Van de tinh yeu hon nhan gia dinh trong truyen ngan cac nha van nu viet nam duong dai tom tat luan an tieng viet 0091

Xuất phát từ những lý do lý luận và thực tiễn như trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại.. Đối tượ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN THỊ HỒNG NHUNG

VẤN ĐỀ TÌNH YÊU - HÔN NHÂN - GIA ĐÌNH

TRONG TRUYỆN NGẮN

CÁC NHÀ VĂN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 9220121

NGHỆ AN, 2022

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Vinh

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Biện Minh Điền

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp cơ sở

họp tại: Trường Đại học Vinh

Vào hồi giờ phút, ngày tháng năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Trung tâm Thông tin – Thư viện Nguyễn Thúc Hào, Trường ĐH Vinh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Từ sau 1975, đặc biệt từ 1986 đến nay, truyện ngắn Việt Nam phát triển mạnh với nhiều tìm tòi, đổi mới, cách tân quan trọng Trong xu thế vận động và thành tựu chung ấy của thể loại, rất đáng chú ý là truyện ngắn nữ nổi lên như một hiện tượng văn hóa, xã hội và thẩm mỹ độc đáo 1.2 Tình yêu – hôn nhân – gia đình là vấn đề có ý nghĩa to lớn đối với đời sống cá nhân mỗi con người, đồng thời có ý nghĩa văn hóa quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cộng đồng xã hội, dân tộc Đây lại là đối tượng chiếm lĩnh cơ bản và là “nơi” thể hiện thành công nhất của truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

1.3 Truyện ngắn Việt Nam từ sau năm 1975 nói chung, truyện ngắn nữ nói riêng (đặc biệt với vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình) là những đối tượng quan trọng trong tiếp nhận, nghiên cứu, dạy – học trong nhà trường từ bậc học phổ thông đến đại học, sau đại học

Xuất phát từ những lý do lý luận và thực tiễn như trên, chúng tôi

lựa chọn nghiên cứu Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện

ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là Vấn đề tình yêu - hôn nhân -

gia đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

Luận án tập trung khảo sát truyện ngắn của các tác giả nữ tiêu biểu: Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Võ Thị Xuân Hà, Võ Thị Hảo, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Lê Minh Khuê, Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Nguyễn Ngọc Tư, Một số tuyển tập truyện ngắn của các tác giả nữ khác

ở trong nước và hải ngoại xuất bản trong khoảng thời gian nói trên dĩ nhiên cũng được luận án chú ý Trong quá trình triển khai thực thi đề tài, khi cần thiết, luận án cũng tập trung phân tích, so sánh với một số tác

phẩm của các tác giả nam đương đại và các tác giả nữ trong giai đoạn trước 1975 (Danh mục các tác phẩm được khảo sát, luận án trình bày ở

phần Tài liệu tham khảo)

Về tài liệu mang tính lý luận/ lý thuyết, một số tài liệu liên quan

đến việc thực hiện đề tài, luận án cũng bao quát và vận dụng tùy theo yêu cầu khoa học của các vấn đề cụ thể (xin xem ở mục cơ sở lý thuyết của đề tài)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Qua khảo sát, phân tích, luận giải vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia

đình trong truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại, luận án

nhằm xác định đây là một vấn đề mang ý nghĩa xã hội – thẩm mỹ sâu sắc, rộng lớn của văn học Việt Nam đương đại được nhìn qua con mắt của các nhà văn nữ, qua một thể loại văn xuôi mang tính cập nhật và gần gũi nhất với đông đảo công chúng độc giả: truyện ngắn Cũng qua đây, luận án nhằm đánh giá những thành công, đóng góp và cả những hạn chế, khiếm

khuyết trong nhận thức vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình của truyện

ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.2.1 Tổng hợp, hệ thống hóa, phân tích, đánh giá tình hình nghiên cứu vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn các nhà văn

nữ Việt Nam đương đại, trên cơ sở đó thiết lập hướng nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý thyết cho đề tài

3.2.2 Đưa ra cái nhìn chung về truyện ngắn và thiên hướng lựa chọn nghệ thuật đối với vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình của các nhà văn

nữ trong văn học Việt Nam đương đại

3.2.3 Khảo sát, chỉ ra, phân tích, luận giải những nội dung mới trong nhận thức về tình yêu – hôn nhân – gia đình của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

3.2.4 Khảo sát, chỉ ra, phân tích, luận giải nghệ thuật thể hiện tình yêu – hôn nhân – gia đình của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

Cuối cùng, rút ra một số kết luận về đặc điểm, về những thành công

và hạn chế của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại trong nhận thức và thể hiện vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tiếp cận và giải quyết vấn đề nghiên cứu, tác giả luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó chủ yếu là các

phương pháp: phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích – tổng hợp,

phương pháp so sánh, phương pháp liên ngành, phương pháp loại hình,

phương pháp tiếp cận theo lý thuyết thi pháp học, phương pháp cấu trúc –

hê ̣ thống,

5 Đóng góp mới của luận án

Luâ ̣n án là công trình nghiên cứu vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia

đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại với một cái

nhìn vừa bao quát nhiều phương diện khác nhau, vừa mang tính tập trung

và hệ thống

Luận án là một sự nỗ lực khảo sát, phân tích và luận giải, chứng

minh tình yêu – hôn nhân – gia đình là vấn đề cốt lõi tạo nên tiếng nói, bản sắc và những đóng góp của truyện ngắn các nhà văn nữ cho văn học

dân tộc trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế với nhiều thử thách đặt ra, đặc biệt ở đây là thử thách cho người cầm bút

Luận án vận dụng một số lý thuyết và phương pháp nghiên cứu khác nhau làm rõ vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại với tư cách là một thực thể văn hóa, thẩm mỹ độc đáo cũng chính là đã góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận văn học cụ thể khi vận dụng vào nghiên cứu thực tiễn văn học

Kết quả nghiên cứu của luâ ̣n án hy vo ̣ng sẽ là tài liê ̣u tham khảo hữu ích cho viê ̣c tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại nói riêng, trong văn học Việt Nam đương đại nói chung

Kết quả nghiên cứu của luận án một mặt góp phần vào thành quả nghiên cứu nói chung, mặt khác góp phần phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập và giảng dạy bộ môn lí thuyết và lịch sử văn học, văn học Việt Nam hiện đại ở các cấp học trong nhà trường

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận án gồm 4 chương Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ

sở lý thuyết của đề tài; Chương 2: Truyện ngắn và thiên hướng lựa chọn

vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình của các nhà văn nữ trong văn học

Việt Nam đương đại; Chương 3: Nhận thức mới về tình yêu - hôn nhân - gia đình của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại; Chương 4: Nghệ

thuật thể hiện tình yêu - hôn nhân - gia đình của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

1.1.1.1 Về nghiên cứu truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam

sau 1975

Trong phạm vi bao quát tư liệu của luận án, chúng tôi đề cập đến ba

xu hướng nghiên cứu chính về truyện ngắn nữ Việt Nam từ sau 1975

Thứ nhất, các công trình đã tập trung tổng kết, đánh giá thành tựu

và những đóng góp của các cây bút nữ ở thể loại truyện ngắn

Thứ hai, các nghiên cứu đã tập trung phân tích, khẳng định những

đổi mới về tư duy thể loại và cách tân thi pháp của các cây bút truyện ngắn nữ

Thứ ba, các tác giả đã cố gắng kiến giải đặc trưng về tư duy nghệ

thuật của giới nữ như một đóng góp độc đáo của họ cho bức tranh truyện ngắn Việt Nam đương đại

Ngoài ba xu hướng chính trên đây, những nghiên cứu về các trường

hợp cụ thể đối với các tác giả nữ cũng đã mang lại những giá trị nhất định cũng được luận án chú ý, đề cập (các bài phê bình, nghiên cứu đăng trên một số tờ tạp chí khoa học hoặc trong một số công trình tuyển chọn; một

số luận văn, luận án ở các trường Đại học)

1.1.1.2 Về nghiên cứu vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong

truyện ngắn nữ Việt Nam sau 1975

Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình tuy chưa được đặt ra thành vấn đề nghiên cứu chuyên biệt nhưng ở các mức độ khác nhau đã ít nhiều được đề cập trong các công trình nghiên cứu về văn xuôi nói chung, truyện ngắn nữ Việt Nam từ sau 1975 nói riêng Phần lớn các công trình, bài viết vẫn chủ yếu dừng lại ở cách tiếp cận xã hội học, xem đây là đề tài phù hợp với thế mạnh của những cây bút nữ

Nghiên cứu về tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn nữ

từ sau 1975, các tác giả cũng nhận thấy, đây là xu hướng vận động tất yếu trong dòng chảy chung của văn học Việt Nam Đó là sự phai nhạt các thể tài sử thi để tìm đến với các thể tài thế sự, đời tư trong văn học

Ngoài những vấn đề tiêu biểu mà chúng tôi đề cập ở trên, nghiên cứu về đề tài tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn nữ sau 1975 còn có thể kể đến số lượng tương đối lớn các luận văn Thạc sĩ Ở phạm vi những công trình này, những vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình được

xem xét riêng rẽ đối với một hoặc một nhóm các nhà văn nữ, vì vậy những khái quát chưa thực sự toàn diện và sâu sắc

Dẫu sao kết quả nghiên cứu của những người đi trước là hết sức quý giá, là tài liệu tham khảo hữu ích cho chúng tôi khi thực hiện công trình này

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Truyện ngắn Việt Nam từ sau 1975 nói chung, truyện ngắn nữ nói riêng đã bước đầu thu hút được sự quan tâm nghiên cứu ở nước ngoài Tuy nhiên, trong phạm vi bao quát tư liệu của luận án, chúng tôi nhận thấy, số lượng các công trình tìm hiểu, nghiên cứu về truyện ngắn nữ Việt Nam của các tác giả nước ngoài còn rất hạn chế, chủ yếu là của các tác giả người Việt ở nước ngoài như Thụy Khuê, Đoàn Cầm Thi, Nguyễn Hưng Quốc,… viết bằng tiếng Việt Tuy vậy, các tác giả đã cung cấp những góc nhìn mới mẻ về các tác giả, tác phẩm truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại, thiết lập một số luận điểm có thể kế thừa và đối thoại trong luận án của chúng tôi

Tóm lại, trên cơ sở bao quát những tư liệu tiêu biểu liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài, có thể khẳng định, truyện ngắn nữ Việt Nam

từ sau 1975 là một đối tượng quan trọng Với những thành tựu đã đạt được, các tác giả nữ đã khẳng định vị thế vững chắc, góp phần lớn tạo dựng diện mạo thể loại truyện ngắn Việt Nam sau 1975

1.2 Cơ sở lý thuyết của đề tài

1.2.1 Về vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong đời sống xã hội và trong văn học

Tình yêu - hôn nhân - gia đình là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong đời sống xã hội của bất kỳ cộng đồng, quốc gia, dân tộc nào trong các giai đoạn lịch sử Với vai trò và ý nghĩa như vậy, vấn đề này đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu theo nhiều lý thuyết và cách thức tiếp cận khác nhau Trong phạm vi luận án, chúng tôi không đặt mục tiêu nghiên cứu tất cả các lý thuyết về tình yêu - hôn nhân - gia đình bởi đây là nhiệm vụ bất khả thi mà chỉ đề cập một số lý thuyết nổi bật bàn

Với đặc trưng nghệ thuật cũng như những đòi hỏi trong sáng tạo của thể loại truyện ngắn và thế mạnh của nữ giới trong sáng tạo đã bác bỏ luận điểm cho rằng việc sáng tạo về vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình

là sự hạn chế của truyện ngắn nữ thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng Vấn đề đặt ra là tầm vóc tư tưởng, nghệ thuật trong quá trình khám phá vấn đề vốn gần gũi với con người ở mọi thời đại, mọi cộng đồng văn hóa này

Tiểu kết: Truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam từ 1975 đến

nay đã có những bước phát triển mới, có những đóng góp khó có thể thay thế cho văn học Việt Nam đương đại Đây là đối tượng từng được giới nghiên cứu quan tâm ở khá nhiều vấn đề trên cả hai phương diện cơ bản: nội dung và thi pháp thể loại Những thành tựu nghiên cứu đã có là rất đáng được khẳng định

Vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại tuy có được giới nghiên cứu cả trong và ngoài nước đề cập ít nhiều ở mặt này, mặt kia, nhưng với tư cách là một vấn đề chuyên biệt, mang tính tính hệ thống chỉnh thể, thực sự vẫn là một

đề tài mới, không trùng lặp với các công trình nghiên cứu đi trước Tuy nhiên những thành tựu nghiên cứu đã có là rất đáng trân trọng vì đó như là những tiền đề, những cơ sở giúp cho các công trình đi sau tham khảo, tiếp bước

Để đi sâu khảo sát, phân tích, luận giải, đánh giá vấn đề này, rất cần vận dụng một số lý thuyết phù hợp và mang tính hữu hiệu (những vấn đề đáng tin cậy đã được giới nghiên cứu khảo luận, xác định), xem đó như là chỗ dựa, điểm tựa đề triển khai thực thi đề tài Vấn đề tình yêu - hôn nhân

- gia đình trong sự “chiếm lĩnh” của văn học (mà ở đây là truyện ngắn các nhà văn nữ đương đại) có thể được soi rọi (và kiểm chứng) từ nhiều quan điểm, nhiều lý thuyết khác nhau Trong số những quan điểm và lý thuyết

ấy, hoàn toàn có cơ sở để xem Nữ quyền luận có nhiều ưu thế nổi trội

Chương 2 TRUYỆN NGẮN VÀ THIÊN HƯỚNG LỰA CHỌN VẤN ĐỀ TÌNH YÊU – HÔN NHÂN – GIA ĐÌNH CỦA CÁC NHÀ VĂN NỮ

TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

2.1 Sự phát triển mạnh mẽ của truyện ngắn các nhà văn nữ

2.1.1 Tiền đề cho sự phát triển truyện ngắn các nhà văn nữ

2.1.1.1 Những tiền đề lịch sử, xã hội, văn hóa

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước là bối cảnh lịch sử, văn hóa căn bản, tác động mạnh đến sự vận động, đổi mới văn học nói chung, truyện ngắn nữ Việt Nam nói riêng từ sau 1975

Trong suốt chặng đường mười năm trước đổi mới, nhu cầu được khám phá và phản ánh hiện thực của văn học gặp nhiều khó khăn, trở ngại; phải chờ đến khi chủ trương đổi mới chính thức được thông qua, cơ hội đổi mới mới thực sự xuất hiện

Kinh tế thị trường đã tạo lập không gian dân chủ, kích thích và từng bước hình thành sự đa dạng trong sáng tạo và tiếp nhận văn học Đó

là môi trường thuận lợi để những cơ hội và thế mạnh của các cây bút văn xuôi nữ nói chung, truyện ngắn nữ nói riêng biến thành hiện thực với sự xuất hiện và tạo ấn tượng thực sự

Sự đổi mới tư duy, nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với văn học, nghệ thuật đã thúc đẩy những nhân tố ngoại sinh và nội sinh khác, tạo đà cho sự phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng các tác giả, tác phẩm

Từ sau 1986, đất nước bước vào hành trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đã tạo sức hút mạnh mẽ, điều chỉnh và thúc đẩy quá trình đổi mới và tiếp tục hiện đại hóa nền văn học

2.1.1.2 Những tiền đề thẩm mỹ, tiền đề văn học

Sự thay đổi thị hiếu thẩm mỹ của người đọc từ sau 1975, đặc biệt là

từ sau 1986 đã diễn ra theo chiều hướng đa dạng hóa, cá thể hóa, phân nhóm và phân hóa Những đổi mới trong cơ chế sáng tạo và tiếp nhận thẩm mỹ mới là sự đổi mới tất yếu trên hành trình tìm kiếm, biểu đạt những vấn đề thế sự, đời tư trong cuộc sống hiện đại, đóng vai trò làm cơ

sở cho những bước phát triển nghệ thuật của truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

Quan niệm về vai trò, chức năng của văn học, quan niệm về mối quan hệ giữa văn học và hiện thực cũng có những đổi mới căn bản Sau năm 1975, chức năng thẩm mỹ của văn học được đưa lên hàng đầu và văn học được trở lại với hành trình đặc biệt vốn có của nó

Văn học Việt Nam từ sau 1975 đặc biệt là từ 1986 tiếp thu tư tưởng văn học nước ngoài đã tạo động lực thôi thúc nhà văn ngày càng chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn trong hoạt động sáng tạo

Với sự nhạy bén vốn có, các cây bút truyện ngắn nữ đã tiếp cận nhanh chóng những tư tưởng thẩm mỹ hiện đại trên thế giới, trong đó đáng chú ý nhất là trào lưu nữ quyền luận Trào lưu đó đã lan tỏa cảm hứng, tác động đến hành trình dấn thân của các các tác giả nữ Việt Nam,

mở ra chân trời rộng mở cho những thể nghiệm cách tân trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

2.1.2 Vị thế tác giả và truyện ngắn của các nhà văn nữ

2.1.2.1 Vị thế tác giả của các nhà văn nữ

Suốt chiều dài trung đại sự tương quan giữa lực lượng sáng tác vốn ghi nhận sự áp đảo gần như tuyệt đối của lực lượng các tác giả nam giới

mà điều quan trọng hơn, số lượng ít ỏi các tác giả nữ cũng khó có được tiếng nói mang bản sắc của giới mình

Đến đầu thế kỷ XX, vấn đề con người cá nhân mang bản sắc giới

nữ đã bắt đầu được khai thác, hướng tới khát vọng giải phóng con người khỏi những ràng buộc của lễ giáo phong kiến Đó là những cơ sở quan trọng đầu tiên góp phần chuẩn bị cho sự vận động, phát triển và khẳng định vai trò của văn học nữ trong tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam

Từ 1945 đến 1975, văn học đồng hành cùng dân tộc trong cuộc trường chinh lịch sử, đấu tranh giải phóng dân tộc Những quan niệm và thể nghiệm nghệ thuật vốn là đặc trưng và ưu thế của giới nữ đã tạm gác lại để hòa chung vào dòng chảy văn học trực tiếp tham gia đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước

Từ sau 1975, đặc biệt là sau 1986, trong bối cảnh lịch sử, văn hóa mới như chúng tôi đã phân tích, lực lượng sáng tác của các cây bút nữ có bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng với sự bổ sung, nối tiếp của các thế hệ Truyện ngắn chính là địa hạt phát huy được tối đa sở trường, sức mạnh và những đóng góp của các tác giả nữ Đây có thể xem

là sự gặp gỡ đầy cơ duyên giữa những yếu tố khách quan và sự vận động tội tại của văn chương nữ Việt Nam đương đại

2.1.2.2 Truyện ngắn các nhà văn nữ trong văn học Việt Nam

đương đại

Góp phần tạo nên thành tựu, vị thế của thể loại truyện ngắn Việt Nam đương đại có vai trò rất quan trọng của truyện ngắn nữ Trên cơ sở những động lực mạnh mẽ, với lực lượng đông đảo về số lượng và những đặc sắc về phong cách, truyện ngắn nữ từ sau năm 1975 đã thực sự có vị

thế và vai trò nổi bật của văn học Việt Nam đương đại nói chung, thể loại truyện ngắn nói riêng

Với sự lớn mạnh về lực lượng và sự chủ động trong thể nghiệm sáng tạo, các cây bút truyện ngắn nữ sau năm 1975 đã có những đóng góp quan trọng trong hành trình đổi mới tư duy và lối viết, dần định hình vị thế vững chắc, không thể thay thế ở thể loại truyện ngắn Việt Nam sau năm 1975

Ở một chiều cạnh khác, những hiện tượng phá cách trong sáng tạo, trở thành những hiện tượng tiêu biểu trong văn học Việt Nam đương đại đều có sự góp mặt của các tác giả truyện ngắn nữ

Có thể nói, truyện ngắn của tác giả nữ đã trở thành “hiện tượng” gây hấn bởi nó trực tiếp thách thức các mô hình tiếp nhận thẩm mỹ truyền thống vốn đã định hình vững chắc từ lâu Các cây bút truyện ngắn nữ sẵn sàng dấn thân và khẳng định vị thế bằng sự tìm tòi và sáng tạo không mệt mỏi, trực tiếp tạo nên diện mạo đổi mới của văn học Việt Nam đương đại

2.2 Thiên hướng lựa chọn vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình của truyện ngắn các nhà văn nữ

2.2.1 Tình yêu - hôn nhân - gia đình là đối tượng chính của sự chiếm lĩnh nghệ thuật trong truyện ngắn các nhà văn nữ

Tình yêu - hôn nhân - gia đình là vấn đề gắn liền cuộc sống của giới nữ, đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong cuộc đời của họ Xuất phát từ những đặc trưng về giới, phụ nữ đặc biệt nhạy cảm và luôn quan tâm đặc biệt đến vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình Hầu hết các tác giả đều khẳng định vấn đề này là ưu tiên trong con đường sáng tạo nghệ thuật của họ Tất nhiên, ngoài vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình, truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại còn hướng đến những vấn đề khác của đời sống như chiến tranh, lịch sử,… Nhưng ngay cả khi viết về những đề tài này, các nhà văn nữ cũng luôn hướng về đời sống cá nhân của con người, đặc biệt là người phụ nữ trong tình yêu - hôn nhân - gia đình

2.2.2 Tình yêu - hôn nhân - gia đình, vấn đề lớn, xuyên suốt trong truyện ngắn của các nhà văn nữ

Thực tiễn truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại cho phép khẳng định: tình yêu - hôn nhân - gia đình là vấn đề lớn, xuyên suốt trong truyện ngắn của các nhà văn nữ Khác với các nhà văn nam, các nhà văn nữ khi viết về vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình thường với tư cách của người trong cuộc, với những trải nghiệm sâu sắc về giới mình Bên cạnh vai trò là nơi lưu giữ những thể nghiệm nghệ thuật độc đáo nhất, khẳng định thế mạnh của giới nữ trong tương quan với các đồng nghiệp nam, vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại còn là nơi khu trú những khát vọng nữ quyền đầy màu sắc

Sự phát triển mạnh mẽ của truyện ngắn các nhà văn nữ do cả hai tiền đề khách quan và chủ quan khác hẳn giai đọan trước Công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đã mở ra cơ hội giải phóng năng lực và cá tính sáng tạo, thiết lập bầu khí quyển thẩm mỹ rộng mở, thu hút các nhà văn nữ dấn thân và khẳng định vị thế của mình trong văn học đương đại

Nhờ những ưu thế và sự nhạy cảm do đặc trưng giới, các cây bút nữ

đã nhanh chóng lựa chọn vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình, lấy đó làm nội dung cơ bản của thể loại truyện ngắn, tìm cách khái thác, thể hiện vấn

đề bằng những nỗ lực sáng tạo mới mẻ Đây thực sự là đóng góp quan trọng của các cây bút nữ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại trên cả hai phương diện nội dung và thi pháp của thể loại

Chương 3 NHẬN THỨC MỚI VỀ TÌNH YÊU - HÔN NHÂN - GIA ĐÌNH

CỦA TRUYỆN NGẮN CÁC NHÀ VĂN NỮ

VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

3.1 Nhận thức mới về vai trò các thành tố và quan hệ giữa các

thành tố tình yêu - hôn nhân - gia đình trong truyện ngắn các nhà văn nữ

Việt Nam đương đại

3.1.1 Về vai trò các thành tố tình yêu, hôn nhân, gia đình trong cấu trúc câu chuyện hạnh phúc/ bất hạnh của con người đương đại

Vai trò của các thành tố tình yêu, hôn nhân, gia đình trong cấu trúc câu chuyện hạnh phúc hay bất hạnh của con người thời đương đại qua truyện ngắn các nhà văn nữ đã được luận án chỉ ra và phân tích một cách

cụ thể, chi tiết Dù quan tâm về từng vấn đề riêng lẻ hay đan xen nhiều vấn đề thì truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại đều hướng đến khám phá

và biểu hiện khát vọng vươn đến hạnh phúc gia đình Họ mạnh dạn thăm

dò, khám phá, thể hiện và cổ vũ nhiệt thành cho sự thức tỉnh mạnh mẽ của

ý thức cá nhân trên tinh thần nhân bản với khát vọng cháy bỏng khẳng định giá trị sống Cái nhìn hướng nội, từ bên trong của nữ giới là sự bổ khuyết quan trọng đối với truyện ngắn của các cây bút nam trên hành

trình đổi mới thể loại truyện ngắn nói riêng, văn học nói chung

3.1.2 Về mối quan hệ giữa các thành tố tình yêu - hôn nhân - gia đình trong trong cấu trúc câu chuyện hạnh phúc/ bất hạnh thời đương đại

Khi thể nghiệm vấn đề tình yêu - hôn nhân - gia đình, ở từng tác giả, tác phẩm cụ thể có những sắc diện riêng Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, trong truyện ngắn của các nhà văn nữ đương đại, các thành tố tình yêu - hôn nhân - gia đình có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, đan bện với nhau nhằm hướng đến những quan niệm nhân sinh mới mẻ Đó thực

sự là tiếng nói, là khát vọng của con người, của giới nữ nhằm tìm đến bến

bờ hạnh phúc thực sự Mối quan hệ giữa các thành tố này luôn được soi chiếu, nhìn nhận trong không gian văn hóa, xã hội mới mẻ của thời đương đại Đi sâu khám phá tình yêu - hôn nhân - gia đình, các cây bút truyện ngắn nữ đã bắc nhịp cầu dẫn đến những nội dung quan trọng trong nhận thức về con người nói chung trong xã hội hiện đại…

3.1.3 Về những hạnh phúc và bi kịch trong câu chuyện tình yêu - hôn nhân - gia đình

Viết về tình yêu - hôn nhân - gia đình, các cây bút truyện ngắn nữ

đã kể những câu chuyện về khát vọng và con đường đi tìm hạnh phúc đích thực của con người, nhất là người phụ nữ Trong một số trường hợp, người nữ đã tìm được hạnh phúc Tuy nhiên, phần lớn vẫn là những bi