Output file ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƯỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN Nguyễn HoàngAnh Nhucầu giáodụcsứckhỏesinhsảnvịthànhniên của họcsinhphổthôngtrunghọc hiệnnay NghiêncứutrườnghợpTrườngPTTHYênHòa,quậ nCầu[.]
Trang 1ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƯỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN
Nguyễn HoàngAnh
Nhucầu giáodụcsứckhỏesinhsảnvịthànhniên của
họcsinhphổthôngtrunghọc hiệnnay.NghiêncứutrườnghợpTrườngPTTHYênHòa,quậ nCầuGiấy,trườngPTTHNguyễnVăncừ,huyệnGiaLâm,H
àNội
LuậnvănThS.Xã hội học :6031 30
Nghd.:TSHoàngBáThịnh
1
Trang 2H ộ i nghịCairô),vấnđ ề SKSSv à SKSSVTNđ ã trởthànhvấnđềđượcđặcbiệtquantâmvàđượccụthểhoáthành10nộidungtrọngtâm.
SKSSVTNđangtrởthànhmốiquantâmhàngđầutrongtấtcảcác mụctiêu,chươngtrìnhvềSKSSởtấtcảcácquốcgiatrênthếgiới.ĐãcónhiềunướcxâydựngđượcmộtchươngtrìnhriêngtươngđốihoànchỉnhvềGD,chămsóc,hỗtrợtăngcườngchoSKSSVTN.Vìvậy,nhiềunướcđãthuđượcnhữngkếtquảkhảquanvànhữngtiếnbộnhấtđịnhvềchămsóc,h ỗ trợtăngcườngSKSS
Theoconsốthốngkêvàonăm2003,nướctacókhoảnghơn15,13triệutrẻVTN(từ10đến19tuổi)vàchiếmkhoảng23,1%dânsố.Nhưvậy,VTNởViệtNamchiếmmộttỷlệrấtcaotrongcơcấudânsố,vàđâylàmộttỷlệrấtcaotrênthếgiới.Cóthểnóirằng,VTNlàmộtnhómxãhộiđ ặ c biệt,thờikỳVTNlàmộtgiaiđoạncónhiềubiếnđổivàcótínhchấtquyếtđịnhtrongviệchìnhthànhnhâncáchcủaconngư
ời.Tuynhiên,"chođếnnay,cácdịchvụvềSKSSđềubỏquanhucầucủanhómngười
ởtuổiVTN.Xãhộicầnđápứngnhucầunàybằngcáchcungcấpthôngtingiúph ọ đạ tđếnsựchínchắncầnthiếtđểhọcóthểquyếtđịnhđúngđắnvàcótráchnhiệm.Đặcbi ệtphảigiúphọhiểubiếtvềbảnnăngtìnhdụccủamìnhvàtăngcườngkhảnăngt ự bả ovệ,tránhnhữngnguyc ơ nhưmangthaingoàiýmuốn,cácbệnhlâytruyềnquađườ ngtìnhdục(nhấtlàHIV/AIDS),nạopháthai, sinhconsớm,vôsinh "[11].
Trang 3ỞViệtNam,thờigianqua,việctrangbịkiếnthứcvềSKSSlứatuổiVTNcònítđượcquantâm.HiểubiếtcủaVTNvềSKSSnhìnchungcònhạnchế,dovậyđ ã x ả
y r a nhữnghậuquảđángtiếc.Tỷl ệ VTNv à cácthanhniênnam,n ữ c ó quanhệtìnhdụctrướchônnhânđangcóchiềuhướnggiatăng,việcsốngthử,sốnggấp,tháiđộ,hànhvidễdãitrongtìnhyêucủathanhthiếuniên,nhấtlàởkhuvựcđôthịcóxuhướngtrởnênphổbiến.TheothốngkêcủaHộikếhoạchhoágiađình,thìViệtN a m làmộttrongbanướccótỷlệnạopháthaicaonhấtthếgiới(mỗinămướctínhcót ừ 1,2-1,6triệucanạohútthai),trongđóVTNchiếmkhoảng20%.ỞHàNội,15%VTNtrongtuổitừ15đến19đãsinhhoạttìnhdục,cảnướccó5 % nữsinhcontrướctuổi18…
Bêncạnhđó,hiệntượnglâynhiễmHIV/AIDSởlứatuổiVTNcũngđangởmứcbáođộng.TheothốngkêcủaB ộ Ytế,cótới14
% sốngườilàtrẻ emdưới15tuổinhiễmHIV/AIDS[52].TrongnhómVTN,h ọ c sinhPTTHch iế m mộtt ỷ lệđ á n g k ểcóđộtuổiphầnlớntừ16đến18tuổi(từlớp10đếnlớp12).TínhđếnhọckỳInăm 2006-
2007,cảnướctacó16,36triệuhọcsinhphổthông,trongđócấpPTTHlà2,99triệu[4].Năm2005,sốhọcsinhPTTHcủaThànhphốHàNộilà108.096em[49].HoạtđộngchủđạohàngngàycủanhómVTNn à y làhọctập,sốngphụthuộcgiađình,chưacóvịtríkinhtếđộclập,đasốchưacóđầyđủquyềnvànghĩavụcủangườicôngdânvềmặtphápluật.ĐốivớicácemhọcsinhPTTH,tìnhyêuhọctròcũngcóđiềukiệnvềthờigianđểhìnhthànhvàxuấthiện,nhấtlànhữngnămcuốicủaPTTH.Mộtsốmốitìnhhọcđườngđãdẫnđếnquanhệtìnhdụctrướchônnhântrongkhic á c emchưacóđủkiếnthứcđểtựvệ,gâynênnhữnghậuquảđángtiếc;khôngnhữngdẫnđếncóthaingoàiýmuốnkhiếncácemphảibỏhọc,lấychồngsớmhoặcnạopháthailénlútmàcònảnhhưởngsứckhoẻ,ytế,xãhội,rạnnứttìnhcảmgiađình,gópphầngiatăngdânsốvàcũngtácđộngkhôngnhỏđếnkinhtế-xãhộicủađấtnuớc
Trang 4TheotàiliệucủaTrườngcánbộquảnlýGD-Đàotạo,trướcnăm1994,mụctiêuGDdânsốtrongcáctrườngphổthôngtạiViệtNamđượctậptrungvàocácnộidungpháttriển.Saunăm1994,GDdânsốđượctậptrungưutiênvàocácnộidungvềSKSSVTN.CôngtácGDdânsố/
SKSStrongcáctrườngphổthôngđãtừngbướcđượcđổimớivànângcaochấtlượngcảvềnộidungvàphươngpháp;tuynhiêncũngcòngặpnhiềukhókhăn,đặcbiệtlàthiếusựđồngthuậncủadưluậnxãhộivàrấtthiếunguồnlực(nhânlực,vậtlực,tàichính)đảmbảochoviệctriểnkhaicôngtácGDdânsố/
SKSStrongnhàtrườngphổthông
Mộtvấnđềtồntạiđanggâynhiềutranhcãihiệnnay
ởnướcta,đólàcónênGDSKSSVTNchoVTNhaykhông?
Thựctếchothấy,sovớicácthếhệtrước,VTNhiệnnaybướcvàotuổidậythìsớmhơnmộttuổi.Bêncạnhđó,quátrìnhdânchủhóađờisốngxãhội,sựthayđổivềlốisống,sựdunhậptrànlanchưak i ể m soátđượcc á c vănhóaphẩmt ừ c á c nướcphươngTâyvàkhuvực đãgópphầnthúcđẩylàmđảolộnvềchuẩnmựcg i á trịvàchuẩnmựcđạođứctrongbướcchuyểnđổinênVTNđangchịunhữngtácđộngcũngnhưnhữngáplựchếtsứcmạnhmẽtừmôitrườngxãhội.TừphíabảnthânVTN,cácemthậtsựcónhucầuvềGDSKSSVTN.Bởil ẽ , đas ố VTNhiệnn a y cònthiếuhiểubiếtv
ề c á c nộidungcủaSKSSVTN.Chỉmộtdẫnchứnglà7 6% cácemgáidưới18tu
ổipháthainóirằngđãkhôngbiếtcóthaiđãchứngminhnhậnđịnhnày[34].Vìthế,vi
ệcGDSKSSVTNvàtrangbịnhữngkiếnthứcchoVTNnóichung,họcsinhPTTHnóiriêngcómộtvaitrò
đặcbiệtquantrọng.Trongkhiđó,côngt á c GDSKSSVTNhiệnnayvẫncònnhữnghạnchế,bấtcậpnhấtđịnh;dovẫncònquanniệmchorằngvấnđềtìnhdục,tìnhyêulànhữngvấnđềkínđáo,t ế nhị,tránhđ ề c ậ p đếnở phạmv i côngcộng,thậmc h í n g a
y c ả ở tronggiađìnhnênđãcảntrởviệccungcấpkiếnthứcvềSKSSchoVTN.R õ rànglàVTN-
lớpngườitươnglaicủađấtnướcrấtcầnđượctrangbịnhữngkiếnthứccầnthiếtđểbảovệSKSS,cụthểlàvềgiớitính,tìnhyêu,
Trang 5LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 4
tìnhdục,cácbiệnphápphòngtránhthaingoàiýmuốn,cácbệnhlâytruyềnquađườngtìnhdục, nhấtlàHIV/AIDS
ViệcGDSKSSVTNc h o VTNhiệnnay,trongđócónhómVTNtrongđộtuổihọcsinhPTTHcóýnghĩaquantrọngquyếtđịnhđếnnhậnthức,tháiđộvàhànhvicủamỗicánhânngườihọc,gópphầnxâydựnglốisốnglànhmạnh,tíchcựctronggiớitrẻđểbảovệsứckhoẻ,nòigiốngdânt ộc ,nângcaochấtlượngnguồnnhânlực
Từnhữnglýdotrên,chúngtôithựchiệnđềtàinghiêncứuNhucầugiáodụcs
ứckhỏesinhsảnvịthànhniêncủahọcsinhphổthôngtrunghọchiệnn a y ,nghiêncứ
uhọcsinhhaitrườngPTTHở thànhphốHàNội:trườngPTTHYênHòa,quậnCầuGiấyvàtrườngPTTHNguyễnVănCừ,huyệnGiaLâm;đồngthờitìmhiểutháiđộcủacộngđồngđốivớiviệcGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTH,vớimongmuốngópphầnxâydựngmộtchươngtrìnhGDSKSSVTNt h í c h hợpchoc á c e m tronggiaiđoạnhiệnnay
2 ÝNGHĨAKHOAHỌCVÀ THỰCTIỄN
2.1 Ýnghĩakhoahọc
NghiêncứunhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHhiệnnaycómộtýnghĩakhoahọcnhấtđịnh.Nhữngkếtquảnghiêncứuđemlạilàcơs ở khoahọcchoviệchoạchđịnhvàhoànthiệnnhữngchínhsáchcủaNhànướcvềSKSSVTNnóichung,chínhsáchGDSKSSVTNchoVTN,trongđ ó cóhọcsinhPTTHnóiriêng
2.2 Ýnghĩathựctiễn
Vềmặtthựctiễn,đềtàicungcấpchochúngtamộtbứctranhkháiquátvềnhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHhiệnnaydướigócnhìncủanhómcác
emhọcsinhởbakhốilớp10,lớp11,lớp12đạidiệnchohọcsinhnộithànhvàngoạithànhHàNội;nhómc á c t h ầ y c ô giáothamg i a côngtácquảnlývàgiảngdạycácnộidungcóliênquanđếnSKSSVTN;nhómc h a mẹc á c e m h ọ c sinh…;đồngthờicũngchothấyđượcnhững
Trang 6LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 5
nguyênnhân,yếutốtácđộngđếnnhucầucủahọcsinhPTTHvềSKSSVTN.Trênc
ơ s ở kếtquảnghiêncứu,đềtàiđưar a nhữngkhuyếnnghịvàgiảiphápnhằmnângcaohiệucủacủacôngtácGDSKSSVTNchohọcsinhPTTH hiệnnay
3 MỤCĐÍCHNGHIÊN CỨU
NghiêncứunàynhằmtìmhiểunhậnthứccủahọcsinhPTTHtạiHàNộivềSKSSVTNvànhucầucủacácemvềGDSKSSVTN,đồngthờitìmhiểutháiđộcủacộngđồngvềGDSKSSVTNchohọcsinhPTTH;từđócónhữngphântíchđánhgiávàđưaragiảiphápnhằmtăngcườngviệcđápứngđượcnhucầuGD SKSSVTNcủahọcsinhPTTH
4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
4.1 KhảosátnhậnthứccủahọcsinhPTTHHàNội(từ16đến18tuổi)vềSKSSVTN
4.2 TìmhiểunhucầucủahọcsinhPTTHHàNộivềGDSKSSVTN(baogồm:nhuc
ầ u vềcácnộidungkiếnthứcSKSSVTN,n h u cầuđượctiếpnhậncáckênhthôngtincóliênquanđếnSKSSVTN,nhucầuvềsựhỗtrợc ủ a xãhội)
4.3 Tìmhiểutháiđộcộngđồng(thầy,côgiáovàcácbậcphụhuynh)vềGDSKSSVTNchohọcsinhPTTHHàNộihiệnnay
4.4 Đềxuấtmộtsốgiảiphápcầnthiếtđ ể đápứ n g đượcnhucầuGDSKSSVTNcủ
a họcsinhPTTH
5 ĐỐITƢỢNG,KHÁCHTHỂ,GIỚIHẠNPHẠMVINGHIÊNCỨU
5.1 Đốitượngnghiêncứu:NhucầuGDSKSSVTNc ủ a họcsinhPTTHhiệnnay.5.2 Kháchthểnghiêncứu:họcsinhPTTH(từ16đến18tuổi)
5.3 Đốitượngkhảosát:họcsinhTrườngPTTHYênHòa,quậnCầuGiấy;TrườngPTTH NguyễnVănCừ,huyệnGiaLâm(HàNội)
Trang 75.4 Phạmvinghiêncứu:
□ Giớihạnvấnđềnghiêncứu:Đềtàitậptrungtìmhiểunhậnthứccủahọcsin
hPTTHt ạ i HàNộiv ề mộts ố nộidungchínhcủaSKSSVTN,nhucầuGDSKSSVTNcủacácemvàtháiđộcủacộngđồng(baogồm:thầy,c ô giáo,chamẹhọcsinhPTTH)v ề GDSKSSVTN củahọcsinhPTTH hiệnnay
10,năm2006)vềmộtsốyếutốliênquanđếnnhuc ầ u GDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHtạitrườngPTTHYênHòa,quậnCầuGiấyvàTrườngPTTH NguyễnVănCừ,huyệnGiaLâm,HàNội
6.2 Phươngphápphỏngvấnbằngbảnghỏi:đượcchúngtôisửdụngđốivớicácemhọcsinhPTTHnhằmtìmhiểunhậnthứccủacácemvềmộtsốnộidungchínhcủaSKSSVTNvànhucầucủacácemvềGD SKSSVTN
Đốitượngđượckhảosátl à họcsinhcấp3 c ủ a trườngPTTHYênHòa,quậnCầuGiấy(đạidiệnchokhuvựcnộithànhHàNội)vàTrườngPTTHNguyễnVănCừ,huyệnGiaLâm(đạidiệnchokhuvựcngoạithànhHàNội),baogồmcácemhọcsinhđanghọctậphệchínhquytạitrường;đượcchọntheophươngphápl ấ y mẫungẫunhiênphântầngtheoc ơ cấukhốihọc
Tổngsốphiếuphátralà330phiếu,sốphiếuthuvàovàxửlýlà328phiếu,đượcphânbổchohaitrườngnhưsau:
Trang 8N÷:4 8,5%
Nam: 51,5%
Lứatuổicủađốitượngkhảosátđượcchiathànhcácđộtuổi16,17,1 8 tươngứngvớicáckhốilớp10, lớp11vàlớp12.Trongđó:
Trang 10ềGDSKSSVTNnhư Sinhhọc,GDcôngdân,thầycôgiáophụtráchcôngtácĐoànthanhniên (6)vàcáchọcsinhPTTHcủa
haitrường(6)nhằmthuthậpthêmnhữngthôngtinsâusắc
vàcụth ểhơnvềnhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTH;đồngthờigiúpchochúngtathấyđược rõhơnquanđiểm,tháiđộcủangườiđượcphỏngvấnvềGDSKSSVTN
Trang 116.4 Phươngphápphântíchtàiliệu:baogồmviệcphântíchcáccôngtrìnhthựcnghiệm,kếtquảnhữngđềtàinghiêncứuliênquan,sốliệuthốngkê…
phụcvụchocuộcnghiêncứu
7 GIẢTHUYẾTNGHIÊNCỨUVÀSƠĐỒTƯƠNGQUANGIỮACÁCB IẾNSỐ
7.1 Giảthuyếtnghiêncứu
7.1.1 HọcsinhPTTHHàNộiđãnhậnthứcđượcnhữngnộidungcơbảnvềSKSSV
TN, nhưngnhậnthứccònchưađầyđủvàthiếuchínhxác
7.1.2 HọcsinhPTTHHàNộirấtcónhucầuvềGDSKSSVTN(nhucầuvềc á c nộidungkiếnthứcSKSSVTN,nhuc ầ u đượctiếpnhậncáckênhthôngtincóliênquanđếnSKSSVTN, nhucầuvề sựhỗtrợcủaxã hội)
7.1.3 Cósự khácbiệtvề tuổi,giớitính,họcvấnvàtrườngcủahọcsinhPTTHtạiHàNộivềnhucầuGD SKSSVTN
7.1.4 Thầycôgiáovàcácbậcphụhuynhđãcócáchnhìncởimởhơnvàủnghộviệc
GD SKSSVTNchohọcsinhPTTHhiệnnay
7.2.Sơđồtươngquangiữacácbiếnsố:
Trang 12ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - VĂN HÓA - XÃ HỘI
Trang 13LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 11
nhau,chẳngh ạ n nhưsứckhoẻVTNhaygiớitính,tìnhdụcthanhthiếuniên.CólẽbắtđầutừHộinghịquốctếvềDânsốvàpháttriển(ICPD)tạiCairô(tháng4 n ăm 1994),saukhiđịnhnghĩachínhthứcv ề SKSSđượcthốngnhấtphổbiếnđếnmọiquốcgiatrênthếgiớithìmốiquantâmcủakhôngnhữngcácnhàkhoahọc,cácnhàGD,cácnhàquảnlýxãhộimàcảcácbậcchamẹđốivớivấnđềSKSSVTNđượcđẩylênmộttrìnhđộmới
ỞViệtNam,trongthờigiangầnđây,nhữngnộidungGDSKSSđãđượcnhiều
c ấ p , nhiềungànhquant âm chỉđạov à tổchứctriểnkhaicáchoạtđộngcụthể.SKSSđãtừngbướctrởthànhnộidungquantrọngcủahầuhếtcáchoạtđộngdânsố;cácmụctiêuSKSScũnglànhữngmụctiêuc ầ n đạtđượccủak ế hoạchhoág i a đình.Th
eoTổngquancácnộidungnghiêncứuvềsứckhoẻ,sứckhoẻsinhsảnvịthànhniênởV
iệtNamtừnăm1995đếnnăm2003,đãcótổngsố146tàiliệunghiêncứu,khảosátvềc
hủđ ề này.Trongđócó82/146(56,1%)tàiliệunghiêncứuvềthựctrạngtìnhhìnhsứckhoẻ,SKSSVTNViệtNam;18/146(12,4%)tàiliệunghiêncứuv ề nhữngyếut ố ảnhhưởngđếnsứckhoẻ,SKSSVTNViệtNam;46/146(31,5%)tàiliệuđềcậpđếncácyếutố,giảipháp,biệnpháptácđộngnhằmnângcaohiệuquảGD,chămsócsứckhoẻ,SKSSVTN[29].Cáckếtquảnàychothấy,nhữngnghiêncứuvềcácvấnđềcóliênquanđếnSKSSVTNđ ã đượckhánhiềucácnhàkhoahọcxãhộivàkhoahọctựnhiênquantâmt ì m hiểuởnhiềugócđộkhácnhau.MảngnghiêncứuvềnhucầuGDgiớitính-
SKSSVTNcủahọcsinhPTTHđã đượcmộts ố tá c giảtìmtòivớinhữngpháthiệnmớimẻvàthúvị,mặcdùnhữngkhảocứuvềvấnđềnàycònchưanhiều.Trongkhuônkhổcủađềtài,chúngtôixinđượcđềcậpđếnnhữngcôngtrìnhnghiêncứutiêubiểuvàđặcsắc,nhữngnhậnđịnhvềnhuc ầ u GDgiớitính-
SKSSVTNđượcđềcậptrongmộtsốtácphẩmcủacácnhànghiêncứu
SKSSVTNlàmộtvấnđềmớivà tếnhịxétvềgócđộxãhội TạiViệtNam,trongnềnvănhóatruyềnthống,vớisựảnhhưởngcủatưtưởngNho
Trang 14LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 12
giáo,quanhệtìnhdụctrướchônnhânbịlênánnặngnề.Trảiquahơn30n ă m chiếntranhvớithờigiandàicủasựchiacắtgiữacáccặpvợchồng,giữanamvànữ,nhữngvấnđềnàylạicàngbịlênán.Ngàynay,ngaycảvớilớptrẻthìquanhệtìnhdụctrướchônnhânvẫnlàđiềukiêngkỵ.Tuynhiên,dos ự chuyểnđổix ã hộimộtcáchnhanhchóngtrongnhữngn ă m gầnđ â y mànhữngquann i ệ m n à y c ũ n g đangcónhữngbiếnđổi.CácnghiêncứuchothấyrằngVTNcóhànhvitìnhdụchiệnnaytănglênvàởmộtlứatuổirấtsớmsovớinhữngngườicùnglứatuổiởcácthếhệtrước.Tuynhiên,tìnhdụctrướchônnhânởtuổiVTNcósựkhácnhaurõrànggiữacácphạmvivănhóa,xãhội.Kếtquảcủachươngtrìnhnghiêncứuvềc á c đốitượngchưalậpgiađìnhởtuổiVTNtừ15đến19tuổisốngởcácnướcchâuPhivàchâuÁcủaTổchứcYtếthếgiới(năm1995)chothấyrằngthanhniênở cácnướcchâuPhic ó hànhv i tìnhdụcnhiềuhơncácthanhniêncùnglứatuổisốngởcácnướcchâuÁ.Mứcđộhoạtđộngtìnhdụctrongc á c thanhniênchưalậpgiađìnhở cácnướcchâuÁ l à khôngđángkểtrongnhữngnămtrướcvàđiềunàyphảnánhmộtsựchốitừmạnhmẽvềxãhộivàvănhóađốivớihànhvitìnhdụctrướchônnhân,đặcbiệtlà ở nữ [32]
Đầunăm 1998,dựán"Hỗtrợtăngcườngsứckhoẻsinhsảnvịthànhniên-VIE/
97/P12"doTrungươngĐoànthanhniêncộngsảnHồChíMinhchủtrìđãđượctriểnk
hai.CácđợttruyềnthôngrộngrãiđượctổchứcnhằmtuyêntruyềnchoVTNvềSKSSVTN,vềcácbiệnpháptránhthaivàquanh ệ tìnhdụclànhmạnh,antoàn,phòngchốngSTDs,đặcbiệtlàHIV/
AIDS,giúpchoVTNcónhậnthứcđúngvàtựđiềuchỉnhhànhvicủamình,gópphầnhạthấptỷlệnạopháthaivàcóconngoàiýmuốntrước18tuổi
Trongbáocáo"Kếtquảnghiêncứukhảosátđánhgiánhanhnhucầusứckhoẻv
ịthànhniên"củacáctácgiảMarthaMorrow,ĐỗHồngNgọc,TrươngTrọngHoàng,
TrầnHuệTrinhđãkếtluận:SựcầnthiếtphảiquantâmđếnVTNnhưmộtnhómdâns
ốriêngbiệtngàycàngđượcnhận
Trang 15TácgiảĐặngQuốcBảolạiquantâmđếnviệcGDmộtsốnộidungc ủa SKSS
VTNchohọcsinh.Trongbàiviết"Giáodụcdânsốchohọcsinhvớichiềusâulàgiáod
ụcgiớitính,sứckhoẻsinhsảnlàvấnđềcầnthiết",t á c giảĐặngQuốcBảođãnêulên
mộtsốvấnđềcấpthiếthiệnnay,đólàGDgiớitínhtrongnhàtrườngphảilàviệcgiảngdạycáctrítuệvềgiớitínhphùhợpvớiđặctrưngtâmlý,sinhlý,hiểubiếtxãhộicủahọcsinh.Ôngchorằng,xãhội,giađìnhvànhàtrườngphảiphốihợpvớinhauđểđưađếnchothếhệtrẻsựhiểubiếtcóhệthống,khoahọc,phùhợpvớichuẩnmựcvănhoácủadântộc;đồngthờikhôngnênnétránhnộidungnàytrongquátrìnhGDởnhàtrườngvàgiađình[7]
Nhómt á c giảNguyễnLinhKhiếu,LêNgọcLân,NguyễnPhươngThảocũn
gđãcungcấpmộtbứctranhkhátoàndiệntrongnghiêncứuvề“Giađìnhtronggiá
odụcSứckhỏesinhsảnvịthànhniên”.Kếtquảnghiêncứunàychothấy,cótới72,4
%VTNnamvà83,0%VTNnữđánhgiárất
Trang 16LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 14
caot ầ m q u a n trọngc ủ a nhữngkiếnthứcv ề SKSSđốivớicáce m v ớ i nhữnglýdo:tránhsailầmvàđểbiếtcáchtựbảovệmình(46,3%),muốnhiểubiếtthêmvềSKSS(35,0%),thấycólợichobảnthân(13,8%)vàvìkiếnthứcv ề SKSScònhạnchế(7,5%).Trongb a tổchứcgiađình,nhàtrườngvàxãhội,cácemnhậnđịnhrằngxãhội(baogồmcácđoànthểvàphươngtiệnthôngtinđạichúng)đanglàtổchứcđóngvaitròquantrọngnhấttrongviệctrangbịkiếnthứcvềSKSSchoVTN(45,0%),sauđólàgiađình(32,0%)vàcuốicùnglànhàtrường(23,0%)[23]
Thờigianqua,t ổ chứchỗtrợk ỹ thuậttrongchăms ó c sứckhoẻPATHCanađaphốihợpvớiTrungtâmtruyềnthông,giáodụcsứckhoẻ-
Sở Y tếBắcNinhđãtiếnhànhkhảosát về“Vaitròvàtráchnhiệmcủan a m giớitro
nggiađìnhv à chămsócsứckhoẻsinhsản”(khảosáttạihuyệnTiênDu,QuếVõvàth ịxãBắcNinh,2005),trongđócókhảosát158emlàhọcsinhnam.Kếtquảchothấy,k
hithắcmắcvềnhữngđiềucóliênquantớiSKSS,17,7%họcsinhtrảlờilàtựtìmhiểu,ngoàira,ngườimàc á c emtìmđếnhỏilàmẹ(13,3%),bố(13,3%),cánbộytế(5,1%),thầycôgiáo(0,6%).Trongkhiđó,nguồncungcấpthôngtinđượccácemđánhgiál à phùhợpnhấtvớihọcsinhlà:đài,tivi(43%),sáchbáo(25,9%),thầycôgiáo(12.7%).Sốliệubáocáocũngchothấy4,4%họcsinhnamđượchỏichobiếtđãcóquanhệtìnhdục[25]
Năm2002,nhómtácgiảĐoànKimThắng,NguyễnThịVăn,PhanQuốcT
hắng(ViệnXãhộihọc)đãthựchiệnnghiêncứu“Nhucầugiáodụcgiớitính,sứckho
ẻsinhsảncủahọcsinhphổthôngtrunghọc:nghiêncứutại4trườngphổthôngtrong nộithànhHàNội”.Nghiêncứunàyđãkhẳngđịnhviệctìmhiểunhucầucủahọcsinh
PTTHvềGDgiớitínhvàSKSSlàviệclàmcóýnghĩađểtìmrađuợcmộtđiềukiệnthíchhợpnhấtchoviệcđápứngnhucầutiếpthucáckiếnthứcvềGDgiớitínhvàSKSScủaVTNnóichung,họcsinhPTTHnóiriêng.Nhómtácgiảđãchỉranhữngnhucầu
c ủ a họcsinhPTTHnộithànhHàNộivềkiếnthứcvàsựhỗtrợcủaxãhội
Trang 17LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 15
chủyếuthôngquacácphỏngvấnsâuvàthảoluậnnhómh ọ c sinh.Tuynhiên,sốliệuđịnhlượngtrongnghiêncứunàymớitậptrungvàođánhgiáthựctrạngnhậnthứccủahọcsinhPTTHvềmộisốnộidungliênquanđếnSKSS.Nhữngsựkhácbiệtvềgiớitính,độtuổi,khuvựctheohọcvàthựctrạngyêucủahọcsinhPTTHchưađượckhaithácnhiềutrongnghiêncứunhucầu.Ngoàira,mộtsốnộidungliênquantớinhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhtừphíanhàtrườngchưađượcnghiêncứulàmrõ[32].Mặcdùvậy,đâycóthểcoilàmộttàiliệuquantrọngđốivớiđềtàitrongquátrìnhnghiêncứu,phântích
Gầnđây,cuộcĐiềutraquốcgiavềvịthànhniênvàthanhniênViệtN a m nă
m2003doBộYtếvàTổngcụcThốngkêthựchiệnvớisựhỗtrợvềk ỹ thuậtv à tàich
ínhcủaTổchứcY tếThếgiới(WHO)v à QuỹNhiđồngLiênh ợ p quốc(UNICEF),gọitắtlàSAVYđ ã phântíchtổnghợpnhiềunộidungcóliênquanđếnVTNvàgiớitính-
SKSSVTN(Chương4,5và6);trongđóchỉrõ,cácchươngtrìnhtruyềnthôngcũngnhưviệctiếpcậnvớicácnguồnthôngtinchothấythanhthiếuniênViệtNamđượccungc ấ p nhiềuthôngtinvềSKSS,đặcbiệtlàcácbiệnpháptránhthai,mặcdùhơiítthôngtinvềSTDs.Tuynhiên,mứcđộchínhxáccủathôngtinnắmđượcnhìnchungvẫnchưađạtđượcnhưmongmuốn[9]
Trang 18LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 16
GDnóichung.ỞMỹ,chươngtrìnhGDgiớitínhchỉđượcphépdạy
chotrẻt ừ độtuổi11trởlên,dođó,dùtấtcảcáctrườngTiểuhọcMỹthấyrấtcầnthiếtpháttriểnchươngtrìnhchomônhọcnày,h ọ đềukhôngđượcphépd ạ y [5].MộtsốbàibáokháccũngnêulêntầmquantrọngcủachươngtrìnhGDgiới tínhchohọcsinh,
sinhviênởViệtNam:“GDgiớitínhl àhìnhthànhnhữngquanhệđạođứclànhmạn
hgiữacácemtraivàcácemgái.GDgiớitínhcũnglàquátrìnhxâydựngđạođứctìn hdụcởcácem”[39].Mộtvấnđềkháccũngđượcnêutrênbáolà“Chốngthấthọcvềg iớitính”,tácgiảbàibáo-GiáosưĐoànXuânMượu-
saukhiđiểmquamộtvàivídụchothấyhậuquảcủaviệckhôngđượcGDgiớitínht
ừkhicònnhỏđãđưaramộtkếtluậnthúvị:“Cácbậcchamẹcầnquantâmđếnvấnđề
GDgiớitínhvìtựuchung,nókhôngphảichỉdànhcholớptrẻ,nhấtlànhữngngườilú ccòntrẻchưacócơhộilàmquenvớivấnđềnày.Naycócơhộithìnênbắtkịplớptrẻ đểmộtmặttựbồidưỡng,mặtkhácđểGD,giúpđỡconcái.”[6].
NghiêncứucủanhómtácgiảĐoànKimThắng,DươngChíThiệnvề“Giáod
ụcgiớitínhvàsứckhỏesinhsảnvịthànhniên”đăngtrênTạpchíKhoahọcPhụnữsố
3(46),tháng5/2001chothấy,cáckiếnthứcvềGDgiớitínhvàSKSSmàcácemlứatuổiVTNđãcóđượckháđadạngphongphú,nócónhiềuhơnnhữnggìmàngườilớnchúngtathườnghayđánhgiáquánặngnềhoặcquáxemnhẹ.Songnhữngkiếnthứcnàychưathểnóilàđ ầ y đủvàhệthốngđược.Sựhiểubiếtởcácemmớichỉdừnglạiphầnlớntrênlýthuyếtvàsáchvở,còntrênthựctếcủacuộcsốnghàngngày,nhữngkiếnthứcđóchưađủđểcácemcóthểtựtinmàcónhữngứngxửvàhànhđộngđúngtrongtấtcảcáctrườnghợpcụthể.Kếtquảnghiêncứuchỉrarằng,bảnthâncácemđãthểhiệnsự quantâmvàmongmuốnđượchọct ậ p , đượchiểubiếtnhiềuhơnnữanhữngnộidungcủalĩnhvựcSKSSVTN.Điềunàyhếtsứccầnthiếtvàbổíchrấtnhiềuchocácemtrongcuộcsốnghiệntạivàtươnglai[32]
Trang 19Nhìnchung,phầnlớnc á c tàiliệunghiêncứuđềukhẳngđịnht ầ m quantrọngcủaGDSKSSVTNđốivớiVTN.Tuynhiên,nhữngcôngtrìnhnghiêncứuvềnhucầucủaVTNnóichung,họcsinhPTTHnóiriêngvềGDSKSSVTNchưanhiều.ViệctìmhiểunhucầucủahọcsinhPTTHvềGDSKSSVTNcóýnghĩathiếtthựctrongviệcxâydựngmộtchươngtrìnhGDSKSSVTNphùhợpvớicácem,gópphầngiúpcácembảovệSKSS,pháttriểntíchcựcvàlànhmạnh.
1.2 NHỮNGKHÁINIỆM CÔNGCỤ
1.2.1 Nhucầu
Nhucầulàkháiniệmđượcnhiềungànhkhoahọcnghiêncứuvàứngdụngvàocáclĩnhvựckhácnhautrongcuộcsống.Cónhiềucôngtrìnhnghiêncứuv ề nhucầuv
c á c nhucầutrongquátrìnhpháttriểnc á thể.Tuynhiên,hệthốngnhucầucótínhchấtthứbậcnàylạihếtsứclinhhoạtvàbiếnđộng.Căncứ vàocá c đặctrưngcơbảncủanhucầu,A.Maslowđãphânchianhucầutừcấpthấpđếncấpcaotheomộthệthống5bậcvàsắpxếpnótheothứtựhìnhthápđượcgọilàthápnhucầu
- Nhómnhucầucấpthấpbaogồm:
+Nhuc ầ u sinhlý:Nhucầutốithiểucầnthiếtchoquátrìnhpháttriểntựnhiêncủacon người:ăn,mặc,ngủ,nghỉ, chơi
Trang 20- Nhómnhucầucấpcaobaogồm:
+Nhucầuxãhội:Nhucầuđượcyêuthương,nhucầulệthuộc,mongmuốncóquanhệvớingườikhác,sựquantâm,sựphốihợphoạtđộng
+Nhucầuđượckínhtrọngv ề c á c giátrịbảnthân,sự độ clập,s ự côngnhậnthànhquảvàtôntrọngtừngườikhác
+Nhucầutựkhẳngđịnhmình:pháttriểnnhâncách,tựhoànthiện,pháthuynhữngtiềmnăngcủamình [17]
TheoA.Maslow,nhucầuđượcsắpxếptheothứt ự phâncấpc á c mứcđ ộ quantrọngvớinguyênt ắ c nhuc ầ u ở c ấ p độnàothấph ơ n phảiđượcthỏamãnt h ì mới
n ả y sinhc á c nhuc ầ u caohơn.Tuynhiên,khôngnhấtthiếtphảithoảmãnhoàntoànmộtnhucầunàođónhưquanđiểmcủa
A.Maslowmàchỉ cầnthoảmãnmộtphầnnhucầucấpdướinàođóconnguờiđãmuốnthựchiệnnhucầucấpcaohơn.Tómlại,việcsắpxếpthứbậcc á c nhucầun h ư trênchỉmangtínhtươngđối.Tuynhiên,việcvậndụngthangnhucầuc ủ a A.MaslowvàoviệcnghiêncứunhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHhiệnnaycómộtýnghĩađángkể,bởiviệcbiếtrõhọcsinhPTTHđangởbậcthangnhucầunào,cáchoạtđộngGDSKSSVTNsẽcóthểhướngtớiviệcthoảmãnnhucầuđó.Trongphạmvinghiêncứucủađềtài,nhuc ầu GDSKSSVTNc ủa họcsinhPTTHđượcgiớihạnởbanộidung:nhucầuđượctiếpnhậncáckênhthôngtincóliênquanđếnSKSSVTN,nhucầuvềcácnộidungkiếnthứcSKSSVTN,nhucầuvề sựhỗtrợcủaxãhội
1.2.2 Giáodục
GDlàmộtmặtkhôngthểthiếuđượccủađờisốngxãhộivàlàđộnglựcpháttriểnxãhội.CókhánhiềukháiniệmGDđượcdiễngiảitheonhiềuc á c h khácnhau.Nhì
nchung,GDđượchiểulà“Sựhìnhthànhcómụcđích
Trang 21LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 19
vàcótổchứcnhữngsứcmạnhthểchấtvàtinhthầncủaconngười,hìnhthànhthếgiớ iquan,bộmặtđạođứcvàthịhiếuthẩmmỹchoconngười;vớinghĩarộngnhất,kháin iệmnàybaohàmcảgiáodưỡng,dạyhọcvàtấtc ả nhữngyếutốtạonênnhữngnéttín hcáchvàphẩmhạnhcủaconngười,đápứngcácyêucầucủakinhtế-
xãhội”[22,25-27].Ngoàira,hiểutheonghĩarộng,GDcòn“làsựtácđộngđếnconngườicủatoàn
bộhệthốngcácmốiquanhệxãhộivớimụcđíchchuyểntảicáckinhnghiệmxãhội Dođ ó , cáccánhâncóthểthunhậnđượccáckinhnghiệm
nàyởmọinơi,trongmọinhómxãhộikhácnhau”[12,258].Vìvậy,kháiniệmGDhi
ểutheonghĩarộngđồngnhấtvớikháiniệmxãhộihoáđượctrìnhbàytrongMục1.4.
1
Hiểutheonghĩahẹp,GDbaogồmcácquátrìnhhoạtđộngnhằmtạor a cơsởkhoahọccủathếgiớiquan,lýtưởngđạođức,tháiđộthẩmmỹđốivớihiệnthựcconngười,kểcảviệcpháttriển,nângcaothểlực.Quátrìnhn à y đượcthựchiệnkhôngchỉthôngquamônđạođứcmàtrongcảcácmặtc ủ a cuộcsốngởnhàtrường,
ngoàixãhộivàgiađình
QuátrìnhGDlàmộtquátrìnhmàtrongđóconngườiđượcGDtựgiác,tíchcự
ct ự GDnhằmhìnhthànhđượcthếgiớiquankhoahọcvànhữngphẩmchất,nhâncáchkháccủangườicôngdândướisựchỉđạocủanhàGD.TrongquátrìnhGD,nhàGDđóngmộtvaitròchủđạoquantrọng,ngườiđượcGDtồntạivớitưcáchlàđốitượngchịusựtácđộngcótínhđịnhhướngcủaGD.NhàGDv àngườiđượcGDcómốiquanh ệ khăngkhítvớinhau,tácđộngqualạilẫnnhau,tạonênsựthốngnhấtbiệnchứnggiữaGDvàtựGD
MôitrườngGDbaogồmsựthốngnhấtgiữaGDnhàtrường,GDgiađìnhvàG
Dxãhội
GDcó thểchiathànhGDnhàtrường, GDgiađìnhvàGDxãhội
GDnhàtrườnghaylàGDởnhàtrườnglàmộtthiếtchếGDchuyênbiệt,cónhữngđặctrưngcơbảnnhư:mangtínhýthứcvàcómụcđíchrõ
Trang 22LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 20
ràng,đượctổchứcvàdiễnratheokếhoạchđàotạoxácđịnh,nộidungGDnhàtrườngđượcchọnlọcmộtcáchkhoahọcvàhệthống.HoạtđộngGDnhàtrường,quátrìnhGDcủanhàtrườngdogiáoviênvàcáccánbộquảnlýnhàtrườngtổchứcvàthựchiện
GDgiađìnhlà sựtácđộngthườngxuyênvà cómụcđíchcủaconngười,nhấtlàngườilớntronggiađìnhvàtoànbộnếpsốngcủagiađìnhđếntrẻ.MụctiêuGDcủagiađìnhrấtlinhhoạtvàthayđổitheothờigian,phụthuộcvàosựbiếnbiếnđổivàpháttriểncủatrẻ,vàosựvậnđộngvàpháttriểncủax ã hộixungquanh,vàochínhcuộcsốngc ủ a g i a đìnhvànhữngđịnhhướnggiátrịcủagiađình
GDxãhộilàcáchoạtđộngGDcủacácthiếtchếvàmôitrườngGDngoàinhàtrường,nhằmvàođốitượnglàtoànthểxãhội,trongđócóthếhệt r ẻ trongvàngoàinhàtrường.GDxãhộibaogồm:hoạtđộngGDcủacáccơquancóchứcnăngGDchungchotoànx ãhội( cá cc ơ quanthôngtintuyêntruyền,vănhoá,nghệthuật );hoạtđộngGDcủacáctổchứcxãhội,c á c trườngĐảng,trườngĐoàn ;hoạtđộngGDcủacáccơsởngoàinhàtrường, [30, 25-28]
Trongphạmv i c ủ a đ ề tài,GDSKSSVTNđ ã đượcc ụ thểhoát ừ nhữnghoạtđộngGDnhàtrường,giađìnhvàxãhộinêutrên,trongđóGDxãhộiđượcgiớihạnởcácnộidung:sựhỗtrợcủacáctổchứcxãhộivàc á c phươngtiệnthôngtinđạichúng
1.2.3 Vịthànhniên(Adolescent)
ThuậtngữAdolescentđượcđưaravàonăm1904theođềxuấtcủanhàtâmlýhọcG.StanleyHal,nhằmđểchỉmộtthờikỳquáđộtừtrẻconchuyểnlênngườilớn.Nócũngđượcquanniệmđồngnghĩavớituổiđanglớnhoặcđangtrưởngthành.TheotừghépgốcHánthìkháiniệmtrênđượct h ể hiệntrongthuậtngữ“Vịthànhniên”
TheoTừđiểntiếngViệtthì“Vịthànhniênlànhữngngườichưađếntuổitrưởngthàn
hđểchịutráchnhiệmv ề nhữnghànhđộngcủamình”[38].Trongc á c vănbảnpháp
luậthiện
Trang 23hànhcủaNhànướcta(như BộluậtDânsự,BộluậtHìnhsự,Bộluậtlaođộng)códùngthuậtngữ“Ngườichưathànhniên”vàcóquyđịnhrõhơnvềđộ tuổivàmứcđộmàngườichưathànhniênphảichịutráchnhiệmđốivớitừnghoạtđộngcủamình.
VTNlà mộtg i a i đoạn(mộtthờikỳ)trongquátrìnhpháttriểncủaconngườivớiđặcđiểmlớnnhấtlàsựtăngtrưởngnhanhchóngđểđạttớisựtrưởngthànhvềcơthể,sựtíchluỹkiếnthức,kinhnghiệmxãhội,địnhhìnhnhâncáchđểcóthểnhậnlãnhtráchnhiệmxãhộiđầyđủ.Giaiđoạnn à y đượchiểumộtcáchđơngiảnlàgiaiđoạn“sautrẻconvàtrướcngườilớn”củamỗicáthể, đượcgọilà“thờikỳvịthànhniên”
VềđộtuổiVTN,theođịnhnghĩacủaTổchứcYtếThếgiới,VTNnằmtrongđộtuổitừ10đến19tuổi.MộtsốtàiliệucũngđãphânđịnhtuổicủaVTNthànhbanhómtuổi:VTNsớm(từ10đến13tuổi),VTNtrungbình(từ13đến16tuổi),VTNmuộn(từ17đến19tuổi).Sựphânchianàydựatheođặcđiểmítnhiềukhácnhauvềpháttriểncơthểvàtâmsinhlýc ủ a lứatuổiVTN,đểlưuýđếnnhữngcôngviệcGD,chămsócsứckhoẻchophùhợpvớitừngnhómđốitượng;tuyvậycáchphânchianàycũngchỉc ó tínhtươngđối.Ở ViệtNam,VTNl à lứatuổit ừ 10đ ế n 18tuổi[47].Trongđềtàinày,thuậtngữ“Vịthànhniên”đượcdùngđể chỉnhómđốitượnglàlớpngườitừ16đến18tuổi.Đâylànhómđốitượngdiễnrarấtnhiềuthayđổivềtâmsinhlýlứatuổidậythì,đồngthờichịusựchiphốicủac á c mốiq u a n hệtrongcuộcsốngvànhữngt á c độngmạnhmẽcủanhữngyếutốxãhội.Điềuđặcbiệtlàcácemcótâmlýmuốnlàmngườilớn,thíchsốngđộclập,thíchtựkhẳngđịnhmình.ĐốivớiriêngnhómhọcsinhPTTH,đâycũnglàthờikỳmànhậnthứcxãhộicủacácemđangdầntrưởngthành,v a c h ạ m v ớ i xãhộităngl ê n , sứcépt ừ môitrườngxungquanhvànhiệmvụhọctậpcũngnặngnềhơnnhữngnămphổthôngtrướcđó.TìmhiểunhucầuGDSKSSVTNởnhómđốitượngnàysẽthểhiệnrõ
Trang 24nétnhữngnguyệnvọng,mongmuốn,yêucầu củahọcsinhvàVTNvềGD SKSSVTN.
Từkháiniệmtrên,SKSS đượchiểulàcónhữnghàmý sauđây:
- Conngườicóquyềncómộtcuộcsốngtìnhdụcthoảmãnvàantoàn
- Họcóthểtậnhưởngnănglựcsinhsảncủamình
- Cóquyềntựdoquyếtđịnhcósinhhoạttìnhdụckhông,khinàosinhhoạtvàbaonhiêulâusinhhoạtmộtlần
Điềuđóhàmý rằngcảnamvà nữđềucóquyền:
- Quyềnđượcnhậnthôngtin,quyềntiếpcậnvàlựachọncácbiệnphápkếhoạchhoágiađìnhantoàn,hiệuquả,hợpkhảnăngkinht ế vàchấpnhậnđược
- Quyềnlựachọncácbiệnphápkháctrongviệcđiềuhoàsinhđẻ,theođúngluậtpháp
- Quyềntiếpcậncácdịchvụchămsóc
sứckhoẻthíchhợpgiúpchongườiphụnữvượtquathờigiancóthaivàsinhconmộtcáchantoànvàcungcấpchocácđôivợchồngmộtcơhộitốtnhấtđểcóđứaconkhoẻmạnh(vềmặtthểchất,tinhthầnvàxãhội)
SKSSđượccấuthànhbởi10vấnđềtrọngtâmsau,cóliênquanchặtchẽvàtácđộngqualạilẫnnhau, trongđócónộidungSKSSVTN:
Trang 25Từkháiniệmtrên,tathấy,g i ớ i tínhnóilê ntínhổn địnhvềtươngquangiữahaigiớitrongquátrìnhsinhsản.Chứcnăngsinhsảncủaphụnữv à namgiớilàkhôngthểthayđổihaydịchchuyểnchonhau.Giớitínhlàb ấ t biếnvềthờigiancũngnhưkhônggian.Xétvềgiớitính,phụnữcổxưacũngnhưphụnữngàynayvàphụnữởmọivùngtrêntráiđấtđềugiốngnhauở chứcn ă n g mangthaiv à sinhcon,cũngnhưt ấ t
c ả namg i ớ i đềugiốngnhauở
vaitròsinhsảncủamình.Ngàynay,vớitiếnbộcủakhoahọckỹthuật,ngườitađãcóthểphẫuthuậtchuyểnđổigiớitính.Tuynhiên,cácphẫuthuậtnàyc h ỉ mangtínhhình
t h ể cònkhôngthểthayđổiđượccácchứcnăngsinhhọc
1.2.6 Tìnhdục(Sexual)
Trang 26“Tìnhdụclàmộtnhucầutựnhiêncủaconngườibắtđầuxuấthiệnt ừ tuổidậy thìvàlàmộtphầncủabảnnăngduytrìnòigiống”[15].
TổchứcYtếthếgiớinăm1975đãđưarakháiniệm“Sứckhoẻtìnhdụclàsựtổ
nghợpcáckhíacạnhthểchất,tìnhcảm,trithứcvàxãhộicủaconngườicótínhdục,s aochocuộcsốngcủaconngườiphongphúhơn,tốtđẹpvềnhâncách,vềgiaotiếpvà tìnhyêu”[15].
Vớikháiniệmnày,tìnhdụclàsựpháttriểntựnhiên,mangtínhtấtyếucủatínhdục.Khiconngườibướcvàotuổidậy
thì,nhữngkháiniệmvànhữngtìnhc ả m tốtđẹpđốivớiđốitượngkhácgiớiđượcpháttriển,vớinhữngrungcảmởmứcđộkhácnhau,đếnmộtmứcđộnàođósẽcóthểcóhoạtđộngtìnhdục.Cùngvớiviệcngàycàngcoitrọngchứcnăngsinhsảnc ủ a ngườiphụnữ,màbiểuhiệnc ụ thểl à việcpháttriểnphongphúnộidungcủaSKSSnhưđãtrìnhbàyởphầntrên,thìtìnhdụccũngđượcthừanhậnnhưmộtthựcthểsứckhoẻ,vớimộtkháiniệmrấtnhânbản:sứckhoẻtìnhdục.BảnthâncảSKSScũngbaohàmcảsứckhoẻtìnhdục,điềumàconngườiđềucóbìnhđẳngnhưnhauvàcầnđượcđảmbảoquyềnvềhoạtđộngtìnhdục,kểcảnhữngngườicòntrẻvànhữngngườikhuyếttật,thiệtthòi
Hoạtđộngtìnhdụcl à mộtloạihoạtđộngphổbiến,bìnhđẳngvàđángđượctôntrọng,nócũngbiểuhiệntìnhtrạngsứckhoẻvàhạnhphúcc ủ a mỗiconngười,đồngthờinhâncáchcủamỗiconngườicũngmộtphầnnàođóđượcphảnánhquahoạtđộngtìnhdục.Ngàynay,sựgiatăngdânsốđã gâynênnhữngtìnhtrạnggaycấn,thậmchítrởthànhvấnđề
xãhộinhứcnhối,ảnhhưởngđếncuộcsốngcủatừnggiađình,từngconngười.Từđóviệcsinhsảnnhiềuvàsinhsảnsớmđượccoilàmộtvấnđềnghiêmtrọng,làmốiđ e doạv ớ i toàncầunóichung,cũngnhưv ớ i từngquốcgianóiriêng.Chínhvìvậy,SKSSnóichungcũngSKSSVTNnóiriêngđượcđềnc ậ p đếnmộtcáchmạnhmẽ,trongmộtbốicảnhchungnhằmhạnchếsựgiatăngdânsố
Trang 27Trongphạmvicủađềtàinày,cụmtừ“quanhệtìnhdục”đượcbiểuhiệnl à quanh ệ giaohợpgiữanamv à nữthôngquahoạtđộngtìnhdụckhácgiớithôngthường.
1.2.8
Bệnhlâytruyềnquađườngtìnhdục(STDs-Sexuallytransmitteddiseases)
STDslàcácbệnhcủabộmáysinhdụclâytừngườinàysangngườikhácthôngquahìnhthứchoạtđộngtìnhdục.Trongphạmvicủađềtài,đểphùhợpvớimụcđíchđãđặtravàphùhợpvớisựhiểubiếtchungcủađốitượngkhảosát,chúngtôichỉđề cậpđếnc ác bệnhlýthườnggặpcủabộmáysinhdụcvàcácbệnhlýđólâytruyềnquahoạtđộngtìnhdụckhácgiớithôngthường
STDslàmộtvấnđềytế-xãhộikháphứctạpvàtươngđốinghiêmtrọng,nhấtlàtrongđiềukiệnhiệnnaykhicác
tệnạnxãhộiđangngàycànggiatăng,sốngườibịnhiễmHIV/AIDSn g à y c à n g nhiều.Tuổit r ẻ l à lứatuổicónguycơcao,dễmắcSTDs.MuốngiảmSTDsvànguycơlâynhiễmHIV,cầnthiếtphảilàmthay
đổiđượchànhvitìnhdục,đặcbiệtlàởnhữngngườitrẻtuổi
1.3 PHƯƠNGPHÁPLUẬNNGHIÊNCỨU
1.3.1 Quanđiểmcủachủnghĩaduyvậtbiệnchứngvàchủnghĩaduyvậtlịchs ử
Trang 28- xãhội.Conngườilàkháiniệmchỉnhữngcáthểngườinhưmộtchỉnhthểtrongs ự thốngnhấtgiữamặtsinhhọcvàmặtx ã hộicủan ó Conngườisốngvàhoạtđộngkhôngphảitheonhữngbảnnăngditruyềncósẵnnhưc á c độngvậtthôngthường,màchủyếutheosựpháttriểncủavănhoá,củatiếnbộlịchs ử -
x ã hội.Conngườik h ô n g phảil à mộtđộngvậtthôngthườngmàlàmộtthựcthểvậtchấtđặcbiệthoạtđộngcóýthức,cókhảnăngsángtạolạimọiđốitượngkháctheoyêucầucủamình.Nộidungthếgiớinộitâmvàchỉnhthểcuộcsốngtongconngườikhôngthểlànhữnggìc h ỉ tựnhiêntrựctiếpđưalại,màchủyếutừhoạtđộngthựctiễncủaconngườimanglại.Conngườilàmộtđộngvậtcótínhxã hộivớitấtc ả nộidungvănhoálịchsửcủanó,đólàđiểmxuấtphátđểtiếpcậnconngườic ủ a chủnghĩaMác-Lênin[19,250-279]
Từquanđiểmcủachủnghĩaduyvậtbiệnchứngvềconngười,chúngt a cầnnhìnnhậnđúngbảnchấtsinhhọctrongconngườivàvaitròquantrọngcủahoạtđộngcóýthứctrongconngười,đểtừđócóphươngphápthíchhợptiếpcậnconngườitừkhíacạnhgiađình,nhàtrườngvàxãhội.Đồngthờicầnnhìnconngườitrongsựvậnđộngpháttriển,tránhlốisuynghĩlấyconngườingàyhômquaápđặtchoconngườingàyhômnay,đặcbiệttrongGDlớptrẻ,vàcũngphảibiếtkếthừanhữngtinhhoa,giátrịcủadântộc,tâmhồn,cốtcáchcủaconngườiViệtNam
Cóthểkhẳngđịnhrằng,chủnghĩaduyvậtbiệnchứngvàchủnghĩad uy vậtlị
lànguyêntắcchungchomọikhoahọc,trongđócóxãhộihọc.Vậndụngtổnghợpnhữnglýluậnnày,chúngtôituântheocácyêucầusau:
- Nhữngquyluậtvậnđộngpháttriểncủaxãhộiphảiđượcxemxétkháchquannhưnóđangtồntại.Nhữngvấnđềnêuratrongđềtàiđềuđượcxemxétvànghiêncứutrêncơ
sởthựctế,tôntrọngvàphảnánhđúngs ự tồntạikháchquanc ủ a cács ự kiệnx
ã hội.Quátrình
Trang 29LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 27
pháttriểncủaVTNvàhọcsinhPTTHđãlàmnảysinhnhucầutấtyếuvềGDSKSSVTN
- Nhữnghiệntượngxãhộiphảiđượcxemxéttrongmốiquanhệbiệnchứngvớinhau.Ởđây,đềtàiđặtkháchthểnghiêncứutrongmộthệthốngx ã hội,thựchiệnc á c tươngt á c x ã hộivớigiađình,thầycô giáo,bạnb è , nhữngnhómthànhviênkhác chứkhôngxemx é t nhómhọcsinhPTTHriênglẻ.Đồngthời,đềtàicũngtậptrungkhaitháccáctươngquanvềtuổi,giớitính,trườnghọc ngaytrongnhómhọcsinhđượchỏiđềtìmhiểu,xemxétsâusắchơnmốitươngquangiữacácnhómhọcsinh,từđógợiýranhữngnộidungGDSKSSVTNphùhợpvớitừngđốitượnghọcsinh
- Xemxétcáchiệntượngxãhộiphảihướngđếncáibảnchất,khônghướngtớicáingẫunhiên,bấtbìnhthường.Điềunàycónghĩalà,cáchiệntượng,vấnđềđượctìmhiểu,phântíchtrongđềtàiluônhướngđếnbảnchấtchứkhôngxemxétphiếndiện,nhỏlẻkhitìmhiểumứcđ ộnhậnthứccủahọcsinhPTTHv ề mộ
ts ố nộidungc ơ bảnc ủ a SKSSVTN,xácđịnhrõnhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHhiệnnaycụthểlànộidungnào,điềumàcácemmongmuốnđượch ỗ trợ
- Tuânthủcácnguyêntắclịchsửcụthể.Đâylànguyêntắcđượcthựchiệnxuyênsuốtđềtài,đượcthểhiệntrongviệcx e m x é t mọiđốitượng,
vấnđềtronglịchsửtiếntrìnhvậnđộngvàpháttriển;cụthểlàđ ặ t v ấ n đềGDSKSSVTNtrongbốicảnhx ã hộit ừ trướcđếnn a y (quanđiểm,thóiquen,địnhkiếnx ã hội,thiếtchếGD ),s ự pháttriểncủalứatuổiVTNvớinhữngđặcđiểmtâmsinhlýđặcthù,
- Xemxétyếut ốconngườimangbả nchấtxã hội,là“tổnghoàcácmốiquanhệxãhội”,
đồngthờicũnglàchủthểcủaxãhội.Từđó,coiviệcrasứcpháthuynhântốconngười,coichiếnlượcconngườilàđiểm mấuchốtcủasựpháttriểnkinhtế-xãhội
Trang 301.3.2 QuanđiểmcủaĐảngvàNhànướcvềGDSKSSVTNchoVTN
GDSKSSVTNl à v ấ n đ ề thuộcnộidungcủachươngtrìnhSKSSđượcđềratừHộinghịCairo(1994).TổchứcYtếthếgiớiủnghộviệcGDtìnhdụcchoVTN,vìquanghiêncứuv à khảosáttại19nướcđangpháttriển,ngườitathấy
rằngGDtìnhdụckhôngkíchthíchVTNhoạtđộngtìnhdụcsớmhơnmàtráilạinólàmlàmchoVTNchậmhoạtđộngtìnhdục.GDtìnhdụccũnggiúpchoVTNhoạtđộngtìnhdụcantoànhơnkhibắtđầucóhoạtđộngtìnhdục.Tuynhiên,dotruyềnthống,phongtục,cònnhiềunước,nhiềungườichưatánthànhGDtìnhdục[15]
TạiViệtNam,mộttrongnhữngưutiêncủaĐảngvàNhànướctalàc á c chínhsáchvàchiếnlượcpháttriểnconngười,đặcbiệtcoitrọngcácquyềncủaphụnữvàtrẻem.Trongnhữngnămqua,hệthốngbảovệsứckhoẻb à mẹ,t r ẻ em,k ế hoạchhoágiađìnhđ ã hìnhthànhvàpháttriểnkhôngngừngthànhmộtmạnglướikéodàitừTrungươngxuốngtậnthônbản.Hệthốngnàyđónggópmộtphầnkhôngnhỏtrongviệcnângcaosứckhoẻnhândânnóichungvàcủabàmẹ,trẻem,kếhoạchhoágiađìnhnóiriêng.Tuynhiên,tìnhtrạngsứckhoẻcủaphụnữ,trẻemvàVTNvẫncònnhiềutồntại,Mặtkhác,vềnhậnthức,vềdịchvụ,cơchếchínhsáchcũngn h ư vềtàichínhcònnhiềubấtcập
ChiếnlượcquốcgiavềchămsócSKSStronggiaiđoạn2001-2010đượcxâydựngv à
banhànhtạiQuyếtđịnhsố136/2000/QĐ-TTgngày28/11/2000củaThủtướngChínhphủnhằmc ụ thểhoánộidungNghịquyếtTrungương4(khoáVII)vềnhữngvấnđềcấpbáchcủasựnghiệpbảovệvàchămsócsứckhoẻnhândân,vềchínhsáchdânsốvàkếhoạchhoágiađìnhcũngnhưcácđịnhhướngchiếnlượcvềchămsócvàbảovệsứckhoẻnhândânvàchiếnlượcdânsốViệtNamtronggiaiđoạn2000-
2010.Chiếnlượcđãthểhiệnc á c quanđiểmchỉđạo,nhữngmụct i ê u vànhữngđiềucầnlàmthuộclĩnhvựcSKSSởViệtNamtrongmườinămtớivớimụctiêuchunglà
:“Bảođảmđếnnăm2010,tìnhtrạngSKSSđượccải
Trang 31LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 29
thiệnrõrệtvàgiảmđượcsựchênhlệchgiữacácvùngvàcácđốitượngbằngcáchđá pứngtốthơnnhữngnhucầuđadạngvềchămsócSKSSphùhợpvớiđiềukiệncủacác cộngđồngởtừngđịaphương,đặcbiệtchúýđếncácvùngvàđốitượngcókhókhăn” (Điểm1,Khoản1,Điều1).Trongđóc á c chươngtrìnhưutiêncầnphảitriểnkhaiđư
ợcchútrọngđếnbaogồm:
- Nângcaochấtlượngdịchvụkếhoạchhoágiađình
- Đẩymạnhcáchoạtđộngnhằmthựchiệnmụctiêuphòngchốngs u y dinhdưỡng
- Giảmnạohútthaivànạohútthaiantoàn
- ThựchiệnchươngtrìnhphòngchốngSTDs
- Thựchiệntốtcácchươngtrìnhytếquốcgianhằmnângcaosứckhoẻtrẻem [8]
Mộttrongcácmụctiêucụthểcủachiếnlượcnàylà:“CảithiệntìnhhìnhSKS
GD-tưvấnvàcungcấpcácdịchvụchăms ó c SKSSphùhợpvớilứatuổi”(tríchĐiểmb , Khoản1,Điều1).GiảiphápđầutiêncủaChiếnlượcquốcgiavềchămsócSKSSlà:T
hôngtin-GD-truyềnthôngvàtuyêntruyềnvậnđộng,trongđóc ó đềcậpđến“Thôngtin,GD,tưv
ấngiúpVTNhiểubiếtvềgiớitínhvàtìnhdục,giúphọhiểuđượcvấnđềtìnhdụclành mạnhvàtiếpcậnmộtcácd ễ dàng,thuậntiệncácdịchvụchămsócSKSS,kếhoạchh oágiađìnhcóchấtlượng,ngănchặncóthaingoàiýmuốn,nạopháthaikhôngantoà
nv à lâynhiễmbệnhquađườngtìnhdục.ĐặcbiệtchúýđếncácnhómVTNsốngởnô ngthôn,vùngsâu,vùngxa,conemcácgiađìnhnghèo,trìnhđộhọcvấnthấp.Đưanộ idungGDgiớitínhvàtìnhdụcvàochươngtrìnhgiảngdạychínhthứcởcáctrườngp hổthông”[8].
Mộtsựkiệnquantrọngcóýnghĩaquyếtđịnhtăngcườngcôngtácchăm sócSKSSVTN,thanhniênViệtNamtrongthờigianquađượctoànx ã hộiquantâm,đólàsựrađờicủaLuậtThanhniênđượcChủtịchnướck ý Lệnhsố24/2005/L/
CTNcôngbốvàongày9/12/2005vàchínhthứccó
Trang 32hiệulựct ừ ngày1/7/2006.Nhằmg ó p phầnđưaLuậtThanhniênđ i vàocuộcsống,trênc ơ sởmụctiêucủaTiểud ự á n ĐoànthanhniêntrongChươngtrìnhquốcgia7hợptácvớiQuỹdânsốLiênhợpquốc(UNFPA)giaiđoạn2001-
2010(Tiểud ự ánVNM7PN4461),BanB í t h ư TrungươngĐoànđ ã x â y dựngk
ế hoạchhànhđộngtriểnkhaithưchiệnLuậtThanhniênv ề vấnđềchămsócSKSSVTN,thanhniêngiaiđoạn2006-
2010.Kếhoạchhướngtớicácmụctiêucơbảncóliênquantớiviệcnângc a o kiếnthức,kỹnăng,hànhvicủaVTN,thanhniênvềchămsócSKSS,sứckhoẻtìnhdục;tiếptụcđịnhhướngthôngtinchoVTN,thanhniênvàtăngcườngsựthamgiacủaVTN,thanhniêntrongviệctựbảovệvànângc ao sứckhoẻbảnthânliênquanđếnSKSS,sứckhoẻtìnhdục…
GópphầnthựchiệnthànhcôngChiếnlượcQuốcgiavềchămsócSKSSgiaiđoạn2001-2010,BộY
tếđãxâydựngKếhoạchtổngthểQuốcgiav ề Bảovệ,chămsócvànângcaosứckhoẻVTNv à thanhniênViệtNamgiaiđoạn2006-
2010,địnhhướng2020(đãđượcphêduyệttạiQuyếtđịnhsố2010/QĐ-BYTngày7/6/2006)vớimụctiêuchung“Duytrìvàcảithiệntìnhtrạngsứckhoẻb
aogồmcảsứckhoẻthểchấtvàsứckhoẻtinhthầncủanhómtuổitrẻ,giảmthiểucácy ếutốnguycơvàcácvấnđềsứckhoẻ,đồngthờităngcườngtiếpcậnvàcungcấpdịch vụchămsócsứckhoẻcóchấtlượngchoVTNvàthanhniên”.Kếhoạchđãnêu5mụct
iêuc ụ thể:
1 Nângcaokiếnthức,kỹnăngvàhànhvitrongviệctựbảovệvànângcaosứckhoẻbảnthâncủaVTNvàthanhniên
2 Xâydựngcácchínhsáchvàhướngdẫnhỗtrợviệcbảovệ,chămsócvànângcaosứckhoẻVTNvàthanhniên
3 Tạomôitrườngxãhộihỗtrợviệcbảovệ,chămsócvànângcaosứckhoẻVTNvàthanhniên
4 Cảithiệnkhảnăngtiếpcậndịchvụthânthiệnđápứngnhucầubảovệ,chămsóc vànângcaosứckhoẻcủaVTNvàthanhniên
Trang 335 Hỗtrợchonhómtuổitrẻcókhókhănvàcóhoàncảnhđặcbiệt[10].
Nhưvậy,GDSKSSVTNc h o VTNở nướct a đượccoilàvấnđềquantrọngnhằmn â n g caoSKSSchoVTN,g i ả m thiểunhữngt á c động,hậuquảtiêucựcdothiếuhiểubiếtgâynênvàđãđượcBộYtế,UỷbanDânsố-
GiađìnhTrẻem(trướcđây),đặcbiệtlàcáctổchứcđoànthểxãhộinhưHộiLiênhiệpphụnữ,Đoànthanhniên,Hộichữthậpđỏ…,cáctổchứcphichínhphủ đưavàochươngtrìnhnộidunghoạtđộngcủangành,t ổ chứcmìnhtrongkhuônkhổchươngtrìnhchăms ó c SKSSnóichung,SKSSVTNnóiriêng,
gópphầnthựchiệnthànhcôngchiếnlượcpháttriểnconngườicủaĐảngvàNhànướcta
1.4 CÁCHƯỚNGTIẾPCẬNLÝTHUYẾT
1.4.1 Lýthuyếtxãhộihọcvềxãhộihoá
Xãhộihoálàkháiniệmđãđượcsửdụngkháphổbiếnhiệnnay.Cót h ể h i ể u
v ề xãhộihoátheohaicáchcơbản:Thứ nhất,kháiniệmnàychỉsựtăngcườngchúýquantâmcủaxãhộivềvậtchấtvàtinhthầnđếnnhữngvấnđề,sựkiệncụthểnàođócủaxãhộimàtrướcđâychỉcómộtbộphậnc ủ a xãhộicótráchnhiệmquantâm.Đólàquátrìnhxãhộihoácácvấnđề,s ự kiệnxãhộinhưxãhộihoáGD,xãhộihoáytế Thứhai,thuậtngữxãhộihoáđượcs ử dụngtrongx ã hộihọcđ ểchỉquátrìnhchuyểnbiếntừchỉnhthểsinhvậtcóbảnchấtxã
hộivớicáctiềnđềtựnhiênđếnmộtchỉnhthểđạidiệncủaxãhộiloàingười[12,257].Đâychínhlàquátrìnhxãhộihoácánhân
TheoG.Andreeva-nhàkhoahọcngườiNga:“Xãhộihoálàquátrìnhhaimặt.Mộtmặt,cánhântiếpnhậ
nkinhnghiệmxãhộibằngcáchthâmnhậpvàomôitrườngxãhội,vàohệthốngcácq uanhệxãhội.Mặtkhác,cánhântáisảnxuấtmộtcáchchủđộnghệthốngcácmốiqua nhệxãhộithôngquachínhviệchọthamgiavàocáchoạtđộngvàthâmnhậpcácmối quanhệxãhội”[12,259].
Trang 34LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 32
Nhưvậy,trongquátrìnhxãhộihoá,mỗicánhânvừathunhậnkiếnthức,kinhnghiệmc ủ a xãhội,tíchl u ỹ thànhkinhnghiệmc ủ a bảnthân,chuyểnhoánóthànhnhữnggi átrị,xuhướngcủacánhân,vàquađólạ ithamgiatáitạochúng,gópphầnvàokhotàngtrithức,kinhnghiệmcủaxãhội.Ởđây,xã
hộihoácũngđồngthờichínhlàGDhiểutheonghĩalà
sựtácđộngđếnconngườicủatoànbộhệthốngcácmốiquanhệxãhộivớimụcđíchchuyểntảic á c kinhnghiệmởmọinơi,trongmọinhómxãhộikhácnhau.Đóchínhlàvaitròcủamôitrườngxãhộihoá,gồmgiađình,trườnghọcvàcáctổchứctrướctuổiđihọc,cácnhómthànhviênvàphươngtiệnthôngtinđạichúng[12,260-
263].Môitrườngxãhộihoácóthểchiathànhmôitrườngchínhthứcvàkhôngchínhthức.Trongmôitrườngchínhthức,c á c cánhânthunhậnvàtáitạokinhnghiệmxãhội,họchỏinhằmthựchiệntốtvaitròcủamìnhbằngconđườngGDchínhthống(quacácbài giảngtrênlớpcủacácthầycôgiáo,sách,báo, ).Còntrongmôitrườngkhôngchínhthức,cáccánhânlĩnhhộivàtáitạokinhnghiệm,giátrị,chuẩnmựcx ã hộiquasựtácđộng,địnhhướngcủaxãhội.Điềunàycũngcónhữngđ i ể m tươngđồngvớiphânloạiGD nhàtrường, GDgiađìnhvàGDxãhội
Vậndụngvàođềtàinày,tìmhiểuvàxácđịnhnhucầuGDSKSSVTNhọcsinhPTTHđượcdựatrênquátrìnhxãhộihoácánhâncủahọcsinhlứatuổiVTNvàxácđịnhđặttrongnhữngmôitrườngxãhộihoáquantrọng-
giađình,nhàtrường,nhómbạnđồngtranglứa,cácphươngtiệnthôngtinđạichúng,xãhội-
cótínhchấtảnhhưởnglớntớinhucầuGDSKSSVTNcũngnhưsựpháttriển,trưởngthànhcủacácem.Lýluậnx ã hộihọcvềxãhộihoálàcơsởquantrọngđểđềtàivậndụngkhinghiêncứuhọcsinhPTTHvớiquátrìnhxãhộihoácánhândiễnramạnhmẽ,thiếtlậ pnhữngmốiquanhệ x ã hộimới,c á c tươngtácx ã hộimới,đồngthờicũngchịutácđộngtừsựbiếnđổiđờisốngxãhội.Từđó,đềxuấtnhữngkiếnnghịtăngcườngGDSKSSVTNchohọcsinhPTTHnóiriêng,VTNnóichung
Trang 351.4.2 Lýthuyếthọchỏixãhội
Thuyếthọchỏixãhộichorằngconngườihọchỏitừnhữngngườikhácquaquansát,bắtchướcvàlàmmẫu.Thuyếtnàyđượccoilàcâycầunốigiữacácnhànghiêncứuhànhvivànhậnthức,bởivìnóbaogồmsựchúý,trítuệvàđộngcơ.AlbertBandura-ngườiđượccoilàchađẻcủathuyếtn à y -
c h o rằng:“Phầnlớnhànhv i củaconngườil à doquansátngườikhácmàthành.Từ
việcquansátnày,conngườicóýtưởngvềviệccá c hànhvimớiđượcthựchiệnnhư thếnào,vàtrongtrườnghợptươngtựsauđó,việcquansátnàysẽđóngvaitròhướn gdẫnconngườithựchiệntươngtựnhưhànhviđãquansát”.Điềuđócónghĩalà,con
ngườihọchỏitừviệcquansáttháiđộ,hànhvivàkếtquảmanglạicủanhữngngườikhác.Thuyếthọchỏixãhộigiảithíchhànhvicủaconngườitheothuậtngữsựtươnghỗliêntụcgiữanhậnthức,hànhvivàsựảnhhưởngcủaxãhội.Sựchúý,sựduytrì,sựlặplạivàsựthúcđẩyđượcxemlàbốnđiềukiệncầnthiếtđốivớiviệclàmmẫucáchànhvihiệuquả
Bandurachorằngthếgiớiv à hànhvicủaconngườic ó tácđộngtươnghỗlẫnnhau,trongkhichủnghĩahànhvikhẳngđịnhmộtcáchthiếtthựcrằngmôitrườnglànguyênnhâncủacáchànhviconngười.Bandurađ ã nghiêncứutínhhiếuthắngcủathanhthiếuniênvà chorằngnhậnxétn à y q u á đơngiản.Ôngb ổ sungrằng,hànhv icũngảnhhưởngđếnmôitrường.Ôngnhậnđịnh:cátínhlàsựtácđộngqualạigiữacácthànhphần,yếutốnhưmôitrường,hànhvivàquátrìnhtâmlýcủaconngười[46]
Vậndụngvàophạmv i đ ề tàin g h i ê n cứu,nhucầuGDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHđặttrongmốitươngtácqualạigiữahọcsinhvớimôitrườngsống(giađình,nhàtrường,bạnbè,cácphươngtiệntruyềnthông ),quátrìnhpháttriểntâmsinhlýlứatuổidậythìvàtháiđộ,quanđiểm,nhậnthứccủacácem
1.4.3 Lýthuyếtpháttriểnnhậnthức
Trang 36Mộttrongnhữngtácgiảtiêubiểucủathuyếtn à y l à 1980).Phầnlớnquanđiểmcủaôngđềutậptrungvàonhậnthứcc ủ a conngười-quátrìnhtưduyvàhiểubiếtcủaconngười.Ôngđãpháttriểnlýthuyếtchorằngtrẻemsắpxếpthếgiớiriêngcủachúngtheonhữngc á c h đặctrưngtươngứngvớiđộtuổi.Ôngchorằngsựpháttriểncủaconngườil à kếtq u ả củac ả hais ự trưởngthànhsinhhọcv à giatăngkinhnghiệmx ã hội.Ôngkhẳngđịnhr ằ n g x ã hộihoábaogồmbốngiaiđoạnpháttriểnchính:vậnđộngcảmgiác,tiềnhoạtđộng,hoạtđộngcụthểvàhoạtđộngchínhthức[44,183].
JeanPiaget(1896-Giaiđoạnđầutiêntrongsựpháttriểncủaconngườitheomôhìnhc ủ a Piagetl
à giaiđoạnvậnđộngc ả m g i á c
-mứcđ ộ pháttriểncủaconnguờitrongđóthếgiớiđượchiểuchỉbằngcácgiácquant heonghĩatiếpx ú c cụthể(tươngứngvớikhoảngthờigianhainămđầutiêncủađờisố
Giaiđoạnthứt ư l à giaiđoạnsuyt í n h hìnhthức(hoạtđộngchínhthức),làm
ứcđộpháttriểncủaconngườiđượcbiểuthịđặcđiểmbằngkhảnăngtưduytrừutượ ngcaovàkhảnăngtưởngtượngnhữngđiềuthaythếchohiệntại(bắtđầuởtuổi12).
Piagettinrằngconngườitrongmỗinềnvănhoátiếnbộliêntụcquabốngiaiđoạntrên.Nhưngôngcũnglưuýđộtuổichínhxácđạtđếntừng
Trang 37giaiđoạnlạikhácnhauởmọingười,tuỳthuộckhảnăngtâmthầnbẩmsinhv à cườngđộhiểubiếtxãhội.ThuyếtpháttriểnnhậnthứccủaPiagetnhấnmạnhtầmquantrongcủakinhnghiệmxãhộitrongsựpháttriểnnhâncách.Conngườikhôngcókhảnăngsángtạov à t ư d u y t ư ở n g tượngcaothìkhôngthểpháttriểnkhảnăngởchínhmình[44, 160-162].
VậndụngthuyếtpháttriểnnhậnthứccủaJeanPiaget,đềtàiđặtnhuc ầ u GDSKSSVTNcủahọcsinhPTTHtrongsựpháttriểnnhậnthứctươngứngvớilứatuổiVTN.VTNcóquanđiểm,sựnhìnnhận,đánhgiáriêngvềc á c vấnđềtìnhbạn,tìnhyêu,môitrườngsống cùngvớisựtrưởngthànhc ủ a bảnthântrướcsựtácđộngtổnghợpcủacácyếutốkinhtế-
xãhội.Từđó,VTNcó nhucầuđượcGDvề SKSS.Ở đây,q u á trìnhxã hộihoácánhânlàkếtquảcủasựtrưởngthànhsinhhọc-
pháttriểntâmsinhlýlứatuổidậythìvànhữngkinhnghiệmxãhộimàVTNtíchluỹdầntrongquátrìnhhọctập,laođộngvàthamgia cáctươngtácxãhội
CHƯƠNG2
NHẬN THỨC VỀSỨCKHOẺSINHSẢNVỊTHÀNHNIÊNCỦAHỌCSINHPH
ỔTHÔNGTRUNGHỌCHIỆNNAY 2.1 VÀINÉTVỀĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
Trang 38TrườngPTTHYênHoàv à trườngPTTHNguyễnVănC ừ l à haitrườngcấp3thuộchệthốngtrườngcônglậpcủaSởGD-ĐàotạoThànhphốHàNội,BộGD-Đàotạo.
2.1.1 TrườngPTTHYênHoà
TrườngPTTHYênHoàđượcthànhlậpt ừ n ă m 1960.Hiệnnay,trườngcó4
1 lớp(32lớph ệ A,9 lớphệB ) vớitổngsố1.875họcsinh.Tronghainămhọcgầnđây2004- 2005,2005-2006,tỷlệhọcsinhcủatrườngđạthọclựcgiỏichiếmtừ9,4-10%,họclựckhátừ55-
58%,3%làhọcsinhyếu.Tỷlệhọcsinhhạnhkiểmtốtvàkháđạt99,8%.TrườngcóđộithiOlympicc á c khốic ấ p Thànhphố.Họcsinhcủatrườngđ ã giànhđượcnhiềuphầnthưởngtrongcáchoạtđộngvăn-thể-
mỹ:3huychươngvàng,3huychươngbạc,4huychươngđồngvềThểdụcthểthao;1huychươngvềvănnghệvàthamgiavàođộituyểnthitoànquốc.Tỷlệhọcsinhđ ỗ tốtnghiệphàngnămđạttừ93đến99,5%.Sốhọcsinhthiđỗcáctrườngđ ạ i học,
caođẳngđạt50-60%trongnhữngnămgầnđây
Từkhithànhlậpchođếnnay,trườngPTTHYênHoàthườngxuyêngiữ vữngdanhhiệutrườngtiêntiếnhoặctiêntiếnxuấtsắc.Độingũgiáoviênlàchiếnsĩthiđua,giáoviêndạygiỏi,giáoviênchủnhiệmgiỏi,laođộnggiỏicấpthànhphốcó32người.Hiệnnay,trườngcóhaitổlaođộnggiỏi:TổVậtlý-
KỹthuậtcôngnghiệpvàTổNgoạingữ
Trong47n ă m x â y d ự n g v à pháttriển,trườngPTTHYênHoàđ ã đượccôngnhâncácdanhhiệuthiđua:“TrườngtiêntiếnchốngM ỹ cứunước”(5năm),“Trườngtiêntiếnxuấtsắc”(8nămliền),“Trườngtiêntiến”( 7 năm).TrườngđãđượcnhậnCờ
thiđuacủaSởGDvàĐàotạothànhphốHàNội( 8 năm),C ờ thiđuacủaUỷb a n nhândânthànhphốHàNội(2năm),BằngkhencủaThủtướngChínhphủvàHuânchươnglaođộnghạngba(năm1990,năm1999)
Hiệnnay,t r ụ s ở củatrườngPTTHYênHoàđượcx â y dựngtrênđườngNguyễnKhang,quậnCầuGiấy,thànhphốHàNội
Trang 39LuậnvănThạcsĩ-NguyễnHoàngAnh 37
2.1.2 TrườngPTTHNguyễnVănCừ
TrườngPTTHNguyễnVănCừđượcthànhlậptừnăm1977,vớitêngọilúcđầulàTrườngCấp3vừahọcvừalàmGiaLâm-
HàNội,nhưngthựcchấttrườnghoạtđộngnhưmộttrườngPTTH(dothờiđiểmđóhuyệnGiaLâmđãcóbốntrườngcấp3nêntrườngđượcthànhlậpvớitêngọiđóđểđảmbảocơcấuhoạtđộngphùhợp).TrườngđượcđặttrụsởtạixãĐaTốn,huyệnGiaLâm,HàNội,vớikhuônviênrộngrãi,thoángmát.Trongnhữngnămgầnđây,n hà trườngđượcpháttriểnlớnmạnhtheothờigianvớisựquantâmđầutưcủathànhphốvàSởGD-
ĐàotạothànhphốHàNội.Năm1993,trườngđượcNhànướcchophépchínhthứcđổitênthànhTrườngPTTH NguyễnVănCừvớiquymôđượcmởrộnghơntrước
Nămhọc2006-2007,trườngcó35lớphọcvớitổngsố1.696họcsinh.Sốbiênchếgiáoviên,nhânviênnhàtrườnglà68người(Bangiámhiệu:3,giáoviên:56,nhânviên:9).Hiệnnay,trườngcóbảytổgiáoviên:Toán,Văn,Sinh-Hoá-Kỹthuậtnôngnghiệp,Lý-
Kỹthuậtcôngnghiệp-Tin,Xãhội,Ngoạingữ-Thểdục,Hànhchính.Mỗin ăm trườngđàotạođượckhoảng500họcsinhtốtnghiệpPTTH,cungcấpnhiềusinhviênchoc á c trườngđạihọc,caođẳng.Tỷlệtốtnghiệpcủatrườngnăm2005-
35%tổngsốhọcsinh toàntrường
2006đạtkhoảng98%.Sốhọcsinhkhá,giỏihàngnămchiếmtỷlệkhoảng30-HọcsinhtrườngNguyễnVănCừcóthếmạnhtrongcáchoạtđộngbề nổi.Hàngnăm,họcsinhcủatrườngđềuđượccácgiảicaotrongcáclĩnhvựcv ă n hoá,vănnghệ,t h ể thaocủathànhphố.Nhiềunămliền,trườngPTTHNguyễnVănC ừ đượcnhậndanhhiệutrườngtiêntiếnc ủ a thànhphố
2.2 NHẬN THỨCCỦAHỌCSINHPTTHHÀNỘIVỀSKSSVTN
2.2.1 Nhậnthứccủahọcsinh PTTHvềtuổidậythì:
Trang 40- 25,8%thìchorằngc á c e m c ả m t h ấ y t ự tinhơn,vuivẻ,hoạtb á t hơn.
- 21,2% chobiếtởtuổinàycác emthườngkhótínhhơn,
ươngngạnh,khôngthíchnghelờingườilớn,muốntỏrangườilớn
- 9,8%chorằngcácemởtuổinàyđãcósựnhậnbiếtkháchínchắn,biếtchọnbạnmàchơi,cởimởvớimọingười
- 7,6%chobiếtởlứatuổinày
cácemcóthểcónhữngrungđộngđầuđời,cócảmxúcvớinhữngbạnkhácgiới
Nhưvậy,v ề c ơ bản,c á c e m đềubiếtđếnmộts ố thayđổivềtâm,sinhlýcủatuổidậythì.Cóemkhitrảlờivềnhữngbiếnđổisinhlýtronglứatuổidậythìđãđưaranhậnđịnh“cókhảnăngsinhsản”.Điềunàychothấy,mộtmặtcácemđãhoặcđangtrảiquatuổidậythì,đãkiểmnghiệmđượctừbảnthânmình,nhưngcóthểcácemđãđượcbiếtđếnthờikỳđóquamộtphươngtiệntruyềnthôngn ào đó,c ó thểlàquasách,báo,phimảnh,tâmsựbạnbèhoặcquabốmẹ,anhchịtronggiađình Tuynhiên,sựhiểubiếtởcácemchưatoàndiệnvàchưasâu,cònởmứcchungchung.Ví
