- Đặc điểm khu vực nghiên cứu - Đặc điểm sinh vật học cây Keo lưỡi liềm - Đánh giá ảnh hưởng của loại giá thể đến khả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm - Đánh giá ảnh hưởng của các công thức hom (chiều dài hom và diện tích lá) đến khả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm. - Một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý nhằm nâng cao khả năng tạo rễ giúp cây sinh trưởng phát triển tốt hơn 3.5. Phương pháp nghiên cứu
Trang 1PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, MỤC TÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng nghiên cứu
Tên phổ thông: Keo lưỡi liềm hay keo lá liềm, ở Thừa Thiên Huế thường gọi làKeo lưỡi mác
Tên khoa học : Acacia crassicarpa A cunn ex benth
Họ : Họ Đậu (Fabaceae)
Bộ : Bộ Đậu (Fabales)
3.2 Phạm vi nghiên cứu
3.2.1 Thời gian nghiên cứu
Đề tài được thực hiện từ ngày 02/01/2013 đến ngày 20/05/2013
3.2.2 Địa điêm nghiên cứu
Địa điểm tiến hành thí nghiệm là vườn ươm Công ty TNHH Nhà nước một thànhviên lâm nghiệp Phong Điền
3.3 Mục tiêu nghiên cứu
3.3.1 Mục tiêu chung
Xác định được chiều dài hom, diện tích lá và giá thể thích hợp của hom Keo lưỡiliềm phục vụ sản xuất giống cây hom trồng rừng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
3.3.2 Mục tiêu cụ thể
- Tìm hiểu đặc điểm sinh vật học, điều kiện sinh thái vùng trồng cây Keo lưỡi
liềm (Acacia crassicarpa) làm cơ sở cho địa điểm gây trồng.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của các công thức giá thể đến khả năng tạo rễ của cây
keo lưỡi liềm (Acacia crassicarpa) để xác định được giá thể giâm hom tốt nhất.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của các công thức hom (chiều dài hom và diện tích lá)
đến khả năng tạo rễ của cây Keo lưỡi liềm (Acacia crassicarpa) làm cơ sở xác định
công thức cắt hom tốt nhất
3.4 Nội dung nghiên cứu
- Đặc điểm khu vực nghiên cứu
- Đặc điểm sinh vật học cây Keo lưỡi liềm
- Đánh giá ảnh hưởng của loại giá thể đến khả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm
- Đánh giá ảnh hưởng của các công thức hom (chiều dài hom và diện tích lá) đếnkhả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm
Trang 2- Một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý nhằm nâng cao khả năng tạo rễgiúp cây sinh trưởng phát triển tốt hơn
3.5 Phương pháp nghiên cứu
3.5.1 Phương pháp thu thập số liệu
- Thu thập số liệu thứ cấp: là các thông tin được thu thập từ các văn bản phápluật, tài liệu thống kê tại các phòng ban, sách, báo và các thông tin trên internet, các đềtài nghiên cứu khoa học trước dây
- Thu thập số liệu sơ cấp bằng cách tiến hành điều tra hiện trường thông qua cácphương pháp phân tích đất, đo tính pH đất, quan sát trong quá trình tìm hiểu về giâmhom keo lai, cắt hom, giâm hom keo lưỡi liềm và mô hình đất nghiên cứu
3.5.2 Phương pháp tiến hành thí nghiệm và thu thập, xử lý số liệu
3.5.2.1 Nguồn giống và địa điểm bố trí thí nghiệm
* Địa điểm bố trí thí nghiệm:
- Vườn ươm khoa Lâm nghiệp - Trường Đại học Nông lâm Huế
Vườn ươm xung quanh được che bằng lưới sắt có chiều cao 2.5met, bên trongđược bố trí các luống giâm hom, giữa các luống cách nhau 0.5met làm đường đi lại.Luống giâm hom có dạng luống nổi cao 15centimet, rộng 1,2met Nền được trảimột lớp cát để thoát nước dễ dàng Xung quanh thành luống được có khung bằng bêtông cao 30centimet
Ở giữa các luống dọc theo chiều dài được bố trí các vòi phun sương tự động, cácvòi cao 40centimet đặt cách nhau 1m
Luống sử dụng để tiến hành thí nghiệm không che bóng
3.5.2.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể tới khả năng ra rễ và sinh khối của hom keo lưỡi liềm
* Bố trí thí nghiệm:
Trang 3Các loại giá thể dùng trong hom keo lưỡi liềm bao gồm: Đất tầng A dưới tánrừng, đất tầng A dưới tán ràng ràng, đất thổ cư, đất tầng B, đất cát pha, cát, than trấu,phân chuồng ủ hoai và supe lân Các loại đất được sàng lọc và ủ một thời gian ít nhất
Công thức 1 (CT1) : 100% đất tầng A dưới tán rừng
Công thức 2 (CT2) : 89% đất cát pha + 10% phân chuồng + 1% supe lân
Công thức 3 (CT3) : 40% đất tầng B + 30% cát + 30% than trấu
Công thức 4 (CT4) : 60% đất cát pha + 30% đất tầng A + 10% phân chuồng.Công thức 5 (CT5): 30% đất tầng B + 30% đất tầng A dưới tán ràng ràng + 40%đất tầng A có 33 bầu
Công thức 1 là loại giá thể được Công ty Lâm nghiệp Phong Điền sử dụng tronggiâm hom keo lai Loại giá thể thứ 2 được dùng để trồng cây phi lao phòng hộ chắngió chắn cát ven biển [6] Loại giá thể thứ 3 và thứ 4 lần lượt là công thức giá thể giâmhom bạch đàn và cây xoan chịu hạn [7] Công thức 5 là công thức tốt nhất trongnghiên cứu về giâm hom keo lưỡi liềm của Trần Thị Nhung [8]
Bảng 3.1: Sự phân bố các công thức giá thể trong thí nghiệm về các giá thể khác nhau.
Trang 4Đất sau khi lấy về được sàng bằng rổ có lỗ kích thước 0,5x1cm, không trộn phânsau đó ủ đất trong thời gian 7 ngày Đối với loại đất hỗn hợp thì xác định thành phầnbằng phương pháp cân
+ Vào bầu
Bầu bằng túi nilon có kích thước 7 x 12cm,loại bầu có đáy được xén gốc ở 2 đáy
để thoát nước Đất cho vào bầu sao cho không chặt và cũng không quá lỏng Bầu saukhi đóng được xếp theo từng công thức tại vườn ươm
+ Cách pha chế thuốc
- Dụng cụ: cân tiểu li, ống đong, lọ thủy tinh, đũa thủy tinh
- Hóa chất: IBA nguyên chất
- Phụ gia: cồn 900, bột tan
Phương pháp pha chế thuốc IBA dạng bột
- Xác định khối lượng hóa chất cần pha: 100gram
- Xác định khối lượng bột tan
- Xác định mIBA nguyên chất theo công thức sau:
tan
1, 000, 000
IBA ppM
m C
+
+ Kỹ thuật thu hái hom
- Dụng cụ: Kéo bấm cành, kéo cắt hom, xô, chậu
- Kỹ thuật chọn hom: Công tác chọn hom là rất quan trọng quyết định đến thànhcông hay thất bại của việc giâm hom Hom trong thí nghiệm được lấy ở vườn hom nênkhông cần chon cây mẹ, trước khi lấy hom khoảng 30 đến 45 ngày cần trẻ hóa vườnhom, bón phân cho cây mẹ Trên cây mẹ chọn những cây bánh tẻ, mập, không congqueo, mọc trực tiếp từ thân mẹ ra, cành có nhiều mắt Hom càng mập chất dinh dưỡng
dự trữ càng nhiều, sẽ là nguồn cung cấp năng lượng cho hom ra rễ, ra lá và giúp chohom sinh trưởng ở giai đoạn đầu được tốt, tỷ lệ sống cao
- Thời điểm, cách lấy và xử lý hom
Cắt cành lấy hom phải tiến hành vào buổi sáng sớm, lúc trời còn dịu mát hoặcvào những ngày trời râm mát Cành đã được cắt được bảo vệ nơi râm mát hoặc ngâmgốc cành vào nước Nếu lấy hom xa vườn giâm hom khi vận chuyển tránh không đểhom xây xước, dập nát Trên đường vận chuyển phải bọc bao tải ướt tưới thêm nướcthường xuyên, theo kinh nghiệm thì không ngâm hom vào nước khi vận chuyển vì nhưvậy sẽ làm cho hom bị xâm tỉ lệ sống của hom thấp
Trang 5Khi cắt hom phải dùng kéo thật sắc, vết cắt ngọt, không làm xây xước, dập nát hom.Vết cắt hom có thể cắt bằng hoặc cắt vát hình móng lợn Cắt vát móng lợn thì tiết diện mặtcắt lớn, tiếp xúc với đất được nhiều, tạo điều kiện cho quá trình hút nước tốt hơn.
Công thức cắt hom với chiều dài hom 14–16cm, mỗi hom gồm 2–4 lá và cắt bớtmột phần diện tích phiến lá để hạn chế thoát hơi nước Cắt sát cuống lá và chừa 2 -3chồi ngủ Loại bỏ cặp lá cuối cùng, vết cắt cách mắt 1–2mm
Hom đã được cắt ngâm ngay vào dung dịch Benlate nồng độ 0.15% trong 1giờ.Sau dó vớt ra rửa sạch Benlate để chấm vào thuốc IBA và cấy ngay vào luống giâmhoặc giữ hom có phủ khăn ẩm để không bị mất nước
Hom cắt lần nào phải cấy ngay lần ấy, không để hom qua đêm Hom được cấytrực tiếp vào bầu đất
+ Tiến hành giâm hom
Trước 30 phút khi giâm hom thì tưới đẫm nước sạch để rửa trôi thuốc Benlatetrong đất Đồng thời có tác dụng nén chặt đất và có độ ẩm
Đầu tiên nhúng phần đuôi hom khoảng 7mm vào thuốc kích thích sinh trưởngIBA 200ppm sau 7 – 10 phút dùng que có kích thước lớn hơn đường kính hom mộtchút, chọc lỗ giữa bầu sâu 2 – 3 cm Sau đó cắm hom đã xử lý thuốc vào rồi dùng haingón tay trỏ ấn nhẹ đất hoặc cát xung quanh gốc hom cho chặt Chú ý tuyệt đối tránhlàm hom bị xây xước, gãy ngọn
+ Chăm sóc hom giâm
Cây hom sau khi giâm rất cần nước và dễ bị nấm Do đó phải tưới nước và phunthuốc định kỳ để diệt nấm bằng dung dịch Benlate 0,15% Thường 10 ngày lần
Tưới ẩm cho hom bằng hệ thống vòi phun tự động Thời gian giữa hai lần phun
là 6-8 phút, thời gian mỗi lần phun từ 6-8 giây Duy trì độ ẩm trong khoảng 90 – 95%.Định kỳ 10 – 15 ngày xới xáo đất, phá váng 1 lần, nhổ sạch cỏ.Tùy điều kiệnthời tiết từng nơi mà có chế độ tưới thích hợp Sau khi hom được 1 tháng tuổi thì giảmchế độ tưới nước xuống còn 2 – 3 lần/ngày
* Thu thập số liệu
Quan sát chia thành c cấp với r mẫu Cần kiểm tra giả thiết Ho Các mẫu là thuần nhất.Kết quả quan sát được sắp xếp với r hàng ngang và c hàng dọc Sau 15 ngày giâmhom thì đếm tỷ lệ sống Từ ngày 15 trở đi theo dõi từng ngày để biết thời gian ra rễ,bắt đầu nhổ hom lên để quan sát rễ Trước khi nhổ lên quan sát rễ thì cần tưới đẫm 1lần để đất và cát mềm Khi nhổ hom lên cẩn thận để rễ không bị đứt Sau khi kiểm tra
Trang 6xong ta cắm hom lại và tưới đẫm 1 lần nữa Sau 120 ngày cây có thể xuất vườn thì nhổcây lên đo đếm rễ, cân sinh khối tươi và khô.
số lượng và chiều dài của rễ
Cân sinh khối tươi của hom: sau khi tiến hành đo đếm rễ thì rửa sạch cây hom, đểráo nước và cân sinh khối tươi của cây hom Cắt nhỏ cây hom ra đem sáy ở nhiệt độ
1050C trong 30 phút, sau đó đem cân lấy số liệu sinh khối khô
Chú ý: Trước khi nhổ cây lên phải tưới đẫm cho bầu mềm để nhổ cây không bịđứt rễ Khi nhổ cây phải nhẹ nhàng, nhổ từ từ tránh làm đứt rễ
* Xử lý số liệu
- Kết quả điều tra phỏng vấn được xử lý nội nghiệp theo phương pháp sử dụngtoán thống kê toán học
- Sử dụng các công thức toán học
- Sử dụng các phần mềm xử lý số liệu.phần mềm tính toán Excel
Hom giâm được xử lý thuốc IBA 200ppm và giâm vào các công thức giá thểkhác nhau nhằm tìm ra thành phần công thức giá thể nào cho tỷ lệ ra rễ và tạo sinhkhối cao nhất Áp dụng phương pháp so sánh mẫu về chất [9] mỗi dấu hiệu
Bảng 3.2: Sắp xếp kết quả thí nghiệm với r mẫu và 2 cấp chất lượng.
Trang 7C2.1 , C2.2 , C2.j C2.r là tần số quan sát ở cấp chất lượng c2 ứng với các mẫu 1, 2,
Ts
1 1 (1)Nếu giả thuyết Ho là đúng thì tầng số lý thuyết ứng với mẫu thứ i và cấp thứ jphải là:
l
t l n
2)(
2≤ với K = (r-1) x (c-1) bậc tự do thì giả thiết H
o được chấp nhậnr: Số công thức thí nghiệm
c: Cấp chất lượng
•Nếu Xn X
2 05
x x
x
n n
x1, x2 xn: Các giá trị số quan sát được
n: Số lượng cá thể có chỉ tiêu quan sát
+ Sử dụng phương pháp phân tích phương sai, để đánh giá sự sai khác giữa cácgiá trị bình quân của các công thức thí nghiệm So sánh các giá trị bình quân của cáccông thức theo tiêu chuẩn Duncal (d05)
Bảng 3.3: Mô hình phân tích phương sai
Trang 8Các cấp của nhân tố A Kết quả quan sát
1 1X là số trung bình của n trị số quan sát
- Biến động do nhân tố A gây nên
(6)
xi là trung bình cùa mỗi cấp nhân tố A
- Biến động của thí nghiệm: Do tính cộng được của biến động ta có thể tìm đượcbiến động của thí nghiệm như sau:
Bảng 3.4: Phân tích phương sai
Nguồn nhân biến động Tổng li sai bình phương Ftính F05
Biến động do nhân tố A VA
2 2
So sánh Ft với Flí thuyết (F05)
Trang 9Nếu Ft<F05: Sai khác giữa các giá trị trung bình của công thức thí nghiệm chưađáng tin cậy với độ tin cậy ≥ 95%.
Nếu Ft>F05: Sai khác giữa các giá trị trung bình của công thức thí nghiệm đángtin cậy với độ tin cậy ≥ 95%
- Tính sai số của thí nghiệm có đạt yêu cầu hay không.
x x
m
e= (9)
Đối với thí nghiệm sai số che phép nằm trong khoảng 5 - 10 %
Số liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học
Tính giới hạn sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa giữa 2 công thức ở mức xác xuất 5%
và vận dụng tiêu chuẩn t của phân bố tiêu chuẩn Student, với bậc tự do bằng bậc tự docủa phương sai ngẫu nhiên để đánh giá sự sai khác giữa từng giá trị trung bình ở cáccông thức đối chứng có ý nghĩa hay không
d05=t0.5×m ( m = SN L
2 / )Trong đó:
d05: Giới hạn sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ở mức xác xuất 95% (tức sai khác giảcác giá trị trung bình ≥ d05 mới có ý nghĩa)
t0.5: Giá trị tra bảng bảng phân phối xác xuất Student có bậc tự do bằng bậc tự
do của phương sai ngẫu nhiên khi
Các công thức được bố trí 1 lần lặp theo bảng sau:
Bảng 3.5: Bảng phân bố các công thức thí nghiệm trong công thức hom.
Trang 10+ Vào bầu
Bầu bằng túi nilon có kích thước 7 x 12cm,loại bầu có đáy được xén gốc ở 2 đáy
để thoát nước Đất cho vào bầu sao cho không chặt và cũng không quá lỏng Bầu saukhi đóng được xếp theo từng công thức tại vườn ươm
+ Cách pha chế thuốc: thuốc kích thích ra rễ được sử dụng ở thí nghiệm này là
IBA và được pha sẵn để sử dụng cho cả 2 thí nghiệm với nồng độ là 200ppm
+ Kỹ thuật thu hái hom
- Dụng cụ: Kéo bấm cành, kéo cắt hom, xô, chậu, thước
- Kỹ thuật chọn hom: Công tác chọn hom là rất quan trọng quyết định đến thànhcông hay thất bại của việc giâm hom Hom trong thí nghiệm được lấy ở vườn hom nênkhông cần chon cây mẹ, trước khi lấy hom khoảng 30 đến 45 ngày cần trẻ hóa vườnhom, bón phân cho cây mẹ Trên cây mẹ chọn những cây bánh tẻ, mập, không congqueo, mọc trực tiếp từ thân mẹ ra, cành có nhiều mắt Hom càng mập chất dinh dưỡng
dự trữ càng nhiều, sẽ là nguồn cung cấp năng lượng cho hom ra rễ, ra lá và giúp chohom sinh trưởng ở giai đoạn đầu được tốt, tỷ lệ sống cao
- Thời điểm, cách lấy và xử lý hom
Cắt cành lấy hom phải tiến hành vào buổi sáng sớm, lúc trời còn dịu mát hoặcvào những ngày trời râm mát Cành đã được cắt được bảo vệ nơi râm mát hoặc ngâmgốc cành vào nước Nếu lấy hom xa vườn giâm hom khi vận chuyển tránh không đểhom xây xước, dập nát Trên đường vận chuyển phải bọc bao tải ướt tưới thêm nước
Trang 11thường xuyên, theo kinh nghiệm thì không ngâm hom vào nước khi vận chuyển vì nhưvậy sẽ làm cho hom bị xâm tỉ lệ sống của hom thấp.
Khi cắt hom phải dùng kéo thật sắc, vết cắt ngọt, không làm xây xước, dập náthom Vết cắt hom có thể cắt bằng hoặc cắt vát hình móng lợn Cắt vát móng lợn thì tiếtdiện mặt cắt lớn, tiếp xúc với đất được nhiều, tạo điều kiện cho quá trình hút nước tốthơn
Công thức cắt hom như bảng 3.5, mỗi hom gồm 2–4 lá và cắt bớt một phần diệntích phiến lá như công thức thí nghiệm Cắt sát cuống lá và chừa 2 -3 chồi ngủ Loại
bỏ cặp lá cuối cùng, vết cắt cách mắt 1–2mm
Hom đã được cắt ngâm ngay vào dung dịch Benlate nồng độ 0.15% trong 1giờ.Sau dó vớt ra rửa sạch Benlate để chấm vào thuốc IBA và cấy ngay vào luống giâmhoặc giữ hom có phủ khăn ẩm để không bị mất nước
Hom cắt lần nào phải cấy ngay lần ấy, không để hom qua đêm Hom được cấytrực tiếp vào bầu đất
+ Tiến hành giâm hom
Trước 30 phút khi giâm hom thì tưới đẫm nước sạch để rửa trôi thuốc Benlatetrong đất Đồng thời có tác dụng nén chặt đất và có độ ẩm
Đầu tiên nhúng phần đuôi hom khoảng 7mm vào thuốc kích thích sinh trưởngIBA 200ppm sau 7 – 10 phút dùng que có kích thước lớn hơn đường kính hom mộtchút, chọc lỗ giữa bầu sâu 2 – 3 cm Sau đó cắm hom đã xử lý thuốc vào rồi dùng haingón tay trỏ ấn nhẹ đất hoặc cát xung quanh gốc hom cho chặt Chú ý tuyệt đối tránhlàm hom bị xây xước, gãy ngọn
+ Chăm sóc hom giâm
Cây hom sau khi giâm rất cần nước và dễ bị nấm Do đó phải tưới nước và phunthuốc định kỳ để diệt nấm bằng dung dịch Benlate 0,15% Thường 10 ngày lần
Tưới ẩm cho hom bằng hệ thống vòi phun tự động Thời gian giữa hai lần phun
là 6-8 phút, thời gian mỗi lần phun từ 6-8 giây Duy trì độ ẩm trong khoảng 90 – 95%.Định kỳ 10 – 15 ngày xới xáo đất, phá váng 1 lần, nhổ sạch cỏ.Tùy điều kiệnthời tiết từng nơi mà có chế độ tưới thích hợp Sau khi hom được 1 tháng tuổi thì giảmchế độ tưới nước xuống còn 2 – 3 lần/ngày
* Thu thập số liệu
Sau 15 ngày giâm hom thì đếm tỷ lệ sống Từ ngày 15 trở đi theo dõi từng ngày
để biết thời gian ra rễ, bắt đầu nhổ hom lên để quan sát rễ Trước khi nhổ lên quan sát
Trang 12rễ thì cần tưới đẫm 1 lần để đất và cát mềm Khi nhổ hom lên cẩn thận để rễ không bịđứt Sau khi kiểm tra xong ta cắm hom lại và tưới đẫm 1 lần nữa Sau 120 ngày cây cóthể xuất vườn thì nhổ cây lên đo đếm rễ, cân sinh khối tươi và khô.
số lượng và chiều dài của rễ
Chú ý: Trước khi nhổ cây lên phải tưới đẫm cho bầu mềm để nhổ cây không bịđứt rễ Khi nhổ cây phải nhẹ nhàng, nhổ từ từ tránh làm đứt rễ
* Xử lý số liệu
- Kết quả điều tra phỏng vấn được xử lý nội nghiệp theo phương pháp sử dụngtoán thống kê toán học
- Sử dụng các công thức toán học
- Sử dụng các phần mềm xử lý số liệu.phần mềm tính toán Excel
Hom giâm được xử lý thuốc IBA 200ppm và giâm vào các công thức giá thểkhác nhau nhằm tìm ra thành phần công thức giá thể nào cho tỷ lệ ra rễ Áp dụngphương pháp so sánh mẫu về chất [9] mỗi dấu hiệu quan sát chia thành c cấp với rmẫu Cần kiểm tra giả thiết Ho Các mẫu là thuần nhất
Kết quả quan sát được sắp xếp với r hàng ngang và c hàng dọc
Bảng 3.6: Sắp xếp kết quả thí nghiệm với r mẫu và 2 cấp chất lượng.
Công thức Cấp
C1.1, C1.2, C1.j…C1.r là tần số qua sát ở cấp chất lượng C1 ứng với các mẫu 1, 2,j r
C2.1 , C2.2 , C2.j C2.r là tần số quan sát ở cấp chất lượng c2 ứng với các mẫu 1, 2,
j r
Tai: là tổng tần số quan sát ở cấp chất lượng i
