Phân tích cảnh cho chữ trong tác phẩm “Chữ người tử tù” Nguyễn Tuân Bài làm Nguyễn Văn Thạc từng viết “ Cuộc sống còn tuyệt vời biết bao trên thực tế và trên trang sách nhưng cuộc sống cũng bi thảm bi[.]
Trang 1Phân tích cảnh cho chữ trong tác phẩm “Chữ người tử tù”-
Nguyễn Tuân.
Bài làm
Nguyễn Văn Thạc từng viết “ Cuộc sống còn tuyệt vời biết bao trên thực tế và trên trang sách nhưng cuộc sống cũng bi thảm biết bao cái đẹp còn trộn lẫn niềm sầu muộn cái nên thơ còn lóng lánh giọt nước mắt ở đời” Phải chăng , cuộc sống trong tính hiện thực của nó, niềm vui luôn đi đôi cùng với nỗi buồn,ánh sáng luôn tồn tại bên cạnh bóng tối.Và cái đẹp xưa nay đã trở thành động lực thôi thúc người nghệ sĩ cầm bút Một trong số đó có Nguyễn Tuân- nhà văn “duy mỹ” suốt đời truy tìm con đường dẫn đến xứ sở của cái đẹp “sinh ra để thờ Nghệ Thuật với hai chữ viết hoa”,ông tìm về cái đẹp ở thời vang bóng Người nghệ sĩ tài hoa,uyên bác ấy đã thổi hồn vào những trang viết bất tử, điển hình là tác phẩm “Chữ người tử tù”,một nét son chói lọi trong văn nghiệp của Nguyễn Tuân, rút trong tập “Vang bóng một thời” là một tp đạt gần tới sự toàn thiện,toàn mỹ Toàn bộ thiên truyện là một mạch cảm xúc dài nhưng cái cốt của truyện xoay quanh cảnh Huấn Cao cho chữ viên quản ngục bởi đây không đơn thuần
là cảnh cho chữ mà “đây là sự chiến thắng của ánh sáng đối với bóng tối, của cái đẹp cái cao thượng với sự phàm tục,nhơ bẩn, tinh thần bất khuất trước thái độ cam chịu nô lệ”
Tình huống truyện xoay quanh 2 nhân vật chính Huấn Cao- người anh hùng thời loạn hội tụ những phẩm chất tài năng : khí phách hiên ngang-thiên lương trong sáng-tài hoa uyên bác và viên quản ngục đại diện cho trật tự rối ren của xã hội bấy giờ nhưng biết trân trong cái đẹp điều đó đã biến viên quản ngục thành “thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ”.Trên bình diện xã hội họ là những kẻ đối địch nhau nhưng xét trên bình diện nghệ thuật họ lại là “kẻ tri
âm gặp người tri kỷ”
Cảm mến trước cái tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” của viên quản ngục.Huấn Cao đã đem tấm lòng tri âm để đáp lại 1 bậc tri kỷ Cảnh tượng Huấn Cao cho chữ “ là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Sở dĩ “chưa từng có” là vì xưa nay trò chơi chữ nghĩa thanh tao lại không diễn ra trong thư phòng,trà thất mà bày ra “trong một buồng tối chật hẹp,ẩm ướt,tường đầy mạn nhện,đất bừa bãi phân chuột,phân gián”.Ngoài không gian diễn ra trong ngục tù,để tạo nên một cảnh tượng “chưa từng có” nhìn trên bình diện văn học ta thấy được hai khía cạnh Thứ nhất là về quyền uy: người cho chữ
là một tử tù “cổ đeo gông,chân vướng xiềng” nhưng vẫn ung dung “dậm tô nét chữ” đối lập với hình tượng nho nhã thư sinh, uy quyền lại thuộc về người đã bị tước đi mọi thứ quyền, kể cả quyền tối thiểu là quyền sống Thứ hai là về thái độ: viên quản ngục kẻ nắm trong tay quyền hành thì lại ở tư thế bị động hơn “khúm núm cất những đồng tiền kẽm” thầy thơ lại thì “run run bưng chậu mực”.Nguyễn Tuân đã sử dụng thủ pháp tương phản đối lập, không chỉ là sự đối lập của ánh sáng và bóng tối mà sâu
xa hơn là sự đối lập mang ý nghĩa nhân sinh: trật tự kỷ cương trong nhà tù bị đảo lộn
mà cái đẹp chính là tác nhân làm đảo lộn ý thức xã hội Cái đẹp được khai sinh từ bàn tay của người tử tù sắp chết và chính cái đẹp,cái thiện đã khai tâm,cảm hóa con người.Cảnh tượng tối tăm, nhơ bẩn nơi ngục tù đại diện cho cái xấu,cái ác còn cái đẹp cái cao thượng được nói đến qua 2 chi tiết mang ý nghĩa tượng trưng: “màu trắng tinh của phiến lụa” và “mùi thơm của chậu mực bốc lên”.Thế là,không còn nhà ngục nào tồn tại nữa.Chỉ còn sự thom tho của mực và tinh khiết của lụa- sự thom tho và tinh khiết của thiên lương con người Sau khi cho chữ,Huấn Cao đã đưa ra lời khuyên cho viên quản ngục: “thầy quản nên tìm về quê nhà mà ở,thầy hãy thoát khỏi cái nghề này
đi Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời
Trang 2lương thiện đi”.Không còn là cảnh cho chữ bình thường mà là một cảnh thọ giáo thiêng liêng giữa người cho chữ và nhận chữ.Lời khuyên dạy đĩnh đạc của Huấn cao chẳng khác gì một chúc thư về lẽ sống trước khi ông đi vào cõi bất tử.Dòng nước mắt
rỉ vào kẻ miệng, cuối thiên truyện là câu nói nghẹn ngào của viên quản ngục “ kẻ mê muội này xin bái lĩnh” như một lời khẳng định cái đẹp đã đăng cai,cái xấu, cái ác nhường ngôi cho cái đẹp.Viên quản ngục cuối đầu trước nhân cách cao đẹp của Huấn Cao mà theo như giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh từng tâm niệm: “Có những cái cúi đầu làm cho con người trở nên hèn hạ nhưng có những cái cúi đầu làm cho con người trở nên cao cả hơn,lẫm liệt hơn,sang trọng hơn.Đó là cái cúi đầu trước cái tài,cái đẹp,cái thiên lương.”Họ không sống theo vị thế và chức phận mà thể chế kia định đoạt Không còn ngục quan cũng chẳng còn tử tù nào nữa họ đích thị là những tri kỉ tri âm đang qui tụ quay quần xung quanh tình người và nghệ thuật Cái đẹp đã phế bỏ trật tự
xã hội ở chốn nhà tù để thiết lập 1 trật tự khác.Trật tự phận vị đã được thay thế bằng trật tự nhân văn Cảnh cho chữ thực là cảnh đăng quang của cái Đẹp Cuộc kì ngộ đã hoàn toàn trở thành cuộc hạnh ngộ Nếu Huấn Cao là nơi nhà văn gửi gắm những quan niệm thẩm mỹ tiến bộ thì quản ngục là nơi nhà văn gửi gắm những quan niệm nhân sinh sâu sắc.Qua hình tượng nhân vật Huấn Cao,Nguyễn Tuân muốn khẳng định cái đẹp là bất diệt,tài-tâm-thiện-mỹ không thể tách rời.Và hơn cả, cái đẹp “man mác khắp vũ trụ” nó tồn tại ngay cả trong cái ác để đẩy lùi bóng tối,hướng con người đến một cuộc sống tốt đẹp hơn
Sách lý luận văn học có viết: “Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phẩm chất thẩm mỹ thể hiện trong sáng tác của các nhà văn ưu tú” Với truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân không chỉ có giá trị về phương diện nội dung mà còn có giá trị trên phương diện nghệ thuật Cách xây dựng tình huống truyện độc đáo.Thủ pháp đối lập được sử dụng triệt để: giữa người tử tù và viên quản ngục,đặc biệt là trong cảnh cho chữ cuối thiên truyện.Tác giả đã sử dụng ngôn ngữ góc cạnh,giàu tính tạo hình để dựng lên những hành động,lời nói,khung cảnh mang đậm nét cổ xưa Tất cả đã tạo nên một tác phẩm “vượt lên trên mọi bờ cõi và giới hạn” trường tồn mãi với thời gian,neo đậu trong lòng bạn đọc hôm nay
Nguyễn Tuân luôn hướng ngòi bút của mình về cái đẹp đúng như Waldo Emasson cho rằng: “Yêu cái đẹp là thưởng thức.Tạo ra cái đẹp là nghệ thuật.Nhưng biết trân trọng cái đẹp mới là người nghệ sĩ chân chính”.Tác phẩm “Chữ người tử tù” trở thành một trong những nén tâm hương nguyện cầu cho cái đẹp cổ truyền Việt Nam”.Qua hình tượng nhân vật Huấn Cao đã khơi gợi được nơi bạn đọc triết lý nhân sinh sâu sắc
đó là niềm tin về lẽ : Cái đẹp sẽ chiến thắng cái xấu cái ác dù ở trong môi trường nào
đi chăng nữa, chỉ cần mỗi người chúng ta giữ vững cho mình cái thiên lương trong sạch,biết trân trọng cái Đẹp, biết hướng tới Chân-thiện-mỹ sẽ là con đường giúp ta đi đến cõi hoàn thiện