Sự tác động của hai cuốn nhật ký nhật ký đặng thùy trâm và mãi mãi tuổi hai mươi đến sinh viên thành phố hồ chí minh (nghiên cứu trường hợp quận 10 tp hồ chí

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH Đề tài nghiên cứu “Sự tác động của hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" đến sinh viên Thành Phố Hồ Chí Minh” Nghiên cứu trường hợp ĐH

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

BAN CHẤP HÀNH TP.HCM -

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG “KHOA HỌC SINH VIÊN – EURÉKE”

"MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI"

ĐẾN SINH VIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (Nghiên cứu trường hợp quận 10 – TP.HCM)

THUỘC NHÓM NGÀNH : KHOA HỌC XÃ HỘI

Mã số công trình

MỤC LỤC

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH 1

DẪN NHẬP 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN - PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Các lý thuyết như là cơ sở lý luận của nghiên cứu 6

1.2 Phương pháp luận của đề tài 11

1.3 Nội dung hai cuốn sách 13

CHƯƠNG 2: NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 16

2.1 Dư luận xã hội đối với hai cuốn nhật ký 16

2.2 Thái độ của công chúng đối với hai cuốn nhật ký 23

2.3 Sự tác động của hai cuốn nhật ký đến công chúng thông qua các chương trình hành động 26

2.4 Sự tác động của hai cuốn nhật ký đối với sinh viên trường ĐH KHXH&NV TP HCM 30

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

PHỤ LỤC 46

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH

Đề tài nghiên cứu “Sự tác động của hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”

và "Mãi mãi tuổi hai mươi" đến sinh viên Thành Phố Hồ Chí Minh” (Nghiên cứu trường

hợp ĐH KHXH&NV Thành phố Hồ Chí Minh) đóng góp một số kết quả sau:

Phần dẫn nhập, nhóm nghiên cứu thuyết minh về tính cấp thiết của đề tài, những nghiên cứu trước có liên quan và những nét chính về cuộc nghiên cứu

Phần nội dung chính, đề tài chia thành hai chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn - phương pháp luận của đề tài

Chương 2: Những kết quả nghiên cứu

Ở chương 1, gồm 3 tiết, trình bày những lý thuyết xã hội học như là cơ sở nghiên cứu của đề tài; phương pháp luận đề tài đã sử dụng và giới thiệu về nội dung chính của hai cuốn nhật ký

Chương 2 là kết quả nghiên cứu của nhóm, được trình bày trong 4 tiết Nội dung của 3 tiết đầu của chương này giới thiệu và phân tích dư luận xã hội đối với “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi"; thái độ của công chúng nói chung đối với hai cuón nhật ký; những tác động của hai cuốn nhật ký đến công chúng thông qua các chương trình hành động Ơ tiết 4, chương 2, chúng tôi trình bày những kết quả thu được

từ cuộc nghiên cứu

Cuối cùng là phần kết luận và một số suy nghĩ mang tính kiến nghị đến các nhóm, các tổ chức, cơ quan có liên quan

DẪN NHẬP

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hơn 30 năm chiến tranh đi qua, một khoảng thời gian không dài đối với một đất nước, nhưng đã đủ để tạo nên những khoảng cách giữa các thế hệ: thế hệ những người trải qua cuộc chiến và thế hệ những người được sinh ra trong hoà bình Khoảng cách này thường được nói đến như là những khác biệt về suy nghĩ, quan niệm, lối sống của hai thế

hệ Sự khác biệt này khiến không ít người cho rằng những người trẻ tuổi có xu hướng chỉ hưởng thụ các giá trị vật chất, không có một lý tưởng sống rõ ràng Những tranh cãi xung

quanh vấn đề này càng thêm sôi nổi từ khi xuất hiện hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm Những dư luận của giới trẻ xung quanh hai cuốn

sách đó như một hiện tượng xã hội gây sự chú ý cả ở trong và ngoài nước

Nhận thức được ý nghĩa của hiện tượng xã hội này, cảm phục trước suy nghĩ và hành động của những người anh hùng như anh Thạc, chị Trâm, chúng tôi thực hiện đề tài

“Tác động của hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi” đến sinh viên trường Tp HCM” (Nghiên cứu trường hợp ĐH KHXH&NV TPHCM)

2 Một vài nét về tình hình nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy sinh viên là đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình nghiên cứu, với những chuyên ngành khác nhau, nhiều cấp độ khác nhau Đa số những đề tài nhóm nghiên cứu có cơ hội tiếp cận và tham khảo đều xoay quanh những vấn đề về lối sống, nhu cầu vật chất cũng như tinh thần của sinh viên

Về lối sống của sinh viên, có đề tài: “Đặc điểm lối sống sinh viên hiện nay và những phương hướng biện pháp giáo dục cho sinh viên” của PGS_PTS Mạc Văn Trang

chủ nhiệm đề tài Cũng về vấn đề này, nhưng có sự thu hẹp hơn về phạm vi nghiên cứu có

đề tài khoá luận tốt nghiệp của Trần Công Dũng: “Lối sống của sinh viên ký túc xá Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh – Thực trạng và giải pháp”

Liên quan đến thái độ của sinh viên đến truyền thông đại chúng, có những nghiên cứu về sự tiếp cận của sinh viên đến các phương tiện truyền thông Hai trong số những nghiên cứu mà chúng tôi có dịp được tham khảo đều tập trung khai thác về những loại

hình cụ thể: báo chí và Internet Đó là đề tài “Nhu cầu đọc báo của sinh viên Thành phố

Hồ Chí Minh” - tác giả Trần Cảnh Chân và khoá luận tốt nghiệp của Hoàng Thị Hằng:

“Thái độ đối với Internet của sinh viên đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh” Ở đề

tài thứ nhất, tác giả đã trình bày những nghiên cứu của mình về nhu cầu, thái độ, giải pháp cho sự phát triển báo chí và nhu cầu hưởng dụng báo chí trong sinh viên Còn đề tài về Internet lại cung cấp thông tin về nhu cầu, mục đích lựa chọn của sinh viên đối với loại hình truyền thông này

Ngoài ra, khoá luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Uyên Phương “ Xu hướng giải trí trong sinh viên ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” đã trình bày những nhu cầu cũng

như xu hướng các mô hình giải trí trong sinh viên

Có thể thấy, những nghiên cứu đi trước đã có những phát hiện đáng quan tâm, có giá trị tham khảo với đề tài của chúng tôi Tuy nhiên, sự xuất hiện của hai cuốn nhật ký

“Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”và dư luận xung quanh chúng

chỉ mới xuất hiện, vì vậy mặc dù trong đề tài, khách thể là sinh viên nhưng nội dung hòan tòan mới, sự quan tâm của chúng tôi ko chỉ dừng lại ở chỗ xem xét sự đọc sách của sinh viên mà còn phân tích thái độ của họ đối với hai cuốn nhật ký đặc biệt này

Mặc dù chỉ là sinh viên năm thứ hai, còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình tìm kiếm tài liệu cũng như việc phải làm quen với phương pháp nghiên cứu xã hội học, những

kỹ năng, những thuật ngữ chuyên ngành, chúng tôi vẫn tự tin rằng nghiên cứu hoàn thành

sẽ là một đóng góp mang tính thời sự và có giá trị trong một chừng mực nhất định

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu đặt ra đối với đề tài:

- Đưa ra một cái nhìn khái quát về dư luận xã hội nói chung về hai cuốn nhật ký

“Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”

- Những tác động của dư luận xã hội đến công chúng, đặc biệt là nhóm sinh viên

trong mẫu nghiên cứu

4 Nội dung nghiên cứu

Thông qua đề tài, chúng tôi muốn nghiên cứu những vấn đề sau:

Sự quan tâm của công chúng nói chung đối với hai cuốn nhật ký: Sự quan tâm này thể

hiện ở dư luận xã hội đối với với hai cuốn nhật ký thông qua báo chí và internet Nhóm nghiên cứu cũng tìm hiểu mức độ ảnh hưởng của hai cuốn nhật ký này đến công chúng bằng việc họ tham gia các chương trình hành động có liên quan

Thái độ của sinh viên đến hai cuốn nhật ký Đây là nội dung chính của đề tài nghiên

cứu Chúng tôi sẽ đưa ra những nhận định của mình về sự quan tâm, mức độ ảnh hưởng đến suy nghĩ cũng như hành động của các sinh viên trong mẫu nghiên cứu

Cuối cùng, chúng tôi muốn nêu lên một số ý tưởng mang tính đề xuất đến tổ chức Đoàn về công tác giáo dục tư tưởng – chính trị của sinh viên

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Sự tác động của hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” đến sinh viên trường ĐH KHXH&NV thành phố Hồ Chí Minh là đối tượng nghiên

cứu của đề tài

Khách thể nghiên cứu của đề tài là những sinh viên trường ĐH KHXH&NV TP HCM

6 Phạm vi nghiên cứu

Hai cuốn nhật ký đang đề cập tới đã tạo nên một hiện tượng xã hội Nó tác động đến mọi lứa tuổi và mọi giới Tuy nhiên, do thời gian và kinh phí giới hạn, chúng tôi chỉ giới hạn khách thể nghiên cứu trong một trường đại học nhất định Trong trường hợp này, trường ĐH KHXH&NV được chọn vì những lý do sau:

- Trường ĐH KHXH&NV TpHCM, khác với các trường thuộc ĐHQG Những sinh viên ở đây, do tính chất ngành học của mình, đòi hỏi họ phải có sự hiểu biết nhất định về

các vấn đề xã hội Trong khi đó, “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi”

được đánh giá là một trong những sự kiện văn hóa nổi bật trong năm 2005 Vậy, liệu đây

có phải là một trong những vấn đề quan tâm của những sinh viên này? Nhóm nghiên cứu

sẽ có những đánh giá khách quan hơn khi đưa ra những kết quả từ cuộc điều tra thực nghiệm của mình

- Lý do quan trọng cuối cùng, do những yếu tố khách quan ảnh hưởng trực tiếp đến

đề tài Đó là thời gian khá ngắn cho một đề tài mang tính chất thực nghiệm Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu phải hoàn thành chương trình học trong cùng khoảng thời gian làm đề tài, những trở ngại khi tập hợp thành viên, những thiếu sót về kinh nghiệm… Vì vậy, thuận tiện là một trong những ưu tiên trong tiêu chí khi lựa chọn địa bàn nghiên cứu của chúng tôi

7 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

Y nghĩa lý luận:

Đề tài dựa trên lý thuyết xã hội học về dư luận xã hội, đặc biệt là xã hội học công chúng, vì vậy, kết quả của cuộc nghiên cứu có khả năng đóng góp những minh họa và làm phong phú (ở chùng mực nào đó) thêm lý luận về xã hội học công chúng

Ý nghĩa thực tiễn:

Đề tài phần nào có ý nghĩa tham khảo đối với các cơ quan tổ chức quan tâm đến việc tuyên truyền, giáo dục tư tương – chính trị cho thanh niên

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN - PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA

ĐỀ TÀI

1.1 Các lý thuyết như là cơ sở lý luận của nghiên cứu

Trong nghiên cứu, nhóm tác giả dựa trên những lý thuyết về truyền thông đại chúng và lý thuyết xã hội học về các bước hình thành dư luận xã hội để nghiên cứu

Lý thuyết ba giai đoạn của thông tin

Các thông tin liên quan đến hai cuốn nhật ký đều được các phương tiện truyền thông đăng tải với một mật độ khá dày, tập trung trong một thời gian nhất định Vì vậy, công chúng của hai cuốn nhật ký cũng là công chúng của truyền thông đại chúng Chính

vì thế, trong đề tài chúng tôi đã sử dụng cách tiếp cận xã hội học về công chúng của Francis Balle để phân tích Quan tâm đến vấn đề này, nhóm nghiên cứu cũng chú ý đến cách thức ứng xử đối với truyền thông của công chúng nói chung Ứng xử truyền thông là cách thức, thói quen cũng như thái độ của công chúng đối với truyền thông Khi một phương tiện truyền thông mới xuất hiện, nó sẽ phải trải qua ba giai đoạn:

Giai đoạn say mê: công chúng sẽ dành hết thì giờ và tâm huyết để theo dõi truyền

thông với một tâm trạng phấn khởi và rất hào hứng

Giai đoạn bão hoà: công chúng đã bắt đầu gủm sự quan tâm vì đã theo dõi quá

nhiều và đã xuất hiện những hoài nghi về các chương trình, nội dung, đề mục, hình thức, chất lượng truyền tải, giá cả …

Giai đoạn trưởng thành: công chúng xem việc theo dõi truyền thông đại chúng

không còn bị chi phối bởi sự mê mẩn hay chán ngán nữa mà đã trở thành một thói quen, một tập quán, một nếp ứng xử hàng ngày với một trạng thái ổn định Thông thường công chúng sẽ xây dựng một chương trình, kế hoạch có mục đích và hợp lý để họ có thể tiếp nhận

Khi một thông tin xuất hiện trên truyền thông cũng trải qua những giai đoạn tương

tự, tuy nhiên sự khác biệt ở chỗ, các thông tin này xuất hiện với thời gian ngắn hơn, tập trung vào một thời điểm Thái độ của công chúng đối với sự kiện hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng trải qua các giai đoạn:

Giai đoạn thứ nhất: Khi mới xuất hiện, công chúng biết đến “Mãi mãi tuổi hai

mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” qua hầu hết những phương tiện truyền thông mà họ có: báo chí đăng những trích đoạn của nhật ký, đài truyền hình thực hiện những chương trình trực tiếp về những sự kiện xung quanh chúng, đài phát thanh phát nội dung nhật ký, Internet là các diễn đàn bàn luận về chúng Hầu hết những hoạt động này xảy ra đồng thời

và tập trung trong một khoảng thời gian Công chúng dành nhiều thời gian theo dõi và bàn luận về chúng

Giai đoạn thứ hai: Do quá nhiều thông tin về hai cuốn nhật ký, công chúng đã bắt

đầu thấy chán và không còn theo dõi một cách tập trung như trước Một số người còn cho rằng không cần thiết phải có quá nhiều những hoạt động liên quan như : xuất hiện những nhật ký thời chiến khác, những chương trình được thực hiện dựa theo hai cuốn nhật ký

Giai đoạn thứ ba: Những giá trị ẩn chứa trong nhật ký của chị Trâm và anh Thạc

sẽ trở thành một phần trong nhận thức của công chúng Nhóm công chúng nhận thấy những giá trị đó sẽ có những thay đổi trong suy nghĩ, hành vi của mình

Lý thuyết về sự tác động không đều của truyền thông đại chúng

Xã hội không đồng nhất, chia thành nhiều nhóm khác nhau Sự phân chia này do nhiều yếu tố: địa dư, học vấn, nghề nghiệp, nhận thức xã hội… Đặc điểm này tất yếu dẫn đến sự tác động của truyền thông đại chúng đến các nhóm không giống nhau Lý thuyết

về sự tác động không đều của truyền thông đại chúng đã có những phân tích tỉ mỉ về khía cạnh này

Nhóm sở hữu các phương tiện truyền thông ít hơn cũng đồng nghĩa với việc cơ hội tiếp cận thông tin của họ sẽ ít hơn Mức độ sở hữu các phương tiện truyền thông đại

chúng này ít nhiều liên quan đến các nhóm có mức sống cao hay thấp, hoặc các nhóm cư dân ở nông thôn hoặc đô thị

Học vấn là một trong những yếu tố quyết định sở thích đọc sách báo, xem ti vi Những nhà nghiên cứu về truyền thông đã chỉ ra rằng: những người có học vấn cao thường có sự lựa chọn các loại sách, báo, chuyên mục trên ti vi khác với những người có học vấn thấp hơn

Nghề nghiệp cũng như quỹ thời gian cũng ảnh hưởng đến việc tác động không đều đến công chúng của truyền thông Rõ ràng những người có thời gian rảnh rỗi sẽ có cơ hội tiếp xúc với thông tin nhiều hơn so với nhóm còn lại

Chúng tôi nhận thấy những kết quả nghiên cứu trên hoàn toàn có thể được sử dụng

như là cơ sở để giải thích về sự tiếp cận đến hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và

“Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” trong đề tài của mình

Lý thuyết về sự hình thành dư luận xã hội

Dư luận xã hội được coi là một hiện tượng xã hội, biểu hiện thông qua thái độ, đánh giá của các nhóm xã hội, tầng lớp xã hội khác nhau với các vấn đề liên quan đến họ

Lý thuyết về dư luận xã hội đề cập đến nhiều vấn đề, trong đó, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến quá trình hình thành dư luận bởi những tương đồng liên quan đến đề tài nghiên cứu

Lý thuyết này chỉ rõ: muốn trở thành dư luận xã hội, các hiện tượng, các sự kiện xã hội phải trải qua một số giai đoạn Con đường hình thành nên dư luận có thể được hình dung như sau:

Khi một sự kiện nào đó xuất hiện và tác động đến số đông, thì mỗi người trong số đông đó đưa ra những ý kiến riêng, nói lên sự đánh giá của mình Bên trong các nhóm xã hội nhỏ xuất hiện các ý kiến tập thể, do sự trao đổi các ý kiến cá nhân, rồi sau đó chuyển thành dư luận xã hội trong các nhóm lớn (Mai Quỳnh Nam, 1996; Trần Thị Kim Xuyến, 1998).1

1

Mai Quỳnh Nam, “Truyền thông đại chúng và dư luận xã hội”, TC XÃ HỘI HỌC, số 1 Trần Thị Kim Xuyến, “Đề

cương bài giảng xã hội học về dư luận xã hội”, 1998

Quá trình này được các nhà nghiên cứu chia thành bốn bước lớn:

Bước 1: Các cá nhân, các nhóm xã hội tiếp xúc với các sự kiện hiện tượng xã hội, tạo

nên cảm giác, những suy nghĩ ban đầu

Bước 2: Trao đổi, bàn luận về các ý kiến xung quanh đối tượng dư luận Lúc này, các ý

kiến các ý kiến cá nhân dần được chuyển thành ý kiến tập thể

Bước 3: Các ý kiến khác nhau được thống nhất lại dựa trên những quan điểm cơ bản để

hình thành nên những đánh giá chung về những hiện tượng, quá trình xã hội Những đánh giá này thoả mãn được sự nhận định của đa số cộng đồng người

Bước 4: Nhóm hay cộng đồng người thống nhất với nhau về cách thức hành động

“Cách thức hành động” chính là đích đến của quá trình hình thành dư luận, và đó

cũng là sự quan tâm chủ yếu khi tìm hiểu về vấn đề này của nhóm chúng tôi Nói cách khác, quá trình hình thành dư luận xã hội chính là quá trình dẫn đến hành động của một nhóm người Những người làm đề tài quan tâm đến quá trình dư luận về hai cuốn nhật ký trải qua những giai đoạn như thế nào, tác động của hai cuốn nhật ký này có mạnh mẽ đến

mức tiến tới bước cuối cùng của quá trình hình thành dư luận là “thống nhất với nhau về cách thức hành động” không

Ứng dụng những quan điểm trên, chúng ta có thể thấy, từ khi xuất hiện “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”, công chúng đã biết đến hai cuốn nhật ký

này Sự biết đến này được nhân rộng vì hai yếu tố: các phương tiện truyền thông đại chúng đa dạng hơn (báo, đài phát thanh, truyền hình, Internet…); công chúng trong bối cảnh tự do thông tin và có nhu cầu hiểu biết tích cực hơn Những yếu tố này kích thích sự

tò mò của công chúng, dẫn đến sự tìm hiểu Khi biết đến những thông tin cụ thể về hai cuốn nhật ký, họ xúc động trước hành động của những người anh hùng như anh Thạc, chị Trâm Những cảm xúc này được thể hiện thông qua việc trao đổi, thảo luận thông tin ở bước thứ hai

Ơ bước thứ hai, công chúng đưa ra những ý kiến, cảm xúc của mình, trao đổi rộng rãi ở các nhóm khác nhau, dưới nhiều hình thức đa dạng, đặc biệt là ở những nơi có số lượng người tham gia đông đảo: trên các diễn đàn, trên báo chí, Internet… Hầu hết những

ý kiến này của những người trẻ tuổi thể hiện sự cảm phục đối với thế hệ đi trước, những băn khoăn về lý tưởng sống thời nay Một số những ý kiến trên diễn đàn Tuổi Trẻ Online (www.tuoitre.com.vn) : “Sau khi đọc xong cuốn nhật ký Nguyễn Văn Thạc, tôi tự thấy rằng bản thân mình cũng như bao bạn trẻ khác còn xem trọng cái tôi mà quên đi rằng mình là chủ nhân của cái tuổi hai mươi – cái tuổi mà biết bao nhiêu điều chúng ta cần phải làm và phải làm cho bằng được Tôi rất mong các bạn trẻ trên cả nước hãy học tập những suy nghĩ, những hành động, những ước mơ cao đẹp của hai liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thuỳ Trâm cũng như bao liệt sĩ đã ngã xuống cho ta cuộc sống bình yên và hạnh phúc như ngày hôm nay” (Trần Anh Ngọc Dũng, 21 tuổi, xongrong20002003)

“Thực sự mà nói đã lâu lắm rồi tôi mới có những may mắn đọc được những dòng nhật ký như vậy Nó làm tôi suy nghĩ rất nhiều về lối sống của giới trẻ hôm nay Tôi nghĩ thê hệ trẻ hôm nay đã không quên những gì cha anh mình xây dựng nên, chúng tôi hoàn toàn không thờ ơ với cuộc sống, với công cuộc xây dựng đất nước Nhưng chúng tôi cần những lý tưởng để chúng tôi không đánh mất những truyền thống của đất nước, của dân tộc mình Chính những dòng nhật ký của anh Thạc, chị Trâm đã đánh thúc chúng tôi, giúp chúng tôi vững bước hơn trên con đường bảo vệ và xây dựng tổ quốc” (Nguyễn

Viết Thịnh, 21 tuổi, nghuy…@yahoo.com)

Sau khi đã được thảo luận, các nhóm thống nhất và đề xuất các hành động Đó là những gì diễn ra ở bước 3 một bạn trẻ 16 tuổi có những ý kiến hưởng ứng lời kêu gọi xây

dựng bệnh xá Đặng Thuỳ Trâm: “Tôi là một người sinh ra trong hoà bình nên chỉ được nghe kể về chiến tranh qua sách báo… nhưng tôi đã tìm đọc cuốn “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và cảm thấy rất khâm phục thế hệ đi trước Tôi rất hoan nghênh việc xây dựng bệnh xá mang tên Đặng Thuỳ Trâm và mong được đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào việc xây dựng bệnh xá này tôi hy vọng đó không chỉ là một nơi chữa bệnh mà còn nhắc nhở chúng ta về một công lao to lớn của các thế hệ đi trước” (Bùi Đăng Dũng, 16

Những chương trình hành động này thu hút được số lượng lớn những người tham gia Sau hơn 8 tháng phát động (26/7/2005 – 24/3/2006) đã thu được 6.1 tỉ đồng từ bạn đọc Báo

Tuôi Trẻ trên cả nước đóng góp xây dựng bệnh xá Đặng Thuỳ Trâm Quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” cũng đã thu được trên 500 triệu đồng từ các tổ chức, dự kiến sẽ trao thưởng cho các cá nhân có đóng góp cho đất nước ở trên mọi lĩnh vực

Ơ đây, chúng tôi còn muốn lưu ý một điểm nhỏ, đó là sự phân biệt giữa dư luận xã hội và tin đồn Người ta thường nhầm lẫn giữa tin đồn và dư luận Hiện tượng hai cuốn nhật ký này không phải là tin đồn Tin đồn được truyền từ người này sang người khác, không dẫn đến hành động còn dư luân là những thông tin đã được trao đổi, chọn lọc, thống nhất và sẽ dẫn đến hành động Sở dĩ có sự lưu ý như vậy vì những nhấn mạnh của nhóm nghiên cứu chính là những hành động cụ thể của những người đã được tiếp xúc với thông tin về hai cuốn nhật ký Chỉ có hành động thiết thực mới chứng tỏ được sự tác động

mạnh mẽ của “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” đến họ như thế

nào

1.2 Phương pháp luận của đề tài

Đề tài “Tác động của hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi” đến sinh viên trường ĐH TPHCM” (Nghiên cứu trường là một nghiên cứu

tìm hiểu về mức độ quan tâm của sinh viên đến hai cuốn nhật ký, những ảnh hưởng mà hai cuốn nhật ký đem lại Vì vậy, phương pháp nghiên cứu chính trong quá trình thực hiện đề tài là phương pháp phân tích tư liệu sẵn có và phương pháp nghiên cứu định tính

Trước hết, phương pháp phân tích tư liệu sẵn có được sử dụng nhằm đưa ra nhìn khái quát về dư luận xã hội xung quanh hai cuốn nhật ký Nguồn tư liệu này chủ yếu từ các phương tiện truyền thông đại chúng Chúng đều được ghi rõ nguồn gốc và tác giả để

dễ kiểm tra, đối chiếu

Đối với phương pháp nghiên cứu định tinh, việc thu thập thông tin được thực hiện thông qua các phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và quan sát Các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm có ghi âm chỉ được tiến hành khi có sự đồng ý của những người cung cấp thông tin Bảng câu hỏi phỏng vấn sâu cơ cấu hóa được soạn thảo dựa trên mục tiêu và

nội dung nghiên cứu của đề tài Trong quá trình đi thực tế, các phỏng vấn viên của nhóm

đã cố gắng sử dụng những câu hỏi một cách linh hoạt nhất có thể

Để việc thu thập thông tin có chất lượng cao, chúng tôi đã có những buổi tập huấn

để nắm rõ mục tiêu, nhiệm vụ, những chủ đề chính, những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp Những thành viên trong nhóm luôn trực tiếp tham gia các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm, đảm bảo các tiêu chí đã được tập huấn

Vì cuộc nghiên cứu mang tính định tính nên dung lượng mẫu cho công cụ phòng vấn sâu không nhiều và chỉ chọn theo nguyên tắc chỉ tiêu (20 sinh viên nam nữ thuộc các khoa, các khoá khác nhau và một cán bộ Đoàn của trường ĐHKHXH&NV) (xem bảng 1)

- Ngoài ra, chúng tôi còn tổ chức 1 cuộc quan sát tham dự đối với buổi hội trại tập

huấn cán bô Đoàn khoa Xã Hội Học mang tên “Mãi mãi tuổi hai mươi” và một cuộc

thảo luận nhóm của đại diện sinh viên sống tại ký túc xá thuộc trường tại cơ sở Tân Phú

BẢNG 1 NHỮNG THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ MẪU NGHIÊN CỨU

Stt Giới tính Khoa Khoá Nơi ở hiện tại

Nguồn: Tư liệu chọn mẫu Nghiên cứu tại trường ĐH KHXH&NV TpHCM

1.3 Nội dung hai cuốn sách

Nội dung của cuốn “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”

Trong nhật ký, Đặng Thùy Trâm ghi ra gần hết những tất cả những tư tưởng, tình cảm riêng của mình đối với người yêu, với những người em nuôi, những bệnh nhân trong

cư xá và với tất cả đồng đội sống bên chị

Với bổn phận là một bác sĩ, chị tận tình chăm sóc và chữa bệnh cho mọi người, cho động đội, cùng san sẻ những niềm vui hay nỗi buồn của mỗi người bệnh đến với mình Chị cũng dành cho mình một cuộc sống riêng tư Một phần tháng ngày của chị được dệt bằng những vui buồn trong quá khứ Chị cảm thấy buồn, hờn trách đối với người yêu, chuyện tình cảm giữa chị với M nhưng chị lại biến nỗi buồn ấy bằng cách dành lại

tình yêu thương cho mọi ngưới xung quanh, tìm thấy ở họ những yếu tố đẹp, biến họ thành những biểu tượng sinh động Bù đắp cho một cuộc sống nội tâm vốn quá dồi dào, nồng nhiệt của mình

Khi được đứng trong hàng ngũ của Đảng, chị luôn luôn phấn đấu để sống xứng đáng với cái tên “một người cộng sản”, xứng đáng với niềm tin yêu của mọi người dành cho chị

Những đau thương, chết chóc của đồng đội hay của chính những ngưới thân của chị không làm chị bị chùn bước mà càng làm tăng lòng căm thù giặc sâu sắc, là một động lực thúc đẩy chị tự đứng lên, biến đau thương thành sức mạnh Chị là một bác sĩ nhưng cũng đồng thời là một người chiến sĩ, khi tay cầm súng giết giặc để bảo vệ cho đồng đội,

để trả thù cho những người thân của chị đã ngã xuống Cuối cùng, ngày 22-6-1970 chị gặp ổ phục kích của Mỹ và đã hy sinh khi đương đầu với quân giặc

Nội dung của cuốn “Mãi mãi tuổi hai mươi”

Nguyễn Văn Thạc đã ghi chép rất kỹ trong cuốn nhật ký những điều mắt thấy, tai nghe và những điều anh cảm nhận được Đó là những chuyện về gia đình những người dân nơi các anh đóng quân, chuyện về những anh lính cùng đơn vị, về những cán bộ chỉ huy tiểu đội, trung đội, trung đoàn… Có rất nhiều chuyện vui nhưng cũng không ít nỗi buồn

Trên mỗi bước đường hành quân là mỗi thử thách mới, những cực nhọc mà người lính phải chịu đựng, với chiếc ba nô nặng 20-30 kg, cổ họng khát khô, gan chân phồng rát, những bữa ăn triền miên chỉ có mía và sắn… Tất cả những khó khăn đó được anh kể rất chi tiết, chân thực Trong hoàn cảnh đó, đã có nhiều người không chịu được khó khăn, gian khổ nên họ đã tìm cách đào ngũ

Đối với Nguyễn Văn Thạc, tuy có lúc anh đã rơi vào trạng thái rời rã, chán nản và thất vọng đến cùng cực Nhưng cuối cùng, chính anh đãvượt lên tất cả để tiếp chiến đấu, giữ vững ý chí kiên cường, chịu đựng mọi gian khổ của một người lính Anh đã tự đánh

giá và nhận xét chính bản thân mình, và có lúc tự phê bình mình gay gắt: “không nên yếu đuối, không được chùn bước, hãy cố gắng lên, nhất định sẽ vượt qua”

Trong không khí sôi động của cuộc kháng chiến, Nguyễn Văn Thạc vẫn luôn mơ ước khi ra trận mình sẽ làm được như Borít Pôlêvôi – một nhà văn Liên Xô nổi tiếng với những tác phẩm viết về chiến tranh Anh sẽ thu thập thật nhiều vốn sống, để viết văn, để làm thơ Ca ngợi những con người đã hy sinh những gì quý giá nhất của riêng mình cho giai cấp, cho dân tộc

CHƯƠNG 2: NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1 Dư luận xã hội đối với hai cuốn nhật ký

2.1.1 Bối cảnh ra đời hai cuốn nhật ký

Cuốn sách “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” được biên tập từ hai cuốn nhật ký của tác

giả Hai cuốn nhật ký của chị được ghi chép trong những ngày ở chiến trường Bản thân hai cuốn nhật ký này cũng có số phận kì lạ, chúng rơi vào tay những người bên kia chiến tuyến, đó là Robert Whitehurst và Frederic Whitehurst – cựu chiến binh Mỹ ở Việt Nam cất giữ một cách cẩn thận và tìm mọi cách đưa hai cuốn nhật ký này trở cho gia đình chị

Sau hơn một phần ba thế kỉ lưu lạc, đúng vào dịp 30 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30-4-2005), nó đã trở về với gia đình liệt sĩ Chúng đã được chị của liệt sĩ là Đặng Kim Trâm chỉnh lý và được nhà thơ Vương Trí Nhàn giới thiệu đến công

chúng dưới hình thức một cuốn sách mang tên “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” Hiện nay, hai

cuốn nhật ký của chị được lưu giữ lại tại Viên Lưu Trữ về Việt Nam ở Lubbock, Texas,

Theo thống kê, hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” được xuất bản với số lượng lớn nhất trong vòng 20 năm nay (trên 300.000 bản),

được bầu chọn là một trong những sự kiện văn hoá nổi bật trong năm 2005

Nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” được nhà thơ, nhà báo Đặng Vương Hưng giới

thiệu với công chúng vào tháng 5/2005 Sau đó, cuốn sách được nhà xuất bản tái bản 3 lần Hai lần tái bản liên tiếp đầu tiên với số lượng tổng cộng 100.000 bản và được bán hết trong vòng chưa đầy 4 tháng

Khi mới xuất hiện, “Mãi mãi tuổi hai mươi” được công chúng biết đến thông qua các đoạn trích của Báo Tuổi Trẻ đăng trên mục “Nhịp sống trẻ” Ngoài ra, cuốn sách được giới thiệu trong chương trình “Mỗi ngày một cuốn sách” trên Đài truyền hình Việt

Nam

Nhà thơ, nhà báo Đặng Vương Hưng cho biết: “Chúng tôi làm việc này vì cảm thấy chính mình như “nợ” với quá khứ, “nợ” với những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc Tuổi trẻ của những năm tháng chiến tranh là vậy: hy sinh hết mình cho cuộc kháng chiến của dân tộc Đó là ngọn lửa, ngọn lửa nhỏ, nhưng có sức mạnh ghê gớm thôi thúc giới thanh niên, trí thức lên đường tòng quân Thời chiến là vậy, còn thời bình thì sao? Có phải tuổi trẻ hôm nay thiếu ước mơ hoài bão không? Chắc hẳn

là không, nhưng chúng ta – những người lớn phải biết khơi lên ngọn lửa đam mê đó với thế hệ trẻ” (http://www.vnpost.dgpt.gov.vn/bao_2005/so34/vhxh/t15b1.htm)

Còn đối với nhật ký Đặng Thùy Trâm, cuốn nhật ký này được xuất bản vào tháng 7/2005 bởi công ty cổ phần văn hoá Nhã Nam cùng hợp tác với nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản cuốn sách Sách được nhà phê bình Vương Trí Nhàn thẩm định và biên tập với

sự cho phép của gia đình liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm

Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm không những là một hiện tượng xã hội, mà còn là một hiện tượng chính trị quan trọng Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, quan hệ quốc tế giữa các quốc gia là vô cùng quan trọng Một đất nước muốn phát triển toàn diện về kinh tế – văn hoá – xã hội đều phải có những mối giao hảo với các nước khác, đặc biệt là các nước được coi là phát triển, nắm giữ quyền lực kinh tế trên thế giới Một Việt Nam nằm trong danh sách các nước đang phát triển, một Việt Nam mới thoát khỏi chiến tranh chưa tròn

nửa thế kỷ, một nước nông nghiệp, đã thoát cái đói, nhưng cái nghèo vẫn ngự trị ở một số vùng miền trên cả nước, đương nhiên, càng không thể “bế quan toả cảng” Bước tiến quan trọng mà Việt Nam quan tâm hiện nay đó là gia nhập WTO cùng những cố gắng cải thiện mối quan hệ Việt – Mỹ

Trong một phân tích về mối quan hệ Việt – Mỹ, nhà phân tích đã xếp sự kiện Đặng Thuỳ Trâm chỉ sau sự kiện Thủ Tướng Phan Văn Khải viếng thăm đất nước Mỹ Về việc thủ tướng Phan Văn Khải thăm Mỹ, nhà báo kỳ cựu David Lamb, một phóng viên chiến

trường Mỹ đã viết rằng: sự hiện diện của một nhà lãnh đạo cao cấp Việt Nam tại Wasington đã nhắc nhở người Mỹ và người Việt Nam rằng chúng ta đã vượt qua bi kịch của quá khứ và bước vào một kỷ nguyên mới với sự hợp tác vì lợi ích chung (Tư liệu

NET)

Về cuốn nhật ký, nó được xuất hiện trong khoảng thời gian kỷ niệm 10 năm bình thường hoá quan hệ Việt – Mỹ (27/7/1995 – 27/7/2005) Đặng Thuỳ Trâm là cái tên được nhắc đến như là sự hàn gắn giữa hai dân tộc trước kia từng đối địch với nhau, giờ lại xích

lại gần nhau Tác giả của bài phân tích nêu trên, viết: “Những ngày tháng Mười năm

2005, một chuyến thăm khác của Việt Nam lại làm sôi động giới truyền thông Mỹ Những

vị khách mời lần này là những người Việt Nam thật bình thường, nhưng lại làm cả nước

Mỹ xúc động Qua chuyến thăm của gia đình liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm, người Mỹ đã bị lay động tới ngọn nguồn sâu thẳm của tình người bởi những dòng nhật ký chân thật và đẹp

đẽ của nữ bác sĩ quân y bên kia chiến tuyến Nói như Fred, người cựu binh Mỹ đã lưu giữ cuốn nhật ký, “một cây cầu bắc qua dòng sông cay đắng” đã đưa người Việt và người Mỹ đến với nhau” Phóng viên hãng tin AP của Mỹ tại Hà Nội ngày 2/4/2006 đã nhận xét về cuốn nhật ký :” với sự chính xác của một bác sĩ phẫu thuật thể hiện trên giấy trắng mực đen, có thể coi cuốn nhật ký là một tác phẩm Tiếng Việt mô tả chân thực và có sức thuyết phục nhất về cuộc chiến tranh Việt Nam.” Tác động của cuốn nhật ký còn được nhấn

mạnh khi nói về những hiệu quả của nó đem lại cho những người Mỹ tham chiến tại Việt Nam Đối với những người Mỹ, việc Frederic Whitehurst cùng với em trai của ông xuất

hiện nhiều lần trên truyền hình và đài phát thanh Mỹ để nói về cuốn nhật ký “đã giúp khép lại một phần nào đó nỗi đau của một thế hệ người Mỹ mang trên mình vết thương chiến tranh” Một cựu chiến binh Mỹ đã từng tham gia vây bắt liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm có

nêu lên cảm nghĩ của mình:”Hình ảnh một người con gái có học vị, có chuyên môn, xung phong vào miền Nam chiến đấu, vượt mọi gian khổ cứu giúp dân lành và chấp nhận hy sinh vì lý tưởng, tôi nghĩ, sẽ bay vượt lên tầm mắt của giới trẻ tại Mỹ.”

Như vậy, ngoài lý do thời điểm xuất hiện, nhật ký Đặng Thuỳ Trâm còn có những yếu tố chính trị khiến sức hút của nó không chỉ bị giới hạn trong một đất nước, mà đã được gắn với trọng trách hàn gắn vết thương chiến tranh của hai dân tộc Tự bản thân

cuốn nhật ký “đã có lửa” (“Fred, don't burn them, it already has fire in it” – Lời của

Nguyễn Trung Hiếu – Theo tuoitre.com.vn) nên đã không chịu chung số phận bị đốt như những tài liệu khác

Cả nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thuỳ Trâm đều được đánh giá là

“có lửa”, do tính chân thật của hai cuốn nhật ký Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất so với nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi”, theo quan điểm của nhóm nghiên cứu, do nó được viết

ra từ một nữ sinh viên Hà Nội, người đã thấm nhuần lý tưởng Cách Mạng ở môi trường đại học lúc bấy giờ Khi trực tiếp tham gia chiến đấu, chị Trâm nhận thấy có những điều thực tế không giống như những gì đã được học ở trường Người đọc có thể cảm nhận được những trăn trở, suy nghĩ về tổ chức Đảng trong những ngày đầu thành lập, về những người đồng chí tham gia chiến đấu của chị

Những trăn trở đó không chỉ có giá trị trong thời điểm nhất thời, theo chúng tôi, nó còn mang hơi thở thời đại Trong bối cảnh hội nhập, Việt Nam đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, một đất nước non trẻ phải đương đầu với những thách thức bên ngoài và những khó khăn ngay trong chính bản thân mình Quan liêu, tham ô, tham nhũng, yếu kém về năng lực là những tồn tại đang cần xoá bỏ Đặng Thuỳ Trâm đã nhìn được điều này, lên án nó, nhưng cũng đồng thời tin tưởng vào một ngày mai tươi sáng hơn Bằng chứng là chị, đã cống hiến tri thức, tuổi xuân thậm chí cả mạng sống cho đất nước chị yêu mến Những người trẻ tuổi đang bức xúc, thiếu tin tưởng vào đất nước, đọc những dòng nhật ký của chị, sẽ thấy những tồn tại đó là một điều hiển nhiên trong mỗi thời cuộc Và điều quan trọng là noi gương chị Trâm, bằng hành động của mình, góp phần xây dựng đất nước

Một lý do nữa, nó đã được giới truyền thông Mỹ biết đến qua sự giới thiệu của anh

em Frederic Đặc điểm này được các nhà báo gọi là “số phận kỳ lạ” với hơn 30 năm lưu

lạc của cuốn nhật ký, nay lại được những người bên kia chiến tuyến trao trả lại Vậy là, không như nhật ký của Nguyễn Văn Thạc được nhà thơ Vương Trí Nhàn giới thiệu, mà người dân Việt Nam lại được biết tới nhật ký của Đặng Thuỳ Trâm qua những con người

đã tham gia cuộc chiến tranh tại Việt Nam trong quá khứ

Tất cả những lý do trên đã làm nên sự kiện “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” được quan

tâm ở cả trong và ngoài nước

Như vậy, sức hút của hai cuốn nhật ký nói chung, theo quan điểm của nhóm nghiên cứu, là giá trị tự thân của chúng, bên cạnh đó là thời điểm hai cuốn nhật ký được phát hành rất thuận lợi Chúng tôi muốn nhấn mạnh đến vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng Nếu không có bộ phận này, những hoạt động được tổ chức sẽ không thu hút được dư luận như vậy

Theo báo điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam, “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” là hai trong những cuốn sách bị in lậu nhiều nhất năm 2005 Điều đó

cho thấy sự quan tâm sâu sắc của công chúng đến cuốn nhật ký này, bởi từ trước đến nay, sách được in lậu thường là những sách giáo khoa, sách văn học nổi tiếng, còn thể loại về chiến tranh và nhất là thể nhật ký thì chưa hề có Sở dĩ công chúng quan tâm và biết đến hai cuốn nhật ký, phải kể đến tác động rất lớn của các phương tiện truyền thông đại chúng

2.1.3 Sự nhân rộng bằng truyền thông đại chúng

Từ khi xuất hiện hai ấn phẩm đặc biệt nói trên, các phương tiện truyền thông đại chúng tham gia đăng tải các tin tức về chúng và sự tác động đến công chúng của chúng như: báo chí, Internet, đài truyền hình, đài phát thanh, đặc biệt là báo chí và Internet Chính điều này đã lại càng mở rộng phạm vi và đối tượng của công chúng Các độc giả không chỉ là người Việt Nam ở trong và ngoài nước mà cả những công chúng của nhiều quốc gia khác nữa Dưới đây là một số phân tích của nhóm nghiên cứu, dựa trên những kết quả nghiên cứu tổng quan tư liệu sẵn có

Thông tin trên các kênh truyền hình

Cả hai cuốn nhật ký đều được giới thiệu trên chuyên mục “Mỗi ngày một cuốn sách” của đài truyền hình Việt Nam Cũng trên trang web của chuyên mục này, “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” được đánh giá là những cuốn sách được

quan tâm và đặt mua nhiều nhất Ngoài ra, Đài truyền hình của các kênh TƯ và địa phương đều đưa các thông tin liên quan đến hai cuốn nhật ký liên tục trong nhiều giờ

Thông tin trên báo chí

Báo chí là một trong những phương tiện truyền thông đại chúng góp phần không nhỏ tạo nên những dư luận sôi nổi trong công chúng về hai cuốn nhật ký Rất nhiều các báo đều đăng tin liên quan đến hai cuốn nhật ký, nhưng theo quan sát của chúng tôi, Báo Tuổi Trẻ và Báo Thanh Niên dành thời lượng đăng bài và tổ chức các hoạt động liên quan đến nhiều nhất Hơn thế nữa, đây cũng là hai tờ báo phổ biến trong giới sinh viên, là khách thể nghiên cứu mà đề tài quan tâm Chính vì vậy, những người làm đề tài tập trung chủ yếu khai thác tư liệu từ Báo Thanh Niên và Báo Tuổi Trẻ

Với lượng bài 108 trên 72 số, trong vòng 6 tháng (21/5 – 21/ 10/2005), Tuổi Trẻ là

tờ báo được biết đến trong việc dành nhiều bài viết cũng như thời lượng viết về đề tài này

Bài viết đầu tiên thuộc chuỗi sự kiện này là bài giới thiệu về cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi”, đăng ngày 21/7/2006 Đến 7/6/2005, Báo Tuổi Trẻ bắt đầu đưa

những đoạn trích của nhật ký này đến với độc giả Những đoạn trích này được đặt tên theo từng kỳ, đăng trên 6 số báo liên tục (7/6 – 13/6/2005) Câu chuyện về chàng trai Hà Nội gác bút nghiên lên đường chiến đấu bảo vệ tổ quốc đã được người đọc đón nhận nhiệt tình, đồng thời khơi gợi quan tâm đến những cuốn nhật ký, lá thư thời chiến Trong tháng tiếp theo, tờ báo này đã tiếp tục đăng những đoạn trích của một nữ sinh viên Y khoa tham

gia chiến đấu tại một trong những chiến trường ác liệt nhất thời bấy giờ – “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” - với 12 kỳ liên tục, mang tên “Có một người con gái tuổi hai mươi”

Những thông tin liên quan đến nhật ký “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi” được báo Tuổi Trẻ đăng ở trang “Nhịp sống trẻ”, là chuyên trang cung

cấp thông tin về các hoạt động của tuổi trẻ trên cả nước Sự quan tâm đặc biệt của tờ báo này thể hiện ở việc dành đăng một loạt kỳ về trích đoạn những dòng nhật ký của chị

Trâm và hành trình đi tìm Nguyễn Trung Hiếu - người đã phát hiện ra nhật ký Đặng Thùy Trâm Những bài báo này đã thu hút sự quan tâm của dư luận thuộc nhiều tầng lớp khác nhau - trong đó rất đông là các bạn trẻ Rất nhiều bài cảm nhận hay và xúc động được gởi đến tòa soạn báo Tuổi trẻ và đã được trích đăng, nói lên dòng cảm xúc cũng như suy nghĩ của họ khi đọc hai cuốn nhật ký này Hoạt động này kéo dài trong khoảng thời gian khálâu, từ tháng 7 cho đến cuối tháng 8, rầm rộ nhất là trong tháng 8

Từ trung tuần tháng 6 đến tận bây giờ, báo Thanh Niên cũng dành đăng các thông

tin về “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi”, đặc biệt là vào tháng 8

Nôi dung chính cũng là những tin bài về các hoạt động xung quanh đến hai cuốn nhật ký, các bài cảm nhận của độc giả Ngoài ra, tờ báo còn trích đăng nhật ký của một liệt sĩ khác

(Nhật ký “Tài hoa ra trận” của Hoàng Thượng Lân) Tuy nhiên, báo Thanh niên không

nhiều bằng báo Tuổi Trẻ, so về thời gian cũng như thời lượng đăng bài về sự kiện hai cuốn nhật ký

Như vậy, các báo đều rất quan tâm đến sự kiện Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc Không những đưa tin, mà còn tham gia trực tiếp vào các hoạt động liên quan Báo Tuổi Trẻ đứng ra kêu gọi lập quỹ xây dựng bệnh xá Đặng Thuỳ Trâm, thậm chí đã dựng

hẳn một chương trình nhân dịp kỷ niệm 30 năm ra đời tờ báo (“Ngọn lửa tuổi trẻ”), trong

đó có mời gia đình chị Trâm đến tham dự giao lưu, tổ chức nhiều hoạt động liên quan Có thể thấy, các báo trong nước đều coi sự kiện này không chỉ như một sự kiên văn học, mà còn là một sự kiện xã hội đáng quan tâm, và đã có công không nhỏ trong việc tạo ra những hiệu ứng trong công chúng

Thông tin trên Internet

Internet, được đánh giá là “xa lộ thông tin”, góp phần rất lớn trong việc nhân rộng

thông tin về hai cuốn nhật ký, từ đó, gia tăng số lượng công chúng của hai cuốn nhật ký này

Tuy nhiên, để đảm bảo tính chính xác về thông tin, nhóm nghiên cứu cũng giới hạn

sự tập trung của mình vào các trang web lớn, có tên tuổi

Theo sự tìm hiểu của chúng tôi, thông tin về hai cuốn nhật ký này được các hãng thông tấn báo chí nước ngoài khá quan tâm Đặc biệt, là cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm

Trên trang web của đài phát thanh BBC, mục Vietnamese đăng một bài viết về liệt sĩ

Đặng Thuỳ Trâm có tựa đề “Cơn sốt cuốn nhật ký có lửa” với những mô tả: “Trong những ngày kỷ niệm quốc khánh 02.09, tại Việt Nam đang diễn ra cơn sốt về một cuốn nhật ký mà nhiều nhà bình luận văn học nói rằng họ chưa từng thấy trong hàng chục năm qua” (Tư liệu Internet – Phụ lục) Trang web của tờ báo USA TODAY, phóng viên Aimee Phan có viết một bài về chuyến đi của bà Doãn Ngọc Trâm, mẹ của chị Trâm: “A daughter returns home – through her diaries” Một trang web khác, www.boston.com, lại

có hẳn một bài viết đăng liên tục 3 kỳ của nhà báo Marilyn August về Đặng Thuỳ Trâm vào đầu năm 2006

Có thể thấy, sự kiện hai cuốn nhật ký trở thành “cơn sốt” ở Việt Nam là tiêu điểm chú ý của các báo chí nước ngoài Hơn thế nữa, họ có một sự quan tâm đặc biệt với cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm Những quan tâm chủ yếu về “số phận kỳ lạ” của cuốn nhật ký,

về những diễn biến xung quanh những người thân của liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm và những người Mỹ một thời ở bên kia chiến tuyến Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, dư luận thế giới hướng sự chú ý đến sự kiện cuốn nhật ký làm cầu nối cho hai dân tộc trước đây đối địch, bây giờ xích lại gần nhau Ở phần kết quả nghiên cứu, chúng tôi sẽ trình bày kỹ hơn

về vấn đề này

2.2 Thái độ của công chúng đối với hai cuốn nhật ký

Dư luận thông qua báo chí

Dư luận xã hội đối với “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi”

thông qua báo chí, thể hiện ở các ý kiến phản hồi, các bài cảm nhận được đăng lên các báo

Sau khi những dòng nhật ký thời chiến của Đặng Thuỳ Trâm và Nguyễn Văn Thạc được giới thiệu bởi báo chí cũng như các phương tiện tryền thông khác, những phản hồi của công chúng về hai cuốn nhật ký rất tốt Nhiều bài báo đã mô tả sự kiện này Ở bài báo

“Nóng từ hiệu sách đến mạng” (Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày 1/8/2005), tác giả nhận xét tình

hình khan hiếm hai cuốn nhật ký ở một số nhà sách lớn; trên các trang web, mọi người

bàn tán, bày tỏ những suy nghĩ về hai tác phẩm Hay như bài viết “14.200 quyển nhật ký

và mãi mãi tuổi hai mươi trong vòng một tuần” (Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày thứ 3,

2/8/2005) dẫn thống kê của công ty Phát hành sách FAHASA: “kể từ 25/6 – 1/7/2005 riêng tại các nhà sách lớn đã bán 6.700 cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm và 7.500 nhật ký

“Mãi mãi tuổi hai mươi” Đây là sự kiện bán chạy nhất của làng sách Việt Nam trong vòng 10 năm trở lại đây”

Nhận thấy sự quan tâm của độc giả xung quanh những câu chuyện cảm động của một thế hệ trong chiến tranh, cũng trong tháng 7 này, Báo Tuổi Trẻ mở một diễn đàn

mang tên “Tuổi hai mươi của chúng ta”, thu hút được nhiều bài viết tham gia Theo

thống kê của nhóm nghiên cứu, có 47 bài viết của độc giả gửi đến được chọn đăng trong vòng gần hai tháng

Trong quá trình thống kê, chúng tôi nhận thấy sự đa dạng về lứa tuổi, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống của những độc giả tham gia diễn đàn Nội dung những bài viết tham gia, chính vì thế, cũng có những nét khác nhau Tuy nhiên, nhìn chung, lòng cảm phục thế hệ

đi trước, những trăn trở về hiện tại của đất nước, về thế hệ trẻ luôn là những nội dung được đề cập đến trong các bài viết tham gia diễn đàn

Có những bạn trẻ sống một cuộc sống rất bình thường, với việc hàng ngày đi xem phim, đi chơi với bạn bè Sau khi đọc nhật ký Đặng Thuỳ Trâm và “Mãi mãi tuổi hai mươi”, các bạn nhận thấy còn có những giá trị quý giá trong cuộc sống mà trước đây chưa

từng được biết đến, và họ băn khoăn, mình phải làm một cái gì đó thật ý nghĩa (“Là hạt bụi cũng phải bay lên”; “Tôi vẫn còn nguyên vẹn tuổi hai mươi phía trước” – Tuổi Trẻ ra ngày thứ sáu, ngày 5/8/2005; "Tuổi 20 của tôi sao cô độc thế" – Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày

21/7/2005) Cũng có người hiện đang định cư ở nước ngoài, bày tỏ lòng cảm phục trước anh Thạc, chị Trâm, một thế hệ đi trước, nhưng đồng thời, bạn mong muốn có một môi trường tốt hơn, để tuổi trẻ trong nước và nước ngoài có thể cống hiến xây dựng đất nước,

vì “mình là người Việt Nam” (“Việt Nam máu thịt tôi” – Báo Tuổi Trẻ, ra ngày thứ 4, ngày 3/8/2005) Một người trẻ tuổi tham gia diễn đàn với bài viết “Người cần đọc nhất có đọc?” (Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày 17/8/2005), bày tỏ suy nghĩ: những cuốn nhật ký “có

lửa” ấy liệu có đến được với những người bị coi là chưa nhận thấy mục đích sống của

mình, “những Thánh Gióng ngủ ngày”, “những cậu ấm cô chiêu”

Hai cuốn nhật ký còn có những giá trị tinh thần to lớn, tạo nên sức mạnh cho những người gặp khó khăn trong cuộc sống, giúp họ nhìn nhận, đưa ra những quyết định đúng đắn, tự giải thoát cho bản thân mình Đó là một bài viết của một cô gái, là chị của người em trai 24 tuổi nghiện ma tuý ở Thái Bình Cô kể lại việc em mình sau khi đọc hai cuốn nhật ký của anh Thạc và chị Trâm đã quyết tâm vào rừng cai nghiện Chàng trai nhận thấy mình đã sử dụng tuổi trẻ một cách lãng phí và vô nghĩa, và bây giờ là lúc để

làm lại (“Chị Trâm, anh Thạc và em trai tôi” – Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày 3/8/2005) Một

bạn gái 15 tuổi, đang giúp việc cho một gia đình ở trên thành phố, trước đây, bạn thường oán trách cuộc đời sao dành cho mình những bất công, nghèo khổ Những dòng nhật ký của Đặng Thuỳ Trâm đã giúp bạn nhận thấy mình còn rất nhiều thứ có ý nghĩa khác

(“Ước mơ của hạt cát” – Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày 31/8/2005)

Diễn đàn không những thu hút được sự tham gia của những người trẻ tuổi, nhóm nghiên cứu còn tìm thấy một số những bài viết của những người có độ tuổi lớn hơn Đó là những người cha, người mẹ đọc hai cuốn nhật ký, rồi mua tặng những đứa con của mình, với mong muốn tuổi hai mươi của chúng sẽ có những ước mơ, hoài bão và biết dấn thân

như anh Thạc, chị Trâm (”Ngọn lửa cho mình và cho người thân” - Tuổi Trẻ, số ra ngày thứ ba, ngày 2/8/2005; “Tôi gửi tặng con mình ước mơ nặng trĩu”, Báo Tuổi Trẻ,

số ra ngày thứ 4, 31/8/2005) Đối với những người đã trải qua những năm tháng chiến

tranh, nhật ký Đặng Thuỳ Trâm và “Mãi mãi tuổi hai mươi” là những ghi chép sống

động, chân thực về con người, về cuộc chiến khiến họ hồi tưởng lại một thời đã qua và

thể hiện sự mong chờ vào lớp trẻ hiện đại “Tìm những tấm gương sống và chết đẹp như anh Thạc và chị Trâm” (Tuổi Trẻ – Thứ hai, 1/8/2005)

Dư luận xã hội trên Internet

Trên Internet, công chúng bày tỏ những cảm xúc cũng như ý kiến của mình trên các diễn đàn (forum) Những người tham gia trên các diễn đàn này phần lớn là các bạn trẻ, những người coi việc tiếp cận Internet là một nhu cầu giải trí không thể thiếu

Một số ý kiến trên các diễn đàn:

- “Là thanh niên thê hệ trẻ tuổi hai mươi, tôi hy vọng lớp trẻ ngày nay sẽ không ngừng phấn đấu để luôn xứng đáng với những gì mà thế hệ trước đã làm” (Trần Hoàng Quang Anh, 21 tuổi, Hải Phòng, quang…@yahoo.com)

- “Tôi đã đọc xong cuốn “Mãi mãi tuổi hai mươi” của Nguyễn Văn Thạc vừa mới đây thôi An tượng để lại trong lòng tôi sau khi đọc xong là một cảm giác khó tả Cuốn nhật ký như một kỹ năng sống cho tất cả mọi người, nhất là cho thế hệ trẻ chúng tôi vững bước đi vào tương lai Trước đây, tôi từng thờ ơ với tất cả những cuốn sách viết về chiến tranh nhưng cuốn sách dã giúp cho tôi hiểu nhiều hơn về cuộc sống, về lý tưởng của tuổi trẻ thông qua những câu chuyện rất thật” (Nguyễn Vương Quân, 17 tuổi,

và phân tích hai nhóm hoạt động: nhóm hoạt động góp tiền gây quỹ, tạm gọi là “Nhóm hoạt động liên quan đến vật chất” và “Nhóm hoạt động tinh thần”

Đối với các hoạt động mang tính vật chất được tổ chức xung quanh “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”, nổi bật là hai hoạt động quyên góp tiền để xây dựng bệnh xá Đặng Thuỳ Trâm và gây quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” Các hoạt động này

được các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức cá nhân quan tâm

Từ trước đến nay, truyền thống tương thân tương ái, “Lá lành đùm lá rách” là

những giá trị luôn được đề cao trong tiềm thức của người Việt Nam Bất kỳ một hoạt động quyên góp tiền bạc, vật chất nào hướng tới các đối tượng là các nhóm yếu thế hơn trong xã hội cũng được nhiều người chú ý và hưởng ứng

Sau hơn 8 tháng phát động (26/7/2005 – 24/3/2006) đã thu được 6.1 tỉ đồng từ bạn đọc Báo Tuôi Trẻ trên cả nước đóng góp xây dựng bệnh xá Đặng Thuỳ Trâm Các hoạt động này sở dĩ được quan tâm, một phần do truyền thống tương thân tương ái như đã nói

ở trên, một lý do quan trọng nữa là, nó gắn với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”

Xây dựng bệnh xá dành cho những người nghèo gắn với giá trị tương thân tương ái Bệnh

xá mang tên Đặng Thuỳ Trâm thể hiện lòng biết ơn của thế hệ ngày nay đối với những người bác sĩ, liệt sĩ đã ngã xuống vì chiến tranh

Một hoạt động gây được sự chú ý là hoạt động gây quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” Quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” được thành lập trong dịp cuốn nhật ký phát hành đến con

số 100 bản, quỹ do rất nhiều nhà văn hóa đứng tên tài trợ Cái tên “Mãi mãi tuổi hai mươi” như là sự tưởng nhớ đến những con người trẻ tuổi nói chung và anh Thạc nói riêng

đã hy sinh để bảo vệ tổ quốc Theo quyết định thành lập quỹ do UBND Thành phố Hà Nội ký: Quỹ ra đời nhằm cổ vũ, động viên, khuyến khích những khát vọng, nghị lực, cống hiến của tuỏi trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Quỹ tiến hành trao thưởng hàng năm Mỗi năm có nhiều giải thưởng, mỗi giải trị giá 20 triệu đồng, giá trị giải thưởng có thể tăng lên cùng sự trưởng thành của Quỹ Cũng theo quyết định, đối tượng nhận thưởng từ quỹ là những người trẻ tuổi nói chung có đóng góp cho đất nước Khác với hoạt động xây dựng bệnh xá là huy động nguồn đóng góp từ trong nhân dân, hoạt động gây quỹ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với sự phát triển của thế hệ trẻ, nên nguồn đóng góp chính là các tổ chức Nếu như từ trước đến nay, có nhiều quỹ, nhiều tổ chức ra đời nhằm khuyến khích những người trẻ tuổi, nhưng chỉ tập trung vào những bạn trẻ có cơ hội tiếp cận với tri thức khoa học tự nhiên hay xã hội Cũng có những hoạt động khuyến khích những người kém măy mắn về hoàn cảnh, về thể trạng cơ thể… Nhưng theo

quan điểm của nhóm nghiên cứu, điều làm nên sự khác biệt của quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” là sự hướng tới tất cả những người trẻ tuổi của Việt Nam, không phân biệt giới

tính, trình độ học vấn… nhất là những người được nhận giải không chỉ là sinh viên, những người được coi là có học vấn cao Đó hoàn toàn có thể là những người nông dân, công nhân ở tuổi hai mươi có những ý tưởng, hành động thiết thực đóng góp cho đất nước Chính việc xếp chung giữa những người có sự khác biệt về trình độ học vấn đã thể hiện sự quan tâm phát triển con người của Đảng và Nhà Nước đối với thế hệ trẻ trên một

diện rộng Nói cách khác, sự quan tâm giữa các nhóm cùng độ tuổi nhưng khác nhau về trình độ học vấn đã được san sẻ một cách có ý nghĩa

Như vậy, cả hai hoạt động nổi bật dựa theo hai cuốn nhật ký được coi là “cơn sốt” cũng đều thu hút được sự quan tâm của dư luận Cả hai đều mang giá trị “uống nước nhớ nguồn” với ý nghĩa ghi nhớ công lao những người đi trước, nhưng lại chính là hướng đến tương lai với một cuộc sống tốt đẹp hơn, với những điều kiện vật chất đã quyên góp được Một sự kiện hướng tới những người nghèo, một hoạt động hướng tới những người trẻ tuổi – chủ tương lai của đất nước

Sự kiện hướng tới những người nghèo – nhóm yếu thế trong xã hội với hoạt động thiết thực: xây bệnh xá Tỷ lệ tử vong cũng như mắc bệnh của người nghèo do không được tiếp cận với các điều kiện y tế sẽ được giảm đáng kể Có thể thấy, mục đích hướng tới sức khoẻ cộng đồng và nhất là đối với nhóm kém may mắn hơn đã thể hiện được lòng nhân ái, sự quan tâm của toàn xã hội

Đối với việc lập quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi”, khuyến khích tài năng của thế hệ

trẻ là mục đích của hoạt động này Đầu tư cho những người chủ tương lai của đất nước luôn là những ưu tiên hàng đầu của mọi quốc gia Hơn thế nữa, sự đầu tư này trở nên công bằng hơn khi không còn ngăn cách giữa những người trẻ tuổi ở thành thị – nông thôn, những người được coi là có học vấn – những người không Quỹ sẽ dành cho tất cả các nhóm kể trên – tức những người trong độ tuổi hai mươi có đóng góp cho đất nước ngày càng phát triển

Ngoài hai sự kiện thu hút được sự quan tâm đặc biệt của cả nước, theo sự tìm hiểu của nhóm nghiên cứu, còn có rất nhiều các hoạt động liên quan đến vật chất với quy mô,

ở các cấp, ban, ngành và các địa phương khác nhau với sự đa dạng về hình thức Ơ báo

cáo này, chúng tôi sẽ cố gắng đưa ra những mô tả mang tính chất điển hình nhất (Xem khung 1, 2, 3)

Khung 2

Chương trình gửi tin nhắn đến số 8288 đặt câu hỏi cho các thành viên gia đình và bạn bè của Đặng Thuỳ Trâm do VNMedia tổ chức Sau khi bình chọn và sàng lọc, VNMedia đã chọn ra 8 lời nhắn có ý nghĩa nhất để trao giải, mỗi giải là 1 cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm có chữ ký của Cựu chiến binh Robert Whitehurst – người biên dịch và quảng bá cuốn sách và em gái của liệt sĩ - chị Đặng Hiền Trâm

Khung 3

Ngày 24/3/2006, Thành đoàn Hà Nội đã tổ chức khánh thành Nhà văn hóa Nguyễn Văn Thạc tại thông Đống (xã Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội)

Công trình Nhà văn hóa Nguyễn Văn Thạc được xây dựng từ số tiền đóng góp của

Đoàn viên thanh niên Thủ đô “Công trình tuổi 20” này trị giá hơn 100 triệu đồng sẽ là

điểm sinh hoạt văn hoá truyền thống thiết thực và ý nghĩa cho đoàn viên thanh niên huyện

Từ Liêm

Nhà thơ Phạm Tiến Duật, đại diện quỹ “Mãi mãi tuổi hai mươi” thành phố trao

tặng 5 triệu đồng và 50 cuốn sách cho nhà văn hóa

(Tư liệu Internet)

Có thể thấy, hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” được coi là hiện tượng nay lại trở nên được quan tâm hơn bởi các hoạt động xoay

quanh chúng

Tuy vậy, một điều chúng tôi muốn nhấn mạnh trong đề tài này, là những hoạt động liên quan đến công tác giáo dục tư tưởng – truyền thống của thanh niên Sau đây sẽ là những tìm hiểu về vấn đề này

Bên cạnh những hoạt động nói trên, TƯ Đoàn đã phát động đợt sinh hoạt chính trị

“Tiếp lửa truyền thống – mãi mãi tuổi hai mươi” với nhiều hoạt động trong cả nước, kéo

dài từ 15/08/2005 đến dịp 75 năm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (26/3/2006) Đây được đánh giá là 1 trong 10 hoạt động nổi bật của công tác Đoàn và phong trào thanh

thiếu niên trong năm 2005 ông Vũ Trọng Kim, Uỷ viên TƯ Đảng, Phó trưởng ban

thường trực Ban Dân vận TƯ, bày tỏ: “Điều quan trọng trong đợt sinh hoạt này là việc tiến hành tổ chức một cách có hiệu quả với những hoạt động thiết thực, cụ thể Như vậy, mới xứng đáng với sự hy sinh của những liệt sĩ như Thuỳ Trâm và Thạc và để nhân lên hàng triệu ngọn lửa mang khát khao cống hiến và vươn lên…” (Tư liệu Internet)

2.4 Sự tác động của hai cuốn nhật ký đối với sinh viên trường ĐH KHXH&NV

TP HCM

Nguồn thông tin về hai cuốn nhật ký

Khi được hỏi về “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và “Mãi mãi tuổi hai mươi”, không

sinh viên nào trong mẫu nghiên cứu không biết thông tin về hai cuốn nhật ký này Nguồn thông tin các bạn biết đến khá đa dạng: từ các phương tiện truyền thông đại chúng và qua

sự trao đổi thông tin liên cá nhân

Như đã phân tích ở trên, các phương tiện truyền thông đại chúng đã góp phần to lớn trong việc nhân rộng hai cuốn nhật ký, công chúng vì thế cũng dễ dàng tiếp cận đến chúng hơn Tất cả các sinh viên (20/20) đều biết đến hai cuốn nhật ký thông qua báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình Trong đó, báo Tuổi Trẻ là phương tiện truyền thông phổ biến nhất, do công chúng đọc của nó chiếm một số lượng lớn là thanh niên, sinh viên (Hơn thế nữa, tính phổ biến của tờ báo này đối với các bạn sinh viên trong ký túc xá càng thể hiện rõ vì nó được cập nhật hàng ngày trên các bản tin của các khu nhà ở của sinh viên)

Bên cạnh đó, sự trao đổi thông tin giữa các cá nhân là yếu tố quan trọng đối với việc tiếp cận đến hai cuốn nhật ký Những nhóm mà sinh viên thường trao đổi từ đó biết

về vấn đề này là bạn bè, thầy cô và gia đình

Đối với sinh viên ở ký túc xá hoặc ở trọ, họ có cơ hội tiếp cận với hai cuốn nhật ký

và thông tin của nó qua những người bạn cùng phòng là chủ yếu Những bạn này, do điều kiện kinh tế, họ chỉ mua một, hai cuốn sách rồi chuyền tay nhau đọc và đọc cho nhau nghe Có bạn còn chia sẻ những dòng nhật ký đó với người yêu của mình (nam sinh viên năm 3, khoa Ngữ văn – Phụ Lục B)

Trong khi đó, một vài sinh viên sống cùng gia đình, ngoài thầy cô, bạn bè, những

người thân trong gia đình là những người đã giới thiệu họ đến với “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" Một bạn sinh viên năm 2 khoa Báo Chí nói: “Bác của mình và các anh chị giới thiệu Bác của mình trước đây là giáo viên nhưng giờ nghỉ hưu rồi nên thường hay đọc sách Bác đã giới thiệu cho mình” (Phần Phụ Lục B)

Thầy cô cũng là những người tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận hai cuốn nhật ký này, với lý do chúng có liên quan đến chuyên ngành học của các bạn sinh viên: Khoa Ngữ

Văn – Báo Chí “Thày cô cũng bảo nên đọc hai cuốn nhật ký đấy” (nữ, năm 1, khoa Ngữ

văn – Phụ Lục B)

Trong các nhóm, bạn bè vẫn là nhóm quan trọng trong việc trao đổi thông tin liên

cá nhân Đó là những nhóm bạn cùng phòng, bạn cùng lớp, trên mạng… Có bạn đã tâm

sự với chúng tôi: “Khi hai cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi"

ra đời thì các bạn đã mua rất đông và dư luận thì xôn xao lên như một cơn sốt, các bạn gặp nhau và hỏi “mày đã đọc nhật ký chưa và nếu ai trả lời là chưa thì ngại lắm”” Như

vậy, với tâm lý không muốn đứng ngoài trong các cuộc nói chuyện, thảo luận về vấn đề này, họ cũng đã tìm đến hai cuốn nhật ký

Nhìn chung, lý do tất cả những sinh viên này biết đến hai cuốn nhật ký một cách dễ dàng bởi sự phổ biến của chúng trên các phương tiện truyền thông đại chúng, vì sự giới thiệu của các nhóm thân thuộc với họ Ngoài ra, còn có một số ít sinh viên có thói quen đọc sách, và họ đến với hai cuốn nhật ký này không phải do tò mò, mà do niềm đam mê đọc sách của mình (5/20 bạn ở các khoa Ngữ Văn – báo chí, Triết, Xã Hội học, Giáo Dục học, Sử)

Một điều thú vị mà chúng tôi nhận thấy qua cuộc điều tra, đó là việc hai cuốn sách trở thành những món quà có ý nghĩa nhân dịp sinh nhật, một món quà kỉ niệm khi một người bạn, người thân đi xa… Điều này không những cho thấy việc nhân rộng hai cuốn nhật ký thông qua nhóm bạn bè, người thân, mà còn cho thấy được sự chuyển hóa từ giá trị tinh thần của một cá nhân đến giá trị vật chất (quà tặng) và giá trị tinh thần cho nhiều người khác nữa

Cách thức đọc hai cuốn nhật ký

Mức độ quan tâm đến hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" của các sinh viên trường ĐH KHXH&NV không chỉ là việc biết đến mà

còn thể hiện ở việc họ đọc chúng như thế nào

Theo thống kê, hầu hết các sinh viên trong mẫu nghiên cứu đều đã đọc sách (15/20), chỉ có 5 bạn sinh viên chưa đọc trực tiếp, nhưng cũng đã đọc qua trên một số đoạn trích đăng trên báo Khi được hỏi lý do tại sao các bạn không đọc hòan chỉnh tòan

bộ nội dung hai cuốn nhật ký, các bạn đều có lý do là không có thời gian và không có tiền

để mua (5 bạn ở các khoa Ngữ Văn – Báo Chí, Xã Hội Học, Triết, Địa lý, Giáo Dục Học) Tuy nhiên, các bạn cũng nói là nếu có điều kiện thì sẽ tìm đọc chúng Những bạn sinh viên này tỏ ra không hứng thú với cuộc phỏng vấn của chúng tôi và sự kiện hai cuốn

nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi"

Đối với những bạn đọc trực tiếp, họ đọc do tò mò và một số khác do thói quen và niềm đam mê đọc sách Trong số những sinh viên đã đọc trực tiếp sách, có 11 bạn đọc cả

hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" , còn lại, hai

bạn đọc nhật ký của Đặng Thùy Trâm và hai bạn đọc nhật ký của Nguyễn Văn Thạc

Ở 16 bạn này, qua quá trình phỏng vấn, chúng tôi được biết họ có sự chú tâm vào việc đọc khác nhau Sáu bạn tự nhận là đọc lướt qua, còn lại 10 bạn đọc kỹ những trang sách Sự khác biệt ở những bạn này thể hiện ở việc các bạn nhớ rõ một số những chi tiết trong nhật ký, những cảm xúc rõ ràng hơn, những tác động của hai cuốn nhật ký mạnh mẽ hơn các bạn không đọc kỹ Như một sinh viên nữ năm 2, khoa Sử đã kể cho chúng tôi chi

tiết mà bạn thích thú ở nhật ký Đặng Thùy Trâm :“Tâm đắc nhất cái khúc mà chị Trâm nói về nỗi nhớ người mẹ, cái công ơn, tỏ sự biết ơn nhưng chưa đền đáp được gia đình”

10 bạn đọc chú tâm, trong đó có 5 bạn yêu thích đọc sách (1 trong số đó thích viết nhật ký), còn lại 5 bạn nói họ đọc kỹ vì họ thấy có liên quan đến ngành học của mình (Ngữ Văn – Báo Chí, Lịch Sử, Xã Hội Học)

Rất nhiều bạn sinh viên nói họ thích thú vì sự chân thật, gần gũi trong lối viết, trong giọng văn của anh Thạc, chị Trâm Đây cũng chính là lý do khiến thanh niên, sinh viên dễ tiếp nhận hai cuốn nhật ký Vì những dòng nhật ký mang tính tự sự là những tình cảm rất thật, những tâm tình do những con người cùng độ tuổi với họ viết ra Một bạn

sinh viên tâm sự: “mình ấn tượng nhất ở cách viết hồn nhiên, mộc mạc, chân tình, viết để cho chính họ bộc bạch chứ ko phải viết cho người khác đọc Nó rất thoải mái, vô tư”(Nữ

sinh viên năm 2 khoa Ngữ Văn – Báo Chí – Phụ Lục B) Có đôi khi, những sinh viên bắt

gặp chính mình trong những trang nhật ký “Hai cuốn đó nói lên tất cả những điều thầm kín của người ta, viết rất thật, nhiều khi mình bắt gặp cái cảm xúc giống mình, nhiều lúc mình cũng cõ những suy nghĩ như thế, nhiều lúc mình cũng buồn, cũng vui và cũng muốn ghi lại những cảm xúc như thế…” ( Nữ sinh viên năm 2 khoa Ngữ Văn Báo Chí – Phụ

Lục B)

Một cán bộ Đoàn mà chúng tôi tiếp xúc cũng khẳng định lại nhận định này: “Sức hút của hai cuốn đấy là rất gần gũi, ko phải là những vị thần thánh mà là những cảm xúc rất thật của người trẻ, cũng có chút lo lắng một chút xíu, gửi gắm tình cảm cũng có, rất thật với tuổi trẻ Và vì thế, nó rất gần với các bạn Các bạn đến với những cuốn nhật ký như các bạn gặp gỡ những người anh, người chị…Các bạn thấy thời trước cha anh cũng như chúng ta…” (Biên bản phỏng vấn Cán bộ Đoàn Trường ĐH KHXH&NV TPHCM – Phụ Lục B)

Kết quả 15/20 sinh viên trong mẫu nghiên cứu đọc nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" phần nào trái với những dư luận gần đây cho rằng

giới trẻ hiện nay thờ ơ với lịch sử nước nhà và phần nào họ không thích đọc sách Sinh viên đã đón nhận hai cuốn sách một cách nồng nhiệt, và nó trở nên như là một hiện tượng Vẫn có những tác phẩm làm rung động những người trẻ tuổi khi thời đại internet chiếm

ưu thế Vì vậy, nhận định trên khi đánh giá về giới trẻ, trong trường hợp này đã không đúng Có lẽ, chúng ta cần có cái nhìn khách quan hơn khi nói về vấn đề này

Thái độ của sinh viên khi đọc nhật ký

Sự tác động của nhật ký của Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm đến sinh viên thể hiện ở những cảm xúc của sinh viên, sự thay đổi trong suy nghĩ , quan niệm của họ khi đọc hai cuốn nhật ký

Khi được hỏi cảm xúc của bạn khi đọc nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và

"Mãi mãi tuổi hai mươi", tất cả các bạn đều bày tỏ với chúng tôi rằng họ rất khâm phục

và cảm động trước những gì hai anh chị đã làm “Mình cảm thấy khâm phục, nó ảnh

hưởng đến mình rất nhiều…mình cảm thấy rât ngưỡng mộ không chỉ hai anh chị ấy mà

cả thế hệ đi trước của mình nữa” (Nữ sinh viên năm năm 3, khoa Lịch Sử); “khi mình đọc, mình thấy rất phục chị ấy” (Nữ sinh viên năm nhất, khoa Triết học)

Chúng tôi nhận thấy một số những ảnh hưởng nhất định đối với các bạn trước và

sau khi đọc hai cuốn nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi" Sự

tác động làm thay đổi đối với mỗi người mỗi khác Có những bạn thấy cần phải hoạch định cho mình một cuộc sống có ý nghĩa hơn, có bạn suy nghĩ về gia đình, về người yêu, nghĩ về những người xung quanh mình nhiều hơn

Sức hút của hai cuốn nhật ký đối với các bạn sinh viên rất lớn Ban đầu, khi họ mới

đọc, chỉ xuất hiện một cảm giác thôi thúc sẽ “làm một cái gì đó” có ý nghĩa “trước tiên mình thấy có ý nghĩa đọc hay vì thấy có một cái gì đó thôi thúc mình”( nữ sinh viên năm

2 khoa Ngữ Văn – Báo Chí – Phụ Lục B), “bạn biết không, tối hôm đó mình đọc quên cả

đi ngủ, bạn cùng phòng với mình nói là đi ngủ thôi nhưng mình nghĩ là cứ đọc thêm một chút nữa đã, cứ đọc một lúc nữa mới đi ngủ lại tại vì nó hay quá Khi đọc nhật ký, mình cảm thấy nó có một cái gì đó lạ lắm, và mình đã nghĩ là mình phải thật cố gắng học cho thật giỏi mới được…” (nữ sinh viên năm hai, khoa Lịch Sử – Phụ Lục B)

Biểu hiện sự tác động của hai cuốn nhật ký còn là việc khiến những sinh viên này

nhìn nhận lại bản thân mình: “ai cũng quan niệm về tích cực cả, không ai không muốn mình sống không tốt cả, nhưng mà do nhiều hoàn cảnh hay do nhiều lúc mình không làm chủ được bản thân mình, nhiều lúc lơ là đi nhiệm vụ của mình Khi đọc xong những cuốn nhật ký như vậy, nó giúp mình có cơ hội nhìn nhận lại bản thân mình, mình thấy nhiều lúc mình chưa trưởng thành, chưa chín chắn, từ đó có những suy nghĩ nghiêm túc hơn trong quá trình rèn luyện mình.” (Nữ sinh viên năm 2 khoa Ngữ Văn – Báo Chí – Phụ

Lục B)

Sau khi đã đọc hết nhật ký, một số bạn đã trăn trở những ý nghĩ về cuộc sống, về

việc góp phần nhỏ bé của mình cho xã hội, cho đất nước “sau khi đọc xong chị thấy họ

có một cuộc sống rất cao cả, nõ cũng tác động đến mình, đó là mình sẽ sống như thế nào

để cho nó, dù thế nào cũng góp một phần cho quê hương đất nước này, chị nghĩ vậy…” (nữ sinh viên năm3 khoa Lịch Sử) “đầu tiên khi mà mình đọc hai cuốn nhật ký này ấy,

thì cảm xúc đầu tiên của mình là nó để laị ấn tượng rát là sâu sắc, phải nói là rất xúc động, nhưng chỉ nói đơn giản như là đọc chuyện về cái con người cùng lứa tuổi như mình

ấy nhưng mà họ sinh ra trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, họ đã trải qua rất nhiều mất mát, hy sinh, rồi mình biết rất nhiều cuộc sống nội tâm, tình cảm của họ nên mình thấy cảm thông sâu sắc, thấy xúc đông, từ đó mình nghiệm ra rất nhiều bài học trong cuộc sống, nó bổ sung rất nhiều về quan niệm tình yêu này , cuộc sống này” (Nữ

sinh viên năm 2 khoa Ngữ Văn – Báo Chí – Phụ Lục B)

Sự tác động của hai cuốn nhật ký đến cá nhân có thể rất đơn giản, nhỏ bé, nhưng

làm cho các bạn hiểu mình hơn và tự nhắc nhở mình hơn “Người yêu em là bộ đội, khoảng cách giữa bọn em là rất xa nhau, và ít có thời gian bên nhau, sau khi đọc nhật ký Đặng Thùy Trâm, nó làm cho em nghĩ là em càng phải hiểu người yêu của em hơn, và em thông cảm với công việc của anh ấy, trong cách suy nghĩ của em thì em phải chung thủy hơn…” (Nữ, sinh viên năm 1, khoa xã hội học – Phụ Lục B)

Có nhận định cho rằng tuổi trẻ ngày nay sống không có mục đích rõ ràng Qua kết quả phân tích những thông tin chúng tôi thu thập được, nhận định này không đúng trong trường hợp Những sinh viên trường KHXH&NV đều đã định hình một “cuộc sống lý tưởng” riêng cho mình Những dòng nhật ký của Đặng Thùy Trâm và Nguyễn Văn Thạc

đã góp phần khẳng định rõ ràng hơn những suy nghĩ đó của các bạn Vì họ thấy những

cảm xúc, suy nghĩ tương đồng trong đó “Nói chung lý tưởng sống nó hình thành lâu rồi, nhưng mà đấy nó được hiểu như là một đốm lửa để góp thêm vào để cháy to hơn” (nam sinh viên năm 3, khoa Ngữ Văn – Báo chí – Phần Phụ Lục B) “đối với mình thì quan niệm sống, quan niệm tình yêu đối với ai đó cũng thế, đã được đinh hình từ nhỏ rồi, nó thuộc về bản thân mỗi con người Hai cuốn nhật ký dù có ấn tượng sâu sắc đối với mình nhưng nó cũng không làm thay đổi quan niệm ấy được Mà mình thấy quan niệm trong hai cuốn nhật ký ấy cùng giống, tương đồng với quan niệm của mình, nó như một sự đồng cảm, hòa đồng khi đọc chúng.” (Nữ sinh viên năm hai khoa Ngữ Văn – báo Chí – Phụ

Lục B)

Cũng trong quá trình thu thập thông tin, chúng tôi cũng ghi nhận được nhiều ý kiến

về việc phác họa một lý tưởng của thanh niên ngày nay Đó không phải là những ý nghĩ

và hành động to lớn, mà là những gì rất thực tế, gần gũi với cuộc sống Lý tưởng đó vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính cộng đồng Một cuộc sống các bạn có thể tự lo cho bản thân mình và gia đình trước nhất, vì như thế là không trở thành gánh nặng cho xã hội,

là đã góp sức mình cho xã hội Sau đó, họ có thể nghĩ đến những người xung quanh,

những cá nhân thiệt thòi hơn trong cuộc sống “Mình xây dựng cuộc sống cho riêng mình, bên cạnh đó tùy theo khả năng mà mình giúp đỡ cho người khác, và tuy nhiên, mình cũng

có một tí gì đấy để mình tiến thân, có thu nhập ổn định, để gia đình mình hạnh phúc…”

(nam sinh viên năm 3, khoa Ngữ Văn – Báo chí – Phần Phụ Lục B)

Mối quan tâm đến lý tưởng của những thế hệ đi trước, và ngầm so sánh với lý tưởng ngày nay là một trong nhiều suy nghĩ các bạn chia sẻ với nhóm nghiên cứu Những sinh viên này cho rằng: ngày nay, lý tưởng cộng đồng thường gắn với lợi ích cá nhân, trong khi những thế hệ đi trước thường gạt lý tưởng riêng để phục vụ đất nước (Nguyễn Văn Thạc gác bút nghiên vào chiến trường chiến đâu, Đặng Thùy Trâm xông pha chiến trường, thay vì ở lại làm một bác sĩ hậu phương…)

Đa số những sinh viên đều cảm phục lý tưởng của những người sống trong thời chiến, nhưng họ cũng rất tự tin khi bộc lộ suy nghĩ, nếu ở trong hoàn cảnh thời chiến, tuổi trẻ ngày nay cũng sẽ chiến đấu và sẵn sàng hy sinh giống như anh Thạc và chị Trâm vậy Bởi họ tin tưởng và hiểu rằng thời đại sẽ sản sinh ra những anh hùng Anh Thạc, chị Trâm

là những người anh hùng tiêu biểu, còn rất nhiều những người anh hùng vô danh như vậy nữa, và mỗi người dân, mỗi tuổi trẻ là một anh hùng thì mới có được chiến thắng dân tộc

vĩ đại như vậy Họ cũng phản bác lại một số nhận định cho rằng những người trẻ tuổi không phải là yếu kém hơn so với thời đại trước, mà do sự khác biệt của hoàn cảnh, không gian và thời gian Dưới sự tác động của chiến tranh, hoàn cảnh bắt buộc mỗi con người phải có sự rèn lyện nghiêm khắc hơn Trong thời bình, nhiệm vụ đất nước trao cho tuổi trẻ cũng khác, và chân dung những anh hùng thời bình, vì thế, cũng không giống các thế hệ trước Xã hội lên án những bạn trẻ có lối sống buông thả, nhưng đó chỉ là số ít, và không nên lấy hiện tượng để phản ánh bản chất

Những sinh viên trường ĐH KHXH&NV không những cảm phục những tác giả của hai cuốn nhật ký, xúc động và thấy được phần nào sự thay đổi của bản thân, mà còn

xúc động trước những sự thay đổi của các cá nhân khác Họ nhớ và lấy dẫn chúng cho chúng tôi về những cá nhân bị coi là ngoài lề xã hội, khi được tiếp xúc với hai cuốn nhật

ký, những người này suy nghĩ chín chắn hơn, có những quyết định tốt cho bản thân họ và

xã hội “Ví dụ như là có một bạn trẻ bị nghiện ở nhà, khi bắt gặp những dòng nhật ký của anh chị thì bạn đó đã quyết định tự một mình mình đi lên rừng cai nghiện, đó chỉ là một ví dụ…” (Nữ sinh viên năm 2, khoa Lịch Sử – Phụ Lục B)

Tất cả những nhận định trên cho thấy, nếu như từ trước đến nay, yếu tố cá nhân thường được gắn liền với lý tưởng, thì sau khi đọc hai cuốn nhật ký, họ có sự cảm thông

và quan tâm đến các cá nhân khác, đến xã hội hơn

Những họat động của sinh viên hưởng ứng tinh thần của nhật ký

Trường ĐH KHXH&NV TP HCM có 14 Đoàn khoa, bộ môn Tất cả các Đoàn khoa, bộ môn đều triển khai hoạt động hưởng ứng phong trào Đoàn Trường phát động Tính sáng tạo của các bạn sinh viên còn hơn cả Đoàn trường mong đợi Một số công trình của khoa Ngữ văn – Báo Chí và khoa Nhân học được đánh giá cao

Khoa Ngữ Văn – Báo chí có hai công trình hưởng ứng đợt sinh hoạt chủ điểm

"Mãi mãi tuổi hai mươi" Thứ nhất là công trình “Gương thanh niên tiên tiến thành đạt”,

trong đó, các bạn sưu tập từ trên báo và mạng internet rất nhiều những tên tuổi của những người thành công trên mọi lĩnh vực trên thế giới Công trình thứ hai là “Dư luận xung quanh hai cuốn nhật ký tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm” Đây là tập hợp những bài sưu tập của Chi Đoàn Ngữ văn Ngôn Ngữ khóa 2003 – 2007 Những sinh viên này sưu tầm từ trên mạng, trên báo rồi cập nhật lên bản tin chia sẻ với các bạn

Các bạn sinh viên khoa Nhân học tổ chức tọa đàm xung quanh dư luận hai cuốn

nhật ký “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và "Mãi mãi tuổi hai mươi"

Một hoạt động mang tính sáng tạo khác là đêm lửa trại tập huấn cán bộ của Đoàn

khoa Xã Hội Học mang tên "Mãi mãi tuổi hai mươi" Sau một ngày sôi nổi và hăng hái

tham gia các chương trình tập huấn, khi đêm xuống, các bạn sinh viên chuyền tay nhau đọc những dòng nhật ký xúc động của anh Thạc, chị Trâm

Nhìn chung, 3 Đoàn khoa trên nổi bật trong việc hưởng ứng đợt sinh hoạt là nhờ tính sáng tạo trong hoạt động Các cán bộ Đoàn khoa đã thể hiện điểm mạnh riêng của từng khoa, từ đó khơi gợi nên những suy nghĩ, cảm nhận về hai cuốn nhật ký trong sinh viên của mình

Đối với Hội Sinh Viên, ban tổ chức tổ chức hội trại truyền thống, trong đó, có chương trình dành cho các bạn viết cảm nhận về hai cuốn nhật ký sau hội trại Những bài

viết rất cảm động và chân thực Có bài viết “Chị Trâm, anh Thạc ơi, em đã hiểu lý tưởng tuổi trẻ như thế nào rồi…” Một hoạt động sáng tạo có ý nghĩa khác là việc Hội Sinh

Viên làm nhật ký công tác Hội Cuốn nhật ký này dành cho các bạn viết công tác hàng ngày, cùng chia sẻ, tâm sự với nhau, để cùng gắn kết hơn nữa tổ chức Hội

Không bó hẹp trong phạm vi trường, Đoàn trường ĐH KHXH&NV và Đoàn

trường Bách Khoa đã kết hợp và gửi đến các bạn sinh viên cuốn sách “Dấn thân tuổi trẻ”

của anh Lê Quang Lộc, chủ tịch Hội Sinh Viên trường ĐH KHXH&NV ngày trước Điều này cho thấy sự liên kết giữa các trường và sự sáng tạo để thêm nhiều hoạt động có ý nghĩa

Theo đánh giá của anh Lộc – phó bí thư Đoàn trường, chủ tịch Hội Sinh Viên ĐH KHXH&NV TP HCM, những hoạt động này đã phát huy khả năng sáng tạo của các cán

bộ Hội, Đoàn Thành công các bạn đạt được là sự thay đổi trong suy nghĩ “Trước đây, trong cách nói chuyện giao tiếp của các bạn đầy bi quan thì qua cuộc vận động, chúng ta

đã vận động tất cả các chi đoàn, các bạn cùng đọc, cùng suy nghĩ, cùng viết cảm tưởng thì cũng thay đổi rất nhiều” Với suy nghĩ đây không phải là dịp để tạo nên phong trào rầm rộ, mà là dịp để “Đoàn gợi ra cho các cá nhân ấy để tự các bạn suy nghĩ và thay đổi” (Phụ Lục B)