườnglớn5–7tuổi[3]
Tómlại,quanniệmvềtrẻmẫugiáochưathựcsựthốngnhấtvềđộtuổig i ữacácnhàtâmlýhọctrẻem.Tuynhiên,trongkhuônkhổnghiêncứucủađ ề tàinày,chúngtô
iđồngthuậnvớiquanđiểmchorằng:trẻmẫugiáolàtrẻcònnhỏ,cóđộtuổitừ3đến6tuổ i.
1.2.2.2 Đặcđiểmtâm-sinhlýcủatrẻtừ3đến6tuổi
TheoVũThịNho,ởtrẻtừ3đến6
tuổiđãxảyrasựtrưởngthànhnhanhchóngvềhìnhtháicũngnhưnãobộ:trọnglượngcủanãotăngnhanhchóng( t ừ1.100gramlên1.300gram),bộxươngđượccốthóa,cơtora,cơquanhô
Trang 33Vềmặtmôitrườngxãhội,mốiliênhệgiữatrẻemvàngườilớnmangtínhchấtmới:hoạtđộngcùngnhauđượcthaythếbằngviệcthựchiệnnhữngnhiệmvụđộclậptheochỉdẫnc ủangườilớn.Quanh ệgiữatrẻvớibạnb è cùngtuổiđượchìnhthành,nhờcóýthứcvề“cáitôi”ngàycàngtăngvàđượccủngcố.Hoạtđộngvớiđồvậtởtuổivườntrẻđượcthaythếbằnghoạtđộngt r ò chơimàquantrọngnhấtlàtròchơiphânvaitheochủđềtạonênnhữngt h a y đổivềchấttrongsựpháttriểntâmlýtrẻ
Bêncạnhtròchơi,h o ạ t độngcósảnphẩmc ụt h ểcũngđóngv a i t r ò khôngkémquantrọngtrongsựhìnhthành,pháttriểntâmlýởlứatuổinày.Nhữnghoạtđộngnhưvẽ,nặn,ghéphình,xâydựng…
giúpđứatrẻlĩnhhộiđượcphươngthứchoạtđộng,lĩnhhộiđượctrìnhtựhoạtđộng,tạoranhữngrungcảmthẩmmỹ,nănglựcsángtạocũngnhưnhiềuphẩmchấtkhác
Lứatuổinàysựtăngtrưởngvềthểchất,sựphongphúvềđờisốngxãhộicũngnhưho ạt độnggiúptrẻđạtđượcmứcđ ộ pháttriểnphongphúv ềnhiềumặt.Đâylàgiaiđoạnpháttriểncủacảmgiác,trigiác,tưởngtượng,tưduy, ngônngữmạnhmẽ
Vềmặttưduy,trướchếtphảikểđếnbướcpháttriểnlớnliênquanđếnviệcchuyểntừt ư duyh à n h độngđịnhhướngbênngoàithànhn h ữnghànhđộngđịnhhướngbêntrongtheocơchếnhậptâm.Kiểutưduybằngtay(trựcquan-
hànhđộng)củathờikỳấunhiđangchuyểndầnsangkiểutưduytrựcquan–
hìnhtượng.Nópháttriểnmạnhmẽtrongsuốttuổimẫugiáo.Cùngvớin ó ởtrẻhìnhthànhtưduymangtínhsuyluận,dựatrênnhữngbiểutượngcụthểvềthếgiớikháchquan
Bướcvào5-6tuổi,ngônngữcủatrẻmẫugiáopháttriểnmạnh,đạtchấtlượngcaocảv ềmặtphátâm,vốntừvànhữnghìnht hứcngữpháp.Ởgiai
Trang 34Thêmvàođó,quátrìnhtưởngtượngpháttriểnrấtmạnhởlứatuổinàythểhiệntrongcáctròchơiphânvaitheochủđề.Tuynhiênhìnhảnhtưởngtượngcủatrẻcònnghèo,cònmangnặngmàusắcxúccảmchưathoátkhỏiýmuốnchủquan
Ởtuổinày“cáitôi”củatrẻđãhìnhthànhvàdầndầntrởthànhýthứcvềbảnthân.Trẻmộtmặtngàycàngtáchmìnhrakhỏingườilớn,mặtkhácmuốnbắtchướcđểxửsựnhưngườilớn.Tronghoạtđộngchơi,nhấtlàchơiđóngvaitheochủđề,trẻdầndầnpháttriểntínhtựlực,tựdo,chủđộng.Nóthiếtlậpđược“mộtxãhộitrẻem”vớibạnbè,thiếtlậpđượcmốiquanhệgiữan ó vớingườikhác.Cũngtrongsựpháttriểnđó,trẻnhậnragiớicủamình,vịt r í củamìnhtronggiađình,trongnhómbạn…
Vàoc uố ituổimẫugiáo,t r ẻnhậnthứcramìnhlàmộtthànhviêncủaxãhội.Đâylàbướcpháttriểnquantrọngtrongsựhìnhthànhnhâncáchtrẻ
Đặcđiểmnổibậtvềsựhìnhthànhnhâncáchởlứatuổinàylànhữnghệthốngthứbậcđộngcơhànhviởtrẻem.Đầutiên,ởtrẻxuấthiệnnhữngđộngcơ,hànhvicóliênquanđếnýthứcbảnngã,đếnsựhìnhthành“cáitôi”vớitưcáchlàmộtthànhviênxãhội.Dầndầnnhữngđộngcơnàychuyểnthànhđộngcơtựkhẳngđịnh,tựý thứcthểhiệnở chỗmuốnlàmđiềugìngườilớnvuilòng,muốnđượckhen,muốnlàmcáigìcóíchchongườikhác(làmđồchơichoembé,tặngquàchomẹ…).Ởtrẻđãsớmhìnhthànhđộngcơthứbậc
Trongkhichơiđóngvai,trẻphảithựchiệntheonhữngquytắc,nhiệmv ụnhấtđịnh,phảichơi“đúngluật”từđótrẻdầndầncóýthứcnghĩavụvàtìnhcảmtráchnhiệmđượchìnhthành.Nhờvuichơi,nhờquanhệvớibèbạn,vớingườilớn,ởtrẻhìnhthànhvàpháttriểnnhữngphẩmchấtnhâncáchcủaconngười.Nhữngquátrìnhhànhđộngtựdokhôngchủđịnhnhườngchỗcho
Trang 35tínhchủđịnh,tínhcóýthứclàđặctrưngcơbảnchuẩnbịchotrẻbướcsangnhữngh o ạtđộngmớimangtínhnghiêmt ú c , mangchấtlượngmớil à hoạtđộnghọctậpởgiaiđoạnsau.
Cóthểnóirằng,vớiđặcđiểmpháttriểntâm–
sinhlýnhưtrên,trẻmẫugiáođãhoàntoànlĩnhhộiđượcnhữngyêucầuvềmặtgiáodụctừmôitrườngxungquanhđốivớitrẻ.Khảnăngchúýcóchủđịnhởtrẻdầnđượccủngcốquathờigian.Vìvậy,việcbốmẹápdụngcácphongcáchgiáodụcphùhợpvớitr ẻtronggiaiđoạnnàysẽcótácdụngkhôngnhỏđếnsựhìnhthànhvàpháttriểnnhâncáchlànhmạnhcủatrẻvềsau
1.2.3 Phongc á c h giáod ụccủachamẹđốivớic o n từ3 đến6 tuổit ạitrườngQu ốctếKoalaHouse
1.2.3.1 Địnhnghĩa
Xuấtpháttừnhữnggìchúngtôiđãtrìnhbàyởtrên,chúngtôixácđịnhphongcáchg
iáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổitạitrườngQuốctếKoalaHouselà:hệthốngc ácnguyêntắc,cácphươngpháp,cáchthứchànhđộngđộcđáo,riêngbiệt,tươngđốiổnđị nhcủachamẹphùhợpvớitrẻởđộtuổitừ3đến6nhằmgiúptrẻlĩnhhộicácmẫuhànhvitro ngcuộcsống.
1.2.3.2 Cáctiêuchí phânloạiphongcáchgiáodụccủachamẹ
DựatrênkếtquảnghiêncứucủaBaumrind[49,50,51]vàDarling&Steinberg[48]vềcáctiêuchíphânloạiphongcáchgiáodục,chúngtôithấyrằngcáctácgiảđềucăncứvào2tiêuchíđólà:tínhchất,mứcđộkiểmsoát/yêucầuhoặcsựgiúpđỡ/
đápứngcủachamẹtronghànhđộnggiáodụcconđ ể phânloạiPCGD.Nhữngchamẹkiểmsoát/yêucầucaođốivớitrẻtrongkhiđápứng/
giúpđỡthấpthuộcvàonhómPCGDđ ộ c đoán.Ngượclại,nhữngchamẹkiểmsoát/yêucầuthấpđiđôivớiđápứng/
giúpđỡthấpđốivớitrẻđ ư ợ cchúngtôixếpvàonhómc á c chamẹc ó PCGDt ựdo.Nếusự
Trang 36giúpđỡcủachamẹđốivớiconthìnhữngbậcchamẹnàythuộcnhómPCGDdânchủ
Căncứvàocơsởlýluậnvàkếtquảcủađiềutrathử,trongphạmvinghiêncứunàychúngtôitậptrungtìmhiểu3 kiểuphongcáchgiáodụccủachamẹđốivớicontừ3đến6tuổitạitrườngQuốctếKoalaHouselàPCGDdânchủ,độcđoánvàtựdo.BakiểuPCGDnàyđượcthểhiệntrên2bìnhdiệnliênquanđếnviệcrènluyệnnềnếpsinhhoạt,kếtbạncủaconvàrènluyệný thứckỷluật,ứngxửcủaconvớingườilớn.CụthểcácmặtbiểuhiệntrongtừngPCGDliênquanđến2 bìnhdiệnnàyđượcthểhiệnnhưsau:
a Phongcáchgiáodụcdânchủ
Trongănuống,chamẹluônnhẹnhàngnhắc nhở,hướngdẫn,độngviênconăn ngủtheogiờ,đúngcách,đủlượngvàhợpvệsinhtheoquyđịnhđãđượcthốngnhấttừtrướccủacảgiađình.Chamẹkhôngchỉthểhiệntìnhyêuthương,chămsóccontrongtừngbữaăn,giấcngủmàchamẹcònlàngười“bạn”củacon,cùngconchiasẻvàthamgiacáchoạtđộngvuichơivớicon.Nếucontrẻcósaiphạmthìchamẹlàngườigiảithíchchoconhiểuvàkhíchl ệ,độngviênkhithấycontiếnbộhơn
Đốivớiv i ệckếtbạnc ủacon,chamẹt ô n trọngl ựachọncủaconvàluônbêncạnhđểgiúpconhiểuthêmvềnhữngngườibạnxungquanh,phânbiệtđượcnhữngmặtt ốt,mặtxấuởbạn.Thôngquađó,xâydựngtìnhcảmbạnbètrongsángvàthânthiệnởtrẻ
Songsongvớiviệclàmnày,chamẹcũngrấtquantâmđếntháiđộvàhànhviứngxửcủaconvớibạnbècũngnhưvớingườilớntuổi.Chamẹluônc ốgắnggiảithíchvànhắcnhở,độngviênconphảilễphépchàohỏingườilớn,biếtnóilờicảmơnkhiđượcngườilớnchoquàvàgiúpđỡ.Đặcbiệt,khiconnóitục,chửibậy,cãilạingườilớn…
chamẹluônphêbình,nhắcnhởdứt
Trang 37Ởphongcáchgiáodụcdânchủ,chamẹchỉlàngườiđịnhhướng,giúpđỡđểcontựgiảiquyếtkhicóvấnđềchứkhônglàmthaychocáccon.Chamẹvớiconcáirấtgầngũi,thânthiện,luôncósựtraođổivàchiasẻ.Khicongặpkhókhănconcóthểt â m tình,chiasẻđ ể cùngchamẹg i ảiquyết.Tuynhiên,cácconcũnghiểurõkỷluậtvàchấphànhkỷluậtmộtcáchtựnguyện,t ựgiáckhiđượcchamẹgiảithíchrõràng,cặnkẽ
Chamẹcóphongcáchgiáodụcdânchủýthứcrõvaitròtráchnhiệmc ủamìnhđốivớinhữngsaiphạmcủacon.Đồngthời,họcũnghiểuvàđưaranhữngnhắcnhởnhẹnhàng,giảithíchdễhiểuphùhợpvớilứatuổikhithấyconphạmlỗivàcóhànhđộngchốngđốilạibốmẹ.Nhữngchamẹcóphongc á c h giáodụcnày,thườngtạoraởtrẻsựvuivẻ,tựtinkhigiaotiếpvàhòađồngvớimọingười
b Phongcáchgiáodụcđộcđoán
Chamẹđòihỏisựvânglời,tuânlệnhvàphụctùngở
trẻ.Trongăn,ngủc ha mẹthườngnghiêmkhắcbắtconluônphảilàmtheonhữngchỉđịnhmàhọđưaranếukhôngsẽbịquátmắng/
trừngphạt.Chamẹđộcđoánítkhiđểýđếntháiđộvàcảmgiác củacon
Đốiv ớ i việck ế t bạnc ủ a con,chamẹthườngl à ngườichủđộngtìmhiểubạnchocon,nếuthấybạnkhôngtốtthìnghiêmcấmngaylậptức.Khiconvàbạngâysự,đánhnhau…chamẹhayđánh,phạtconmàkhônghỏirõconnguyênnhânvìsao
Đặcbiệt,trongcáchứngxửcủaconvớingườilớn,chamẹđộcđoánhayt ỏ r abựctức,khóchịukhithấyc on c ư x ử chưađúngmựcv à nghiêmkhắcphêbình,trừngphạtconmàthườngkhôngcógiảithíchgì.Cụthể,nếut h ấ y connóitục,chửibậy,cãilạingườilớn,chamẹhaylớntiếngquát/
mắng,c ó khicònđánhconvàbắtphảixinlỗingayđể lầnsauconkhôngtáiphạm
Trang 38Ởphongcáchgiáodụcnày,chamẹlàngườiquyếtđịnhmọiviệcchoconvìtheohọconvẫncònnhỏchưabiếtgì.Tuynhiên,họthườngyêucầurấtc a o ởconnhưnglạikhôngnhìnnhậnvaitrò,
tráchnhiệmcủamìnhđốivớisaiphạmcủaconmàbắtcácconphảitựlàm,tựchịu.Trongmốiquanhệvớitrẻ,c h a mẹthườngítthểhiệnsựnồngấm,yêuthươngnênquanhệgiữahọvàconc á i cóphầnxacách.Cácconthườngcảmthấysợhãikhichúnglàmgìsaivàcũngíttìmđếnchamẹnếucókhókhăn.Vìvậy,trẻcóxuhướngtrởnênnhútnhát,engại,ítgiaotiếpvàhayphụthuộcvàobốmẹ.Chúngluôncóýthứctuântheoquyđịnh,luậtlệđãđượcchamẹđặtra
c Phongcáchgiáodụctựdo
Chamẹcóxuhướngnuôngchiều,dễ
dãivớiconvìmuốnconđượcsángt ạ o , concầnđượcđộngviênvàkhenngợinênchamẹrấtítkhiđưaraluậtlệv à bấtkỳsựtrừngphạtnàođốivớicon.Hầuhếttrongsinhhoạtcủacon,chamẹluônđểtùytrẻ,khôngépbuộc.Nhiềukhichamẹcũngdễchấpnhậnvàủnghộ,đápứngnhữngnhucầucủaconnhư:choconxemtivithoảimái,đểconngủthêmđihọcmuộncũngđược,đểcontùyýquyếtđịnhtrongviệckếtbạnvàchơicùngbạn…Đốivới việcứngxửcủaconvớingườilớn,chamẹchỉnhắcnhởđạikháinếuthấyconcósaiphạm,cũngcókhichamẹđểcontựdothểhiệnvìchorằngchúngcònnhỏ,lớnlênconsẽbiếtcáchđiềuchỉnhhànhvichophùhợp.Vìvậy,khi trẻcólỗi,conrất dễdàngnh ận lỗivìkhôngsợbịbốmẹtrách phạt.Nhữngôngbốbàmẹnàychorằngmìnhchỉlàngườiđứngquansátconcònquyềnquyếtđịnhlàởcon.Mốiquanhệgiữachamẹvàconcáirấtthânthiện,gắnbó.Chamẹcóphongcáchgiáodụcnàythườngcóxuhướngtạoras ự tựdo, thoảimáitrongmọihoạtđộngởtrẻ
1.2.4 Phongcáchgiáodụccủachamẹvàsựpháttriểntâmlý củatrẻ
Phongcáchgiáodụccủachamẹcóảnhhưởngkhôngnhỏđếnsựpháttriểncủatrẻ.NghiêncứucủaBaldwin,KalhornvàBreese(1945),nhấnmạnh
Trang 39rằngkhimộtđứatrẻxuấtthđntừgiađìnhdđnchủ,đếntuổiđếntrường,nócónhữngtiếnbộxêhộiđângkể.Trẻhòađồngvớimọingườivăđólămộtthủlĩnhvuivẻ;trẻthđnthiệnvăphóngkhoâng;trẻtựtin,thanhthảnvăổnđịnhv ềmặtcảmxúc.Vìtrẻcómốiquanhệtốtvớibốmẹnínthíchứngrấtnhanhvớicâcthầycôgiâoởtrường[dẫntheo29].
ThomasGordoncũngkhẳngđịnh:“Thâiđộdđnchủcủabốmẹlăyếutốthuậnlợichosựphâttriểntrítuệ.Quanhiềunăm,chỉsốthôngminhcủanhữngtrẻcóbốmẹđộcđoângiảmđi.Trongkhiđó,chỉsốthôngminhcủanhữngtrẻcóbốmẹdễdêigầnnhưkhôngthayđổi.Ngượclại,nhữngtrẻcóbốmẹdđnchủ,cótríthôngminhtănglíntheothờigian.Chamẹdđnchủdạydỗcontrongmộtbầukhôngkhíđượcxđydựngdựatrínsựtựdo,yíuthươngvăkíchthíchtrítuệ.Vìthế,ởtrườngconcâihọthườngđạtđượcnhữngđiểmsốcaohơnvềkhảnăngsângtạo,tổchức,tínhkiíntrì,sựhamhiểubiếtvẳctưởngtượng.Chúngthườnggiữvịtríthủlĩnhvătỏratrưởngthănhvềmặttđmlý”[29]
NghiíncứucủaEriksonchohay:nếuchamẹthườngxuyínngăncấmhoặctrừngphạtthìđứatrẻsẽmấtlòngtinvăobảnthđn,trởnínsợsệt,nhútnhâtv ă h a y th ấtbại
C ảmgiâc thấtb ạicót h ểt r ởnínbềnv ữngtrongsuốtcuộcđờisaunăycủachúng.Cònnếuchamẹluônkhíchlệ,ủnghộtrẻthìdầndầntrẻs ẽn ắmvữngc â c kỹnăngmới.Khit r
ẻt ựthựchiệnđượcc â c hănhđộngcơbảnmăkhôngcầncósựgiúpđỡcủangườilớnthìchúngcảmthấy tựtinhơn[dẫntheo9]
Trongnghiíncứuvềtđmlýtrẻmẫugiâo,tâcgiảTrươngThịKhânhHănhậnthấy:“Ởg i a i đoạnl ứatuổinăy,khôngp hảitr ẻnăocũngcóđ ờ isốngtìnhcảmdiễnratốtđẹp.Giâodụcgiađìnhcóvaitròđặcbiệtđốivớisựphâttriểncảmxúcởtrẻ.Mộtsốnghiíncứuchothấycómốitươngquankhâchặtgiữaứngxửcảmxúccủachamẹvăbiểuhiệncảmxúccủacon.Nếuchamẹl ă nhữngngườiứngx ửc ảmxúchợpl ý , vuivẻ,t ựtinthìco
nc ủah ọcũng
Trang 40Nếuchamẹlànhữngngườid ễbịkíchđộng,căngthẳng,haydọadẫm,đánhmắngtrẻthìđứatrẻcũnghays ợhãi,hayrơivàotrạngtháicăngthẳnghơn”[9]
NghiêncứugầnđâycủaVũThịKhánhLinhcũngkhẳngđịnh:Trongnhữnggiađìnhchamẹcóphongcáchgiáodụcdânchủthìconcáicótínhtíchcựcvàchủđộnggiaotiếpcao.Nhưnglạikémtíchcựctrongnhữnggiađìnhchahoặcmẹcóphongcáchgiáodụcđộcđoánvàcàngkémtíchcựchơntrongnhữnggiađìnhmàcảhaichamẹcóki
ểuphongcáchgiáodụcnày[21].Baumrind(Baumrind,1972,1975)vànhữngnhànghiêncứusaunàyđềuchothấyrằngnhữngtrẻcóchamẹquyềnuythườngkhôngcởimởvàcótínhnhútnhát,hầun
h ư hoặchoàntoànkhôngcóý muốnđộclập,chúngthườngc au cóv àdễbựctức.Ởtuổithiếuniên,nhấtlà contrai,thườngcónhữngphảnứngg ay gắtv ềnhữngngườixungquanh,cótínhcấmđoánvàh a y phạtmàởđóchúngđãlớnlên,đôikhichúngtrởthànhnhữngđứatrẻ
khóbảovàcótínhhaygâygổ.Cònvớitrẻcủanhữngchamẹuytín(dânchủ),thườngcókhảnăngthíchứngtốthơnsovớinhữngtrẻkhác.Chúngthườngtựtin,
vuivẻ,cókhảnăngtựkiểmsoátvàcóuytínvềmặtxã hội[dẫntheo7]
Nghiêncứuđiểnh ì n h nhấtvềm ốitươngquangiữap h o n g cáchcủanhàgiáodụcđốivớicácbiểuhiệnhungtínhcủatrẻdoK.Lewinvàcáccộngtácviênthựchiệnđãchỉrarằng:Nhữngđứatrẻđượcgiáodụcbằngphongcáchđộcđ o á n thườngc ó n
h ữngbiểuhiệnhẫnghụt,giat ă n g c á c ứ ngxửh u n g tính.T r o n g bầuk h ô n g khí
n à y , h u n g t í n h hoặcm ạnhhoặcgầnnhưk h ô n g cógì(vôcảm)nếuảnhhưởngtrấnápcủanhàgiáodụccóphongcáchđộcđoánđủmạnh.Nhữngtrẻchịuảnhhưởngcủaphongcáchgiáo dụctựdo,h u n g t í n h c ũ n g cao,c h ú n g cảmthấyhẫnghụtkhiđónnhậnn h ữngtácđộnggiáodụccóphần“tùytiện”củanhữngnhàgiáodụccóphongcáchtựdo.Biểuhiệnhungtínhítxuấthiệnnhấttrongnhómtrẻđượcđónnhậnsự