TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG KHOA KINH TẾ NGOẠI THƢƠNG CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI - KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY SỰ THAM GIA CỦA CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHỐN VIỆT NAM Sinh viên thực : Nguyễn Thị Cẩm Trang Lớp : Anh - K41A - KTĐN Giáo viên hướng dẫn : TS Tăng Văn Nghĩa HÀ NỘI, 11/ 2006 LỜI CẢM ƠN Do điều kiện thời gian điều kiện khảo sát thực tế chƣa nhiều, chắn luận văn khơng tránh khỏi sai sót định Ngƣời viết mong góp ý thầy giáo ngƣời có quan tâm để khố luận có ý nghĩa thiết thực cho phát triển thị trƣờng chứng khốn Việt Nam Tơi xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn tới thầy cô giáo trƣờng Đại học Ngoại Thƣơng trang bị cho tơi kiến thức tƣ để hồn thành khoá luận, tới thầy giáo hƣớng dẫn TS.Tăng Văn Nghĩa bảo giúp đỡ tơi tận tình q trình nghiên cứu MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU CHƢƠNG NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN I Tổng quan Thị trƣờng chứng khoán Sự hình thành Thị trƣờng chứng khoán Khái niệm phân loạI thị trƣờng chứng khoán 2.1 Khái niệm 2.2 Phân loại Vai trò thị trƣờng chứng khoán 12 Các chủ thể tham gia thị trƣờng chứng khốn 14 4.1 Chính phủ 4.2 Các doanh nghiệp 15 4.3 Các nhà đầu tƣ cá thể 15 4.4 Các trung gian tài 16 II Khái quát trung gian tài hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khốn 16 Khái niệm 16 2.Phân loại 17 Vai trò 20 Hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khốn 21 III Kinh nghiệm số nƣớc giới việc thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khoán 28 IV Các điều kiện cần thiết để thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khốn Việt Nam 32 Các điều kiện khách quan 32 Các điều kiện chủ quan 36 CHƢƠNG 37 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 37 I Sự hình thành phát triển Thị trƣờng Chứng khoán Việt Nam 37 Bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam 37 Sự hình thành phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam 40 II Các trung gian tài Việt Nam 44 Sơ lƣợc hệ thống tài Việt Nam 44 Các ngân hàng thƣơng mại 45 Các tổ chức bảo hiểm 48 Các cơng ty chứng khốn 50 Các quỹ đầu tƣ 55 Các công ty tài 55 III Hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khốn Việt Nam 56 Cơ sở pháp lý hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khoán Việt Nam 56 Hoạt động phát hành chứng khoán 61 Hoạt động kinh doanh chứng khoán 63 Hoạt động đại lý, bảo lãnh phát hành chứng khoán 65 Hoạt động tƣ vấn, mơi giới chứng khốn 66 Hoạt động quản lý danh mục đầu tƣ quản lý quỹ đầu tƣ chứng khoán 67 IV Đánh giá hoạt động trung gian tài TTCK Việt Nam 68 Kết hoạt động 68 Hạn chế nguyên nhân 71 CHƢƠNG 76 GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY SỰ THAM GIA CỦA CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHỐN VIỆT NAM 76 I Định hƣớng phát triển trung gian tài Thị trƣờng chứng khoán Việt Nam 76 Định hƣớng phát triển thị trƣờng tài Việt Nam đến năm 2010 76 Định hƣớng phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đến năm 2010 78 II Giải pháp thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khốn Việt Nam 80 Các giải pháp vĩ mô 80 Các giải pháp vi mô 90 KẾT LUẬN 100 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHẦN MỞ ĐẦU Sự cần thiết đề tài nghiên cứu Thị trƣờng chứng khoán phận khơng thể thiếu đƣợc hệ thống tài nƣớc theo kinh tế thị trƣờng Kinh nghiệm nƣớc cho thấy, tham gia trung gian tài có ý nghĩa quan trọng việc làm tăng chất lƣợng hiệu hoạt động thị trƣờng chứng khoán Mặt khác, kinh doanh chứng khoán lĩnh vực hoạt động quan trọng trung gian tài Phát triển hoạt động thị trƣờng chứng khoán hƣớng chiến lƣợc quan trọng trung gian tài Đối với Việt Nam, thị trƣờng chứng khoán tiến trình xây dựng phát triển Thực tế sáu năm hoạt động thị trƣờng chứng khoán cho thấy, tham gia hạn chế trung gian tài – nhà đầu tƣ có tổ chức, làm giảm tính sơi động hiệu hoạt động thị trƣờng Mặt khác, hoạt động “độc canh” thị trƣờng truyền thống nguyên nhân làm tăng rủi ro giảm chất lƣợng, hiệu hoạt động trung gian tài Có thể nói, phát triển tƣơng lai thị trƣờng chứng khoán nhƣ trung gian tài phụ thuộc nhiều vào mức độ tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khốn Vì vậy, nhận thức vai trị thúc đẩy hoạt động trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam cần thiết Bởi vậy, lựa chọn vấn đề "Giải pháp thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trường chứng khoán Việt Nam" làm đề tài khố luận tốt nghiệp Mục tiêu - Làm rõ tham gia trung gian tài thơng qua hoạt động trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khốn - Phân tích, đánh giá hoạt động trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển TTCK Việt Nam, phân tích nguyên nhân làm hạn chế hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khoán - Đề xuất giải pháp thúc đẩy tham gia trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khốn Việt Nam Đối tƣợng phạm vi Đối tƣợng nghiên cứu khố luận là: trung gian tài hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khốn Việt Nam giai đoạn 7/2000 – 10/2006 Phƣơng pháp nghiên cứu Sử dụng phƣơng pháp vật biện chứng vật lịch sử, kết hợp với phƣơng pháp vấn, thu thập thông tin, tổng hợp, so sánh phân tích tình huống, v.v để nghiên cứu CHƢƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHỐN I Tổng quan thị trƣờng chứng khốn Sự hình thành thị trƣờng chứng khoán Thị trƣờng chứng khoán đƣợc xem đặc trƣng bản, biểu tƣợng kinh tế đại Là phận cấu thành thị trƣờng tài chính, thị trƣờng chứng khốn nơi diễn giao dịch mua bán, trao đổi chứng khoán - hàng hoá dịch vụ tài chủ thể tham gia Việc trao đổi mua bán đƣợc thực theo quy tắc ấn định trƣớc Hình thức sơ khai thị trƣờng chứng khoán xuất cách hàng trăm năm Vào khoảng kỷ 15, thành phố trung tâm thƣơng mại nƣớc phƣơng Tây, chợ phiên hay hội chợ, thƣơng gia thƣờng tụ tập quán cà phê để thƣơng lƣợng mua bán, trao đổi hàng hoá Đến cuối kỷ 15, “khu chợ riêng” trở thành thị trƣờng hoạt động thƣờng xuyên với quy ƣớc xác định cho thƣơng lƣợng Những quy ƣớc dần trở thành quy tắc có tính chất bắt buộc thành viên Buổi họp diễn năm 1453 lữ quán gia đình Vanber thành phố Bruges (Vƣơng quốc Bỉ) Trƣớc lữ quán có bảng hiệu vẽ hình ba túi da chữ Bourse Ba túi da tƣợng trƣng cho ba nội dung thị trƣờng, thị trƣờng hàng hoá, thị trƣờng ngoại tệ thị trƣờng chứng khốn Cịn chữ Bourse biểu tƣợng cho sở giao dịch Vì sở giao dịch sau gọi Bourse Đến năm 1547, thị trƣờng thành phố Bruges bị sụp đổ đƣợc dời tới thành phố cảng Antwepen, từ đó, thị trƣờng phát triển nhanh chóng Một thị trƣờng nhƣ đƣợc thành lập London (Vƣơng quốc Anh) vào kỷ 18 sau loạt thị trƣờng Pháp, Đức, Ý đƣợc thành lập Sau thời gian hoạt động cho thấy, thị trƣờng khơng có khả đáp ứng đƣợc u cầu ba loại giao dịch khác Vì thế, thị trƣờng hàng hoá đƣợc tách thành khu thƣơng mại, thị trƣờng ngoại tệ đƣợc tách phát triển thành thị trƣờng hối đối Thị trƣờng thức trở thành thị trƣờng chứng khoán Nhƣ vậy, thị trƣờng chứng khốn đƣợc hình thành với thị trƣờng hàng hố thị trƣờng hối đối Q trình phát triển thị trƣờng chứng khoán trải qua nhiều bƣớc thăng trầm Song, biến động lớn kinh tế giới, tác động tiến khoa học kỹ thuật với mong muốn phủ nƣớc việc tăng cƣờng vai trị thị trƣờng chứng khoán đời sống kinh tế, thị trƣờng chứng khoán đƣợc tạo điều kiện phát triển Khái niệm phân loại thị trƣờng chứng khoán 2.1 Khái niệm Thị trƣờng chứng khoán nơi diễn giao dịch, mua bán, trao đổi loại chứng khoán Chứng khoán đƣợc hiểu loại giấy tờ hay bút tốn ghi sổ, cho phép chủ sở hữu có quyền yêu cầu thu nhập tài sản tổ chức phát hành Các giao dịch mua bán, trao đổi chứng khốn diễn thị trƣờng sơ cấp (Primary Market) hay thị trƣờng thứ cấp (Secondary Market), Sở giao dịch (Stock Exchange) hay thị trƣờng giao dịch qua quầy (Over the Counter Market), thị trƣờng giao (Spot Market) hay thị trƣờng có kỳ hạn (Future Market) Các quan hệ mua bán trao đổi làm thay đổi chủ sở hữu chứng khoán Là đặc trƣng thị trƣờng vốn, thị trƣờng chứng khoán cung cấp chủ yếu vốn trung hạn dài hạn cho kinh tế Loại hàng hoá quan trọng thị trƣờng chứng khoán cổ phiếu trái phiếu, công cụ huy động vốn trung dài hạn Ngồi kể tới hàng hố khác nhƣ tín phiếu kho bạc, cơng cụ dẫn suất nhƣ hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn Trên thị trƣờng chứng khoán, ngƣời ta tạo giao dịch sơ cấp để nhà phát hành bán chứng khoán nhằm huy động vốn cho mục đích đầu tƣ mục đích khác, tạo giao dịch thứ cấp để chứng khoán đƣợc phát hành dễ dàng chuyển nhƣợng ngƣời mua ngƣời bán Chính nhờ giao dịch mà thị trƣờng chứng khốn có đóng góp quan trọng cho hệ thống tài quốc gia việc cung cấp chế chuyển khoản tiết kiệm thành tài sản cụ thể danh mục đầu tƣ 2.2 Phân loại 2.2.1 Phân loại theo hàng hoá Theo loại hàng hoá đƣợc mua bán thị trƣờng, ngƣời ta phân thị trƣờng chứng khoán thành thị trƣờng trái phiếu, thị trƣờng cổ phiếu thị trƣờng công cụ dẫn suất Thị trƣờng trái phiếu (Bond Markets) thị trƣờng mà hàng hoá đƣợc mua bán trái phiếu Trái phiếu công cụ nợ, mà thực chất việc phát hành công cụ là, nhà phát hành đứng vay theo phƣơng thức có hồn trả gốc lẫn lãi Ngƣời cho vay không chịu trách nhiệm kết hoạt động sử dụng vốn ngƣời vay trƣờng hợp, nhà phát hành phải có trách nhiệm hồn trả cho trái chủ theo cam kết đƣợc xác định hợp đồng vay Trái phiếu thƣờng có thời hạn xác định, trung hạn hay dài hạn Khác với thị trƣờng nợ, thị trƣờng cổ phiếu (Stock Markets) nơi giao dịch mua bán, trao đổi giấy tờ xác nhận cổ phần đóng góp cổ đông Cổ đông chủ sở hữu công ty phải chịu trách nhiệm phần đóng góp Cổ phiếu cho phép họ có quyền yêu cầu lợi nhuận khoán… Do lĩnh vực chứng khoỏn TTCK chịu điều chỉnh nhiều văn pháp luật khác nhau, vị pháp lý nghị định 144/2003/NĐ-CP thấp luật liên quan môi trƣờng pháp lý hành chƣa đầy đủ nên vấn đề bất cập, xung đột văn pháp luật liên quan đến TTCK điều khó tránh khỏi Để nâng cao đƣợc hiệu lực pháp lý văn pháp luật chứng khoán TTCK, giảm thiểu mâu thuẫn, xung đột văn quy phạm pháp luật có liên quan lĩnh vực này, việc ban hành Luật Chứng khoán giai đoạn thực cần thiết Các văn pháp luật cần lƣu ý việc chế định tổ chức tài nƣớc ngồi theo hƣớng Việt Nam chuẩn bị tham gia tổ chức thƣơng mại giới (WTO) chuẩn bị cho việc tổ chức tài Việt Nam hội nhập vào hệ thống tài khu vực toàn cầu Cơ chế tra, giám sát tổ chức tài Việt Nam cần đƣợc hồn thiện, đồng thời, cần thiết lập hồn thiện chế phịng chống sụp đổ hệ thống tài nhƣ vấn đề trích lập quỹ dự phịng rủi ro, bảo hiểm Việc sớm hoàn thiện điều kiện pháp lý điều kiện quan trọng việc thúc đẩy trung gian tài tham gia vào thị trƣờng 1.3 Hoàn thiện chức tăng cường phối kết hợp quan quản lý Nhà Nước Mặc dù có nhiều nỗ lực cải cách hành chính, song hiệu hoạt động quan quản lý Nhà Nƣớc Việt Nam vấn đề cần quan tâm, đặc biệt phối kết hợp quan quản lý Nhà Nƣớc Hoạt động trung gian tài nói chung hoạt động thị trƣờng chứng khốn nói riêng chịu quản lý nhiều quan quản lý Nhà Nƣớc khác nhau, nhƣ Ngân hàng Nhà Nƣớc Việt Nam, Uỷ ban Chứng khốn Nhà Nƣớc, Bộ Tài Chính trì trệ yếu phối kết hợp quan quản lý Nhà Nƣớc làm cho trung gian tài bị động lúng túng 88 việc triển khai hoạt động Việc cải cách hoạt động quan quản lý Nhà Nƣớc lĩnh vực tài phải nhằm mục đích tăng tính tự chủ tổ chức tài chính, để tổ chức thực tổ chức kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng thị trƣờng Cần loại bỏ cách thức điều hành theo kiểu mệnh lệnh hành chuyển sang điều hành thơng qua sử dụng công cụ điều tiết linh hoạt, phù hợp với chế thị trƣờng Nhƣ đề cập trƣớc đây, hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khoán đa dạng phức tạp, song có vai trị quan trọng việc thúc đẩy phát triển hiệu thị trƣờng Với tính chất non trẻ thị trƣờng chứng khoán Việt Nam, quan quản lý Nhà Nƣớc nhƣ thân trung gian tài chƣa hiểu đầy đủ hoạt động tổ chức thị trƣờng Mặt khác, trung gian tài lại chịu đạo quan quản lý Nhà Nƣớc khác Việc thống quan điểm đạo, phối hợp điều hành hoạt động trung gian tài quan quản lý Nhà Nƣớc cần thiết việc đƣợc thực Chính Phủ Để tƣ vấn cho hoạt động điều hành Chính Phủ quan quản lý Nhà Nƣớc, cần thành lập Ban nghiên cứu hoạt động trung gian tài thị trƣờng chứng khốn, làm sở cho hoạt động đạo, quản lý quan quản lý Nhà Nƣớc lĩnh vực tài nói chung thị trƣờng chứng khốn nói riêng Ban Chính Phủ thành lập với thành viên đại diện Ngân hàng Nhà Nƣớc, Uỷ ban Chứng khốn Nhà Nƣớc, Bộ Tài chính, Các NHTM Nhà Nƣớc, nhà khoa học Hoạt động Ban Nghiên cứu góp phần tăng cƣờng phối kết hợp quan quản lý Nhà Nƣớc lĩnh vực tài nói chung thị trƣờng chứng khốn nói riêng Bộ Tài cần nghiên cứu sách nhằm phát triển thị trƣờng trái phiếu, tín phiếu Chính Phủ, đặc biệt thị trƣờng trái phiếu, đồng thời có sách khuyến khích địa phƣơng, quỹ hỗ trợ phát triển, quỹ hỗ trợ 89 địa phƣơng doanh nghiệp phát hành chứng khoán để tăng cƣờng huy động vốn Mặt khác, cần nghiên cứu hoàn thiện sách cổ phần hố cải cách DNNN gắn liền với việc phát triển thị trƣờng chứng khoán Cần nghiên cứu chế khuyến khích phát triển thị trƣờng phù hợp nhƣ chế khuyến khích qua sách thuế loại phí Các chế tác động nhƣ địn bẩy kính thích doanh nghiệp nhà đầu tƣ tham gia thị trƣờng chứng khoán Ngân hàng Nhà Nƣớc cần nghiên cứu ban hành quy chế cho phép ngân hàng thƣơng mại cổ phần đƣợc niêm yết thị trƣờng chứng khoán nhƣ tăng cƣờng phát hành trái phiếu, cổ phiếu tổ chức tín dụng Đồng thời, cần có sách thúc đẩy, tăng cƣờng hoạt động tổ chức tín dụng thị trƣờng chứng khoán nhƣ hoạt động quản lý danh mục đầu tƣ, hoạt động tƣ vấn, lƣu ký chứng khoán, hoạt động đại lý, bảo lãnh phát hành chứng khoán hoạt động khác Uỷ ban Chứng khoán Nhà Nƣớc, Trung tâm giao dịch chứng khoán, Trung tâm nghiên cứu khoa học bồi dƣỡng nghiệp vụ chứng khoán, Hiệp hội ngân hàng, Hiệp hội kinh doanh chứng khoán cần phối hợp với sở đào tạo, phát triển chƣơng trình đào tạo để nâng cao kiến thức công chúng đầu tƣ Cần xây dựng chƣơng trình phát triển thơng tin nhằm cung cấp rộng rãi cho doanh nghiệp nhà đầu tƣ Các giải pháp vi mô Các giải pháp vi mô hƣớng vào việc tăng lực hoạt động trung gian tài thị trƣờng tài nói chung thị trƣờng chứng khốn nói riêng Để tăng lực hoạt động trung gian tài chính, cần thực giải pháp sau: 2.1 Tăng cường tiềm lực tài trung gian tài 90 Một tồn trung gian tài Việt Nam quy mô vốn chủ sở hữu thấp Đặc biệt ngân hàng thƣơng mại vốn bị phân tán chi nhánh trải khắp tỉnh, huyện liên xã Việc điều hoà vốn chi nhánh lúc thông suốt, dẫn tới tình trạng ứ đọng vốn bất hợp lý, hiệu sử dụng vốn khơng cao Thậm chí, số trung gian tài có vốn chủ sở hữu thấp, có vài tỷ đồng Điều hạn chế nhiều trung gian tài tham gia hoạt động đầu tƣ nâng cao lực cạnh tranh Vấn đề cấp bách phải tăng vốn chủ sở hữu cho trung gian tài Việt Nam Để thực điều đó, cần thực giải pháp sau: - Đối với NHTM Nhà Nƣớc, Chính Phủ cần kiên thực chủ trƣơng tăng vốn chủ sở hữu NHTM Nhà Nƣớc thông qua nguồn tái cấp vốn, đảm bảo tỷ lệ vốn chủ sở hữu ngân hàng khoảng 8%, tƣơng đƣơng NHTM khu vực Cần nghiên cứu giải pháp cổ phần hoá phận NHTM Nhà Nƣớc, hình thành cơng ty cổ phần thuộc ngân hàng để huy động vốn nâng cao hiệu hoạt động tổ chức Để hƣớng vào việc nâng cao lực hoạt động xu hội nhập, NHTM Nhà Nƣớc cần thu hút tổ chức tài quốc tế, NHTM nƣớc tham gia liên doanh để tăng vốn hoạt động thực chuyển giao công nghệ - Đối với NHTM cổ phần, tiếp tục thực chủ trƣơng chấn chỉnh ngân hàng cổ phần, thực quy định Ngân hàng Nhà Nƣớc vốn pháp định ngân hàng cổ phần đô thị nông thôn Đối với ngân hàng hoạt động khơng có hiệu quả, khơng có kế hoạch khả thi việc nâng vốn điều lệ, cần kiên cho giải thể, phá sản bán lại cho ngân hàng khác Có sách u cầu NHTM cổ phần phát hành cổ phiếu công chúng để tăng cƣờng huy động vốn Thực sáp nhập NHTM cổ phần 91 để giảm số lƣợng ngân hàng tăng trƣởng quy mơ, khuyến khích NHTM Nhà Nƣớc, tổng cơng ty Nhà Nƣớc tham gia góp vốn vào ngân hàng cổ phần - Đối với công ty bảo hiểm Nhà Nƣớc, bảo hiểm lĩnh vực kinh doanh hấp dẫn đƣợc công chúng đầu tƣ quan tâm, cần nghiên cứu cổ phần hoá công ty bảo hiểm Nhà Nƣớc để huy động vốn rộng rãi công chúng - Đối với quỹ hỗ trợ phát triển, Bộ Tài cần nhanh chóng nghiên cứu cho phép quỹ hỗ trợ phát triển phát hành trái phiếu công chúng để tăng cƣờng huy động vốn Tỷ trọng vốn chủ sở hữu so với tổng tài sản trung gian tài thƣờng khơng lớn, song lại có vị trí đặc biệt quan trọng việc đảm bảo mức độ an toàn, khẳng định mức độ tin cậy tổ chức cơng chúng đầu tƣ Có thể nói, vốn chủ sở hữu định tiềm lực tài trung gian tài Đối với trung gian tài Việt Nam, mặt cần quan tâm tăng cƣờng thu hút vốn để tăng vốn chủ sở hữu, mặt khác, cần quan tâm tới vấn đề quản trị điều hành để tăng hiệu sử dụng vốn nói chung tăng vốn khả dụng để đầu tƣ nói riêng Cần có biện pháp xử lý dứt điểm nợ tồn đọng, nợ xấu NHTM, thành lập cơng ty mua bán nợ chứng khốn hoá khoản nợ hệ thống ngân hàng Trong hoạt động tăng vốn chủ sở hữu, cần triệt để xố bỏ tƣ tƣởng ỷ lại, trơng chờ vào Nhà Nƣớc mà phải đặc biệt lƣu tâm đến việc huy động vốn qua thị trƣờng chứng khoán Để xử lý tình trạng nợ xấu, nợ hạn ngân hàng thƣơng mại, cần phân loại nợ xấu, nợ hạn, từ có biện pháp xử lý thích hợp loại Thực xóa nợ, dãn nợ, khoanh nợ, cấu lại nợ thay đổi hợp đồng tín dụng khoản nợ hạn nguyên nhân 92 khách quan khả kiểm sốt Cần có giải pháp đẩy nhanh việc phát mại tài sản cầm cố, chấp để thu hồi nợ cho ngân hàng 2.2 Phát triển nghiệp vụ thị trường chứng khoán Thị trƣờng chứng khốn hình thành phát triển tạo lĩnh vực kinh doanh cho trung gian tài Đây hội để trung gian cung cấp dịch vụ mới, đáp ứng ngày tốt cho nhu cầu khách hàng Một nguyên tắc việc phát triển dịch vụ là, nhu cầu khách hàng phát sinh mà pháp luật khơng cấm, tổ chức trung gian thực đƣợc phải thực cho khách hàng Các trung gian tài Việt Nam cần động việc nghiên cứu triển khai thực nghiệp vụ Trong thời gian trƣớc mắt, trung gian tài cần triển khai phát triển nghiệp vụ đại lý, bảo lãnh phát hành chứng khoán, kinh doanh chứng khoán, cho vay chứng khoán, cho vay để mua chứng khoán, quản lý quỹ đầu tƣ, quản lý danh mục đầu tƣ, bảo quản chứng khoán, tƣ vấn đầu tƣ chứng khoán Đặc biệt với ngân hàng thƣơng mại, cần phát triển hoạt động vốn mạnh ngân hàng nhƣ toán lƣu ký chứng khoán, hoạt động ngân hàng giám sát, ngƣời đại diện ngƣời sở hữu trái phiếu, cho vay, bảo quản chứng khoán tƣ vấn quản lý danh mục đầu tƣ Các ngân hàng thƣơng mại cần nghiên cứu việc niêm yết phát hành chứng khốn cơng chúng để huy động vốn, đồng thời nghiên cứu phát triển hoạt động đại lý, bảo lãnh phát hành chứng khoán Mặt khác, với ngân hàng thƣơng mại thành lập cơng ty chứng khốn, cần nghiên cứu hồn thiện cấu tổ chức, từ phát triển hoạt động tƣ vấn, mơi giới chứng khốn cho khách hàng thơng qua tồn hệ thống 93 2.3 Nâng cao lực cạnh tranh, lực hoạt động trung gian tài thị trường chứng khốn Việt Nam qua trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao lực cạnh tranh, lực hoạt động trung gian tài có ý nghĩa quan trọng Để thực đƣợc điều này, trung gian tài Việt Nam cần thực số biện pháp sau: Thứ nhất, cần thay đổi phong cách phục vụ trung gian tài Kinh nghiệm nhiều nƣớc cho thấy, chi phí việc thay đổi phong cách phục vụ thƣờng không cao, song thƣờng phải kiên trì tốn nhiều thời gian Đặc biệt hệ thống tài Việt Nam, ảnh hƣởng nặng nề thói quen chế tập trung, quan liêu, bao cấp nên việc thay đổi phong cách phục vụ không dễ Điều trƣớc hết phải xuất phát từ nhận thức chƣa nhà quản lý vai trị, mục đích việc thay đổi phong cách phục vụ, từ chƣa có sách biện pháp thích hợp hành động Cần phải có thay đổi tác phong giao tiếp, tác phong làm việc cán bộ, nhân viên, bố trí chỗ làm việc khoa học, từ tạo niềm tin từ phía khách hàng Sự tận tâm, chu đáo cán bộ, nhân viên có đƣợc trung gian tài có sách đào tạo đào tạo lại cán phù hợp từ nâng cao chất lƣợng cán bộ, mặt khác, có sách sử dụng lao động hợp lý với chế khuyến khích thoả đáng Thứ hai, cải cách tổ chức góp phần nâng cao lực hoạt động trung gian tài Hiện nay, nhiều tổ chức trung gian tài chƣa có phận chuyên hoạt động đầu tƣ (các NHTM, công ty bảo hiểm) Hoạt động thƣờng đƣợc giao cho phịng nguồn vốn phụ trách Điều khơng hợp lý, từ dẫn đến danh mục đầu tƣ trung gian tài thƣờng đƣợc lựa chọn tuỳ tiện, thiếu khoa học, rủi ro lớn Tƣơng tự 94 nhƣ vậy, nhiệm vụ tƣ vấn đầu tƣ, quản lý chứng khoán, quản lý danh mục đầu tƣ chứng khoán v.v chƣa xác định rõ trách nhiệm quản lý thuộc phịng ban nào, thiếu đầu tƣ phát triển có hệ thống hoạt động Các trung gian tài cần nhanh chóng thành lập phịng kinh doanh chứng khốn với chức nghiên cứu, đề xuất thực nghiệp vụ kinh doanh chứng khốn Điều làm tăng tính chuyên nghiệp hoạt động kinh doanh chứng khoán trung gian tài Thứ ba, cần nâng cao lực quản lý điều hành trung gian tài Hệ thống quản lý điều hành phải đảm bảo tăng tính chủ động, sáng tạo cán bộ, nhân viên, phận chức năng, mặt khác, cần tạo chế giám sát chặt chẽ nhƣ chế phối kết hợp đơn vị chức trung gian tài chính, từ nâng cao hiệu hoạt động Thứ tư, đại hố quốc tế hố cơng nghệ trung gian tài nhƣ cơng nghệ tốn, công nghệ thông tin xử lý thông tin Thứ năm, cần tạo điều kiện để trung gian tài thực đơn vị tự chủ kinh doanh 2.4 Đa dạng hoá tổ chức tài nhằm tạo cạnh tranh lành mạnh thị trường tài quốc gia Mục tiêu giải pháp phát triển hệ thống NHTM theo hƣớng ngân hàng đa đồng thời phát triển đa dạng loại hình trung gian tài nhƣ: Cơng ty tài đa ngành chun ngành; Cơng ty thuê mua chuyên ngành đa ngành; quỹ đầu tƣ; công ty quản lý quỹ; Công ty Bảo hiểm chun ngành đa ngành; Cơng ty chứng khốn; v.v Để thực giải pháp này, Chính Phủ cần nghiên cứu, thiết lập dự án đầu tƣ thành lập doanh nghiệp trung gian tài chính, thiết kế triển khai chƣơng trình tiếp thị đầu tƣ, từ có sách vận động doanh nghiệp cơng chúng đầu tƣ tham gia góp vốn dƣới hình thức cổ phần 95 Cần nghiên cứu cổ phần hoá trung gian tài Nhà Nƣớc để thu hút thành viên xã hội góp vốn với Nhà Nƣớc để phát triển loại hình doanh nghiệp Cần đặc biệt quan tâm phát triển loại hình cơng ty chứng khốn, cơng ty bảo hiểm, ngân hàng phát triển, quỹ đầu tƣ loại hình trung gian đầu tƣ chủ yếu thị trƣờng chứng khoán Quỹ đầu tƣ chứng khoán trung gian đầu tƣ mà nguồn vốn đƣợc tập trung từ nhiều tổ chức nhân nhà đầu tƣ, đuợc quản lý chuyên nghiệp vốn đƣợc sử dụng đầu tƣ vào tập hợp chứng khoán cơng ty tổ chức mục đích sinh lời Với lợi nhờ chun mơn hố hoạt động đầu tƣ chứng khoán, lợi tiết kiệm nhờ quy mơ, lợi đa dạng hố đầu tƣ, quỹ đầu tƣ chứng khốn hình thức đầu tƣ phổ biến kinh tế thị trƣờng Về giải pháp phát triển quỹ đầu tƣ chứng khoán, cần thực giải pháp sau: a) Chuyển mơ hình hoạt động quỹ hỗ trợ phát triển sang hoạt động theo mơ hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm Nhà Nƣớc Việc chuyển mơ hình hoạt động quỹ dựa sở sau: Thứ nhất, với tính chất đầu tƣ quỹ hỗ trợ phát triển đề cập gần giống với tính chất quỹ đầu tƣ mạo hiểm, nhằm phát triển lĩnh vực kinh tế có triển vọng tăng trƣởng cao Song quỹ đầu tƣ mạo hiểm có phƣơng thức đầu tƣ rộng hơn, bao gồm cho vay, đầu tƣ góp vốn cổ phần, mua trái phiếu Quỹ đầu tƣ mạo hiểm huy động vốn từ phía nhà đầu tƣ có tổ chức phát hành trái phiếu để huy động vốn nên có khả huy động vốn cao Quỹ đầu tƣ mạo hiểm hoạt động mục tiêu lợi nhuận nên khơng thể có tƣợng bao cấp vốn, hiệu hoạt động cao Việt Nam thực hội nhập kinh tế, để thực cam kết quốc tế tăng hiệu doanh nghiệp Việt Nam, cần kiên xố 96 bỏ ƣu đãi tài chính, đặc biệt tƣợng bao cấp vốn doanh nghiệp Thứ hai, quỹ đầu tƣ mạo hiểm đầu tƣ vào doanh nghiệp nên thuận lợi quỹ đầu tƣ chứng khoán, thị trƣờng chứng khốn Việt Nam cịn chƣa phát triển, lƣợng hàng hố cịn chƣa nhiều Trên sở đầu tƣ vào doanh nghiệp thu hồi vốn doanh nghiệp niêm yết thị trƣờng tập trung góp phần làm tăng lƣợng hàng hố cho thị trƣờng Thứ ba, Quỹ đầu tƣ mạo hiểm Nhà Nƣớc tổ chức tài Chính Phủ thành lập, nguồn vốn từ ngân sách Nhà Nƣớc huy động vốn từ trung gian tài thơng qua phát hành cổ phiếu, phát hành trái phiếu công chúng Quỹ có mục đích đầu tƣ vào doanh nghiệp Việt Nam thuộc lĩnh vực cần ƣu tiên phát triển, quỹ tham gia quản lý doanh nghiệp tham gia góp vốn, qua làm tăng cƣờng giám sát tăng hiệu doanh nghiệp Việc chuyển quỹ đầu tƣ phát triển thành quỹ đầu tƣ mạo hiểm Nhà Nƣớc có huy động tham gia nhà đầu tƣ có tổ chức làm tăng hiệu hoạt động quỹ Toàn lợi nhuận từ nguồn vốn Ngân Sách đƣợc giữ lại tái đầu tƣ, tăng vốn điều lệ quỹ Việc chuyển đổi mơ hình áp dụng quỹ hỗ trợ phát triển địa phƣơng Hiện nay, quỹ đầu tƣ nƣớc ngồi hoạt động có hiệu cho thấy dấu hiệu, Việt Nam không phát triển mô hình quỹ đầu tƣ tƣơng lai khơng xa, ngành công nghệ cao, khu vực tăng trƣởng cao nằm tay tổ chức cá nhân nƣớc ngồi b) Hình thành phát triển quỹ đầu tƣ chứng khốn Việc hình thành phát triển quỹ đầu tƣ chứng khoán nhu cầu xúc Việt Nam giai đoạn Tuy nhiên, để phát triển mơ hình này, cần hội đủ điều kiện: Sự phát thị trƣờng chứng khoán; hệ thống pháp luật đồng bộ; hệ thống thơng tin hồn hảo; hệ thống 97 giám sát chặt chẽ; đặc biệt, phát triển cao trung gian tài lịng tin vững công chúng tổ chức Tất điều kiện chƣa hội đủ thị trƣờng chứng khốn Việt Nam Theo tơi, Việt Nam, cần phát triển mơ hình quỹ đầu có quản lý với lý sau: Thứ nhất, Quỹ đầu tƣ có quản lý đƣợc hình thành quản lý nhƣ công ty cổ phần, đó, nhà đầu tƣ nắm giữ cổ phiếu quỹ có đầy đủ quyền lợi ích nhƣ cổ đông công ty cổ phần Với kiến thức thấp nhà đầu tƣ Việt Nam, lịng tin trung gian tài chƣa cao mơ hình cơng ty có lợi cao so với mơ hình tín thác, nhà đầu tƣ đƣợc hƣởng quyền can thiệp định vào hoạt động quỹ Thứ hai, có số “quỹ đầu tƣ tƣ nhân” đƣợc thành lập nhóm nhà đầu tƣ đƣợc giao cho số cá nhân phụ trách Hoạt động có tính chất tự phát nên chất lƣợng đầu tƣ không cao tạo nên rủi ro cho nhà đầu tƣ Quy mô “quỹ đầu tƣ tƣ nhân” không lớn, cộng với lƣợng hàng hố thị trƣờng thức cịn thấp nên khả đa dạng hố đầu tƣ khơng cao Các quỹ chủ yếu đầu tƣ vào cổ phiếu công ty niêm yết công ty có tin đồn chuẩn bị niêm yết Đây dấu hiệu cho thấy, công chúng đầu tƣ Việt Nam có ý thức đầu tƣ cao biết chung sức để hoạt động đầu tƣ có hiệu Các nhà quản lý thị trƣờng cần biết khai thác yếu tố để phát triển thị trƣờng c) Chứng khốn hố cổ phiếu Chính Phủ Một giải pháp khác để phát triển quỹ đầu tƣ chứng khoán thành lập quỹ đầu tƣ thơng qua chứng khốn hố cổ phiếu Chính Phủ Hiện Chính Phủ sở hữu số lƣợng không nhỏ cổ phiếu doanh nghiệp cổ phần hoá Để tăng hàng hoá cho thị trƣờng, đồng thời tránh 98 tƣợng “Nhà Nƣớc hố cơng ty cổ phần”, cần thiết phải bán số chứng khốn cho cơng chúng Để thực cơng việc này, tập trung số chứng khoán thành số danh mục đầu tƣ giao cho trung gian tài Nhà Nƣớc quản lý Sau chứng khốn hố cách phát hành chứng quỹ cho công chúng đầu tƣ Đây giải pháp đƣợc xem „cú hích‟ thị trƣờng đƣợc nhiều nƣớc áp dụng thành công Đối với Việt Nam, phƣơng thức dễ thành cơng ngƣời Việt Nam „mục sở thị‟ danh mục đầu tƣ trƣớc mua chứng quỹ, đặc biệt, chứng quỹ đƣợc bán thấp giá thị trƣờng d) Phát triển công ty quản lý quỹ Một vấn đề quan trọng, định việc phát triển quỹ đầu tƣ phát triển công ty quản lý quỹ Việt Nam có cơng ty quản lý quỹ thiếu đội ngũ chuyên gia lĩnh vực quản lý quỹ đầu tƣ Để nhanh chóng phát triển loại hình quỹ đầu tƣ, tận dụng lợi có trung gian tài chính, theo tơi, cần khuyến khích trung gian tài phát triển hoạt động quản lý quỹ đầu tƣ Trƣớc hết, cho phép trung gian tài Nhà Nƣớc tham gia hoạt động quản lý quỹ đầu tƣ với Quỹ đầu tƣ mạo hiểm Nhà Nƣớc Quỹ đầu tƣ hình thành từ chứng khốn hố cổ phiếu Chính Phủ 99 KẾT LUẬN Việt Nam bƣớc thực cải cách hệ thống tài Nội dung cải cách xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khốn nhằm hồn thiện cấu trúc thị trƣờng tài chính, đồng thời, thực cải cách tổ chức hoạt động trung gian tài Thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khoán xu khách quan nhu cầu cấp thiết Khóa luận tập trung giải vấn đề sau đây: Thứ nhất, hệ thống hoá vấn đề lý luận thị trƣờng chứng khoán hoạt động trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khốn Thứ hai, phân tích thực trạng thị trƣờng chứng khoán Việt Nam hoạt động trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển TTCK Việt Nam, từ đó, đánh giá điều kiện, nhân tố hạn chế tham gia tổ chức thị trƣờng Thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp để thúc đẩy tham gia trung gian tài tiến trình xây dựng phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam 100 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 ThờI bỏo kinh tế Việt Nam ThờI báo kinh tế Sài Gòn Giỏo trỡnh thị trƣờng chứng khoỏn, NXB Tài Chớnh 2002 Tạp chí chứng khoán Việt Nam, UBCK nhà nƣớc Tạp Ngõn hàng Giáo trình lý thuyết tài tiền tệ-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Tài-Nhà xuất thống kê 2002 Christopher Pass, Bryan Lowes & Leslie Davies (2 nd Edition, 1993), “Collins Dictionary of Ecomomics”, Harper Collins Publishers David Gladstone, (1983), “Ventures Capital Hanhdbook”, Prentice – Hall Company, 1983 Frederic S Mishkin, (1992), Tiền tệ, Ngõn hàng Thị trƣờng tài chớnh”, Nguyễn Quang Cƣ & Nguyến Đức Dỵ dịch, Nhà xuất Khoa học Kỹ thuật, 1994 Japan Securities Research institute, (1996), “Securities Market in Japan” 1996, Korea Stock Exchange, (1997), “Korea Stock Exchange 1997” Lê Quốc Lý (2000), “Sự phối hợp cải cách hệ thống tài khu vực doanh nghiệp”, Vietnam – Japan Joint Research, 12/2000 Longman Dictionnary of Business English (1985) Neil F Stapley, “The Stock Market – A Guide for the Private Investor”, The Stock exchange of London Ngõn hàng Nhà Nƣớc Việt Nam & Hiệp hội Liờn Ngõn hàng đào tạo Phỏp (1993), “Thị trƣờng tài chớnh & Thị trƣờng chứng khoỏn”, Tài liệu khoỏ đào tạo Ngõn hàng – Tài chớnh, Tập III, 1993 Ngân hàng giới, “Các hệ thống tài phát triển”, Báo cáo phát triển giới 1989, Nhà xuất Giao thông vận tải, 1998 Peter S Rose & James W Kolary (1995) “Financial institutions: Understanding and Managing Financial Services”, irwin Publishers Phạm Thanh Bình (2000), Banking Reform in Vietnam, Bank & NonBank Financial Institutions Department, State Bank of Vietnam Quy chế tổ chức hoạt động cụng ty chứng khoỏn Quy chế tổ chức hoạt động Quỹ đầu tƣ chứng khoán Công ty quản lý quỹ Quy chế tổ chức hoạt động TTGDCK 101 24 The World Bank, (1995), “The Emerging ASIAN Bond Markets” East ASIA & Pacific Region Trần Cao Nguyờn (2000), “Chiến lƣợc phỏt triển Thị trƣờng chứng khoỏn Việt Nam đến năm 2010”, Đề tài nghiờn cứu khoa học cấp bộ, Vụ phỏt triển thị trƣờng, UBCKNN http://www.ssc.gov.vn 25 http://www.vse.org.vn/ 26 http://www.hastc.org.vn/ 27 http://www.mpi.gov.vn 28 http://www.vietcombank.com.vn 29 http://www.bidv.com.vn 30 http://www.stockmarket.com.vn 22 23 102 ... trƣờng chứng khoán Việt Nam cần thiết Bởi vậy, lựa chọn vấn đề "Giải pháp thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trường chứng khoán Việt Nam" làm đề tài khố luận tốt nghiệp Mục tiêu - Làm rõ tham gia. .. GIA CỦA CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHỐN VIỆT NAM 76 I Định hƣớng phát triển trung gian tài Thị trƣờng chứng khoán Việt Nam 76 Định hƣớng phát triển thị. .. trƣờng tài Việt Nam đến năm 2010 76 Định hƣớng phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đến năm 2010 78 II Giải pháp thúc đẩy tham gia trung gian tài thị trƣờng chứng khoán