Truyên của người viết trẻ ở thành phố hồ chí minh thế kỉ xxi từ góc nhìn phê bình sinh thái công trình nghiên cứu khoa học sinh viên giải khuyến khích cấp trường

Ngày càng nhiều nhà phê bình tiếp cận các tác phẩm thông qua lý thuyết phê bình sinh thái và thực tế rằng sự đa dạng về văn hóa trong các tác phẩm văn học có sự ảnh hưởng bởi vấn đề về m

[Type here]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA VĂN HỌC

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN CẤP

TRƯỜNG NĂM 2018

thế kỷ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Phương Thúy

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài : Truyện của người viết trẻ ở TP.HCM

thế kỷ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái

Tp Hồ Chí Minh, 5/2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

2.1 Phê bình sinh thái ở ngoài nước 5

2.2 Phê bình sinh thái ở trong nước 6

2.3 Truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI 9

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi đề tài 10

4 Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu 10

5 Phương pháp nghiên cứu 10

6 Kết cấu đề tài 11

CHƯƠNG 1: PHÊ BÌNH SINH THÁI VÀ NGƯỜI VIẾT TRẺ Ở TPHCM

THẾ KỈ XXI Error! Bookmark not defined 1.1 Phê bình sinh thái 13

1.1.1 Từ tư duy sinh thái 13

1.1.2 Đến phê bình sinh thái 18

1.2 Khả năng ứng dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI 22

1.2.1 Khái niệm người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI 26

1.2.2 Khả năng ứng dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI Error! Bookmark not defined 1.3 Bộ phận văn học trẻ TPHCM TK XXI 30

1.3.1 Văn học thị trường 31

1.3.2 Văn học nghệ thuật 33

1.4 Không gian sáng tạo của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI 26

CHƯƠNG 2: NHẬN THỨC SINH THÁI TRONG TRUYỆN CỦA

NGƯỜI VIẾT TRẺ Ở TPHCM TK XXI 45

2.1 Nhận thức sinh thái là gì? 45

2.2 Cảm xúc trước sự mất mát của thiên nhiên 46

2.2.1 Nuối tiếc trước sự mất mát của thiên nhiên 47

2.2.2 Ám ảnh đô thị hoá đồng nghĩa với tha hoá trong đời sống 50

2.3 Chủ động tìm sự cân bằng, hoà hợp giữa con người và thế giới tự nhiên 60

2.4 Hành động bảo vệ môi trường trong truyện của người viết trẻ 65

2.4.1 Phê phán những hoạt động có ảnh hưởng tiêu cực đến thế giới xung quanh 66

2.4.2 Lời kêu gọi bảo vệ môi trường trực tiếp thông qua tác phẩm 69

CHƯƠNG 3: CẢM THỨC SINH THÁI TRONG TRUYỆN NGƯỜI VIẾT TRẺ Ở TPHCM THẾ KỈ XXI 74

3.1 Cảm thức sinh thái là gì? 74

3.2 Thiên nhiên cứu rỗi tâm hồn con người 75

3.3 Thiên nhiên như là giá trị thẩm mỹ luôn được hướng đến 81

3.4 Thiên nhiên song hành với cảm xúc con người 89

Kết luận 96

Tài liệu tham khảo 98

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, khi cuộc sống vật chất ở nước ta đã khá ấm no và đầy đủ thì con

người ngày càng đòi hỏi về tinh thần để có thể thỏa mãn các nhu cầu của cá nhân Trong đó, văn học là một món ăn tinh thần không thể thiếu cho con người vừa có thể giúp mọi người giải trí Ở đó, không ít những người viết trẻ ở TP.HCM thế kỉ XXI đang ảnh hưởng trực tiếp đến nền văn học đương đại trong nước Văn học của

họ đã có tác động không nhỏ đến đời sống của một bộ phận bạn đọc nước nhà, đặc biệt là giới trẻ

Vào thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa, không gian sống của con người dần bị thu hẹp bởi những vách tường cao ngăn cách, thiên nhiên cây cối cũng trở nên ít dần đi mà thay vào đó là những tòa cao ốc và đường sá phẳng lớp nhựa đường Con người ngày càng quan ngại sâu sắc về việc mất cân bằng sinh thái và luôn truyền bá tư tưởng bảo vệ môi trường Nhưng vấn đề là những người trẻ sống

ở không gian đô thị có tư tưởng cân bằng sinh thái, mong muốn gần gũi thiên nhiên hay đơn giản họ chỉ quan tâm đến nội tâm cá nhân, đời sống của con người vốn ảnh hưởng từ môi trường đô thị tất bật thì đây vẫn là một dấu chấm hỏi

Vấn đề về sinh thái là vô cùng quan trọng khi những nghiên cứu của thế giới gần đây đưa ra những số liệu đáng tin cậy về việc môi trường thiên nhiên đang dần

bị phá hủy nặng nề bởi bàn tay của con người Chính vì thế, việc đề cao ý thức cá nhân trong vấn đề bảo vệ môi trường luôn được đặt lên hàng đầu Đối với những người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI, khi họ được sinh ra trong môi trường dần vắng bóng tự nhiên và đề cao cơm áo gạo tiền thì liệu trong tư tưởng của họ có quan tâm nhiều đến vấn đề sinh thái hay không?

Để trả lời cho câu hỏi này, bài nghiên cứu của chúng tôi sẽ đi sâu vào tìm hiểu vấn đề “Truyện của người viết trẻ ở TP.HCM thế kỷ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái” nhằm làm rõ hơn tư tưởng của người viết trẻ đối với vấn đề môi trường Thông qua nghiên cứu các tác phẩm của người viết trẻ mà những người viết trẻ này đang là đại diện cho một lớp thế hệ trẻ ở TP.HCM, chúng ta cũng thấy được tư tưởng của những người trẻ đang sống tại thành phố Hồ Chí Minh Điều này giúp cho việc đánh giá lại nhận thức về mối quan tâm đến môi trường sống cũng như việc nghiên cứu đề tài sẽ đóng góp thêm một chút công sức vào tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Văn học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Sơ lược tình hình nghiên cứu:

2.1 Phê bình sinh thái ở ngoài nước

Ở phương Tây, phê bình sinh thái ra đời từ thập niên 60-70 nên thành tựu phê bình sinh thái khá đa dạng Nổi bật như bài nghiên cứu về sinh thái

Ecocriticism: Natural World In The Literary Viewfinder của Serpil Oppermann Tác

giả đã nhận định mối tương quan giữa phê bình sinh thái với các nhà phê bình Khái niệm phê bình sinh thái và chủ đề về sinh thái đã đóng góp nhiều cho quá trình nghiên cứu văn học, đặc biệt là trong tiểu thuyết đương đại Ngày càng nhiều nhà phê bình tiếp cận các tác phẩm thông qua lý thuyết phê bình sinh thái và thực tế rằng sự đa dạng về văn hóa trong các tác phẩm văn học có sự ảnh hưởng bởi vấn đề

về môi trường Lý thuyết phê bình sinh thái sẽ tạo cảm hứng cho các nhà phê bình, giúp cho họ đặt tự nhiên vào trong ống kính văn học của mình

Julia Pease cũng có một bài thuyết trình về Ecocriticism Theory, bài viết này

cung cấp về lý thuyết và giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về phê bình sinh thái Tác giả định nghĩa thuật ngữ “phê bình sinh thái”, bàn về nguồn gốc và một số nguyên tắc quan trọng của phê bình sinh thái Đồng thời, tác giả cũng cung cấp cho chúng tôi một cái nhìn tổng quan về sự phát triển của lý thuyết phê bình sinh thái trong tiến trình văn học phương Tây Tác giả cũng điểm qua một vài tác phẩm của các nhà văn

mang nhiều biểu hiện, yếu tố của tự nhiên như Mùa hè trên hồ - Margaret Fuller,

Thiên nhiên - Ralph Waldo Emerson, Walden – Henry David Thoreau

Bài viết EcoCriticism Theory in Literature: Introduction & Analysis của

Alok Mishra, tác giả đã giới thiệu và định nghĩa về thuật ngữ phê bình sinh thái Ông cho rằng phê bình sinh thái là “nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn học và môi trường tự nhiên” và nó như là một lý thuyết văn học Phê bình sinh thái đưa ra vai trò của tự nhiên, sự biểu hiện của tự nhiên và các yếu tố của tự nhiên trong các tác phẩm văn học Đồng thời, tác giả cũng định hướng sinh thái hay nói cách khác là miêu tả một nhà phê bình sinh thái phải làm gì để tiếp cận tác phẩm văn học dưới góc nhìn của phê bình sinh thái Bài viết này thực sự rất giúp ích cho chúng tôi để

có thể tiếp cận truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI một cách hiệu quả nhất thông qua phương pháp nghiên cứu phê bình sinh thái

Lý thuyết phê bình sinh thái đã được vận dụng rất nhiều vào nền văn học của thế giới Kumari Shikha đã vận dụng nó vào trong tiểu thuyết Ấn Độ với công trình

nghiên cứu Ecocriticism in Indian Fiction Tác giả cho rằng đất nước Ấn Độ là một

đất nước đa dạng về hệ sinh thái nhưng theo thời gian sự gia tăng dân số nhanh

chóng và sự dè dặt của nhân loại gắn liền với sự tàn phá hệ sinh thái này Văn học không thể không bị ảnh hưởng bởi sự cạn kiệt nguồn tài nguyên và vấn đề sinh thái trong các tác phẩm văn học là một điều cần chú ý Sau khi giới thiệu về phê bình sinh thái và áp dụng lý thuyết này vào tiểu thuyết Ấn Độ, tác giả đã nhận định rằng các nhà phê bình Ấn Độ đã bắt đầu chú ý đến phê bình sinh thái cũng như là các nhà văn đã ý thức về vấn đề sinh thái trong các tác phẩm của mình Phương pháp phê bình sinh thái làm thay đổi quan niệm, tư duy của các nhà phê bình từ tập trung vào mối quan hệ xã hội thì nay đã chuyển hướng sang tập trung vào mối quan hệ tự nhiên và văn hóa Đồng thời, tác giả cũng khẳng định ngay từ đầu, các nhà văn Ấn

Độ cũng đã tỏ ra quan tâm đến thiên nhiên, văn hóa và quan cảnh như chủ đề về thiên tai của nhà văn Bhabani Bhattacharya và Kamla Markandya Ngày càng về sau, các nhà văn quan tâm và tập trung khai thác đề tài về sinh thái nhiều hơn và ngày càng nhiều tác phẩm mang yếu tố tự nhiên

Mita R Shah cũng đã có công trình nghiên cứu về thơ của Kalidasa dưới góc

nhìn phê bình sinh thái, Eco criticism in the poems of Kalidasa Thơ của Kalidasa

miêu tả hầu hết các vẻ đẹp của thiên nhiên, từ hoa cỏ, chim chóc, động vật cho đến

những bếp lửa, áng mây, tuyết trắng v…v…Raghuvamsha là tác phẩm sử thi nổi

tiếng nhất của ông, phản ánh phong cách thơ ca giàu kinh nghiệm và trưởng thành

của tác giả Bài thơ quan tâm nhiều đến vẻ đẹp của tự nhiên Trong Raghuvamsha,

hành trình của Rama từ Olanka đến Ayodhya mô tả vẻ đẹp sinh thái của miền nam

Ấn Độ ví như vẻ đẹp của rừng được miêu tả như sau “Gió thổi vào những dòng suối

và mang hương thơm của những bông hoa rực rỡ”[32] Các nhà phê bình đã thông

qua tác phẩm của Kalidasa để phản ánh mối nguy hiểm, đe dọa đến tự nhiên và gửi thông điệp gián tiếp nhằm tôn vinh và bảo vệ tự nhiên, đặc biệt là cây cối và động vật

Đây chỉ là một trong số tài liệu tham khảo về nghiên cứu phê bình sinh thái ngoài nước còn rất nhiều công trình và bài viết nghiên cứu khác có giá trị Các bài viết này cho thấy những bước đi khởi đầu trong công cuộc các nhà phê bình tìm hiểu mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên, văn hóa và con người Điều đó cũng cho chúng ta thấy khi lý thuyết về phê bình sinh thái ra đời, nó đã rất khó khăn trong việc được công nhận như là một lý thuyết văn học hợp pháp Tuy nhiên, vào thời điểm hiện tại, lý thuyết phê bình sinh thái đã được chấp nhận trên toàn thế giới và đang trong giai đoạn hoạt động sôi nổi nhất

2.2 Phê bình sinh thái ở trong nước

Phê bình sinh thái (ecocriticism) là một khuynh hướng nghiên cứu văn học mới được giới thiệu ở Việt Nam từ năm 1994 đến nay Bản thân nó cũng là một

khuynh hướng nghiên cứu văn học chưa hoàn toàn định hình, còn đang trong quá trình điều chỉnh, hoàn thiện Tuy còn mới mẻ ở Việt Nam song phê bình sinh thái

đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Nguyễn Thị Tịnh Thy đã xuất bản quyển

sách bàn về phê bình sinh thái cả về mặt lý thuyết lẫn về mặt thực hành Rừng khô,

suối cạn, biển độc…và văn chương được xem như là một công trình nghiên cứu đầy

đủ về phê bình sinh thái mà chúng tôi có thể dựa vào lý thuyết mà triển khai phân tích các tác phẩm văn học của người viết trẻ Hoàng Tố Mai cũng đã xuất bản quyển

sách Phê bình sinh thái là gì? Tác giả đã cùng một số nhà văn khác dịch và tổng

thuật lại một số công trình lớn ở ngoài nước về phê bình sinh thái để chúng ta có thể nhìn lý thuyết phê bình sinh thái một cách tổng quan nhất Và vì thế quyển sách này cũng là một công trình nghiên cứu đáng giá để chúng tôi có thể dùng lý thuyết phê bình sinh thái phân tích tác phẩm của người viết trẻ một cách khách quan và sâu sắc nhất

Về mặt lí thuyết, cũng có một số công trình nghiên cứu khác về phê bình

sinh thái như bài viết của Đỗ Văn Hiểu, “Phê bình sinh thái – khuynh hướng văn

học mang tính cách tân” đã làm sáng tỏ một số cách tân bản chất của phê bình sinh

thái trên phương diện tư tưởng nòng cốt, sứ mệnh, nguyên tắc thẩm mĩ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu Ngoài ra bài viết còn đánh giá sự cần thiết và cũng lưu tâm đến những hạn chế, khó khăn trong việc mở rộng, phát triển của khuynh hướng nghiên

cứu này Một bài viết khác cũng của cùng tác giả với nhan đề “Tính “khả dụng”

của Phê bình sinh thái” đã bước đầu tìm câu trả lời cho những nghi vấn về cơ sở lí

luận cũng như khả năng thao tác hóa của phê bình sinh thái Với ba luận điểm chính: phê bình sinh thái hướng tới phạm trù cái hài hòa, phê bình sinh thái mang bản chất của phê bình văn hóa và phê bình sinh thái không xa rời phân tích văn bản văn học, bài viết đã xác định cơ sở tồn tại của phê bình sinh thái, đồng thời cố gắng thử xác lập hướng thao tác để có thể ứng dụng trong nghiên cứu các hiện tượng văn

học Việt Nam Một bài báo khác đăng trên báo Văn nghệ công an online ngày 26/12/2016 với tựa đề “Văn học sinh thái: Mảng màu bị bỏ quên” đã nêu ra một tình trạng trong văn chương mới “chúng ta đang bỏ rơi dần một cứu rỗi cho tâm

hồn của chính chúng ta, đó là truyền thống hòa hợp tự nhiên – vốn được xem là một trong những nội dung cơ bản của văn chương phương Đông” [65] Câu hỏi: “Nhà văn và độc giả liệu có còn quan tâm đến thiên nhiên sinh thái?” đã được trả lời bởi

nhà văn Cao Nguyệt Nguyên, Giám đốc Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai, ông Trần Văn Mùi và nhà văn Vũ Hùng Mỗi người một ý kiến đánh giá, song tất cả đều hợp lí, khách quan và đều đề cao tầm quan trọng của sinh thái trong văn học Một khía cạnh khác của phê bình sinh thái là mối quan hệ của văn chương đối

với môi trường văn hóa, tinh thần xã hội đã được thể hiện trong bài viết “Phê bình

sinh thái tinh thần trong nghiên cứu văn học hiện nay” của Trần Đình Sử Bài viết

không tập trung vào quan hệ con người và tự nhiên, mà xem xét môi trường tinh thần xã hội như là môi trường sống của văn nghệ, sự tương tác giữa môi trường văn hóa tinh thần với sáng tạo văn nghệ Đồng thời, tác giả còn nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường sinh thái tinh thần tác động trực tiếp đến văn học và những lí giải về sự tác động to lớn đó

Về mặt ứng dụng, một số bài viết, công trình nghiên cứu đã cho thấy phê bình sinh thái đang ngày càng được quan tâm Luận án tiến sĩ của Trần Thị Ánh

Nguyệt thuộc trường Đại học Sư phạm Hà Nội Con người và tự nhiên trong văn

xuôi Việt Nam sau năm 1975 từ góc nhìn phê bình sinh thái là một trong số đó

Luận án đã phân tích các tác phẩm văn xuôi sau 1975 dưới góc nhìn sinh thái, đưa

ra cái nhìn toàn cảnh về văn học sinh thái Việt Nam sau năm 1975 và đã khảo sát những bình diện khác nhau của văn xuôi sinh thái Đóng góp của luận án đã chứng minh có một khuynh hướng văn xuôi sinh thái sau năm 1975, đặc biệt là sau năm 1986; làm rõ luận điểm cảm hứng phê phán từ góc nhìn phê bình sinh thái và sự

kiến lập cảm quan đạo đức sinh thái Ngoài ra, tham luận Bước đầu tìm hiểu truyện

ngắn Nguyễn Huy Thiệp từ điểm nhìn phê bình sinh thái của Đặng Thái Hà cũng là

một bài ứng dụng phê bình sinh thái vào văn học một cách chi tiết Cụ thể qua một

số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp như Muối của rừng, Chiếc tù và bị bỏ quên,

Đời thế mà vui, Nạn dịch,… bài viết đã chỉ ra được những vấn đề của tự nhiên và

con người trong tư tưởng mà tác giả gửi gắm, đồng thời cũng khơi gợi những suy tư

về con người và môi trường sống

Bài viết “Tìm về với mẹ thiên nhiên: Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư

từ góc nhìn nữ quyền luận sinh thái” của Phạm Ngọc Lan lại đứng từ một khía cạnh

khác của phê bình sinh thái - phê bình sinh thái nữ quyền Bài viết đã đi chứng minh

cho kết luận: “Từ góc nhìn lý thuyết nữ quyền sinh thái, ta có thể gọi Cánh đồng bất

tận là cuộc hành trình khắc khoải nhưng vô vọng đi tìm lại bản sắc giới tính, tình yêu và sự hoà hợp giới tính, sự nảy nở sinh sôi trong một thế giới cằn cỗi, vô sinh, hoang hoá của thời hiện đại, khi con người đã mất đi khả năng giao tiếp với chính mình trong quá trình huỷ diệt thế giới tự nhiên”[46] Một số công trình trên đã cho

thấy sự ứng dụng của phê bình sinh thái trong văn học nước nhà đã dần được quan tâm, chú ý Qua đó cũng cho ta thấy phê bình sinh thái không khô cứng như nhiều người nghĩ, ngược lại còn mở ra những tầm nhìn mới cho văn học hiện đại Việt Nam

Tóm lại, các công trình nghiên cứu và các bài viết trên đã phần nào thể hiện lịch sử nghiên cứu của phê bình sinh thái trong nước đang trên đà phát triển và hoàn

thiện Các nhà văn, nhà phê bình, nhà nghiên cứu văn học trong nước đang rất đề cao kiểu phê bình mới mẻ này Không những thế, hình thức phê bình này sẽ được lưu tâm hơn nữa trong thời đại mới, với những bất ổn về môi trường tự nhiên và văn hóa ngày càng trở nên đáng báo động hơn

2.3 Truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Những bài viết nghiên cứu về những người viết trẻ cũng có rất nhiều ở Việt Nam và có nhiều bài viết rất có giá trị đối với đề tài nghiên cứu khoa học của chúng

tôi Bài viết “Văn học trẻ đầu thế kỷ 21 chủ yếu khẳng định cái tôi” của Đoàn Ánh

Dương Tác giả đã khẳng định văn học trẻ ngày nay đa phần khẳng định cái tôi cá nhân của mình và ngày càng khác lạ với truyền thống văn học ở những thế kỉ trước Các nhà phê bình thực thụ vắng bóng mà thay vào đó là các nhà phê bình trẻ Mối quan hệ giữa nhà phê bình và nhà văn gắn bó nhau qua tác phẩm nhưng cũng độc lập không ai ảnh hưởng đến ai Hiện nay, người viết trẻ thì nhiều nhưng xét về ý tưởng, thái độ, hướng đi riêng thì thật sự hiếm hoi và tác giả cũng nói đến một số nhà phê bình khi họ chuyển từ phê bình văn hóa sang phê bình văn học Ngoài những bài viết như trên, Nguyễn Thị Phương Thúy, Trần Tịnh Vy và Phan Mạnh

Hùng còn có công trình nghiên cứu Đặc điểm truyện của người viết trẻ ở TP Hồ

Chí Minh (2000-2015) công bố vào năm 2016 Công trình này rất có giá trị và hỗ

trợ rất nhiều cho đề tài nghiên cứu của chúng tôi Tác giả đã nhận định các nhà văn trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh rất năng động và dễ dàng tiếp nhận cái mới Nhân vật trong tác phẩm của họ mang màu sắc toàn cầu, thế kỉ XXI là thế kỉ của thế giới phẳng, thời đại mà khoảng cách không gian không đo được sự gần gũi hay xa cách Truyện người viết trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh chứa đựng những nhạy bén, cô đơn

nó còn phản ánh những dấu vết của thời đại, thể hiện sự chi phối quy luật thị

trường trên một đô thị điển hình như đô thị ở nước ta Hay bài viết “Con đường của

người viết trẻ” của Nguyễn Bình Phương phân tích về xu hướng, đặc điểm sáng tác

của người viết trẻ Đồng thời, đề cập đến kết quả, khó khăn và hạn chế mà người viết trẻ phải gặp Tác giả còn nhắn nhủ, gửi những lời khuyên chân thành đến các nhà văn trẻ của nước ta, để họ có thể vững tin mà bước tiếp vì con đường văn học là con đường khá chông gai, đầy ngõ ngách Đây chỉ là điểm qua một số bài viết nghiên cứu về người viết trẻ còn rất nhiều bài nghiên cứu về người viết trẻ khác ở

nước ta

Tóm lại, với tiền đề nêu trên đã cho chúng ta thấy những sơ lược, khởi đầu khi nghiên cứu về đề tài “Truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái” Qua sự khảo sát, tìm hiểu các bài báo, báo cáo nghiên cứu

đã đem đến cho chúng tôi nhiều tri thức về đối tượng nghiên cứu và giúp cho chúng

tôi có cái nhìn hoàn chỉnh hơn khi đưa ra những lí giải, kết luận mới nhằm tiếp cận một cách toàn diện hơn về truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi đề tài

Bởi vì đề tài là “Truyện của người viết trẻ ở TP.HCM thế kỉ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái” nên chúng tôi sẽ giới hạn lại không gian nghiên cứu Đó là những tác giả trẻ đang sinh sống và làm việc tại TP.HCM Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là tác phẩm của những người viết trẻ sinh sau năm 1986 Tại sao chúng tôi lại lấy mốc năm 1986 mà không phải năm khác thì chúng tôi sẽ đi sâu vào giải thích ở chương 2 của bài nghiên cứu

4 Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu

Trong công trình nghiên cứu này, chúng tôi sẽ phân tích, tổng hợp, đánh giá

và phê bình một cách trọn vẹn nhất có thể những vấn đề về sinh thái đối với truyện của những người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI Qua đó chúng tôi mong muốn có thể góp thêm tiếng nói vào trong quá trình tìm hiểu truyện của người viết trẻ đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, đưa ra những đánh giá khách quan, rõ ràng về tầm quan trọng của sinh thái trong tư tưởng của những người viết trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh Đồng thời, bài nghiên cứu này cũng sẽ góp phần vào tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Văn học

5 Phương pháp nghiên cứu

Chúng tôi kết hợp phương pháp chính yếu là phương pháp phê bình sinh thái với các phương pháp khác để vận dụng vào phân tích nhằm làm rõ các vấn đề sinh thái trong các tác phẩm của các nhà văn trẻ

- Phương pháp văn hóa, xã hội: Vấn đề sinh thái là vấn đề giữa con người với

tự nhiên và con người với con người vì thế thông qua việc tìm hiểu văn bản dưới góc nhìn văn hóa, xã hội sẽ giúp chúng tôi có thể phân tích nguyên nhân của vấn đề sinh thái

- Phương pháp thống kê, phân loại, tổng hợp: Dựa vào phương pháp này, chúng tôi có thể thống kê các sự vật, hiện tượng thiên nhiên Sau đó, chúng tôi tổng hợp và phân loại chúng nhằm để đúc ra kết luận về thái độ quan tâm đến vấn đề sinh thái của các nhà văn trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh

- Phương pháp phân tâm học: Bởi vì chúng tôi không chọn những tác phẩm sinh thái đúng nghĩa để phê bình sinh thái mà chúng tôi chọn ngẫu nhiên các tác phẩm của tác giả trẻ để phê bình sinh thái Vì thế, không phải tác phẩm nào cũng mang ý thức sinh thái mà đôi khi còn có vô thức sinh thái Chúng tôi áp dụng

phương pháp này kết hợp với phương pháp phê bình sinh thái trong phân tích trạng thái, tâm lý nhân vật có liên quan đến sinh thái Đặc biệt là trong chương cuối của

đề tài này

Nói chung, chúng tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu này để khám phá các tác phẩm văn học của các nhà văn trẻ dưới góc nhìn phê bình sinh thái trong thời đại hiện đại hóa, công nghiệp hóa

lý thuyết phê bình sinh thái, tóm tắt lịch sử hình thành và sự phát triển, các đặc trưng phê bình sinh thái Đặc biệt, những tác phẩm sinh thái đúng nghĩa không được chọn để phê bình mà chỉ chọn ngẫu nhiên nên chương này sẽ dành một mục để phân tích khả năng có thể ứng dụng phê bình sinh thái vào trong truyện của người viết trẻ

Chương 2: Truyện của người trẻ TPHCM TK XXI: Một số đặc điểm chung nhìn từ phê bình sinh thái

Chương 2 gắn liền với truyện của người viết trẻ Những người viết trẻ là những người sinh sau năm 1986 vì nhiều lý do khách quan sẽ được giải thích rõ trong chương này Thông qua cách viết, thái độ và hướng đi của các tác giả trẻ mà

họ được chia thành hai dòng văn học riêng biệt Mỗi dòng văn học đều thể hiện thái

độ quan tâm khác nhau về sinh thái Tuy nhiên, sau khi thống kê và phân tích số lượng sự vật, hiện tượng thiên nhiên, chúng ta sẽ nhận thấy rằng dù trong dòng văn học nào thì thiên nhiên cũng chiếm một vị trí quan trọng trong lòng người viết trẻ Chương 3: Ý thức sinh thái trong truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Chương này phân tích những suy nghĩ, tình cảm, thái độ, hành động một cách có ý thức của các tác giả trẻ về vấn đề môi trường, sinh thái Dù các tác giả trẻ không dành tác phẩm của mình để viết hẳn về đề tài sinh thái nhưng trong cách diễn đạt và nội dung câu từ, các tác giả trẻ đã thể hiện ý thức sinh thái rõ rệt như thể hiện cảm xúc trước sự mất mát của thiên nhiên, phê phán những hành động phá hoại môi trường, kêu gọi bảo vệ môi trường và chủ động đi tìm sự hài hòa giữa con người và

thiên nhiên Và điều này đã có ý nghĩa rất to lớn đối với xã hội khi chúng ta nhận ra rằng những người viết trẻ vẫn rất quan tâm đến vấn đề sinh thái dù sống trong môi trường đô thị chật hẹp, vội vã

Chương 4: Cảm thức sinh thái trong truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Khác với chương 3 là ý thức sinh thái, chương 4 đi tìm những nội dung về vô thức sinh thái Bởi vì đôi khi các tác giả sáng tác văn học không trong trạng thái có chủ ý nói về sinh thái mà vô tình các tác giả bộc lộ quan điểm của mình khi nói về thiên nhiên Các hồi ức, tưởng tượng, giấc mơ về sinh thái mà các tác giả trẻ sáng tác đều phản ánh rất rõ vấn đề này Ngoài ra, trong vô thức của mỗi con người, thiên nhiên đã cứu rỗi cảm xúc của con người rất nhiều và ngược lại, thiên nhiên cũng đã song hành với cảm xúc của mỗi con người Thông qua chương 3 và chương

4, chúng ta sẽ tìm thấy sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên cũng như là nâng cao trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên của con người

CHƯƠNG 1: PHÊ BÌNH SINH THÁI VÀ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU TRUYỆN CỦA NGƯỜI VIẾT TRẺ Ở TPHCM THẾ KỈ XXI 1.1 Phê bình sinh thái

1.1.1 Từ tư duy sinh thái

“Tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức đặc biệt – bộ não

con người Tư duy phản ánh tích cực hiện thực khách quan dưới dạng các khái niệm, sự phán đoán, lý luận…”[64] Nói một cách đơn giản hơn, tư duy có nghĩa là

suy nghĩ, động não, xem xét, sửa đổi và cải tạo thế giới, giúp cho con người có nhận thức đúng đắn về các sự vật, hiện tượng Tư duy được phản ánh dưới dạng các khái niệm, quan niệm, phán đoán, lý luận…

Sinh thái ban đầu được hiểu ở góc độ sinh học chỉ trạng thái sinh tồn của tất

cả sinh vật, cho đến mối quan hệ mật thiết giữa chúng hoặc giữa chúng và môi trường Tuy nhiên, đến khi sinh thái được phát triển thành bộ môn sinh thái học, theo đó là sự phát triển các quan niệm mới được bổ sung trong sinh thái học như mối tương quan giữa thế giới bên ngoài và các sinh vật, bảo vệ thiên nhiên và môi trường trong tiến trình phát triển kinh tế hay thậm chí là thái độ sống và hành động bảo vệ môi trường…

Nói chung, tư duy sinh thái là những động thái suy nghĩ, xem xét, tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích và đánh giá về những vấn đề liên quan đến sinh thái theo nhiều quan niệm mang nhận thức đúng đắn, phù hợp với sự phát triển của xã hội Thông qua các khái niệm tiền đề, chúng ta sẽ bước đầu hiểu rõ được những tư tưởng sinh thái Từ đó, chúng ta có thể tổng hợp hoàn chỉnh lý thuyết về sinh thái nhằm áp dụng các lý thuyết ấy vào công cuộc phê bình sinh thái

Dựa vào công trình nghiên cứu Rừng khô, suối cạn, biển độc…và văn

chương của Nguyễn Thị Tịnh Thy, chúng tôi làm rõ hai vấn đề quan trọng đó là ý

thức sinh thái và cảm thức sinh thái

Ý thức sinh thái phản ánh sự hài hòa giữa tự nhiên và con người Nó là một

sự nhận thức có tính tự giác về vị trí, vai trò, trách nhiệm, mối quan hệ của con người đối với tự nhiên Nói một cách đơn giản, ý thức sinh thái thể hiện quan niệm, thái độ của con người về vấn đề môi trường sinh thái và hành động thiết thực để bảo

vệ môi trường của con người Hầu hết, các nhà nghiên cứu khoa học đều cho rằng con người đóng vai trò rất quan trọng trong mọi nguyên nhân làm xấu đi môi trường Mọi vấn đề liên quan đến môi trường như hạn hán, lũ lụt, sự nóng lên toàn cầu, tan băng, một số động vật tuyệt chủng, lượng khí thải tăng nhanh đều có liên quan đến con người Không ít những con người xấu xa vì muốn làm lợi cho bản

thân mình mà bất chấp việc phá hoại môi trường sẽ ảnh hưởng đến sự sinh tồn của con người Họ dùng bom để đánh cá, nạo vét sạch các tài nguyên, khoáng sản và còn nhiều hành động phá hoại môi trường khác không thể kể hết Theo Albert Schweitzer, khoa học kĩ thuật chỉ là trung gian gây nên nguy cơ sinh thái mà chính hành vi, tư tưởng của con người mới có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh thái Vấn đề khoa học kĩ thuật ảnh hưởng đến sinh thái cũng như ảnh hưởng đến sự sinh tồn được nói rất nhiều trong các tác phẩm từ điện ảnh đến văn học Mọi phát minh của khoa học kĩ thuật đều mục đích là hướng đến cuộc sống tích cực cho con người nhưng điều gì cũng có mặt trái của nó Tùy theo tâm con người sử dụng mà những phát minh ấy trở nên có lợi hay có hại Alfred Nobel, nhà khoa học đã chế tạo ra thuốc nổ với mục đích ban đầu là ngăn chặn chiến tranh nhưng ông không ngờ, con người đã dựa vào đó làm nên hàng loạt vũ khí có khả năng sát thương cực kì cao và sản phẩm thuốc nổ của ông đã gây hại rất nhiều cho môi trường sinh thái cũng như

là tính mạng của con người Dù khoa học kĩ thuật hầu hết được tạo ra với mục đích nhân văn nhưng chính sự ích kỷ, tham lam, ngu dốt của con người mới khiến cho sinh thái bị phá hoại nặng nề Chính vì sự suy đồi đạo đức này mà chính bản thân chúng ta cần có những biện pháp để thiết lập lại quan điểm bảo vệ môi trường nhằm bảo vệ nhân cách tốt đẹp của con người nhưng khó có thể nói Trái Đất sẽ lại “lành lặn” như xưa nếu trong suy nghĩ của mỗi cá nhân đều chỉ nghĩ đến chuyện cơm, áo, gạo, tiền mà không để ý gì đến vấn đề môi trường, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa đang diễn ra hết sức nhanh chóng Vì vậy, chúng ta phải đề xuất xây dựng và tổ chức lại hình thái kinh tế và văn hóa mới, mang tính cách tân toàn diện Điều đó có nghĩa là quan niệm này mong muốn xây dựng một nền kinh tế không phụ thuộc hoàn toàn vào việc khai thác tự nhiên mà phụ thuộc vào sự sáng tạo của con người

Sự thay đổi của làng, xã sang các khu dân cư và khu đô thị cho thấy sự mất đi của

tự nhiên, điển hình như mất đi cây cối, động vật cư trú tại đó Và nếu đô thị hóa ngày càng nhiều để phục vụ cho nơi chốn của con người thì cây cối, động vật mất đi càng nhiều Từ đó, môi trường xung quanh con người trở nên xuống cấp và là lúc nguy cơ sinh thái xảy ra Điều đó khiến chúng ta cần nhận thức lại vị trí của con người trong môi trường tự nhiên đồng thời nhận thức lại giá trị của tự nhiên và khẳng định rằng con người cần có trách nhiệm điều tiết theo hướng tích cực mối quan hệ giữa con người và thế giới tự nhiên

Thế hệ chúng ta cũng như cha ông luôn cố gắng tìm mọi cách để bảo vệ môi trường nhằm phát triền bền vững sự sinh tồn của nhân loại Chúng ta muốn làm được điều

đó đều phải trau dồi tri thức và giữ vững quan niệm phát triển hài hòa giữa con người và tự nhiên, không nên vì lợi ích của bản thân mà phá hủy môi trường sống Mọi sự vật trong thế giới tự nhiên không tồn tại độc lập mà nó có sự móc xích đối

với nhau Nếu chúng ta phá vỡ một chuỗi trong số đó thì vạn vật trên Trái Đất sẽ mất cân bằng và gây ra hậu quả không thể nào gánh nổi Vào khoảng 5.000 năm trước ở châu Âu và 4.000 năm trước ở Bắc Mỹ, việc phá rừng và biến đổi các vùng đất tự nhiên thành bãi chăn gia súc đã tạo điều kiện cho các loài cỏ dại và động vật

ăn cỏ phát triển và mở rộng Điều đó đã làm mất đi hầu hết các loài vật bản địa và

số lượng động vật tuyệt chủng ngày càng trở nên tồi tệ hơn Không những vậy, hậu quả của sự mất mát thiên nhiên còn gây nên những cảm xúc nuối tiếc, thiệt thòi đối với con người Thiên nhiên đem lại không khí trong lành cho con người, là một nguồn sống tươi mát làm sạch buồng phổi cho nhân loại Thiên nhiên ban tặng con người những tài nguyên quý hiếm như rừng vàng biển bạc, mọi thứ trong thiên nhiên đều có sẵn đã giúp nhân cách con người trở nên tốt đẹp, phóng khoáng, bình

dị và gần gũi nhau hơn vì không phải tranh giành của cải mà đố kị lẫn nhau Chính

vì thế, thiên nhiên cực kì quý giá với con người và khi nó mất đi đã để lại những cảm giác hụt hẫng, trống rỗng trong tâm hồn con người Đồng thời, nó sẽ khiến con người dần cảm thấy xa lạ với thiên nhiên và trở nên tha hóa vì những tranh giành,

đố kị bởi vật chất Để tránh những hậu quả đáng tiếc, chúng ta phải phê phán và điều chỉnh hành vi của con người trong quá trình khai thác và sử dụng tự nhiên để vừa đáp ứng được lợi ích con người, vừa không xâm hại đến các loài khác nhằm ngăn chặn các hậu quả đáng tiếc sẽ xảy ra

Ngoài ra, luân lý học tôn trọng sinh mệnh, một quan niệm khác cho rằng mọi sinh mệnh của động, thực vật đều phải biết tôn trọng, không phải vì sự ích kỉ của bản thân mà chúng ta có thể đem sinh mạng của tự nhiên ra làm trò đùa Sự tồn tại của con người đều dựa vào vạn vật, nếu một mắt xích nào đó bị phá hủy thì điều đó cũng kèm theo là sự ảnh hưởng của tự nhiên đối với con người theo hướng có hại

Dù vậy, chúng ta không thể coi vạn vật tự nhiên có thể suy nghĩ như con người nên việc tôn trọng sinh mệnh của vạn vật chính là việc của chúng ta Ví như động vật thể hiện được niềm vui và nỗi buồn, sự đau đớn giống như con người, vì vậy chúng cần nhận được sự công bằng, tôn trọng từ chúng ta, không nên đối xử với chúng như chúng là một chuỗi thức ăn của con người Quan điểm trên đã góp phần ảnh hưởng đến cách chúng ta nên đối xử với động vật như thế nào khi hiện nay, ngày càng nhiều các tổ chức bảo vệ động vật được thành lập trên cơ sở tự nguyện và nhiều người đối xử với thú cưng của mình như là những người bạn thật sự

Trong công trình của mình, Tịnh Thy đã tổng hợp một số thuật ngữ liên quan đến ý thức sinh thái như triết học môi trường, triết học sinh thái, luân lí học tôn trọng sinh mệnh, chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái, luân lí học sinh thái, sinhh thái học bề sâu, chủ nghĩa nữ quyền sinh thái, chủ nghĩa nhân loại trung tâm, chủ nghĩa nhân loại phi trung tâm, thần học sinh thái, sinh thái học chủ nghĩa Marx, chủ nghĩa hậu hiện đại

sinh thái…Mỗi khái niệm, lý thuyết có một trọng tâm riêng nhưng tất cả đều là những nỗ lực của giới khoa học và giới hoạt động xã hội trong quá trình nâng cao ý thức sinh thái của cộng đồng từ bề rộng đến bề sâu Họ nhận thấy rằng vấn đề sinh thái và bảo vệ môi trường không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu hay những con số thống kê về thảm họa môi trường mà còn là sự đào sâu tìm hiểu văn hóa, tín ngưỡng, tinh thần của con người chi phối những hành động của cộng đồng trong mối quan hệ với giới tự nhiên

Có thể hiểu đơn giản cảm thức sinh thái đối lập với ý thức sinh thái Cảm thức sinh thái mang tính cảm nhận về môi trường Những quan niệm của con người

về môi trường sẽ gián tiếp chi phối cảm giác của con người về thế giới xung quanh, đặc biệt là cảm xúc, tình cảm, buồn vui Quan niệm thẩm mỹ là một trong số các quan niệm quan trọng nhất chi phối cảm giác của con người Vẻ đẹp của thiên nhiên thật sự ảnh hưởng rất nhiều đến cảm xúc con người Ví như các khu du lịch mọc lên như nấm để thu hút khách du lịch bằng cách tạo nên các tác phẩm thiên nhiên tuyệt đẹp Và điều này đã rất được đón nhận khi rất nhiều khách du lịch tìm đến chỉ để thỏa mãn nhu cầu thưởng thức, giải trí và thư giãn Nó cứu rỗi tâm hồn cằn cỗi của con người khi hầu hết mọi thời gian con người đều dành cho công việc và các mối quan hệ xung quanh Không chỉ nhờ sự nhận thức sinh thái mà con người mới cần quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường sống mà còn nhờ đến những cảm xúc tươi đẹp đã qua khi hồi tưởng lại quá khứ, giấc mơ hay tưởng tượng về tự nhiên cũng khiến con người nhận thấy rằng thiên nhiên là giá trị thẩm mỹ cần phải hướng đến

Và khi con người thể hiện sự rung cảm trước tự nhiên cũng là lúc con người cảm thấy tự nhiên thật sự rất đáng để được bảo vệ Con người đem những con vật cưng xinh xắn về nhà nuôi, cây cảnh đẹp đẽ về làm vườn Chính vì sự yêu thích vẻ đẹp của nó mà con người mới có thể bỏ thời gian để yêu thương chăm sóc Ngoài vẻ đẹp của sinh thái ảnh hưởng đến cảm xúc của con người thì trạng thái của thiên nhiên còn bộc lộ thay tâm trạng của nhân vật Có thể thiên nhiên đẹp tuyệt vời trong tâm trạng người đang vui nhưng thiên nhiên cũng khủng khiếp, âm u, lạnh lẽo, hoang tàn trong tâm trạng của người đang ủ rũ, buồn bã Các nhà văn từ xưa đến nay vẫn hay dùng bút pháp tả cảnh để nói hộ tâm trạng của nhân vật vả đây cũng là một sự cảm nhận về thiên nhiên thông qua tâm trạng của con người Tóm lại, nhờ vào quan niệm thẩm mỹ đã giúp con người nhận ra vẻ đẹp của sinh thái, thể hiện sự rung cảm trước nó và trân quý sinh thái xung quanh con người Từ đó, con người ý thức được giá trị thẩm mỹ của sinh thái để phát triển mối quan hệ hài hòa giữa con người và tự nhiên

Ý thức sinh thái và cảm thức sinh thái có khá nhiều sự khác biệt:

Thứ nhất, ý thức sinh thái thể hiện ở những quan điểm rõ ràng, trực tiếp về vấn đề môi trường, sinh thái, có thể là những phát ngôn kêu gọi bảo vệ môi trường, lên án hành động phá hoại môi trường, cũng có thể là những nỗi buồn khi thấy thiên nhiên bị tàn phá, niềm vui khi sống giữa môi trường tự nhiên…Do đó, ý thức sinh thái bao gồm tất cả những trào lưu, chủ nghĩa liên quan đến vấn đề sinh thái đã kể trên Cảm thức sinh thái nằm sâu trong thế giới cảm xúc của con người, thể hiện qua quan niệm thẩm mỹ của con người trong mối tương quan với thế giới tự nhiên, cho

dù người viết không chủ đích bàn về nó Cảm thức sinh thái không được lập ngôn một cách rõ ràng, cụ thể nhưng thể hiện qua khuynh hướng lựa chọn của con người

Ví dụ, tôi không lên án phẩu thuật thẩm mỹ nhưng tôi cảm thấy dễ chịu khi nhìn một khuôn mặt mang vẻ đẹp tự nhiên (phát ngôn) Hay một ví dụ khác, tôi chưa bao giờ đề cao vẻ đẹp tuyệt đối của tự nhiên nhưng khi miêu tả vể đẹp của con người, tôi thường so sánh với cái đẹp của thiên nhiên (phát ngôn)

Thứ hai, ý thức sinh thái tác động vào ý thức, tư duy của cộng đồng Do đó

nó là vũ khí đấu tranh của nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội, nhà lập pháp, hành pháp…về môi trường Cảm thức sinh thái tác động vào tình cảm của con người cá nhân ở bề sâu, do đó nó là vũ khí của giới nhà văn Gustave Speth, luật sư môi

trường nổi tiếng người Mỹ đã nói rằng “Tôi thường nghĩ rằng các vấn đề môi

trường hàng đầu là sự tổn hại đa dạng sinh học, sự tan vỡ hệ sinh thái và biến đổi khí hậu Tôi tưởng rằng chỉ cần 30 năm, với nền khoa học tiên tiến là chúng ta có thể giải quyết những vấn đề này Nhưng tôi đã nhầm Những vấn đề hàng đầu của môi trường là thói ích kỉ là lòng tham và sự vô cảm, …và để giải quyết những vấn

đề đó, chúng ta cần một sự cải biến văn hóa và tinh thần” [38] Điều này cho thấy

cải cách tinh thần và văn hóa là thế mạnh của giới khoa học xã hội mà tận cùng là tác động vào cảm xúc của con người, tức là việc của giới nhà văn

Cuối cùng, ý thức sinh thái có thể được thể hiện trong văn học sinh thái Văn

học sinh thái theo Tịnh Thy định nghĩa là “cách định danh đối với những tác phẩm

văn học ra đời trong bối cảnh môi trường sinh thái ngày càng xấu đi, trong ý thức

âu lo và trách nhiệm xã hội ngày càng mạnh mẽ đối với vấn nạn này” [58;80] và

chính vì chứng kiến sự tàn phá của môi trường mà các nhà văn mới đưa vấn đề sinh thái vào trong tác phẩm của mình, thể hiện quan điểm, suy nghĩ, động thái về môi trường Chính vì thế, trong văn học sinh thái, các tiểu thuyết, truyện ngắn bàn trực tiếp vấn đề môi trường thông qua văn chương hư cấu Cảm thức sinh thái có thể xuất hiện trong những tác phẩm mà nhà văn không-có-ý-thức và chủ-đích bàn về vấn đề môi trường Những tác phẩm này không thuộc văn học sinh thái nhưng vẫn

có thể được khai thác từ góc nhìn phê bình sinh thái Trong văn học trung đại, các nhà thơ lớn như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Trãi… đều thể hiện quan điểm sống

hài hòa với thiên nhiên, tự nhiên Các tác giả mô tả thiên nhiên và trân trọng vẻ đẹp của tự nhiên Vì thế, dù các tác phẩm của các nhà văn thời trung đại không được xem như là văn học sinh thái đúng nghĩa thì chúng ta cũng có thể nhìn lại văn học trung đại dưới góc nhìn sinh thái

Tóm lại, các tư tưởng của ý thức sinh thái giúp chúng ta có thể xác định được trọng trách của con người đó là ngăn chặn các nguy cơ sinh thái diễn ra Chúng ta

có thể bảo vệ môi trường bằng nhiều cách chủ yếu thông qua việc truyền bá tư tưởng, kêu gọi bảo vệ môi trường, thể hiện rõ thái độ lên án sự chinh phục của con người, phản đối sự bóc lột cuả con người đối với tự nhiên và các quan niệm xem con người là sinh vật cấp cao có quyền định đoạt mọi thứ trong Trái Đất Đồng thời, chúng ta phải tìm hiểu rõ vấn đề, nguyên nhân của nguy cơ sinh thái đang diễn ra và điểu chỉnh hành động của mình theo đúng chuẩn mực hài hòa, bình đẳng, đảm bảo lợi ích chung giữa con người và tự nhiên Trên cơ sở xác định được những quan niệm của ý thức sinh thái và dựa vào đó, chúng tôi sẽ khảo sát và phân tích những chi tiết chọn lọc, đắt giá về thái độ, suy nghĩ của người viết, hành động của nhân vật…trong các tác phẩm nhằm mục đích bảo vệ môi trường Thông qua đó, chúng tôi sẽ làm rõ sự quan tâm của các nhà viết trẻ về vấn đề môi trường đang diễn ra nguy cấp hiện nay

1.1.2 Đến phê bình sinh thái

1.1.2.1 Lịch sử phát triển của phê bình sinh thái

Từ khi hình thành và phát triển đến nay, phê bình sinh thái trải qua rất nhiều thăng trầm, thử thách mới có được những khái niệm, quan điểm thống nhất, cụ thể

Theo Nguyễn Thị Tịnh Thy trong cuốn Rừng khô, suối cạn, biển độc…và văn

chương, lịch sử phát triển của phê bình sinh thái chia làm ba giai đoạn, đó là giai

đoạn hình thành, giai đoạn phát triển và giai đoạn chuyển hướng

Giai đoạn hình thành từ năm 1972-1990: Đây là giai đoạn mở đầu của phê bình sinh thái Nhiều nhà nghiên cứu đưa ra những quan niệm, ý kiến khác nhau

Năm 1972, công trình mang tên Sinh thái học văn học với nhan đề Hài kịch sinh

tồn: Những nghiên cứu trong sinh thái học văn học của Joseph W Meeker đã mang

lại cho nhân loại một cái nhìn đa dạng về phê bình sinh thái Ở công trình này, tác

giả giới thiệu thuật ngữ “sinh thái học văn học” và phê phán sâu sắc về văn học

lãng mạn đồng quê truyền thống Nhờ công trình này mà chúng ta có thể tra vấn lại những chuẩn mực văn học từ điểm nhìn sinh thái Với công trình đầu tiên này, Joseph W Meeker trở thành người mở cửa cho phê bình sinh thái

Sau khi “sinh thái học văn học” ra đời, khái niệm “Phê bình sinh thái” cũng xuất hiện nhờ William Rueckert với bài viết Văn học và sinh thái học: Một thử nghiệm

phê bình sinh thái Sau bài viết đó, nhiều nhà nghiên cứu cũng đề xuất nhiều thuật

ngữ khác liên quan đến phê bình sinh thái như: “Thi pháp sinh thái”, “Phê bình văn

học môi trường”…Từ đây, phê bình sinh thái dần phát triển và lan rộng ra thế giới

Một công trình đáng quan tâm và có giá trị trong thời kì này nữa là Sách về lối viết

tự nhiên của nhà xuất bản Norton do Robert Finch và John Elder chủ biên Cuốn

sách này giúp cho các nhà nghiên cứu về phê bình sinh thái nâng cao sự hiểu biết và

là nguồn tài liệu tham khảo thật quý báu cho thế hệ mai sau

Sau năm 1990, phê bình sinh thái đi vào giai đoạn phát triển Cột mốc đánh dấu sự trưởng thành của phê bình sinh thái là vào năm 1992 với việc thành lập “Hội nghiên cứu văn học và môi trường” (ASLE) Hội này đã thúc đẩy nhiều cây bút viết

về những ý tưởng của mình về văn học và vấn đề tự nhiên Để từ đó, giới nghiên cứu mạnh tay hơn trong việc nghiên cứu về phê bình sinh thái và liên hệ với những ngành nghề khác

Nhiều công trình phê bình sinh thái xuất sắc được xuất bản từ năm 2000-2007 Năm

2001, Lawrence Buell xuất bản cuốn Viết vì một thế giới lâm nguy: Văn học, văn

hóa, môi trường nước Mĩ và các quốc gia khác Cùng năm đó, David Mazel chủ

biên cuốn Một thế kỉ của phê bình sinh thái thời kì đầu nhằm tổng kết lại 100 năm

phê bình sinh thái Năm 2002, nhà xuất bản Đại học Virginia cho ra đời tập đầu tiên của Tủ sách nghiên cứu phê bình sinh thái và tạp chí Nghiên cứu văn học liên ngành

ra hai số về phê bình sinh thái Năm 2003, Dana Philips xuất bản Chân tướng của

sinh thái học: Tự nhiên, văn hóa và văn học Với một suy nghĩ về một môi trường

hiện đại Năm 2004, Gred Garrard, người Anh, xuất bản phê bình sinh thái, bàn về vấn đề ô nhiễm, hoang dã, tận thế…Năm 2005, chuyên luận thứ ba của Lawrence

Buell có tên Tương lai của phê bình sinh thái môi trường: Khủng hoảng môi trường

và tưởng tượng của văn học Năm 2006, Saguaro Shelly với cuốn Âm mưu và vườn tược: Chính trị và thi pháp của những khu vườn, để nói đến sự trở lại của vườn tược

với những âm mưu chính trị Năm 2007, Nei W Browne với cuốn Thế giới chúng

ta đang sống: Jonh Dewey sinh thái học chủ nghĩa thực dụng và sáng tác về sinh thái của Mĩ thế kỉ XX và nhiều công trình khác nữa Điều đó cho thấy, từ năm 1991-

2007 là thời kì hoàng kim của phê bình sinh thái Với sự xuất hiện ồ ạt của các công trình, bài viết có giá trị Đó không chỉ là bước ngoặt mà còn là thành tựu to lớn cho phê bình sinh thái ở giai đoạn này

Không chỉ dừng lại ở giai đoạn phát triển, phê bình sinh thái còn có xu hướng tiến xa hơn để hoàn thiện mình Từ năm 2008 đến nay, phê bình sinh thái

chuyển sang hướng nghiên cứu mới Sự chuyển hướng đó là về mặt lý luận phê bình, phương pháp phê bình và đối tượng phê bình

Scott Slovic cho ra đời cuốn sách để đánh dấu giai đoạn thứ hai của mình trong lí

luận phê bình sinh thái Đi xa để suy nghĩ: Nhập thế, xuất thế và trách nhiệm của

phê bình sinh thái Ở công trình này, tác giả đề xướng kết hợp giữa lý tưởng sinh

thái, học thuật sinh thái và trách nhiệm sinh thái Scott Slovic chọn thủ pháp là tự sự

để nghiên cứu nhiều vấn đề môi trường Đây là công trình đánh dấu sự chuyển hướng của phê bình sinh thái

Năm 2009, cuốn sách Tự nhiên và đô thị: Phê bình sinh thái và môi trường đô thị

do Michael Bennett và David W Teague chủ biên Đây là công trình đầu tiên nói về phê bình sinh thái ở đô thị Các tác giả khảo sát nhiều vấn đề, quan điểm Đồng thời, họ còn tham gia đối thoại trong một khoảng không gian, thời gian nhất định, tương tác giữa tự nhiên và văn hóa ở đô thị với tự nhiên và văn hóa ở vùng quê Điều này cho thấy các nhà nghiên cứu muốn phê bình sinh thái tiến xa hơn, đa dạng hơn về mọi mặt

Năm 2011, Elizabeth Deloughrey và George B Handley chủ biên cuốn Sinh thái

hậu thực dân: Văn học về môi trường Tác phẩm này, hai nhà nghiên cứu đã đưa

sinh thái vào đối thoại cần thiết với văn học hậu thực dân, những khám phá về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trên toàn cầu Từ góc nhìn sinh thái hậu thực dân giúp chúng ta suy nghĩ lại về vai trò của khoa học nhân văn trong việc giải quyết các vấn đề về môi trường Các trào lưu của phê bình sinh thái được áp dụng vào trong phê bình kể từ đây

Nhìn chung, phê bình sinh thái từ khi hình thành đến nay, trải qua rất nhiều thử thách để hoàn thiện mình Từ những nấc thang đầu tiên, phê bình sinh thái đi lên bằng những công trình còn thiếu hụt, khiếm khuyết cho đến những công trình xuất sắc, đổi mới về mọi mặt Đó là thành công lớn cho việc nghiên cứu văn học dưới góc độ phê bình Nhờ đó mà chúng tôi có thể thực hiện đề tài của mình thuận lợi hơn nhờ nguồn tài liệu tham khảo thiết thực

1.1.2.2 Khái niệm phê bình sinh thái

Phê bình sinh thái có rất nhiều khái niệm khác nhau, nhưng để lựa chọn những khái niệm chuẩn xác và gần với đề tài mà nhóm chúng tôi nghiên cứu thì có hai khái niệm mà chúng tôi chọn lọc được

Thứ nhất là khái niệm của Vương Nặc: “Phê bình sinh thái là phê bình văn

học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên từ định hướng tư tưởng của chủ nghĩa sinh thái, đặc biệt là chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái Nó phải phơi bày

nguồn gốc sinh thái văn hóa tư tưởng của nguy cơ sinh thái được phản ánh trong tác phẩm văn học, đồng thời khám phá thẩm mĩ sinh thái và biểu hiện nghệ thuật của nó trong tác phẩm”[58;153]

Thứ hai là khái niệm của Nguyễn Thị Tịnh Thy: “Phê bình sinh thái là phê

bình văn học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên từ định hướng chủ nghĩa sinh thái, đặc biệt là chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái thông qua việc khám phá thẩm mĩ sinh thái và biểu hiện nghệ thuật của nó trong tác phẩm”[58;157]

Từ hai định nghĩa trên, nhóm chúng tôi rút ra được một định nghĩa để hỗ trợ cho đề tài của mình Phê bình sinh thái là phương pháp phê bình văn học mà ở đó chúng ta nghiên cứu vấn đề tự nhiên trong tác phẩm để thấy được nguy cơ sinh thái

và giá trị thẩm mỹ sinh thái trong tác phẩm

1.1.2.3 Đặc trưng của phê bình sinh thái

Phê bình sinh thái có những đặc trưng cơ bản như sau:

Thứ nhất, phê bình sinh thái chú ý đến định hướng đạo đức sinh thái Đó là sự nhận thức của con người đối với tự nhiên Con người phải có ý thức tham gia vào các hoạt động, cải tạo môi trường Những kế hoạch và hành động của con người phải xuất phát từ sự hiểu biết về tự nhiên Không chỉ nhận thức thôi là đủ mà chúng ta còn phải chủ động đi tìm sự cân bằng giữa con người với tự nhiên, kêu gọi mọi người cùng nhau bảo vệ môi trường Đặc trưng này có thể thấy ở chương 3, đó là ý thức sinh thái trong chuyện người viết trẻ

Thứ hai, phê bình sinh thái thể hiện tinh thần văn hóa thông qua tính văn học Thông qua các tác phẩm văn học chúng ta sẽ xâm nhập vào nội dung, dựa vào cách viết, biện pháp nghệ thuật để thấy được tinh thần văn hóa sinh thái trong tác phẩm Qua đó, chúng ta còn thấy được giá trị thẩm mỹ sinh thái Đặc trưng này có thể thấy

ở chương cảm thức sinh thái của nhóm chúng tôi để giải ra những bài toán sinh thái

Do sự vô tình mà các tác giả đã bộc lộ ý thức sinh thái một cách gián tiếp thông qua cách viết, thông qua cách kể chuyện Đặc trưng này có thể thấy ở chương 4 của chúng tôi, đó là cảm thức sinh thái Chương này, chúng tôi không chú ý đến vấn đề

ý thức mà nhóm sẽ đào sâu vào vấn đề vô thức thông qua cách viết, cách lập luận của các tác giả trẻ để chúng tôi khai thác vấn đề

Mặc dù, phê bình sinh thái có rất nhiều đặc trưng khác nhau, nhưng chúng tôi nhận thấy đây là hai đặc trưng quan trọng và phù hợp với đề tài mà chúng tôi thực hiện Chính vì thế mà nhóm chúng tôi chỉ tập trung làm rõ hai đặc trưng trên

để thấy được tinh thần sinh thái trong truyện của người viết trẻ hiện nay

1.2 Khả năng ứng dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu truyện của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Phê bình sinh thái trong tác phẩm văn học, hiển nhiên không thể xa rời tác phẩm văn học Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là chúng ta chọn những tác phẩm nào để có thể áp dụng lý thuyết phê bình sinh thái Tất nhiên, những tác phẩm mang đề tài sinh thái, ý thức bảo vệ sinh thái đúng nghĩa sẽ được chọn để phê bình nhưng nếu như vậy phạm vi nghiên cứu sẽ cực kì hạn hẹp Phê bình sinh thái cũng chỉ mới xuất hiện ở Việt Nam gần đây nên những tác phẩm về đề tài sinh thái, môi trường là vô cùng ít ỏi Như vậy, chúng ta có thể ứng dụng phê bình sinh thái ở Việt Nam, nhất

là trong truyện của những tác giả trẻ ở TP.HCM? Chúng tôi nói điều đó là có thể, phê bình sinh thái không nhất thiết phải mang ý thức vào tác phẩm và biến nó thành một câu chuyện mang đề tài sinh thái mà tư tưởng sinh thái có thể xuất hiện cả trong vô thức, tiềm thức của mỗi người Chỉ cần tác phẩm đó liên quan đến nguồn gốc của nguy cơ sinh thái, đạo đức của con người trong cách đối xử với tự nhiên, văn hóa ảnh hưởng đến sự phá hoại môi trường tự nhiên hay một sự kiện ô nhiễm môi trường nghiêm trọng thì tác phẩm đó có thể được xem là đối tượng của phê bình sinh thái Các tác phẩm của các tác giả trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh đều có liên quan đến sinh thái Dù đề tài sinh thái trong các tác phẩm của họ không phải là chủ đạo nhưng họ đã thể hiện rõ quan điểm của mình về sinh thái trong tác phẩm

Phê bình sinh thái chú ý đến đạo đức của con người trong cách đối xử với tự nhiên Hiện nay, tốc độ đô thị hóa nước ta đang xảy ra cực kì nhanh chóng, thiên nhiên dần vắng bóng thay thế vào đó là các tòa nhà cao tầng, hệ thống giao thông tiện lợi, xí nghiệp, nhà máy…Những tác giả trẻ sinh sống và làm việc tại TP.HCM

ít nhiều bị cuốn theo công việc mà bỏ qua điều nhỏ nhặt xung quanh mình đặc biệt

là vấn đề môi trường Hầu hết, các đề tài của người viết trẻ đều liên quan đến nỗi cô đơn, tình yêu đôi lứa, tình yêu gia đình Đề tài về môi trường rất ít ở trong các tác phẩm mà chúng tôi khảo sát nhưng không vì thế mà nói rằng các tác giả trẻ không chú trọng thiên nhiên vào trong các tác phẩm của mình Trong ngòi bút của một số tác giả trẻ vẫn thể hiện thái độ, quan niệm sống về môi trường Họ vẫn tỏ rõ thái độ yêu thương và trân trọng thiên nhiên xung quanh chúng ta Nguyễn Thiên Ngân yêu thích vẻ đẹp tự nhiên của cây cảnh, cô không thích cây cảnh bị cắt tỉa với vẻ đẹp giả

tạo (Những chuyển điệu) Khiêm Nhu tỏ rõ thái độ khinh khi với việc ăn thịt chó của nhân vật “hắn” (Ngôi nhà không cửa sổ) và còn nhiều các tác giả thể hiện đạo

đức của mình đối với thiên nhiên Họ lên án lối sống lợi dụng thiên nhiên của con người dù những tư tưởng này không kể thành một câu chuyện mang đề tài sinh thái nhưng trong vô thức của tác giả đã tự bộc lộ quan điểm và thể hiện nó thông qua ngòi bút của mình

Các tác giả trẻ phê phán và kêu gọi bảo vệ môi trường Dù các tác giả không viết thành một quyển sách riêng về đề tài này nhưng các tác giả cũng đã viết thành một truyện ngắn kêu gọi mọi người hãy sống hòa hợp, bảo vệ thiên nhiên Khiêm

Nhu phê phán văn hóa vô ý thức của người dân về vấn đề vứt rác nơi công cộng (Xa

lạ) Ploy Ngọc Bích đã kêu gọi mọi người bảo vệ loài tê giác sắp bị tuyệt chủng

(Trái đất tròn không gì là không thể) Yến Linh tỏ rõ quan điểm về việc những ánh

đèn của xe tham quan sẽ ảnh hưởng đến đời sống của loài vật trong rừng, cô gián tiếp kêu gọi mọi người ngưng ngược đãi động vật bằng cách cho nhân vật từ bỏ làm

hướng dẫn viên du lịch của khu rừng và sống hẳn trong rừng (Mắt rừng)

Tác giả cũng thể hiện sự nổi giận của thiên nhiên đối với con người vì con người đã lạm dụng, chiếm đoạt, khống chế thiên nhiên một cách khắc nghiệt Những con bò tót căm phẫn và đấu tranh chống lại vua của vương quốc Lông Bông

Nhông (Hòn đảo bay), vườn nho la hét và con gà đã đánh lại Hoàng chỉ vì Hoàng

đã ăn nho (Hòn đảo bay) Tuy nhiên, phần lớn trong vô thức của tác giả, thiên nhiên

đã cứu rỗi con người rất nhiều Trong hầu hết các tác phẩm, thiên nhiên đều chiếm một vị trí quan trọng trong tâm hồn con người Chỉ cần các nhân vật nhìn thấy cảnh thiên nhiên, dù buồn phiền cách mấy thì mọi thứ cũng tan biến Thiên nhiên cũng trở nên hiền hòa, bao dung con người khi con người sợ hãi mọi thứ trong cuộc sống Các nhân vật của Yến Linh đều cảm thấy cô đơn, lạc lõng thậm chí sợ hãi con người vì thế cô để cho một số nhân vật của mình quay về với thiên nhiên, tránh xa loài người và họ cảm thấy rất an toàn khi được bao bọc trong vòng tay của thiên nhiên

Một đặc điểm khác của truyện người viết trẻ có khả năng phê bình sinh thái

và đặc điểm này cực kì quan trọng Đó là những văn bản thấm đẫm tinh thần chủ nghĩa nhân loại trung tâm hay phê phán sự suy đồi đạo đức gây nên nguy cơ sinh thái Xã hội ngày càng phát triển thì môi trường sống xung quanh của chúng ta ngày càng bị đe dọa một cách trầm trọng Các công ty, xí nghiệp, nhà máy mọc lên như nấm nhưng không có biện pháp để giải quyết triệt để những sản phẩm thừa thải mà chúng ta tạo ra Phần lớn là do chính con người Con người luôn là chủ thể quyết định mọi thứ, vì vậy mà họ cho mình cái quyền muốn làm gì thì làm, vì lợi ích bản thân mà sẵn sàng đánh đổi phẩm chất văn hóa của mình để làm hủy hoại tự nhiên, tách biệt với chúng Chính vì thế, các tác phẩm của các tác giả trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh mặc dù không phải là tác phẩm hoàn toàn nói về thiên nhiên nhưng trong

ý thức và vô thức của các tác giả đã phản ánh một thời đại xã hội như chính hiện thực của nó Một số tác giả viết với vô thức dù không hoàn toàn thực sự nghĩ về nó

như ám ảnh đô thị khiến con người trở nên tha hóa trong tác phẩm Đời Callboy của

Nguyễn Ngọc Thạch Dù anh viết chủ đề về người đồng tính và con đường tha hóa

của họ nhưng anh cũng miêu tả đúng nội tâm của một chàng trai trẻ ám ảnh đô thị đến mức ghét mùi hương, ánh nắng bỏng rát của quê mình khiến anh trở nên nhanh chóng tha hóa khi vừa đặt chân lên Sài Gòn Giống với Nguyễn Ngọc Thạch, Khiêm Nhu và Yến linh cũng miêu tả một xã hội mà ở đó con người bị tha hóa đạo đức nặng nề Những con người đùn đẩy trách nhiệm gọi điện cho 115 dù nhà hàng

xóm đang bị cháy (Ngôi nhà không cửa sổ), những con người vì tiền có thể làm tất

cả, họ bỏ chồng nghèo ở quê để đi theo vinh hoa phú quý (Nụ cười hồn nhiên) Lưu

Quang Minh miêu tả rõ một thời đại công nghệ và chính thời đại phát triển khoa

học kĩ thuật quá mức đã gây nên biến cố tận diệt thế giới loài người (Thiên thạch)

Phê bình sinh thái hướng tới sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên Nhiều tác giả trẻ đi tìm sự cân bằng giữa thiên nhiên và con người Thiên nhiên được các tác giả ưu ái thể hiện vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ Các tác giả cũng làm nổi bật

vẻ mộng mơ, dịu dàng an toàn của thiên nhiên Đặc biệt, trong các tác phẩm của họ, con người được miêu tả mang vẻ đẹp của thiên nhiên hay cảm xúc của con người cũng được miêu tả giống thiên nhiên bởi đặc trưng của nó khiến chúng ta có thể liên tưởng đến Các tác giả miêu tả thiên nhiên dù có ý thức hay vô thức thì sâu trong tiềm thức đều nhằm mục đích khiến cho con người hiểu được vẻ đẹp của thiên nhiên trong giọng văn của người viết Họ hướng con người cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, thấy được bối cảnh câu chuyện, giúp con người thấu được không khí nơi câu chuyện diễn ra và giúp người đọc trải nghiệm, quay về với thiên nhiên Không chỉ miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên với mục đích như trên, trong tâm hồn các tác giả trẻ còn ngưỡng mộ và ghen tị khi không được hòa với mây trời, không khí

như muôn loài (Trái đất tròn không gì là không thể) Họ cũng yêu các loài động vật

và xem chúng như là người bạn tri kỉ của mình (Con chim nằm chết bên vệ cỏ) Họ

rất yêu loài hoa, cây cỏ, luôn muốn nâng niu, bảo vệ và thưởng thức vẻ đẹp của

chúng (Hoa anh đào trên núi) Thiên nhiên tạo cảm hứng cho họ khi sáng tác, thiên

nhiên bao bọc tâm hồn của họ khi mệt mỏi Vì thế, họ luôn cảm thấy nuối tiếc khi thiên nhiên bị tàn phá và cảm thấy thanh bình, an yên khi thấy một vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên Những lời văn của họ khi nhắc về thiên nhiên đều hướng đến sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên Họ hoàn toàn không thể hiện quan điểm lạnh lùng nhẫn tâm rằng thiên nhiên có lợi cho con người như thế nào, con người có thể tàn bạo khai thác thiên nhiên ra sao Nói chung, trong lòng của những tác giả trẻ, thiên nhiên vẫn rất quan trọng đối với tâm hồn nghệ sĩ của họ

Tóm lại, một số đặc điểm về sinh thái như trên trong các tác phẩm của người viết trẻ đã giúp chúng ta có thể thực hiện thao tác phê bình sinh thái Dù các tác giả trẻ không đặt bút viết dưới sự chi phối của ý thức sinh thái nhưng nhìn chung tư tưởng sinh thái đôi khi có thể ẩn tàng dưới dạng vô thức vì dù sao con người cũng

sống dưới sự chi phối của môi trường xã hội và tự nhiên Chúng ta có thể đứng trên lập trường của mình để phát hiện và tìm ra ý nghĩa trong các văn bản mà không cần phải xem nó có là tác phẩm sinh thái đúng nghĩa hay không Việc nghiên cứu các tác phẩm của người viết trẻ dưới góc nhìn sinh thái sẽ có những đóng góp nhất định cho việc kích thích sự sôi động trong giới phê bình, thúc đẩy việc sáng tạo ra những tác phẩm văn học thấm đẫm tinh thần sinh thái và từ đó đánh thức nhận thức sinh thái trong lòng độc giả

Tiểu kết

Tư duy sinh thái là những lý thuyết khởi đầu cho công cuộc phê bình sinh thái phát triển Tư duy sinh thái bao gồm ý thức sinh thái và cảm thức sinh thái Và hai yếu tố này có sự khác nhau rõ rệt

Phê bình sinh thái tuy là một lý thuyết không mới nhưng nó vẫn đã và đang trở nên sôi động trong công cuộc phê bình của nước nhà Phê bình sinh thái trở thành lý thuyết có tính ứng dụng cao trong phê bình văn học nước nhà Môi trường hiện nay đang trong giai đoạn ngày càng xuống cấp Vì thế, phê bình sinh thái cũng đóng góp một phần công lao to lớn trong việc góp tiếng nói chung vào môi trường sinh thái

Truyện của người viết trẻ ở TPHCM đầu thế kỉ XXI là những tác phẩm hoàn toàn có khả năng phê bình sinh thái Truyện của người viết trẻ đại diện cho ý thức

và cảm thức của một lớp thanh niên ở TPHCM đang sống trong môi trường hiện đại ngày càng vắng bóng cây Tuy vậy, chắc chắn rằng trong ý thức và tiềm thức của họ vẫn dành nhiều mối quan tâm cho môi trường sinh thái Từ đây, chúng tôi đã có thể bắt đầu thực hiện công cuộc phê bình sinh thái ở các tác phẩm của người viết trẻ

CHƯƠNG 2: NGƯỜI VIẾT TRẺ Ở TPHCM ĐẦU THẾ KỈ XXI VÀ

KHÔNG GIAN SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT 2.1 Khái niệm người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi giới hạn khái niệm

“người viết trẻ” căn cứ trên tuổi đời của họ Chúng tôi khảo sát các tác phẩm của người viết sinh sau năm 1986 vì những lý do sau đây

Trong đề tài “Truyện của người viết trẻ ở TP.HCM thế kỷ XXI từ góc nhìn phê bình sinh thái”, chúng tôi đặc biệt chú ý đến yếu tố môi trường đô thị công nghiệp mới hiện nay Đối với môi trường này, “người viết trẻ” là thế hệ được sinh

ra, lớn lên và trải nghiệm nền kinh tế thị trường với nhiều biến động Do đó, chúng tôi dùng một thông số thời gian có ý nghĩa lịch sử để làm giới hạn, đó là năm 1986, năm có sự kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đánh dấu mốc lịch sử quan trọng khởi xướng công cuộc đổi mới kinh tế ở nước ta,từ

mô hình kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sự kiện này tạo một bước ngoặt lớn trong nền kinh tế Việt Nam Kinh tế thị trường với quy luật cung cầu đã tác động mạnh mẽ đến văn học nghệ thuật từ người sáng tác, người đọc đến hoạt động xuất bản, phát hành và lưu thông các tác phẩm Hơn nữa, trong xu thế hội nhập toàn cầu và giao lưu văn hóa quốc tế, việc các cây bút trẻ Việt Nam tiếp thu và ảnh hưởng từ những giá trị, trào lưu sáng tác trên thế giới cũng là một thực tế tất yếu trong công cuộc thay đổi toàn diện này Cần lưu ý là mốc 1986 mà chúng tôi chọn, cũng như mọi mốc thời gian khác trong phân kỳ văn học, chỉ mang tính tương đối Chúng tôi tạm gọi thế hệ các cây bút trẻ mà chúng tôi chọn nghiên cứu trong đề tài này là thế hệ Đổi mới

Những nhà văn thuộc thế hệ sinh sau năm 1986 là những người không có chút kí ức gì về thời chiến tranh hay bao cấp Xã hội trong mắt họ giờ đây là nền kinh tế thị trường với mối quan hệ đồng tiền Không gian xung quanh họ cũng được bao phủ bởi sự phát triển của nhà máy, xí nghiệp, thương cảng,… phục vụ cho việc giao lưu buôn bán Góc nhìn và quan niệm văn hóa của họ mang những nét đặc biệt

so với những thế hệ trước Tư tưởng rộng mở và hiện đại hơn, họ mang trong mình những hoài bão, khát vọng khác Cơ hội thuận lợi đi xa hơn khỏi lũy tre làng để tìm những nguồn cảm hứng mới lạ và thu vào tầm mắt những quang cảnh mới, con người mới đã hình thành nên cho họ những lối tư duy mới sáng tạo và độc đáo hơn Thế giới trở nên nhỏ bé hơn trong mắt họ, sự khác biệt trong tri nhận về kinh tế- xã hội, về toàn cầu hóa khiến nội dung sáng tác của bộ phận người viết này có phần chịu ảnh hưởng đáng kể

Đồng thời, công cuộc đổi mới của Đảng được khởi xướng năm 1986 ở nước

ta là sự kiện chính trị và xã hội quan trọng, kích hoạt sự đổi mới văn học Trong cuộc gặp gỡ lịch sử của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh với gần 100 văn nghệ sĩ và các nhà hoạt động văn hóa vào tháng 10 năm 1987, Tổng bí thư đã thẳng thắn đưa

ra những vấn đề về “cởi trói” cho văn nghệ sĩ, vấn đề “tự cứu lấy mình” của các nghệ sĩ, thói xu thời “bẻ cong ngòi bút” của một số người viết,… Và ông đã khẳng định Đại hội VI đã “mở cửa” cho các văn nghệ sĩ Văn học nước nhà từ đó có nhiều bước chuyển biến sâu sắc, đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần vào việc xây dựng nền tảng văn hóa, tinh thần của con người và xã hội Như nhận định trong Báo cáo Đề dẫn của Nguyễn Đăng Điệp, Viện trưởng Viện Văn học: “Sự nghiệp đổi mới đất nước đã diễn ra vài chục năm ấy, ai cũng nhận thấy thành quả đổi mới là hết sức rõ nét Việt Nam đã vượt qua khủng hoảng để phát triển, thế và lực được nâng cao, đời sống nhân dân đã được cải thiện một bước, tinh thần dân chủ được

mở rộng… Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, sự nghiệp đổi mới đã tạo nên những luồng cảm hứng mới, niềm say mê mới Nhìn một cách tổng thể, nhận thức của nhà văn về bản chất sáng tạo nghệ thuật được nâng cao hơn, ý thức cầm bút được sâu sắc hơn, những tìm tòi đổi mới về phương thức thể hiện được khuyến khích Theo

đó, văn học thời kì Đổi mới là một thực thể đa dạng, phong phú, thấm đầy tinh thần nhân văn hiện đại.”

Sự đổi mới quan niệm về hiện thực gắn với nhu cầu được “nói thật” - một nhu cầu khẩn thiết của xã hội, được khơi dậy từ công cuộc đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam với tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật” Là bộ phận đặc biệt nhạy cảm của văn hóa tư tưởng, văn học sớm ý thức về

nhu cầu đổi mới Năm 1987, báo Văn nghệ (số 49 và 50) đăng bài “Hãy đọc lời ai

điếu cho một giai đoạn văn nghệ minh họa” của Nguyễn Minh Châu Phải nói rằng,

đây là một mốc quan trọng đánh dấu sự đổi mới về tư duy văn học và cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa văn học và chính trị, trong cách tiếp cận và phản ánh hiện thực của nhà văn Sự thay đổi ấy có nguyên nhân trực tiếp từ sự điều chỉnh đường lối, chính sách của Đảng phù hợp với nhu cầu và sự chuyển mình đang diễn ra trong

xã hội Nguyễn Minh Châu xuất hiện như người mang đến dấu chấm hết cho giai văn học minh họa, kể từ “lời ai điếu” của ông, văn học sẽ đi theo một con đường khác Nỗi ám ảnh lớn nhất của đa số lớp nhà văn thời kì trước là phải viết minh họa, rào đón, giả dối, vặn vẹo cây bút Và khao khát lớn nhất của họ là môi trường sáng tác thay đổi, không bị o ép, được phản ánh sự thật, khẳng định góc nhìn cá nhân và

sự trung thực khi phản ánh hiện thực Một giai đoạn văn học và văn nghệ mới là nhà văn được tự do sáng tác, được phản ánh cả mặt xấu lẫn tốt của đời sống Đây thực

sự là một cột mốc lớn, vừa đánh dấu sự thay đổi rõ rệt, vừa thúc đẩy nhiều trường phái, trào lưu văn học mới phát triển hơn

Chính sự đổi mới quan niệm về hiện thực đã mở rộng biên độ, đem lại cho văn xuôi nhiều nội dung phong phú, mới mẻ Hiện thực đời sống không chỉ thu gọn trong những biến cố lịch sử và đời sống cộng đồng mà rộng hơn, sâu hơn, “đời” hơn

là cái thường nhật với bao mối quan hệ chằng chịt, chìm ẩn trong những mối quan

hệ xã hội, cộng đồng và cá nhân Và bởi thế, cái nhìn thế sự - đời tư thực sự giữ vai trò cốt yếu trong cảm quan nghệ thuật của nhà văn Nhà văn có sự đổi mới về tư duy, phong cách viết văn, mạnh dạn hơn trong việc phản ánh hiện thực do được tự

do ngôn ngữ, tự do ngôn luận, dù hiện nay vẫn còn nhiều bất cập nhưng cũng bạo dạn hơn với những chủ đề về tính dục, đồng tính hay các vấn đề thời sự,

“Chính từ sự đổi mới cơ bản trong quan niệm nghệ thuật về con người, thế

giới nhân vật trong các tác phẩm truyện đương đại phong phú, gần gũi và giàu sức

ám ảnh đối với người đọc với nhiều kiểu loại nhân vật mới: nhân vật tự ý thức, nhân vật cô đơn, nhân vật bi kịch, nhân vật tha hóa và bị tha hóa, nhân vật dị biệt, – những dạng nhân vật chưa từng hoặc rất ít xuất hiện trong văn xuôi trước 1986” [48] Từ những tác phẩm truyện sau Đổi mới của các tác giả thời kì trước đã

tạo nên một sức ảnh hưởng rất lớn đến thế hệ tác giả thời kì sau- thế hệ người viết trẻ mà đề tài chúng tôi đang nghiên cứu

Khi chọn phương pháp nghiên cứu phê bình sinh thái, chúng tôi đã thấy được chính thế hệ nhà văn trẻ là những người quan tâm nhất đến vấn đề môi trường Ở khoảng thời gian trước năm 1986, vấn đề đổi mới kinh tế, mối quan hệ của con người trong kinh tế thị trường, nhìn lại chiến tranh,… là những vấn đề nổi cộm Sang thế kỷ 21, một thế hệ mới lớn lên, họ đã vơi dần những mối bận tâm trong quá khứ Họ có những mối quan tâm rất riêng, chẳng hạn như vấn đề du học, du lịch, cách đối mặt với nỗi cô đơn, cách thích nghi với môi trường toàn cầu hoá cạnh tranh quốc tế, và trong số đó có vấn đề môi trường Những phong trào được những người trẻ phát động rộng rãi như "Nói không với túi nilon", "Việt Nam tái chế", "Biến bãi rác thành vườn hoa" đã được sự đón nhận và chung tay rất lớn từ cộng đồng Đứng giữa làn sóng lan tỏa nhiệt huyết ấy, những nhà văn trẻ cũng đã bắt kịp thời đại, đưa vấn nạn môi trường thực tế vào từng trang văn

Đó là những lí do để đề tài này chúng tôi quyết định khảo sát truyện của những tác giả sinh sau năm 1986 Họ là những người trẻ được sinh ra, trưởng thành

ở TPHCM hoặc người từ nơi khác đến nhưng có thời gian sống, học tập và làm việc

ở TPHCM, tác phẩm của họ được xuất bản ở TPHCM Với thế hệ này, chúng tôi xác định một thế hệ trong văn học Việt Nam, là thế hệ sinh ra và trưởng thành trong

nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của nước nhà Không chỉ có kinh tế mà chính trị, văn hóa, xã hội cũng được đổi mới mạnh mẽ Văn học thời kì này cũng có những khởi sắc rõ rệt Đời sống xã hội, văn hóa thời kỳ mở cửa đã tác động mạnh mẽ đến tầng lớp các cây bút trẻ Chính vì sự đổi mới hàng loạt này đã tạo nên một thế hệ người viết mới với những tư tưởng và đặc trưng tâm lí riêng, đáng để nghiên cứu

2.2 Bộ phận văn học trẻ TPHCM TK XXI

Trong những năm đầu thế kỉ XXI, văn học ở TP Hồ Chí Minh đã vượt qua một chặng đường với nhiều cột mốc đáng nhớ Các thế hệ lần lượt nối tiếp nhau cầm bút, tạo nên một lực lượng đông đảo những người viết trẻ, với những phong cách mới, tư tưởng mới, thể loại mới,… Giữa thời buổi kinh tế thị trường, nhiều cây bút trẻ vẫn giữ cho mình một lối đi riêng với lượng độc giả nhất định Số khác tuy ít

có mặt trên các phương tiện truyền thông hay mạng xã hội, tên tuổi ít rầm rộ hơn nhưng lại được giới chuyên môn đánh giá cao hoặc đạt được nhiều giải thưởng Dù đạt được thành tựu trong giới tiếp nhận nào, thì thành quả của họ vẫn đáng ghi nhận Những cây bút trẻ có tên trong Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh chỉ là một phần nhỏ trong lực lượng hùng hậu và đa sắc này

Giữa một rừng người viết trẻ muôn vàn màu sắc, vẫn tồn tại một ranh giới giữa văn học thị trường và văn học nghệ thuật Việc phân chia ranh giới này vẫn tồn tại một số tranh luận trái chiều Tuy nhiên, chúng ta phải thừa nhận rằng trong thực tiễn có nhiều hiện tượng tác phẩm bán rất chạy, sách tái bản nhiều lần, nằm trong top “best seller” thậm chí đạt nhiều kỉ lục xuất bản nhưng lại không được giới chuyên môn đánh giá cao Bên cạnh đó, có rất nhiều tác phẩm mang tính nghệ thuật cao, được giới chuyên môn ưu ái hay đạt nhiều giải thưởng văn học uy tín nhưng sách bán ra không chạy Nhiều nhà văn trong Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh không được nhiều độc giả đại chúng biết đến Thực tế, sự khác biệt này là do sự phát triển mạnh về kinh tế dẫn đến sự hình thành các tầng lớp công chúng đô thị Mỗi tầng lớp

có nhu cầu thỏa mãn riêng về tinh thần nhưng chủ yếu đều mong muốn một “món

ăn nhanh” bởi sự vội vã nơi phồn hoa đô thị Điều đó khiến văn học bị phân cực thành văn học thị trường và văn học nghệ thuật dù đôi lúc ranh giới giữa hai lằn văn học này cũng không có những tiêu chí rõ ràng để phân loại Nói chung, văn học thị trường là dòng văn học thu hút số lượng lớn độc giả bởi tính gây sốt của tác giả vì

nó thường gắn liền với truyền thông đại chúng, những chiêu PR hiệu quả dù nội dung không được đầu tư chỉn chu Trong khi văn học nghệ thuật lại được giới chuyên môn đánh giá rất cao bởi dấu ấn, đặc trưng riêng của tác phẩm cũng như là

sự ý thức về nghề viết của các tác giả trẻ

Dẫu có nhiều ý kiến, tranh cãi khác nhau để phân loại một tác phẩm vào nhóm sáng tác nào, chúng tôi vẫn phân chia dựa trên một số tiêu chí nhất định Một

số tiêu chí chủ yếu là số lượng sách bán ra, sự tiếp nhận của giới chuyên môn cũng như độc giả, các tác giả đạt giải thưởng hoặc là thành viên của Hội nhà văn và những tác phẩm đạt giải Có thể nói, tiêu chí phân loại theo kiểu cách khá bình dân

là đánh giá theo cấp độ như: Văn học được đánh giá không cao và văn học được đánh giá cao Chính vì điều đó, chúng tôi phân loại văn học của người viết trẻ TPHCM thế kỉ XXI theo 2 nhóm văn học thị trường và văn học nghệ thuật

2.2.1 Văn học thị trường

Theo như công trình nghiên cứu “Đặc điểm truyện của người viết trẻ ở Thành

Phố Hồ Chí Minh (2000-2015)” của tác giả Nguyễn Thị Phương Thúy và Trần Tịnh

Vy, Phan Mạnh Hùng Tác giả đã nêu lên những quan điểm rõ rệt về dòng văn học thị trường Tác giả cho rằng gọi dòng văn học này là “văn học thị trường” là không hoàn toàn hợp lý về mặt ngữ nghĩa, nhưng lại được chấp nhận ở mặt thói quen Việc cụm từ “văn học thị trường” ra đời gần đây làm cho mọi người ngộ nhận rằng dòng văn học này chỉ mới xuất hiện cách đây không lâu Tuy nhiên, nó là một đối tượng

đã cũ và được xem như là dòng “văn học đại chúng” của các thời kì trước Kiều Thanh Quế đã nói về văn học đại chúng vào thế kỷ XX Tác giả cho rằng văn học đại chúng không phô diễn cầu kỳ; tính chất, giá trị của nó là giản dị, đẹp, thật và văn học đại chúng thì không chú trọng ở lời văn mà chú trọng vào sự hứng thú Những tính chất trên cũng tương ứng với dòng văn học thị trường thời hiện đại nhưng nếu dùng khái niệm “văn học đại chúng” để gọi dòng văn học thị trường thời hiện đại thì nó không thật sự phù hợp Ở các thời kì trước của Việt Nam, tiêu chí để xây dựng nền văn hóa – văn nghệ là “dân tộc, khoa học và đại chúng” Tuy nhiên, khái niệm “đại chúng” này không đồng nghĩa với khái niệm “đại chúng” trong văn học của nền kinh tế hàng hóa Ví như văn học Xô Viết đại diện cho nền văn học của chủ nghĩa xã hội, cụm từ “đại chúng” ngoài thể hiện dành cho phần đông số độc giả,

nó còn là một thành tố của hoạt động tuyên truyền và giáo dục Nó không thỏa mãn nhu cầu cá nhân mà nó phục vụ cho mục đích chính trị Khác với Xô Viết, phương Tây với nền kinh tế thương mại thể hiện sự năng động trong văn học đã nhanh chóng xác định việc tiêu thụ các tác phẩm văn học mà đa số là hướng đến những người bình dân trong xã hội

“Văn học thị trường” còn có sự khác biệt với “văn học đại chúng” như hai khái niệm này nhằm phân biệt văn học đại chúng hiện nay với văn học mang tính đại chúng trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trước kia Văn học thị trường sáng tác gắn liền với người trẻ trong khi văn học đại chúng bao gồm hết

tất cả lứa tuổi người viết và người đọc Ngoài ra, văn học thị trường còn đặc biệt nhấn mạnh đến tính gây sốt của tác giả và tác phẩm trong thị trường tiêu thụ nhờ vào sự xuất hiện của truyền thông đại chúng, những chiêu PR hiệu quả dù người đọc chưa hề đọc đến nội dung của nó Vì lý do trên cho chúng ta thấy việc sử dụng lại khái niệm “văn học đại chúng” là hoàn toàn không phù hợp với nền kinh tế thương mại bây giờ mà chúng ta sử dụng cụm từ “văn học thị trường” như một thói quen để nói về những tác phẩm đơn thuần chỉ phục vụ cho sự giải trí chỉ bởi vì ngôn

từ “thị trường” mang sự đong đo, cân đếm tiền bạc và sắc thái lạnh lùng của nó Tóm lại, “văn học thị trường” có tính chất gần giống với văn học đại chúng thời kì trước với những đặc trưng như phục vụ độc giả bình dân với mục đích giải trí và được tiêu thụ với số lượng lớn Dù vậy, giữa các thời kì đất nước phát triển khác nhau thì tính chất của các dòng văn học cũng trở nên thay đổi Chính vì thế, chúng

ta có sự thay đổi và phân biệt giữa các khái niệm dù tính chất của nó hầu như giống nhau

Các tác giả thuộc dòng văn học thị trường thường thể hiện sức hút đối với độc giả bằng việc viết về chuyện tình yêu, đời sống, con người, nỗi cô đơn trong môi trường hiện đại như Gào, Hamlet Trương, Nguyễn Ngọc Thạch, Ploy Ngọc Bích, Phương Thảo Các tác phẩm này đều sáng tác phục vụ cho số đông bạn đọc trẻ và họ được bạn đọc trẻ rất yêu thích Những minh chứng cho việc này là số lượng xuất bản và tái bản bán rất chạy của họ Tuy nhiên, các tác phẩm của dòng văn học thị trường thường không nhờ vào chính nội dung hấp dẫn để hút khách mà

là nhờ vào hoạt động PR rầm rộ trên các trang mạng xã hội lớn Các tác giả tận dụng nguồn lực dồi dào từ mạng xã hội cũng như tổ chức các hoạt động ký tặng sách, tặng đĩa CD bài hát kèm theo để PR cho các tác phẩm của mình Nội dung các tác phẩm thường theo hướng tự kể và phần lớn sáng tác dựa vào sự trải nghiệm của các tác giả để lấy sự đồng cảm của người đọc

Tóm lại, văn học thị trường là dòng văn học không được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng lại thu hút một số lượng lớn độc giả trên cả nước Bằng những trải nghiệm cá nhân và kỹ thuật viết đơn giản, nội dung của dòng văn học thị trường thường không được đầu tư chỉn chu, hấp dẫn mà đa phần chỉ đầu tư vẻ hình thức của quyển sách Các tác phẩm của dòng văn học thị trường thường được quảng cáo rầm rộ trên các trang mạng xã hội cũng như các hoạt động PR cho sách đã khiến dòng văn học này được đón nhận một cách nồng nhiệt dù nội dung của nó thường đi theo một khuôn có sẵn

2.2.2 Văn học nghệ thuật

Dựa theo tiêu chí nào mà chúng tôi có thể xác định được các tác giả trẻ của dòng văn học này? Qua sự tìm hiểu của chúng tôi một số tác giả trẻ được đánh giá rất cao và điều đó được xác định thông qua một số tác phẩm họ đạt giải thưởng hoặc họ là hội viên của Hội nhà văn Thậm chí, một số tác giả không đạt được giải thưởng nhưng đầu sách của họ cũng được giới chuyên môn nhận định là tác phẩm tiêu biểu và cho in đầu sách nhằm giới thiệu đến bạn đọc Những tác giả trẻ này luôn sáng tác với quan điểm nghiêm túc với nghề viết khác với dòng văn học thị trường, các tác giả trẻ đều cho rằng mình chỉ là người viết chứ hoàn toàn không phải là nhà văn để tránh việc các nhà phê bình khen chê sách của họ Tác giả trẻ

Gào đã bảo rằng “Gọi tôi là nhà văn sẽ làm nhiều người tức giận” [49] trong khi Yến Linh thì lại “ý thức rõ ràng hơn bao giờ hết trách nhiệm của một người viết trẻ

Trước giờ, đa phần những người viết trạc tuổi tôi, khi viết rất bản năng Bây giờ, có

lẽ khác đi Khi đối mặt với trang viết, cần ý thức trách nhiệm nghề nghiệp” [52]

Yến Linh là tác giả trẻ sinh năm 1989 Cô là đại biểu dự Hội nghị những người viết văn trẻ TPHCM và cô cũng có tên trong danh sách để cử dự Hội nghị những người viết văn trẻ toàn quốc sắp tới Ngoài ra, Yến Linh cũng từng đạt giải thưởng tác giả

trẻ cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ (2007) và giải nhì cuộc thi truyện ngắn “Tuổi

thanh xuân” (2010) Trần Minh Hợp (1988) thành viên của Hội nhà văn Thành phố

Hồ Chí Minh năm 2011 cũng mang quan điểm nhiệt huyết với nghề viết của mình

Tác giả cho rằng “Viết văn đôi khi cũng là một hoạt động giải trí Cũng có thể, tôi

được đào tạo trong một môi trường tách biệt với văn chương nên đến với văn chương nhẹ nhõm hơn người khác…Tôi luôn nghiêm túc trong khi viết và nghiêm túc cả trong nghĩ ngợi đến việc đi hết con đường văn chương nên hiện tại tôi nghĩ mình có thể” [61] Trần Minh Hợp đã trở thành Nhà văn trẻ của Hội nhà văn

TP.HCM năm 2011 nhờ vào tập truyện Cô gái bán ô màu đỏ, đạt giải nhì truyện ngắn cuộc thi “Những kỷ niệm thời đi học của báo Thiếu Niên Tiền phong năm

2006 và giải khuyến khích truyện ngắn cuộc thi Truyện ngắn hay 2010 của báo Tiếp

thị và Gia đình năm 2010 Ngoài hai tác giả được giới chuyên môn đánh giá cao

như trên, một số tác giả trẻ khác cũng xứng đáng đem về cho mình các giải thưởng lớn nhỏ hoặc được nhận định là tác phẩm tiêu biểu cho các độc giả trẻ Lưu Quang Minh (1988) vừa là nhà văn vừa là ca sĩ Anh là thành viên Hội nhà văn TP.HCM năm 2013 và đã đạt giải nhì trong cuộc thi truyện cực ngắn trên website Hội ngộ

văn chương với truyện Già trước tuổi Anh thường viết với phong cách văn chương

đan lồng giữa ảo và thật nhưng ở mỗi câu chuyện ngắn mà anh viết không đơn thuần đọc để giải trí mà mỗi câu chuyện đều đem lại bài học sâu sắc về việc làm người Mặc dù Khiêm Nhu và Nguyễn Hoàng Vũ không là thành viên Hội nhà văn

hoặc đạt một số giải thưởng nhưng hai tác giả vẫn được giới chuyên môn đánh giá

cao Thông qua cuộc thi “Văn học tuổi 20” được tổ chức lần V Ở trọ Sài Gòn - Nguyễn Hoàng Vũ và Ngôi nhà không cửa sổ - Khiêm Nhu được nằm trong những

tác phẩm tiêu biểu được tuyển chọn để giới thiệu và xuất bản trong đợt đầu của cuộc thi Và còn rất nhiều các tác giả trẻ khác được xem xét khen ngợi như Huỳnh Trọng Khang, Đinh Phương, Đào Quốc Minh, Nguyễn Đăng Khoa …

Tóm lại, các tác giả của dòng “văn học nghệ thuật” là những tác giả được hội đồng chuyên môn nhận định, phê bình và xem xét khen ngợi Dòng văn học này được xác định theo tiêu chí tác giả phải đạt ít nhất một giải thưởng hoặc có tác phẩm được các cuộc thi đánh giá là tác phẩm tiêu biểu giới thiệu đến đa số bạn đọc Những tác phẩm này đều mang những dấu ấn, đặc trưng riêng của tác giả Từ nỗi hằn học của Yến Linh được thể hiện qua từng trang sách đến sự đứt quãng trong câu

từ của Khiêm Nhu hay sự trong sáng, hồn nhiên, hài hước trong lời văn của Nguyễn Hoàng Vũ và cách đan lồng thật và ảo trong truyện ngắn của Lưu Quang Minh…Mỗi tác giả đều có sự trải nghiệm và cách nhìn nhận thế giới riêng vì thế mỗi tác phẩm của họ cũng mang đặc trưng riêng khiến hội đồng gật gù công nhận tài năng của họ Dù dòng văn học này đôi khi khá kén độc giả vì những người bình dân đa phần là những người thích đọc những gì dễ hiểu, dễ nắm bắt nhưng để khiến trình độ văn hóa đọc nâng cao chúng ta không thể ngừng giới thiệu đến bạn đọc những tác phẩm thuộc dòng văn học này

2.3 Không gian sáng tạo của người viết trẻ ở TPHCM thế kỉ XXI

Đa phần các người viết trẻ ở TPHCM đều có xuất thân từ vùng khác Họ được sinh ra, trải qua tuổi thơ của mình với biết bao kỉ niệm đèn sách ở chốn quê nhà Họ có thể đến từ vùng biển Bình Thuận như Trần Minh Hợp hay vùng rừng núi Đắk Lắk như Khiêm Nhu,… Số khác đến từ những vùng đô thị khác như Ploy Ngọc Bích đến từ Hà Nội, Gào đến từ Hà Tây (bây giờ là Hà Nội),… Họ đến TPHCM để sinh sống, học tập và làm việc Những tác phẩm của họ cũng được xuất bản và đón nhận tại nơi này Chỉ có số ít tác giả như Lưu Quang Minh là sinh ra và lớn lên ở đất Sài Gòn

Một phần vì điều đó, mà có thể thấy, không gian sáng tác của người viết trẻ rất đa dạng Họ là những người trẻ tuổi năng động, ưa đi đây đi đó, du lịch hay công tác ở nhiều vùng đất, nên không gian để họ sáng tác cũng rộng mở hơn Một phần cũng vì lượng độc giả của họ đa phần là những người trẻ, ưa thích khám phá, phiêu lưu đến những miền đất mới, nên những bối cảnh truyện ở những khoảng không gian khác nhau sẽ hấp dẫn họ hơn Tuy nhiên, vì đa phần đều sinh sống thường

xuyên ở TPHCM nên không gian đô thị và không gian văn hóa đại chúng ở nơi đây ảnh hưởng ít nhiều đến các sáng tác của họ

Về không gian đô thị, Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố có dân số và kinh tế lớn nhất, đứng thứ hai về diện tích, đồng thời cũng là một trong những trung tâm kinh tế và văn hóa, giáo dục quan trọng nhất Việt Nam Từ lịch sử hình thành đến suốt quá trình phát triển, TPHCM luôn là một vùng đất của giao lưu, thương mại Từ thời thuộc địa, TPHCM- xưa kia là Sài Gòn được người Pháp mệnh danh là Hòn ngọc Viễn Đông, từng là thủ đô của Liên bang Đông Dương và thủ đô của Việt Nam Cộng hòa Lúc này, kinh tế hàng hóa đã phát triển mạnh, mọi đặc tính và vấn

đề của đô thị đều có ở Sài Gòn Sau Thống nhất đất nước năm 1975, Sài Gòn chỉ có

11 năm bị đứt quãng quá trình phát triển đô thị Đây là một quãng thời gian không

đủ dài để làm thay đổi hoàn toàn nếp nghĩ, quán tính tư duy và bản sắc văn hóa của vùng đất này Sau Đổi mới năm 1986, Thành phố Hồ Chí Minh có những bước phát triển mạnh mẽ Về quy mô và cơ cấu kinh tế, dân số, trình độ phát triển khoa học kĩ thuật, mức độ hội nhập quốc tế, các vấn đề xã hội… đều có những bước tiến đáng

kể Môi trường đô thị ở nơi đây thuận lợi để phát triển các hoạt động giải trí, xuất bản, trong đó có hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm văn học

Tóm lại, có thể nói thành phố Hồ Chí Minh là đô thị điển hình của Việt Nam xét về mặt lịch sử, văn hóa và xã hội Và cái gốc đô thị này còn ảnh hưởng lớn đến

tư duy, cách sống của những người dân sống ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, trong đó có các người viết trẻ

Về không gian văn hóa đại chúng, thành phố Hồ Chí Minh đang trong thời

kỳ “dân số vàng” với lượng người trong độ tuổi lao động chiếm tỉ lệ áp đảo, dễ dàng trở thành một trung tâm văn hóa-giải trí lớn của cả nước Vốn là một vùng đất

đa tộc người và đa văn hóa, TP Hồ Chí Minh đến nay vẫn là nơi nhiều người chọn làm nơi sinh sống, học tập và phát triển sự nghiệp Ngay từ giai đoạn thành lập, dân

cư của Sài Gòn đã thuộc nhiều dân tộc khác nhau: Kinh, Hoa, Chăm, Thời kỳ thuộc địa rồi chiến tranh Việt Nam, Sài Gòn hấp thụ thêm nền văn hóa Âu Mỹ Cho tới những thập niên gần đây, những hoạt động kinh tế, du lịch tiếp tục giúp thành phố có nền văn hóa đa dạng hơn Là một thành phố trẻ chỉ với 300 năm lịch sử, nhưng Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng được không ít công trình kiến trúc và

sở hữu một nền văn hóa đa dạng Những đặc điểm này tác động lớn đến tâm lý người trẻ, bồi đắp thêm cho họ sự cởi mở, năng động vốn có

Với hai đặc điểm trên, TPHCM thực sự là một “miền đất hứa”- nơi mở ra nhiều cơ hội học hỏi và phát triển sự nghiệp cho những người trẻ tuổi, đặc biệt là những văn nghệ sĩ trẻ Nhờ mức tiêu thụ các sản phẩm giải trí của người dân

TPHCM đứng đầu cả nước, nên “Nam tiến” thường là lựa chọn của hầu hết các nghệ sĩ muốn đến gần hơn với số đông công chúng Bên cạnh đó, hiện nay có 4 nhà xuất bản của thành phố với 21 chi nhánh nhà xuất bản trung ương cùng 4 nhà xuất bản trực thuộc các đại học trên địa bàn thành phố khiến nơi đây trở thành trung tâm xuất bản sách lớn của cả nước Hơn nữa, TPHCM những năm gần đây mở ra rất nhiều hội sách (như lễ hội đường sách định kỳ vào dịp Tết Nguyên đán trên cụm đường Mạc Thị Bưởi–Nguyễn Huệ–Ngô Đức Kế, Hội sách TP Hồ Chí Minh do Fahasa tổ chức vào khoảng tháng 3 hàng năm,…) cùng 2 đường sách mới mở hai liên tiếp gần đây (năm 2016 mở cửa đường sách Nguyễn Văn Bình, năm 2017 mở cửa đường sách Nguyễn Đổng Chi) cùng nhiều hệ thống nhà sách, cà phê sách,… Loại hình kinh doanh sách trực tuyến của Tiki hay Vinabook cũng phát triển mạnh

mẽ Tất cả những yếu tố trên mở ra cơ hội lớn cho những người sáng tác lẫn các bạn trẻ yêu thích sách, khiến TPHCM trở thành một vùng đất màu mỡ để các người viết định cư, lập nghiệp

Dù TP.Hồ Chí Minh là một nơi rất “hứa hẹn” cho cơ hội lập nghiệp của người viết trẻ nhưng với tình trạng môi trường nơi đây đã ảnh hưởng ít nhiều đến không gian sáng tác của người viết trẻ Trong bối cảnh toàn cầu hóa của thế kỉ XXI,

đô thị phát triển một cách nhanh chóng, hình thành những nhà cao tầng, khu công nghiệp, các khu dịch vụ… nhằm phục vụ nhu cầu kinh tế, đời sống Các không gian thực tế ảo dần mở ra nhằm kết nối cũng như cung cấp thông tin cho con người Bối cảnh ấy đã khiến không gian phi tự nhiên dần lấn chiếm hầu như môi trường sống xung quanh chúng ta và nó đã lấn át từ không gian thực tế đời sống đến các tác phẩm văn học của người viết trẻ

Khi đọc các quyển sách thuộc dòng văn học thị trường như truyện của Gào, Hamlet Trương, Nguyễn Ngọc Thạch…, chúng tôi nhận thấy rằng không gian tự nhiên của dòng văn học này chỉ được gói gọn trong không gian đô thị Có nghĩa là, tác giả miêu tả rất ít khung cảnh tự nhiên, đa phần là những thứ mình có thể nhìn thấy ở không gian đô thị như mây, trời, gió, nước, trăng, sao, hoàng hôn, biển, đồng

cỏ, khu vườn, hàng cây bởi vì tác giả bị bó hẹp trong khung cảnh đô thị hóa và chỉ quan tâm đến những vấn đề cuộc sống đời thường Thiên nhiên trong truyện của các tác giả trẻ đôi khi cũng không hẳn là họ nhìn thấy mà thiên nhiên trong truyện của

họ có thể dùng để mô tả người hoặc mô tả một sự vật, hiện tượng nào khác Tuy nhiên, khi đọc sang truyện của Ploy Ngọc Bích, chúng tôi nhận thấy tự nhiên trong tác phẩm của Ploy Ngọc Bích đa dạng từ đất nước này sang đất nước khác Cô là một người hay di chuyển, thỉnh thoảng xách vali đi nhiều đất nước vì thế tự nhiên trong tác phẩm của cô cũng đa dạng hơn các tác phẩm của Gào, Hamlet Trương, Nguyễn Ngọc Thạch Dù Ploy Ngọc Bích thuộc dòng văn học thị trường nhưng tác

giả vẫn rất ý thức về vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái Trong Trái đất tròn không

gì là không thể, Ploy Ngọc Bích dành hẳn một truyện ngắn để kêu gọi bảo vệ loài tê

giác sắp bị tuyệt chủng Điều này cho thấy tác giả là một người rất yêu tự nhiên, ý thức được con người cần bảo vệ tự nhiên cũng như là để bảo vệ chính bản thân con

người chúng ta Đặc biệt, ở dòng văn học thị trường này có hai tác phẩm Huyền

thoại Porasitus I, II của tác giả Thảo Dương Tác phẩm kể về một cuộc chiến giữa

tình yêu và chiến tranh Tác phẩm lấy bối cảnh tự nhiên trong game hoặc có thể nói

là từ game mà tác giả có thể hình dung và phản ánh tự nhiên vào trong tác phẩm Thiên nhiên lúc này trở nên bao quát toàn bộ tác phẩm Ngoài cung điện, tòa thành, thành trì là những cơ sở hạ tầng thì ở mỗi chi tiết chúng ta đều có thể nhìn thấy thiên nhiên như sông, suối, hồ, núi, vách đá, khe đá, hoa hồng, hoa sen

Khác với tự nhiên trong dòng văn học thị trường, tự nhiên trong văn học nghệ thuật đa dạng hơn với số lượng các loài thực vật và động vật cực kì phong phú như hoa có các loài hoa như hoa sống đời, hoa đào, hoa hồng, hoa hạc tiên, hoa bồ công anh, hoa cải, hoa cúc quỳ, bông cỏ lau, hoa thủy tinh, hoa dại, hoa sứ, giàn cát đằng, hoa súng tím, hoa mẫu đơn, hoa râm bụt, hoa bồ quân, hoa thùy dương, hoa xuyến chi, hoa bằng lăng…Các loài cây, cỏ như bèo, cây trinh nữ, rơm rạ, lũy tre, bụi chuối, cánh đồng, nấm, cây chò nâu, cây trứng cá, khu vườn, lá phong, xương rồng, mía, ruộng lúa, cây quế, cây bàng, cây dừa, cây sao đen, gõ đỏ, vên vên, cây hồng, bonsai, cây thông, cây tầm gửi, lá ải mục, rẫy, cỏ, cây me, cây khế, lục bình, ngô, lúa mạch, cải, cây sao, măng, cao su, cây xà nu, tre nứa, cây cà phê, san hô, mía, cây dương xỉ, cây mắc cỡ, cây nút áo, cây đa, ruộng bắp, dây leo, cây cọ, cây

Kơ ni…Kể cả củ, quả cũng đa dạng như chuối, quả hồng, khoai lang, gừng, trái kiwi, nghệ, khoai mì, sắn ngô, thanh long, ớt, chanh, vú sữa, nho, ổi, chanh dây, măng cụt, chôm chôm, xoài, cà, trầu cau, mướp, khổ qua, vải thiều, dâu tây, gấc, bí đao, táo, lê…Ngoài các động vật trong môi trường đô thị, môi trường chăn nuôi, còn có các động vật trong tự nhiên như rắn, giun, khỉ, cáo, cá sấu, nai, rùa, kiến, cú, nhện, bìm bịp, thạch sùng, nai, hoẵng, chồn, diều hâu, chim gõ kiến, dơi, sói, con nhồng, con sâu, tắc kè, bò tót, vượn…Thậm chí cả động vật tưởng tượng như con rồng

Qua thống kê, khảo sát như trên, chúng ta có thể thấy động vật và thực vật trong các tác phẩm của dòng văn học nghệ thuật cực kì đa dạng Những con vật, thực vật kể trên đều có thể thấy trong giới tự nhiên và đặc biệt chúng xuất hiện nhiều ở những làng quê hoặc ở trong rừng sâu Sự vật, hiện tượng thiên nhiên được

phản ánh rất nhiều trong các tác phẩm thuộc dòng văn học này Trong Cô gái bán ô

màu đỏ của Lưu Quang Minh, bối cảnh của các tác phẩm truyện ngắn này đều di

chuyển từ nơi này đến nơi khác mà không cố định một chỗ Bối cảnh ở một cái cầu

nhỏ Hội An trong Phố Hoài, bản làng của người Thái trong Tôi muốn em được bình

yên, con phố với Cô gái bán ô màu đỏ ở ngã ba đường nước Trung Quốc, sân bay

Alaide trong Alaide bỗng đổ mưa, vườn Kiwi ở New ZeaLand trong Mùa Kiwi chín

ở Te Puke…Chính vì các tác phẩm đều mô tả nhiều bối cảnh khác nhau nên tự nhiên

trong tác phẩm của Lưu Quang Minh cũng trở nên đa dạng hơn rất nhiều Hạt hòa

bình của Minh Moon cũng miêu tả về chiến trường Campuchia với cây cối, rừng

rậm tạo thành rào chắn phòng thủ địch Hòn đảo bay của Nguyễn Hoàng Vũ miêu tả

miền quê nhỏ và vương quốc Lông Bông Nhông với hoa quả đa dạng biết tư duy

Nói tóm lại, nếu so sánh tự nhiên giữa hai dòng văn học, chúng ta có thể thấy

tự nhiên trong văn học nghệ thuật áp đảo về số lượng cũng như là sự đa dạng về loài Tự nhiên trong văn học thị trường là tự nhiên có thể nhìn từ môi trường đô thị

Từ cửa sổ nhà, chúng ta có thể thấy bầu trời, mây, trăng, sao, chim chóc, những con vật nuôi như cún, mèo Chính vì thế, tự nhiên trong văn học thị trường không đa

dạng như tự nhiên ở dòng văn học nghệ thuật Dù hai tác phẩm Huyền thoại

Porasitus I, II của Thảo Dương có miêu tả tự nhiên tưởng tượng nhưng tác giả cũng

đã có nói rằng bối cảnh trong tác phẩm được lấy từ khung cảnh trong game nghĩa là cũng chỉ nhìn từ môi trường cơ giới mà thôi Ngược lại, tự nhiên trong văn học nghệ thuật lại xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn và kinh nghiệm sách vở mới có thể viết được Có thể, tác giả xuất thân từ miền quê nên những gì phản ánh trong tác phẩm đều là những gì tác giả đã thấy từ miền quê của mình Hay như những tác giả thích di chuyển nhằm làm mới mẻ hơn quan niệm và cách sống đã vô tình phản ánh những sự vật, hiện tượng trong tự nhiên trên con đường mình đi Kể cả là tự nhiên trong tưởng tượng, những tác giả trẻ cũng phải đọc nhiều sách và có hiểu biết mới

có thể phản ánh tự nhiên một cách chân thật vào tác phẩm khiến người đọc cảm thấy logic và có thể mường tượng không gian sinh thái theo đúng như những gì mình thấy ngoài thực tế

Về không gian phi tự nhiên, chúng tôi đã thực hiện khảo sát không gian phi

tự nhiên trong văn học thị trường và nhận thấy không gian phi tự nhiên trong văn học thị trường chỉ xoay quanh trong môi trường đô thị Các khu vực nơi chốn đều thuộc các thành phố như thang máy, khách sạn, bệnh viện, bar, đài truyền hình, nhà hàng, phòng xông hơi, lô cốt, shop quần áo, nhà chứa, quán nhậu, cửa hàng, chợ, chùa, rạp chiếu phim, trường học, công trường, quán cà phê, bar, sân bay, công ty, nhà hát, trung tâm thương mại, cửa hàng 24h, sân khấu, nhà máy, xưởng, siêu thị, nhà sách, trại giam, chung cư, căn hộ, biệt thự, cao ốc, tòa nhà, nhà trọ Phương tiện giao thông và phương tiện liên lạc, thiết bị điện tử đều đặc trưng cho thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày nay như tivi, sô pha, máy tính, xe máy, xe hơi, xe buýt, taxi , xe ôm, tàu điện, máy bay, điện thoại, mail, mạng, tin nhắn, facebook,

wechat, yahoo, blog, báo mạng, forum… Tất cả các loại cơ giới này, chúng ta có thể thấy hoàn toàn ở đô thị Thậm chí, chúng ta có thể thấy ở thành phố của một nước

khác Không gian phi tự nhiên trong Huyền thoại Porasitus I,II là thành trì, thủ đô,

thần điện, kinh đô, tu viện, thánh đường, chiến thuyền, cung điện Những cơ sở hạ tầng này đều được phản ánh từ trong game hoặc trong sách vở của các loại truyện kì

ảo khác mà tác giả có thể tưởng tượng được và đưa nó vào trong tác phẩm của mình Nghĩa là tác giả cũng có sự kế thừa khi đọc các loại truyện kì ảo khác như loại truyện kì ảo của phương Tây vì có những bối cảnh cổ kính, hoang tàn của thời

kì trung đại Các tác giả trẻ của dòng văn học này không trau chuốt lắm về bối cảnh

tự nhiên hay phi tự nhiên mà họ đơn giản chỉ là chú trọng vào nội dung của câu chuyện Chúng tôi khi đọc tác phẩm, hầu như đều thấy nội dung về sự suy tư hay câu chuyện tình yêu của người viết trẻ, rất ít khi chúng tôi thấy được bối cảnh tự nhiên hay phi tự nhiên trong truyện của họ Bối cảnh đối với truyện của họ không

quan trọng vì hầu hết các câu chuyện này đều kể sơ sài về bối cảnh truyện

Ngoài các không gian phi tự nhiên thường thấy ở môi trường đô thị trong văn học thị trường, không gian phi tự nhiên trong văn học nghệ thuật đa dạng hơn Chúng ta có thể thấy các loại cơ giới ở thành phố và cả ở miền quê trải dài dọc khắp dất nước như xe lửa, xe jeep, xe công nông, xe đặc chủng, xuồng, đò, ghe, phà, ca

nô, chùa, phố cổ, thương cảng, bờ đê, quán cóc, đồn biên phòng, gò mả, thôn, thị trấn, giếng nước, hầm mỏ, nhà sàn, nhà rông, hầm chiến đấu Các tác giả của dòng văn học này rất chú trọng bối cảnh diễn ra ở đâu và khi nào Mỗi truyện ngắn của các tác giả đều rất thú vị vì khi mô tả một nơi nào đó, các tác giả cũng chăm chút

cho vẻ đẹp nơi đó cũng như là văn hóa của nơi đó Truyện ngắn Tôi muốn em bình

yên của Trần Minh Hợp đã miêu tả về bản làng ở Tây Bắc Ngôi nhà rông “với gian nhà thoáng đãng, cách sắp xếp đồ đạc mang đặc trưng của Tây bắc”[7;23] và đặc

biệt, thứ rượu ngô ngon lành là đặc sản của bản làng Tây Bắc nơi đây Bối cảnh

trong Người buồn thuê của Trần Minh Hợp cũng diễn ra hầu hết ở làng quê như làng Nục (Mùa săn cá nục), thị trấn V dưới ngọn núi (Cô gái hớt tóc ở thị trấn

mưa), cánh rừng phía bắc (Dưới bóng cây thiêng), cao nguyên Pleiku (Đợi mùa ấm áp), Đắk Hring (Tiếng gà trưa ở Đắk Hring)…Những truyện ngắn của Trần Minh

Hợp không diễn ra ở thành phố mà hầu hết là những câu chuyện diễn ra ở làng quê, cao nguyên Không những thế, tác giả rất chú trọng miêu tả cảnh vật nơi đây để gợi

lên không gian đặc trưng của một miền quê, cao nguyên hẻo lánh Hòn đảo bay của

Nguyễn Hoàng Vũ chuyển không gian ban đầu từ thành phố sang một miền quê trong lành, thanh sạch Ở miền quê ấy không hề vướng bận những thiết bị điện tử Nếu muốn, bọn trẻ như nhân vật Hoàng chỉ có thể đi rất xa ra chợ mới có được một tiệm net mà thôi Khi Hoàng đến vương quốc Lông Bông Nhông, cậu bé Hoàng