Tính cấp thiết của đề tài
Sau cuộc cách mạng công nghiệp, nền kinh tế thế giới đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, mang lại nhiều tiện ích cho con người Tuy nhiên, chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng môi trường nghiêm trọng do lạm dụng tài nguyên thiên nhiên Hệ quả của việc này là hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm môi trường và sự tuyệt chủng của nhiều loài động vật Khủng hoảng môi trường đã trở thành vấn đề toàn cầu, yêu cầu sự hợp tác giữa các quốc gia để tìm ra giải pháp hiệu quả.
Nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ tự nhiên, nhiều ngành khoa học đang nỗ lực "chuộc lỗi" bằng cách áp dụng những đặc thù riêng của mình Đối với văn học, nhiệm vụ quan trọng là xây dựng một chủ nghĩa nhân văn mới, nhằm thúc đẩy sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.
Phê bình sinh thái ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thể hiện trách nhiệm của văn học đối với tự nhiên Theo Cheryll Glotfelty, phê bình sinh thái có thể được hiểu một cách đơn giản là
Phê bình sinh thái nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và môi trường tự nhiên, góp phần nâng cao ý thức sinh thái cho nhân loại trước sự hủy diệt của môi trường toàn cầu Mục tiêu của phê bình sinh thái là khôi phục và xây dựng tinh thần bảo vệ môi trường cho người đọc Do đó, việc giáo dục và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường là vấn đề cấp thiết cần được chú trọng hơn.
1.2 Bảo vệ môi trường là vấn đề chung của toàn cầu, của mọi cá nhân
Giáo dục môi trường cần được triển khai không chỉ trong cộng đồng mà còn phải được thực hiện ngay trong các trường phổ thông, đặc biệt là ở cấp Tiểu học.
Tiểu học là cấp học nền tảng quan trọng trong việc đào tạo công dân tốt cho đất nước, vì "cái gì không làm được ở cấp Tiểu học thì rất khó làm ở các cấp sau" Giáo dục bảo vệ môi trường giúp học sinh hình thành thói quen và hành vi ứng xử văn minh, thân thiện với môi trường Hiện nay, học sinh tiểu học chiếm khoảng 10% dân số, và con số này sẽ tăng lên nếu các em biết tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho cộng đồng, hướng tới một thế hệ sống hòa hợp với thiên nhiên.
Để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường trong các trường Tiểu học, việc tích hợp nội dung này vào môn Tiếng Việt là cần thiết Môn Tiếng Việt không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn mở rộng hiểu biết về tự nhiên và xã hội Chương trình học lớp 4, 5 đã bao gồm nhiều nội dung liên quan đến sinh thái, tạo điều kiện cho việc áp dụng lý thuyết phê bình sinh thái trong giảng dạy Giáo viên cần chú trọng đến phương pháp giảng dạy để nâng cao ý thức sinh thái cho học sinh Việc thực hiện tích hợp môn Tiếng Việt theo quan điểm phê bình sinh thái sẽ góp phần xây dựng môi trường sống trong sạch và lành mạnh cho trường học và cộng đồng.
Là sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học, tôi mong muốn truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường qua các bài giảng của mình, giúp học sinh yêu thiên nhiên và động vật hơn Điều này sẽ góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh các em.
Dựa trên những lý do đã nêu và sự nghiên cứu các tài liệu liên quan, chúng tôi quyết định nghiên cứu đề tài: “Dạy học tích hợp môn Tiếng Việt ở lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái”.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
- Đề xuất một số biện pháp nhằm dạy học tích hợp môn Tiếng Việt ở lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái
Đề tài này không chỉ kiểm định hướng tiếp cận phê bình sinh thái trong văn học mà còn ứng dụng hiệu quả vào việc giảng dạy Tiếng Việt tại trường Tiểu học.
Nghiên cứu khả năng dạy học tích hợp môn Tiếng Việt ở lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái là rất quan trọng Đề tài này sẽ cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và sinh viên ngành Tiểu học Đồng thời, nó cũng góp phần truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường, giúp học sinh phát triển tình yêu thiên nhiên, yêu loài vật và ý thức bảo vệ môi sinh.
Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài “Dạy học tích hợp môn Tiếng Việt ở lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái” chúng tôi hướng vào những mục tiêu sau:
- Đề xuất một số biện pháp dạy học tích hợp môn Tiếng Việt ở lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái
Giáo viên có thể áp dụng một phương pháp tiếp cận mới để nâng cao nhận thức về môi trường, từ đó giáo dục học sinh về tình cảm và đạo đức đối với thiên nhiên.
- Chỉ ra tầm quan trọng của giáo dục ý thức sinh thái, ý thức bảo vệ môi trường trong trường phổ thông
- Làm sáng tỏ các khái niệm lí luận liên quan về phê bình sinh thái
- Làm rõ vị trí, vai trò, mục tiêu, nguyên tắc dạy học môn Tiếng Việt ở Tiểu học
- Tìm hiểu một số vấn đề liên quan về dạy học tích hợp ở Tiểu học
Nghiên cứu nội dung và chương trình Tiếng Việt lớp 4, 5 nhằm khám phá các khía cạnh sinh thái và khả năng áp dụng lý thuyết phê bình sinh thái trong giảng dạy Từ đó, đề xuất các biện pháp tích hợp phù hợp để nâng cao hiệu quả dạy học.
Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp dạy học tích hợp môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 và 5, dựa trên quan điểm phê bình sinh thái.
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quan điểm phê bình sinh thái trong việc giảng dạy các nội dung liên quan đến môi trường trong chương trình Tiếng Việt lớp 4 và 5 tại bậc Tiểu học.
Khóa luận này tập trung nghiên cứu khả năng dạy học tích hợp môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 và 5, dựa trên quan điểm phê bình sinh thái Nghiên cứu sẽ đi sâu vào bốn phân môn chính: Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn, và Kể chuyện.
- Địa bàn khảo sát: Khảo sát thực tế tại một số trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ
- Địa bàn thực nghiệm: Thực nghiệm được tiến hành tại Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng - thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ
6 Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận
Phân tích và tổng hợp các nguồn tư liệu như sách, tài liệu, luận văn, khóa luận và bài báo khoa học là cần thiết để xây dựng cơ sở lý luận vững chắc cho đề tài nghiên cứu.
6.2 Phương pháp phân tích - tổng hợp
Phương pháp phân tích là một phương pháp nghiên cứu quan trọng, giúp từ cái chung đi đến cái riêng bằng cách phân tích các đối tượng thành những phần cụ thể Phương pháp này giúp phát hiện các thuộc tính và đặc điểm của sự vật, từ đó làm cho việc nghiên cứu trở nên dễ dàng hơn Qua việc phân tích, chúng ta có thể tổng hợp kiến thức để tạo ra hệ thống, nhận diện mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố, từ đó hiểu sâu sắc hơn về lý thuyết Đối với đề tài nghiên cứu của chúng tôi, việc áp dụng phương pháp phân tích là cần thiết để làm nổi bật các nội dung liên quan đến sinh thái và mức độ sinh thái của nó Điều này cho phép chúng tôi vận dụng lý thuyết phê bình sinh thái và đề xuất các biện pháp dạy học phù hợp.
Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia là một kỹ thuật thu thập thông tin khoa học và đánh giá sản phẩm nghiên cứu thông qua trí tuệ của đội ngũ chuyên gia có trình độ cao trong lĩnh vực cụ thể Phương pháp này mang lại cái nhìn đa chiều và những đánh giá cụ thể cho người nghiên cứu về công trình của mình.
Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia được thực hiện bằng cách thu thập ý kiến từ giảng viên hướng dẫn và các giảng viên bộ môn Văn tại trường Đại học Hùng Vương, cùng với những giáo viên quan tâm đến phê bình sinh thái và việc dạy học tích hợp môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái.
Phê bình sinh thái là một lĩnh vực nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa văn học và khoa học, nhằm phân tích các tác phẩm văn chương để đưa ra những cảnh báo về môi trường Đề tài này áp dụng kiến thức từ các ngành khoa học như sinh thái học, đạo đức và địa lý để hiểu và phân tích các tác phẩm có chứa cảm quan sinh thái trong chương trình Tiếng Việt lớp 4 và 5.
Phương pháp điều tra và quan sát được thực hiện thông qua việc phỏng vấn và trao đổi với các giáo viên dạy Tiếng Việt lớp 4, 5 tại trường Tiểu học, nhằm tìm hiểu về việc dạy và học các nội dung liên quan đến môi trường Bài viết cũng đề cập đến tình hình tích hợp giáo dục môi trường cho học sinh Tiểu học hiện nay và khả năng áp dụng lý thuyết phê bình sinh thái vào quá trình dạy học.
6.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tổ chức thực nghiệm sư phạm các biện pháp dạy học tích hợp môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4, 5 theo quan điểm phê bình sinh thái nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này trong bối cảnh dạy học hiện nay tại các trường Tiểu học.
PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Một số vấn đề lí thuyết về phê bình sinh thái
1.1.1 Khái lược về phê bình sinh thái
Thuật ngữ phê bình sinh thái (Ecocricism), được sử dụng lần đầu tiên bởi William Rueckett, trong một bài viết có tiêu đề Văn học và sinh thái học:
Một thử nghiệm phê bình sinh thái
Sau William Rueckett, nhiều học giả đã đề xuất các thuật ngữ khác liên quan đến phê bình sinh thái, bao gồm Nghiên cứu văn học và môi trường, Sinh thái học văn học, Phê bình văn học môi trường, và Phê bình văn hóa xanh Có nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu về tên gọi của thuật ngữ phê bình sinh thái, đặc biệt là giữa hai thuật ngữ phổ biến: Phê bình sinh thái và Nghiên cứu văn học và môi trường Giáo sư Chery Glotfelry cho biết, nhiều học giả ưa chuộng thuật ngữ Phê bình sinh thái vì tính ngắn gọn và khả năng tạo thành các dạng thức khác như ecocrical và ecocritic Họ cũng thích tiền tố “eco-” hơn “enviro-” vì “eco-” ám chỉ sự phụ thuộc lẫn nhau trong cộng đồng tự nhiên, trong khi “enviro-” mang quan điểm con người là trung tâm.
Vậy thế nào là phê bình sinh thái?
Phê bình sinh thái đã được các học giả trên thế giới định nghĩa theo nhiều cách khác nhau Năm 1996, Giáo sư Cherry Glotfelty, nhà phê bình sinh thái học đầu tiên của Mỹ, đã đưa ra một định nghĩa đơn giản và rõ ràng: “Phê bình sinh thái là khoa học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và môi trường.” Định nghĩa này được công nhận và sử dụng rộng rãi nhờ tính ngắn gọn và dễ hiểu của nó.
Phê bình sinh thái dựa trên tiền đề rằng văn hóa nhân loại gắn kết chặt chẽ với thế giới vật chất và có sự ảnh hưởng lẫn nhau Nó tập trung vào mối quan hệ giữa tự nhiên và văn hóa, đặc biệt là văn hóa sáng tạo về ngôn ngữ Là một quan điểm phê bình, phê bình sinh thái kết hợp giữa văn học và thực tiễn trái đất, đồng thời hài hòa mối quan hệ giữa nhân loại và thế giới phi nhân loại.
