Báo Cáo Thuỷ Sinh Đại Cương Đề Tài Sự Thay Đổi Nước Thượng Nguồn Sông Mekong. Bảo Tồn Cá Heo Ở Sông Mekong Thách Thức Phức Tạp Của Việc Cạnh Tranh Lợi Ích

MÔN THUỶ SINH ĐẠI CƯƠNG MÔN THUỶ SINH ĐẠI CƯƠNG ĐỀ TÀI SỰ THAY ĐỔI NƯỚC THƯỢNG NGUỒN SÔNG MEKONG BẢO TỒN CÁ HEO Ở SÔNG MEKONG THÁCH THỨC PHỨC TẠP CỦA VIỆC CẠNH TRANH LỢI ÍCH SỰ THAY ĐỔI MÔI TRƯỜNG NƯỚ[.]

MÔN

THUỶ SINH ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI

SỰ THAY ĐỔI NƯỚC THƯỢNG NGUỒN SÔNG MEKONG.

BẢO TỒN CÁ HEO Ở SÔNG MEKONG: THÁCH THỨC PHỨC TẠP CỦA VIỆC CẠNH TRANH LỢI ÍCH

SỰ THAY ĐỔI MÔI TRƯỜNG NƯỚC THƯỢNG NGUỒN SÔNG MEKONG

Giới thiệu về môi trường sinh lý và phân tích thay đổi môi trường lưu vực sông Mê Kông, tập trung chủ yếu vào phần trong tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Những thay đổi nhanh chóng và mạnh mẽ trong dòng nước đang xảy ra do một loạt các

chương trình phát triển bao gồm Chương trình Phát triển Đại Tây, Chương trình hợp tác kinh

tế tiểu khu vực lớn hơn (GMS) và sự phát triển của Khu thương mại tự do Trung Quốc-Asean.

Phát triển thuỷ điện

Sự thay đổi lâu dài

Sự thay đổi đa thời gian Ảnh hưởng sự phát triển của thuỷ điện

III Xói mòn và trầm tích:

IV Chất lượng nước:

Xói mòn đất

Phản ứng trầm tích đối với phát triển thủy điện

Xu hướng

Ảnh hưởng của việc xây dựng đập

I- Tổng quát:

1.1 Tổng quan chung

Nguồn ảnh: https://en.wikipedia.org/wiki/Mekong

1.2 Địa hình:

95% lưu vực sông MeKong là miền núi thuộc hệ thống

dãy Hengduanshan

⇒ Môi trường đặc trưng là sườn dốc,

địa chất không ổn định, đất bị xói mòn

Bảng: Đặc trưng các kênh chảy chính thượng nguồn sông MeKong Nguồn ảnh:

https://www.mrcmekong.org/about/mekong-basin/geography/

1.3 Khí hậu:

Thay đổi từ Bắc xuống Nam

Từ vùng khí hậu cao nguyên phía Bắc đến ôn đới,

cận nhiệt đới và nhiệt đới ở biên giới Lào

Do chịu ảnh hưởng 2 đợt gió mùa:

● Gió mùa Tây Nam

● Gió mùa Đông Bắc

Nguồn ảnh: 2009 Mekong biophysic.

1.4 Tài nguyên nước:

Là lưu vực giàu tài nguyên nước

● Thứ nhất, đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế

và xã hội trong khu vực lưu vực

● Thứ hai, giảm các thảm họa liên quan đến nước,

trong tự nhiên và nhân tạo

● Cuối cùng, duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái sông

Các dự án xây dựng để sử dụng nước ở thượng nguồn

sông Mê Kông chủ yếu tập trung vào thuỷ lợi và có thể

được chia thành hai loại, dự án lưu trữ và dự án bơm với

nhiều quy mô khác nhau Bảng: Phân phối và tiêu thụ nguồn nước tại thượng nguồn sông MeKong

1.5 Phát triển thuỷ điện:

Sông MeKong có nguồn tài nguyên thủy điện dồi dào chủ yếu tập trung ở Trung Quốc, Lào và Campuchia.

Trong 10 năm qua, những lo ngại về ảnh hưởng của các đập thủy điện lớn ở thượng nguồn sông Mê Kông và dòng chảy liên quan của chúng đối với các hệ thống sinh thái và xã hội dọc theo dòng sông ở

hạ lưu đã trở thành tâm điểm của nhiều cuộc tranh luận sôi nổi.

Các yếu tố chính góp phần vào sự hiểu lầm là:

1 Thiếu dữ liệu, phân tích đầy đủ

2 Thiếu tiêu chuẩn hóa các nguồn dữ liệu giữa các nước ven sông

3 Chuyển thông tin bất đối xứng giữa thượng nguồn và hạ lưu sông Mê Kông, và giữa các nước ven sông

4 Sự vắng mặt của các cơ chế đối thoại ngược dòng-hạ lưu đa cấp.

1.6 Dữ liệu và giải pháp:

II Đặc điểm địa thuỷ văn

0 4

Ảnh hưởng phát triển thuỷ điện

0 5

2.1 Hệ thống sông và dòng chảy

Dòng chảy ở thượng nguồn chủ yếu từ mưa, nước ngầm, nước tan chảy từ băng, tuyết

2.2 Phân phối dòng chảy

Biến thể không gian:

Lưu lượng sông ở lưu vực sông Lan Thương-Mekong tăng đáng kể từ Bắc vào Nam, với sự khác biệt lớn về khu vực

Bờ trái (dốc hướng gió) có dòng chảy vào lớn hơn nhiều so với bờ phải

Trong khu vực hẻm núi, về phía đáy thung lũng, dòng chảy bề mặt và lượng mưa thấp hơn vì những ngọn núi cao

Biến thể thời gian

Có sự khác biệt trong sự phân bố thời gian của dòng chảy giữa thượng nguồn và hạ lưu, chia thành hai bộ phận, dựa trên các điều kiện địa chất thủy văn khác nhau

Sự thay đổi của dòng chảy trong lưu vực là ổn định từ năm này sang năm khác trong điều kiện tự nhiên

2.3 Dòng chảy và mực nước

Dòng chảy bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: khí hậu gió mùa, địa hình hẻm núi dọc và các hoạt động của con người trên núi

Tác động của các yếu tố này khác nhau về thời gian và không gian

⇒ Những thay đổi trong dòng chảy và mực nước được kiểm soát bởi các yếu tố tự nhiên, sự xáo trộn việc xây dựng đập thác và các hoạt động trong dòng chính

2.4 Mực nước trong dòng chính

Sự thay đổi lâu dài:

Sự thay đổi đa thời gian:

2.5 Ảnh hưởng phát triển thuỷ điện

Khi việc xây dựng con đập Manwan, việc phát triển đập

là yếu tố ảnh hưởng đến dòng chảy và mực nước ở dòng chảy thượng nguồn sông Mê Kông (Li và cộng sự, 2006).

Trong quá trình xây dựng đập, sự khác biệt trong phân

bổ dòng chảy hàng tháng đã trở nên rõ ràng (Hình 14.7B) Việc xây dựng con đập có ảnh hưởng đến ⇒ việc phân bổ khối lượng dòng chảy hàng tháng tại địa điểm bên dưới đập Manwan.

3.2 Phản ứng trầm tích đối với phát triển thuỷ điện

Trầm tích ở hạ lưu sông Mê Kông được vận chuyển từ thượng nguồn sông Mê Kông chiếm gần một nửa tổng tải trọng hàng năm là 15-17 triệu tấn, thượng nguồn sông Mê Kông chỉ đóng góp khoảng 16% lưu lượng

Dòng thác của các con đập ở thượng nguồn sông Mê Kông làm giảm đầu vào trầm tích ở hạ lưu

⇒ Đe dọa sản xuất thủy sản của các nước ven sông, đẩy nhanh quá trình xói mòn bờ biển và gây nguy hiểm cho an ninh sinh thái và phát triển bền vững của các cộng đồng hạ lưu (Gupta và cộng sự, 2002; Mạng lưới sông quốc tế, 2002a, b; Kummu và cộng sự, 2004)

IV Chất lượng nước

4.1 Xu hướng

Chất lượng nước của dòng chính ở thượng nguồn thượng nguồn sông Mê Kông phần lớn vẫn ở trạng thái tự nhiên do dân số ít

và lượng nước tương đối dồi dào

Nạn phá rừng và độ dốc không ổn định đã gây ra hiện tượng xói mòn đất nghiêm trọng ở dòng giữa và dưới của lưu vực

⇒ Gây ra sự gia tăng mạnh của trầm tích lơ lửng Nitơ và phosphorus tăng lên khi tải lượng phù sa tăng, làm xấu đi chất lượng nước

⇒ Các chất ô nhiễm chính là hữu cơ, nitơ và phốt pho Chúng chủ yếu đến từ các nhánh sông

Ô nhiễm nước liên quan sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế Xói mòn đất cũng làm ô nhiễm nước

4.2 Ảnh hưởng của việc xây dựng đập

Mực nước và khối lượng xả thải, các nước hạ lưu sông

Mê Kông và các tổ chức liên ngành cũng đang ngày càng chú ý đến tác động của các đập trên sông Mê Kông đối với chất lượng nước

Tác động của chất lượng nước đối với vùng hạ lưu của thượng nguồn sông Mê Kông nhỏ, chất lượng nước có xu hướng duy trì ổn định

CHƯƠNG 15: BẢO TỒN CÁ HEO Ở

SÔNG MEKONG:

THÁCH THỨC PHỨC TẠP CỦA VIỆC

CẠNH TRANH LỢI ÍCH

0 3

0 2 0

4

0 5

06, 07

Phức tạp kinh tế,chính trị,xã hội của bảo tồn cá heo sông Mê kông

Tiềm năng bảo tồn bền vững

Kết Luận và Khuyến nghị

GIỚI

THIỆU

Bản đồ thể hiện khu vực nghiên cứu của hạ lưu sông Mê Kông

Có năm quần thể cá heo Irrawaddy nước ngọt Ba quần thể xuất hiện trong các hệ thống sông lớn của châu Á:

(1) Mahakam của Kalimantan, Indonesia (2) Ayeyarwady của Myanmar,

(3) Miền nam Lào (sau đây gọi tắt là Lào),Campuchia và Việt Nam

Hai quần thể xuất hiện trong các hồ nước

lợ / nước ngọt:

(1) quần thể hồ Songkhla ở Thái Lan,

(2) hồ Chilka ở Ấn Độ Cá heo Irrawaddy cũng được cho là xuất hiện ở vùng biển ven biển Úc.

Giới thiêu sơ lược về cá heo Irrawaddy

Cá heo Irrawaddy ban đầu được mô tả là cá heo mõm ngắn tìm thấy ở

cửa sông Vishakhapatnam (Vizagapatam), dọc theo bờ biển phía đông

của Ấn Độ, vào năm 1852 bởi người Anh Sir Richard Owen (Owen,

1866) Loài cá heo nhỏ, khác thường này đạt chiều dài 2,75 m, có màu

xám đồng nhất với bụng trắng, trán tròn, vây lưng nhỏ và chân chèo lớn

không cân xứng Cá heo Irrawaddy là một loài cá heo nước ngọt tùy ý

(tức là, nó sinh sống ở cả vùng nước ngọt và biển) và phải chịu các mối

đe dọa ngày càng tăng do con người gây ra do sự phụ thuộc của nó vào

môi trường sống ven sông và ven biển Cá heo Irrawaddy rất dễ bị ảnh

hưởng bởi các tác động của con người do sự xuất hiện của chúng trong

các quần thể nhỏ, biệt lập, thích sống trong môi trường nghiêm ngặt, độ

tin cậy của địa điểm cao rõ ràng, tốc độ trưởng thành chậm (7-9 năm),

khoảng thời gian đẻ dài (2-3 năm) và quan trọng nhất là sự gần gũi của

chúng với các hoạt động của con người trong hệ sinh thái nước ngọt.

Giới thiêu sơ lược về cá heo Irrawaddy

TÌNH TRẠNG CÁ HEO

1 LÀO VÀ CAMPUCHIA

TÌNH TRẠNG CÁ HEO

2 VIỆT NAM

Loài này được xem như là cá heo nước ngọt

của sông Mekong Cá Nược xuất hiện tại thủy

lưu đồng bằng sông Cửu Long nước ta được

gọi dưới tên cá nược Minh Hải, khi ngoi lên

mặt nước chúng phát ra âm thanh "nược" vì

vậy người dân Nam Bộ quen gọi là cá nược

Hiện nay, do ảnh hưởng của chiến tranh và

nạn săn bắt trái phép nên cá nược tuyệt chủng

tại nước ngọt Việt Nam.

của quần thể cá heo sông

Mekong

Khảo sát phân bố và

các mô hình cá heo

khác nhau

Nhận dạng ảnh là một trong những kỹ thuật chính được

sử dụng để ước tính sự phong phú của cá heo Irrawaddy

ở sông Mê Kông Ví dụ về những bức ảnh chất lượng tuyệt vời của hai con cá heo nổi tiếng; KA05 Rags (trên)

và CH01 Chiteal (dưới cùng), được sử dụng trong phân tích chụp lại

DỰ ÁN BẢO TỒN

CÁ HEO

Có 2 ý nghĩa chính của cấu trúc xã hội:

- Thứ nhất, điều quan trọng là các nỗ lực bảo tồn hiệu quả trên thực địa phải tập trung vào từng quần thể.

- Thứ hai, các chương trình di dời để tái định cư các khu vực quan trọng có

lẽ không phải là một lựa chọn bảo tồn khả thi.

của quần thể cá heo sông

Mekong

Khảo sát phân bố và

các mô hình cá heo

khác nhau

Thu hồi xác cá heo trên hạ

lưu sông Mekong và xác

định nguyên nhân tử vong

DỰ ÁN BẢO TỒN

CÁ HEO

3.1.5 Kiến thức và nhận thức địa phương

- Qua cuộc phỏng vấn 497 ngư dân đã cho thấy sự suy giảm lớn về sự xuất hiện của cá heo và sự phong phú trên hầu hết các dòng sông

- Sự kiện đầu tiên vào năm 1950, gây ra bởi một chủ sở hữu lô cá ở Tonle Sap

- Ngay sau thời kỳ Chiến tranh Việt Nam (chế độ Pol Pot), có lẽ là nguyên nhân dẫn đến sự sụt giảm lớn về số lượng

cá heo

(2) Nâng cao nhận thức cộng đồng về các nỗ lực bảo tồn

cá heo thông qua các hội thảo, sản xuất áp phích, tờ rơi thông tin và sách tô màu cá heo Mekong;

(3) Tăng cường thực thi các quy định hiện hành về nghề

cá thông qua việc cung cấp thuyền, động cơ và công tác phí cho mỗi văn phòng thủy sản địa phương;

(4) Khởi xướng Dự án Phát triển Bảo tồn Tổng hợp (ICDP)

có tên "Cá heo để phát triển;

(5) Xây dựng Kế hoạch Quản lý và Bảo tồn Cá heo MeKong.

3.2.1 Cá heo để phát

triển ICDP

Dolphins for Development ICDP nhằm mục đích cung cấp những lợi ích cho cộng đồng địa phương để đổi lấy sự hợp tác của họ với các nỗ lực bảo tồn Các hợp phần dự án bao gồm

(1) phát triển nông thôn và đa dạng hóa sinh kế; (2) quản lý du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng hiện có;

(3) giáo dục và nâng cao nhận thức; và (4) tăng cường mối quan hệ với các bên liên quan

Dự án Dolphins for Development đầu tiên

được khởi xướng tại Làng Kampi (liền kề với Kampi Pool) vào tháng 4 năm 2004

1

4.

3

4 SỰ PHỨC TẠP VỀ KINH TẾ, CHÍNH TRỊ VÀ XÃ HỘI CỦA BẢO

TỒN CÁ HEO SÔNG MEKONG

4.

4

4.

2

Tiến bộ ban đầu với việc bảo

tồn cá heo ở sông Mê Kông Những phát triển gần đây

Mối quan tâm bảo tồn quy

mô lớn (xây dựng đập, các chất gây ô nhiễm và gây bệnh)

Du lịch ngắm cá heo: Một

nghiên cứu điển hình về lợi

ích kinh tế ảnh hưởng đến bảo

tồn

5 TIỀM NĂNG BẢO TỒN BỀN VỮNG

Tính bền vững

Các chỉ số bền vững

Sinh thái Quản lý Xã hội Kinh tế

Hành vi của cá thể với tàu du lịch

và nhà điều hành

Sắp xếp phù hợp với giá trị

xã hội

Cơ hội thương mại cho dân làng

6 Kết Luận

Cá heo Irrawaddy nước ngọt là một

loài động vật có xương sống khổng

lồ, phân bố dọc theo các hệ sinh thái

sông quan trọng Những loài như

vậy có tiềm năng trở thành loài

hàng đầu hiệu quả cho các sáng

kiến bảo tồn đa dạng sinh học nước

ngọt và mang lại lợi ích cho các loài

động thực vật ven sông khác và các

cộng đồng sinh hoạt địa phương

Một con cá heo Irrawaddy từ Hồ bơi Kampi, tỉnh Kratie,

sông Mekong

7 Khuyến

Nghị

Tiếp tục và mở rộng chương trình phục hồi thân thịt, để đảm bảo bác sĩ thú y có trình độ kiểm tra tất cả các xác chết để (1) xác định nguyên nhân tử vong; (2) kiểm tra các mẫu mô để tìm các chất gây ô nhiễm và bệnh tật; và (3) thu thập các mẫu có liên quan để phân tích lịch sử cuộc sống.

Bắt đầu các cuộc thảo luận và hợp tác ngay lập tức với cộng đồng địa phương và các bên liên quan để tìm ra giải pháp bền vững cho các vướng mắc lưới mang và bảo tồn trữ lượng cá trên sông

Đánh giá lại lệnh cấm toàn bộ đoạn sông dài 190 km thay vào đó hãy tập trung nỗ lực bảo tồn và phát triển môi trường sống của cá heo trong mùa khô.

Tiến hành nghiên cứu về tác động của du lịch ngắm cá heo, đối với cá heo trên sông và bắt đầu quản lý theo yêu cầu Tiến hành đánh giá độc lập về bảo tồn cá heo và các hoạt động đa dạng hóa sinh kế Tiếp tục theo dõi lâu dài dành riêng cho quần thể cá heo, tốt nhất là thông qua nhận dạng ảnh.

Khuyến khích tất cả các bên liên quan (đặc biệt là các quan chức chính phủ cấp cao), bày tỏ quan ngại đáng kể về kế hoạch xây dựng bất kỳ con đập nào trên sông Mekong chính thống.

Tài liệu tham khảo:

“Chân thành cảm ơn thầy, cô, anh, chị và các bạn

đã lắng nghe phần trình bày”

-Nhóm