Khảo Sát Hiện Tƣợng Câu Ghép Tỉnh Lƣợc.docx

Output file ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀNỘI TRƢỜNGĐẠIHỌCKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂN ****************************** NGUYỄNTHUTHỦY KHẢOSÁTHIỆNTƢỢNGCÂUGHÉPTỈNHLƢỢCTRO NGTIẾNGVIỆT (QUAHOẠTĐỘNGCỦAPHÁTNGÔN{NẾU THÌ}) LUẬNVĂNTH[.]

Ngườihướngdẫnkhoahọc:

PGS.TS.TRẦNTHỊCHUNGTOÀN

HÀNỘI-2007

1.1.Lịchsửnghiêncứuvấnđề 121.2 Phânloạicâunóichungvàvịtrícủacâucóchứa{Nếu…

thì}trongtổngthểquanniệmvềcâu …… 13

1.2.1.PhânloạicâucủaHoàngTrọngPhiến 141.2.2.PhânloạicâucủanhómtácgiảthuộcTrungtâmKHXH&NVQuốcgia .171.2.3.PhânloạicâucủaNguyễnKimThản 201.2.4.PhânloạicâucủaDiệpQuangBan 251.3.Cácquanniệmvàtêngọiđốivớiphátngônchứa{Nếu…

thì}củacácnhàn g h i ê n cứutrướcđây

29

1.3.1 Vềtên

gọicủaphátngôn 291.3.2 Vềqua

nniệmvàtêngọicủacáctừ“Nếu”và“Thì” 291.3.3 Cácth

uậtngữliênquanđếnýnghĩa{Nếu…thì} 321.4.Quanniệmvềhoạtđộngngữnghĩacủaphátngônchứa{Nếu…

thì}củatácgiảluậnvăn

34

1.4.1.Mộtsốkháiniệmliênquan 341.4.2.Hoạtđộngcủacấutrúc{Nếu thì} 35

C

h ƣ ơ ng 2: HOẠTĐỘNGCỦAPHÁTNGÔNCHỨA{NẾU…

THÌ}ĐƢỢCXEMXÉTTỪGÓCĐỘCẤUTRÚC……….…37

2.1.HoạtđộngcủaPvàQxéttừgóc độ cácyếutốthamgiavàothànhphầnmệnhđề 38

2.1.1 Mệ nhđềP 38

2.1.2 Mện hđềQ 47

2.2 Hoạtđộngcủacấutrúc{Nếu…thì}xéttừgócđộtừloại 52

2.2.1.Qlàcấutrúcđộngngữ 52

2.2.2.Qlàcấutrúctínhngữ 53

2.3 Hoạtđộngcủacấutrúc{Nếu…thì}đượcxemxéttừgócđộcácbiếnthể 54

2.3.1.Biếnthể1-Dạngđiểnhình……… 5 5 2.3.2.Biếnthể2-Dạngthứcđầyđủ1{NếuP…thìsẽQ}………….….5 6 2.3.3.Biểnthể3-Dạngthứcđầyđủ2 {NếuP…thìđãQ} ……….5 7 2.3.4.Biếnthể4-Lượcbỏ“Nếu”……… 5 7 2.3.5.Biếnthể5-Lượcbỏ“Thì”……… 5 8 2.3.6.Biếnthể6-Lượcbỏcả“Nếu”và“Thì”

……… 5 8 2.3.7.Biếnthể7-Đảođề

… … … 5 9 2.3.8 Biếnthể8-Cáctổhợpcốđịnhcủa“Nếu”và“Thì”… …………5 9 2.3.9 Biếnthể9-Cácdạngthứckếthợpbổsung.……….6 1 2.4.Mộtsốnguyêntắccủaphéptỉnhlược……… 63

2.5.Tiểukết……… 63

Ch ư ơng 3 :HOẠTĐỘNGCỦAPHÁTNGÔN{NẾU…THÌ}XÉTTRÊN PHƯƠNGD I Ệ N N G Ữ N G H Ĩ A ……….

653.1.Kháiquátchung……… 65 3.1.1 Nghĩagiảđịnhchínhdanh ……….6 5 3.1.2 Nghĩagiảđịnhkhôngchínhdanh(giảđịnhgiảdanh).………6 6

3.3.2.Bàytỏquanđiểm,đưaramộtchínhkiếnquagiảđịnhtìnhhuốngP……….733.3.3.ĐặtravấnđềđểlựachọnkhixảyratìnhhuốngP… ………74

……….7 4 3.3.5.ThểhiệnsựhốitiếcvìđãkhôngthựchiệnP………

……… 7 6 3.3.6.Chấtvấn,phảnbác,trướcbằngchứngthựctế……

……….7 7 3.3.7.ThềthốtkhôngP,khẳngđịnhsựthậtdokhôngmuốnxảyraQ.7 8

3.4.Cơchếhoạtđộngngữnghĩacủacấutrúc{Nếu…thì}……… 793.4.1 C

DANHMỤC BẢNG

Bảng1.1:PhânloạicâucủaHoàngTrọngPhiến……… 14

Bảng1.2:Phânloạicâucủanhóm tácgiảthuộcTrungtâmKHXH&NVQuốcgia 17 Bảng1.3:PhânloạicâucủaNguyễnKimThản……… 20

Bảng1.4:PhânloạicâucủaDiệpQuangBan……… 25

Bảng1.5:Têngọicủaphátngôn{Nếu…thì}……… 29

Bảng1.6:Ýnghĩavàcácbiếnthểcủa“Nếu”……… 30

Bảng1.7:Ýnghĩavàcácbiếnthểcủa“Thì”……… 31

Bảng1.8:Cácthuậtngữliênquan……… 33

Bảng2.1:Cácdạngthứccấutrúccủaphátngôn{Nếu…thì}………… 61

Bảng2.2:Cácdạngthứcbiếnthểcủaphátngôn{Nếu…thì} …… 62

Bảng3.1:Ngữnghĩacủacácphátngôn{Nếu…thì} ……… 67

BảngPL1:Phânloạiphát ngôn{Nếu…thì}theocấutrúc………… 98

BảngPL2:Phânloạiphátngôn{Nếu…thì}theongữnghĩa………… 120

PHẦN MỞĐẦU

1 Lídochọnđềtài

Câulàđơnvịngônngữcóchứcnăngthôngbáo.Xungquanhvấnđề câucórấtnhiềuquanđiểmnghiêncứukhácnhau.Càngngàycàngxuấthiệnnhiềuquanniệmmớivềbảnchấtnộidungcủacâucũngnhưhoạtđộngv ậ n hànhcâutronglờinói.Cácnhàngônngữhọc,dựatrêncáckhảosátthựct ế vềhoạtđộngcủacâut r ê n nhiềubìnhdiệnkhácnhauđãvàđangđưaran h ữ n g kiếngiảibổích,líthúchocácvấnđềlíluậnvềcâuvàcốgắngđểđưacáckếtquảnghiêncứuứngdụngvàoquátrìnhgiảngdạythựchànhcácngônn g ữ nóichungvàtừngngônngữcụthểnóiriêng

Câu

trongtiếngViệt(nóichung),câughép(nóiriêng)làmộttrongnhữngv ấ n đềluônthuhútsựquantâmnghiêncứucủagiớiViệtngữ.Câughép(dướigócđộlàđơnvịcủangônngữ)haylàcácphátngônphứchợp(dướigócđộlàhoạtđộngcụthểcủacâuvậnhànhtronglờinói)làmộtcấutrúccótổchứcphứct ạ p ở đ ó , từbìnhd i ệ n cấutrúcc h o đếnbìnhdiện

n g ữ n g h ĩ a l u ô n chứađựngnhiềuvấnđềcóthểtiếptụctìmkiếmđểđưaranhữngkiếngiảimớingàycàngp h ù hợphơn.Đặcbiệtviệcnghiêncứusựvậnhànhcủacâutronglờinói,nghiênc ứ u sựcảibiếnhaytỉnhlượccácmôhìnhcâulàmphongphúchohoạtđộngcủangôntừ,chonộidungthôngbáocủaphátngônvẫnluônlà“điểmnóng”choviệcn g h i ê ncứucâutừbìnhdiệnngữdụnghọccácphátngôn

Đếnnay,việcnghiêncứucâughéptiếngViệt,tuyđãcóđượcnhữngthànht ự u đángkể,nhưngvẫnchưađạtđượcsựnhấttrígiữacácnhànghiêncứu,đặcbiệtlàviệcnghiêncứuchúngtrêncơsởkhảosátcáchoạtđộngngữnghĩađểápd ụ n g vàoviệcgiảngdạytiếngViệtthựchànhhaygópphầnvàocáckiếngiảilít h u y ế t cũngđanglànhữngvấnđềtiếptụcphảiđượcquantâmhơnnữa

Trongcáck ết cấucâughép,c h ú n g tôichọncâuchứacấutrúc{Nếu…

thì}làmđốitượngchínhđểkhảosát,trêncơsởđisâuvàomộtcấutrúccụthểnày,chúngtôihivọngsẽđưarađượcnhữngkiếngiảicụthể,mớivàkhácbiệtvềcấutrúchìnhthứccũngnhưhoạtđộngngữnghĩacủacủacâutronglờinóihầumongcóđượcnhữngđónggópthiếtthựcvàocácvấnđềlíluậncũngnhưthựctếtrongnghiêncứuvàgiảngdạycóliênquanvềcâunóichungvàcácphátngônngữdụngcủacâunóiriêng

2 Mụcđíchnghiêncứu

Nghiêncứucấutrúcvàngữnghĩac ủ a câuc hứ a cấutrúc{Nếu…

thì}t r o n g hoạtđộnglờinói,ứngdụngkếtquảnghiêncứuvàoviệcgiảngdạytiếngViệtthựchà nh chosinhviênViệtNam,trongđócóviệcgiảngdạytiếngViệtn h ư mộtngoạingữchongườinướcngoài,đưaramộtsốkiếngiảigópphầnvàolíluậnvềcâuđặcbiệtlàbìnhdiệnphátngônvớicácdạngthứcđiểnhìnhvàtỉnhlượccủachúngtrongtiếngViệthiệnđại

3 Đốitƣợngnghiêncứu

Đốitượngnghiêncứucủaluậnvănlàcáchoạtđộngcủaphátngôn{Nếu…

thì}trongtiếngViệthiệnđại.Cácphátngônnàyđượclấytừtrongcácnguồnngữliệuđượcnêuởmục6dướiđâyvớicácdạngthứcđầyđủvàdạngthứctỉnhlượcđểxemxétcơchếvậnhànhcủacấutrúcnàytrongcácphátngôncủatiếngViệthiệnđại

4 Nhiệmvụnghiêncứu

Nghiêncứun h ằ m đưarac á c dạngt h ứ c hoạtđộngc ơ bảnc ủa cấutrúc

{Nếu…

thì},cácbiểuthứccấutrúcvàcácbiểuhiệnngữnghĩa,cáchoạtđộngcụ thểcủatừngcấutrúctrongtiếngViệt,từđótìmhiểucáckhảnăngtỉnhlượccủacácliêntừ“Nếu”và“Thì”tronghoạtđộnglờinóiđượcthểhiệntrongcácv ă n bảnvàngônngữhộithoại.Quaviệcnghiêncứucơchếhoạtđộngcủacấu

trúcnày,hướngtới

nhiệmvụkhảosátcâughépnóichungvàcâughéptỉnhlượct r o n g tiếngViệtnóiriêng

5 Phươngphápnghiêncứu

Đểhoànthànhnhiệmvụnghiêncứunêutrên,trongluậnvăn,chúngtôisửd ụ n g cácphươngphápnghiêncứusauđây

 Phươngphápthốngkêtưliệu

Câu

ghép chứa cấu trúc{Nếu … thì} được sử dụng rất rộng rãi trongcác tác

phẩ

m văn học, báo chí,truyền hình, các cuộc hội thoại hàng ngày, trên internet …

Chúng tôi thống kê sự xuất hiện củacácphát ngôn chứa cấu trúcnàytrong cáccảnh

huống nóivề mặt tổng thể số lượng tổngthểcũng như tần số xuất hiện cho từng cấu

ngởđâylàMiêutảđồngđại.Đểcóđượckếtquảmiêutả,chúngtôidùngcácbiệnpháp

phântíchvănbảnnhưphântíchcảibiến,p h â n tíchthaythế,đặcbiệt,chúngtôi

tậptrungchủyếuvàobiệnphápphântíchn g ữ pháp.Chúngtôimiêutảvàphântíchtừngphátngôntrongtừngngữcảnhcụthểđểđưarađượccấutrúcvàýnghĩahoạtđộngcủa{Nếu

…

thì}chotừngmôhình.Nhữngmiêutảvàphântíchnàyđềudựatrênnhữngcơs ở lýthuyếtcủan g ữ pháphiệnđại.Kếtquảmiêutảlàcơsởđểphânloạiracấutrúcvàýnghĩahoạtđộngcủa{Nếu thì}mộtcáchchínhxác

 Phươngphápsosánhđốichiếu

Trongngônngữhọc,đốichiếulàphươngphápnghiêncứudựatrênsựsos á n h cáchiệntượng,cứliệungônngữđểtìmranhữngnétkhácvàgiốngnhauvềcấutrúc,chứcnăngvàhoạtđộngcủađốitượngnghiêncứu

Ngoàira,vớitưcáchlàmộtphươngphápnghiêncứucủacácngànhkhoahọcnóichung,đốichiếuđượctiếnhànhtrênnhiềubìnhdiệnvàphạmvikhácnhau.Trongluậnvăn,ngoàiviệcđốichiếucácngữliệunghiêncứu,chúngtôic ò n đốichiếuquanđiểmnghiêncứucủacácnhànghiêncứutrướcđâyt r o n g cáckiếngiảivềhoạtđộngcủacâu

g hé p nóic h u n g vàk ế t cấu{Nếu…

thì}đ ể c ó đượctổngquanvềvấnđềnghiêncứu,tiếpthucácthànhquảnghiêncứutrướcđây,từđóđưaranhữngkiếngiảimớiphùhợpvớihệthốngxemxétcủamình

Chúngtôisửdụngphươngphápsosánhđốichiếuđồngđại,đốichiếuđặctrưng

 Phươngphápphântíchngữdụngvàtutừ

Ngônngữlàmộttrongnhữngphươngtiệnquantrọngcủagiaotiếp.Phântí chcácphátngônchứa{Nếu…

thì},chúngtôiphảixemxétchúngđượcsửdụngvớinhữngtiềngiảđịnhhàmngôn nhưthếnàođểbiểuđạtýnghĩathôngt i n củamìnhtrongtừngngữcảnhcụthể.Ch

thì}đãmangđếnnhữnghiệ u quảthôngtin,hiệuquảtutừnào?

Đâylàkếtquảcủaviệcsửdụngcáct h a o táccủaphântíchngữdụngvàtutừvàoluận văn.

ƣơ ng 1 :

L

ỊCH SỬ NGHIÊ N CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ L UẬN L IÊ N

QUAN ĐẾ N NỘI DUNGNGHIÊ N CỨU 1.1.

L ịc h sử ng hiê n cứu vấ n đề

Câuvàhànhchứccủacâutronglờinói,đặcbiệtlàcácbiếnthểcủacâutừgócđộtỉnhlượcđãđượcnhiềunhàngônngữhọcchútrọngnghiêncứutừlâu.TheoPhạmVănTình[tr.33]chođếnhiệnnay,c ó k h o ả n g 20nhàn g h i ê n cứun g ư ờ i ViệtNamvàn g ư ờ

i nướcngoàigiớit h i ệ u k ế t quảnghiênc ứ u vềhiệnt ư ợ n g tỉnhlượctrongcáccôngtrìnhcủamình.Cóthểkểđếnmộtsốtácgiảtiêubiểutrongnướcnhưsau:DiệpQuangBan,CaoXuânHạo,HoàngTrọngPhiến,N g u y ễ n KimThản,PhạmVănTình,NguyễnChíHòa

Ngoàira,trongcáccôngtrìnhnghiêncứucũngnhưtrongcáctừđiển,cácsáchvềngữphápkhácn h a u màchúngtôit i ế p c ậ n đ ư ợ c , mặcdùt r ọ n g tâmn gh iê ncứucủacáctácgiảkhôngnhằmvềvấnđềtỉnhlược,nhưngviệctỉnhlượcc á c vếcủacâughép,cáctừnốitrongcâu…cũngđượcđềcậpđếnởkhánhiềutưliệuvàởnhiềugócđộkhácnhau.[33][23][48]

Tuynhiên,đisâuvàonghiên cứumộthiệntượngtỉnhlượccâughépcụthể,rồitừđótiếntớixemxétvấnđềcâughéptỉnhlượctrongmộtchuỗitổngthểc á c nghiêncứunhưcáchtiếpcậncủachúngtôivẫnđanglàmộthướngđimới,chưađượcnghiêncứumộtcáchcóhệthốngvàđầyđủ

Luậnvăncủachúngtôicũngchỉmớilàn hữ ng viêngạchđầutiêntrongviệcxâydựnghướngtriểnkhaitheocáchtiếpcậnnày

Đểthựchiệnđượcnhiệmvụnày,chúngtôiphảixâydựngchomìnhmộts ố vấnđềlíluậnliênquanđếnnộidungnghiêncứu,trongđócóviệcx e m xétc á c ýnghĩavàhoạtđộngcủacấutrúc{Nếu…thì}trongdạng

đầyđủ,điểnhìnhcủanórồitừđómớixemxétcácdạngthứcđãđượcđịnhhìnhtrongýthứccủa

chophéphọcóthểlượcbỏh a y cầnphảigiữlạicấutrúchìnhthứccủacácliêntừtrongphátngôn

1.2.Phânloạicâunóichungvàvịtrícủacâucóchứa{Nếu…thì}trongtổngthểquanniệmvềcâuCácnhàngônngữ

học,theoquanđiểmnghiêncứuriêngcủamình,đãđưarakhánhiềukiếngiảivềcâuvớicáctêngọikhácnhaunhư:câu,câunòngcốt,cú,mệnhđề,câuđơn,câughép,câuphứchợp Theođó,kếtcấu{Nếu…

oc á c mẫucâu)củat á c g i ả c h ư a thậtn h ấ t quánnênc h ú n g tôichỉtổngkếtlạiđượcnộidungcơbảntrêntinhthầncủatácgiảmàthôi

Bảng1.1:PhânloạicâucủaHoàngTrọngPhiến

Phân Câukể Nóivềcácsựkiện,hiện Cấutrúcbìnhthường.Tấtcảcáccâuđơn,ghépđều -Gió mùa đôngbắc, trời trở

mục Câuhỏi Cácsựk i ệ n làmbiểuvậtcho

câulàkhảnănghoặcphi hiệnt hực

- Hỏitrống(còngọilàhỏiđơngiản)

- Hỏicódựkiếnchọnlựađểtrảlời

AnhlàsinhviênkhoaTiếngViệt phảikhông?

-đích

phát

ngôn Câucầukhiến Nêulênýmuốncủachủt h ể ph

átngônvàyêucầung ườinghe đáplạibằnghànhđộng

Câuđịnhdanhgồmcâumộtth ànhphần

Cót h ể qui đặctrưng

về 12 mô hình câu với 12 kiểu vị ngữ - Eoô i !

- Việcnàykhiếntôiphấnkhởi

-Gồm2hoặchơn2bộphậncâut ươngđốiđộclậpcó2 trungtâ mtínhvị ngữtrởlên

Tronghệthốngphânloạinàythì{Nếu thì}thuộcloạicâughépqualại.

TheoHoàngTrọngPhiến,Câughépqualạigồmhaivếquanhệvớinhautheokiểunộidungđiềukiện-kếtquả,nguyênnhân-kếtquả,nhượngbộ-tăngtiến

…

H a i vếc ủ a câug h é p n à y l i ê n quanv ớ i n h a u vàd ự a vàonhaumàtồntại.Phươngtiệnnốicácquanhệnàykháphongphú.Khithamgialàmphươngtiệnnốikếtcácthànhtốcủacâughép,cáctừnốimangthêmýnghĩatừvựnghoặcýn g h ĩ a quanhệvàoch ongữnghĩacúphápcủac â u nóichung.C á c vếcủacâughépqualạicóngữnghĩakếthợp,mỗivếkhôngcónghĩatựthân.Câughépcót ừ nốicómôhìnhtiêubiểulà:XA+YB

Trongđó:X, Ylàhaicặptừnối

A,Blàcácvếmàmỗivếđềucótínhvịngữcủariêngmình

VD:“Nếuanhđếnthìtôisẽkhôngđinữa.”

Cáctừnốitrongloạicâunàytựnókhôngtạoratínhphụthuộccủacácvếcâumàchínhnótạonêntínhchấtcủamốiliênhệcúphápgiữacácvếcủacâughép.Dođó,tínhchấtchặt-lỏng,mộtchiều,hayhaichiềucủamốiliênhệcúphápc ũ n g đượcbiểuhiệnởhiệntượngnày.Trongtrườnghợpnàysựcómặthayvắngmặttừnốisẽdẫnđếnnộidungphongphúvàcónhiềusắctháikhácnhau

TrongTiếngViệt,khinốiliềnhaivếđểthànhmột

tổngthểcâucóthểsửdụngtừnối(mộtcặptừnối,mộttừnối)màcũngcóthểkhôngcầndùngtừnối.Sosánh:

(Nếu)anhđến(thì)tôisẽkhôngđinữa.

(.)Anhđếnthìtôisẽkhôngđinữa.

Anhđến(.)tôisẽkhôngđinữa.

HoàngTrọngPhiếnđưaranhữngnhậnđịnhkhinàosửdụngtừnối,khinàotỉnhlược,khinàotỉnhlượcmộttronghaivếhoặctỉnhlượccảhaivếnhưsau:

 Khikhôngcótừnốiquanhệýnghĩagiữahaivếcâumậpmờ,lỏnglẻo.C ókhiphảihiểunhiềucách

VD: “ Anhđitôicũngđi ”  -Nếuanhđitôicũngđi.

- Khianhđitôicũngđi.

- Anhđinhưngtôicũngđi.

Khihoàncảnhgiaotếđãrõ,việcthêmtừnốivẫncótácdụngnhấnmạnhmốiquanhệcủacâu

 Khikhôngcótừnốithìtrậttựtrướcsaugiữacácvếlàcốđịnh.Khicótừnốithìtrậttựđượcgiảiphóngkhỏichứcnănggiữmốiliênhệấy

Sosánh:(a)Trờimưatôivẫnrađi.(+)

(Khôngcótừnối)Tôivẫnrađi,trờimưa.(-) (Khôngcótừnối)

(b)Tuytrờimưatôivẫnrađi.(+) (Cótừnối)Tôivẫnrađi,tuytrờimưa(+)

(Cótừnối)

Rõràng,từnốimangtheotínhchấtquanhệvàbaogiờcũngđitheomộtvếnhấtđịnh

 Việcsửdụngtừnốilạicònliênquanđếnngữđiệuphátâm.Khikhôngcót ừ nối,phátâmliềnnhauhaycáchnhaucũnglàmộtphươngtiệnliênhệýn gh ĩa.Khicótừnốithìkhoảngcáchphátâmcũngđượctựdohơn

Sosánh:

(a) Nókhôngđếnđược(:)trờimưato(+)

(b) Nókhôngđếnđượctrờimưa.

Câunàycóthểhiểulà(b')"Nókhôngđếntrờimưathìtrờinắngnóđến".Tráilạik h i cótừnốithìchỗngừngt r ư ớ c t r ờ i mưak h ô n g bắtbuộcphảicó

( a ‟)"Nókhôngđếnđượcvìtrờimưato".

1.2.2 PhânloạicâucủanhómtácgiảthuộcTrungtâmKHXH&NVQuốcgia

Nộidungđượctrìnhbàytrongcôngtrìnhnàyđượcchúngtôitổngkếttạibả ng1.2trang17sau:

Dulànhàt h ơ

l ớ n củaViệtN am

Câu đặcbiệt

CóbóngngườiG iỏithật

CâughépsongsongK hôngtiêubiểuchocâug

hép

Chimkêuvượnh ú , th ácđổầmầm

- Câu giớithiệu

- Câu kháiquát

- Câuxácđịnhtr ạngt h á i tồntại

- Câubiểuthịsự đánhgiávề s ự v ật

- Câuxácđịnht hờigian,nơich ốn,cảnhtượng,s ựkiện

Trongcôngtrìnhnày,

{Nếu thì}thuộcvàoloạiCâughépqualạitrongq u a n điểmcủacáctácgiảvềmộtsốkiểucâughépnhưsau:

Nghĩagiảthiếtcủavếthứnhấtcóthểđượcbiểuthịbằngcáchcấutạotheokiểunghivấn:

yếu,thườngdựav àonhaumàtồntại:

Côngthức:S║

PS:làbộphậnchủ ngữ.

P:làbộphậnvịngữ

Vídụ:Cụđãra!

Thờicơđãđến

CâuđơnphầnC hỉgồmcóbộphận

nóilênđặctrưng(ho ạtđộngtrạngthái,th uộctính,tínhchất- tươngđươngvớivị ngữtrongcâusong phần)nhưngkhông nóirõmộtđặctrưng củađốitượngnàov àkhôngcóchủngữ:

Kếtcấu:

║P

Vídụ:Cóhaicáiởtr ướccổngđồn Cònđờimàynữa.

Câudanhx ƣng

Chỉ cómộtthểt ừnóilênsựvậtvà khôngthểnàogọi đólàthànhphần gìcả

Vídụ:Bo mtạ GaHàNội BộNgoạigiaoT iếnquâncaAn hphảigió,châ nvớitay!

Câu phứchợp liênhợ pCóthểdùngphươngtiệnt

ừvựnghayphươngtiệnng ữpháp

1 Kếtcấu 1.1 khidùngp h ư ơ n g tiệntừvựng:

│S1P1│, │S2P2│,

│S3P3│…

Cót h ể chiat h à n h nhi ềucâuđơngiảnmàý nghĩ alờinóik o b ị tổnthất.

VD:Côbực,côbựcquá!

Bởi thế,nóg ầ y hơn,nócò mhơn

+)Ghép nhiềucâuđồngchứclại

Ngườitasẽkhinhy,vợysẽk hinhy,chínhysẽkhinhy.

a.Ngữđiệu

CâuphứchợpcóquanhệqualạiĐòihỏi

sựhôứngcủahaiđoạncâuliênquanmộtcáchh ữucơvớinhauvàdựa

vàonhaumàtồntại.Baogiờcũngcónhững yếutốhìnhthứcgắnbólại.

1.Kếtcấu

a Liêntừqualại(l):Liêntừcóthểcóhìnhthức đơnvàhìnhthứcsóngđôi.Liêntừởhìnht hứcđơncóthểđặtởđầuS2P2theocôngth ức:

/S1P1/,/lS1P2/ +)liêntừ:nhưng,mà,nên,thànhthử,chứ +)liêntừcũngcóthểđặtởđầuS1P1theocô ngthức:/lS1P1/,/S1P2/

Liêntừ:nếu,vì,tuy,khôngnhững,thà +)khicóhìnhthứcsóngđôi,thìsẽcócôngthức :/lS1P1/,/l'S1P2/

Liêntừ:nếu…thì,tuy…

nhưng(mà),khôngnhững…

màcòn…,hễ…thì…,động…là…,thà… chứ.Nhưngcókhiliêntừởhìnhthứcsóngđôic óthểxencảhaihaymộtvàogiữatừngđoạnc âu:

/S1lP1/,/S2l'P2/

Hoặc:/S1lP1/,/l'S2P2/

Nhữngliêntừnàylà:…có…thì,…mà… thì,có…mới…,

Vídụ:Chúngnóđ ươngbàngì…

ởtrêngácấy.

Hạc làconhạc,giálà trênxe,tiênlàcõi tiên,d u làchơi,c ácônghiểuchư a?(NCH2,I,74

tượng.Khôngch ứađựngphánđo án,vìnóchưakhẳ ngđịnhhayphủđị nhgìcả,khôngth ậtmàcũngkhông

giả.Vídụ:Anhđ

ãthấychưa?

Bàđẻconsoh ayconrạ?

nói.

VD:

Mờianh…

HồChủTịchm uônnăm!

b liêntừbiểuthịquanhệ liênhợp:và,rồi,hay,hoặ c,mà…

c trợtừ:Tôithìlohắ

nthìmừng

d phótừđơnh o ặ c són gđôi:lại,vẫn,cũng,càng

… càng,đ ã … lại,chưa…đã,không…

cũng.

2.QuanhệýnghĩaQuanh ệliệtkê(cácđoạn câucómục đíchtườngthuậtnhiềusựviệc,h iệntượng…

cùngxảyramộtlúchayliêntiế p.

VD:từchiềuđếngiờ,nó

ăn vớiai,nó ngủ vớiai

đã….còn …huốnghồ(huốngchi) c.Đạttừcóýnghĩaphiếmchỉ+đạitừchỉđ ịnh:ai

…ngườiấy(nấy),…nào…

(n)ấy…,gì…(n)ấy,baogiờ…

bấygiờ,baonhiêu…bấynhiêu,đâu… đấy.

Loạicâuphứchợpnàybaogiờcũngcóhaiđoạ ncâu.Mỗiđoạncâuấycóthểlàđơn giảng ồmcóSP,màcóthểlàphứchợp.

VD:Nếuanhphảiđithìtôicũngsẽđi.

2.Nếuanhphảiđivìmọingườiyêucầuthì tôicũngsẽđivìhoàncảnhcủatôigiốngcủ aanh.NếudùngUđểlàmkíhiệucủađoạn câuthìtasẽcó.

Nóilêncácthứtìnhcảm,cáctrạngtháitinhthầncủangườinói.Cónhi ềungữđiệukhácnhau.Nhờnhữngngữđiệuấymàtanóilênđượcnhữ ngtìnhcảmnhưvuimừng,sợhãi,cămgiận,âuyếm,nũngnịu,nóilên đượcsựcatụng,tiếcrẻ,khiểntrách,khinhbỉ,dằndỗi,thờơ,miễncưỡn g…

Nhiềukhi,kếtcấucủacâuhoàntoànnhưnhaumàcónhữngsắctháitìn hcảmkhácnhau.

Vídụ;Dàoôi!Bốmàykhônnhỉ!;

Saomàcáiđờinótùtúng,nóchậthẹp,nóbầntiệnthế!

êntừ:mà…thì,nếu…thì, giá(mà)…thì,giảsử…thì,giảp h ỏ n g …thì,nhượcbằng…

Vôluậnkẻđịchhungbạothế nào, hễđụngvàolựclượngđó,bứctườngđó,thìđịchnà

ocũngphảitanrã.(HCT,I,185) Nếucóphảiônggiờiôngấybắtcáisốtôinhưv

Chúthích:U1-Q u a n hệýnghĩatrongcâuphứchợpbậc1U

2:-Quanhệýnghĩatrongcâuphứchợpbậc2

1.2.3.3 Quanhệhỗnhợp

Làcâuvừacónhữngđoạncâucóquanhệqualại,vừacóđoạncâuchỉcóq u a n hệliênhợpvớichúng

VD1:“Bâygiờquanđangcầnvúsữa.Nếubácmuốnlàmthìtôiđưavào”[114]V D 2:“

Mấyông“tiênsư”nghềdạyhọcđãbảothếlàphải.”

TrênđâylàquanđiểmphânloạicâucủaNguyễnKimThảnđượctrìnhb à y trongcuốnNghiêncứuvềNgữphápTiếngViệt,NXBGiáodục,1997,từt r a n g 497đếntrang609[40].Vềsơbộ,cuốnnàycósựphânloạikháchitiếtvềc á c loạicâu Th e o sựphânloạinày,phátngôn{Nếu…

thì}nằmtrong Câuphứchợpcóquanhệqualại.Tácgiảcũngđãphânloạitươngđốirõràngvềloạic â u nàyvàđãđưarađượcnhữngnhậnxéttinhtếvàkhácbiệtsovớimộtsốtácgiả

Bảng4:PhânloạicâucủaDiệpQuangBan

CÂU CÂUĐƠN

1.CâutrìnhbàyV

D:Ngàymailàmộ

t ngày vuisướngcủađồn gbàota.

2.CâunghivấnT hườngsửdụngcác phươngtiện:đạitừ nghivấn,phótừng hivấn,quanhệtừlự

achọnhay

VD:Anhtìmngư ờinào?

Hômnayăncáigì

? Anhlấycáibútn àyhaycáikia?

3.Câucầukhiến:c ònđượcgọilàcâ umệnhlệnhthườn gdùngcácphương

Câuvớitưcáchthôn gđiệp

1.Câuvớichức năngvănbản:Câuh oạtđộngvớitưcách củathôngđiệp,tứ clàvớitưcáchcáit ạothànhvănbản(di ễnngôn)nằmtrong mốiquanhệvớinhữ ngcáikháccóliênq uanđếnnóbêntrong vănbảncũngnhưbê nngoàivănbản.

2 thuyết:đượcxemxétt ừnhữngphươngdi ện

Câuvàcấutrúcđề Đềkhôngđánh dấuvàđềđánhdấ

uVD:Hoabanmọct

rắnghaibênsườnn úi

Hiệntượngtỉ nhlượcvàcâ udướibậc

*Câutỉnhlượ c1.Câutỉnhlượ cchủngữ.Tron gđóchủngữlà:

câucầukhiến;c hứa:cóthể,cần, nên,phải;làkhẩ uhiệuhành động;làtụcngữ;

làlờicầuchúc,c ầumong,lờich ào;dùnglàmcâ umở đầu vàchuyểný;dù ngkhinóimột mình;

chứađộngtừcả mnhận

Câuphức

Làmộtcấutạogồ mmộtcâunằmn goàicùngmangtí nhchấttựlậpvà một(hoặchơnm ột)dạngcâubịba okhôngmangtín htựlậpmàhoạtđ ộngvớitưcáchm ột(haynhững)bộ phậncủacâunằm ngoàicùng.

* Phânloạicâuphứ c:

1.Câuphứccó chủngữlàcâubịb ao

VD:Cácanhđế

nkịplàtốtrồi

2.Câuphứccóvị tốlàcâubịbao

Câughépchínhp

hụ Làcâughépcóq

uanhệngữphápkhô ngbìnhđẳng,thườn gđượcgọilàquanh ệchínhphụhayqua nhệphụthuộcgiữa haivếcâu,vếphụph ụthuộc vào vếchính.Vềnghĩa,s ựviệcnêuvếphụlàc ảnhhuốngcủasựvi ệcnêuởvếchính,nh ưngtrongcáchdùng cóthểcoitrọngbất cứvếnào.VD:Vì Dậulàthânnhâncủa hắn,chonênchúng conbắtnộpthay.

Khuônhìnhtiêubiểu củaCGCP

Câughépbìnhđẳ

ng Làcâughéptron

gđóquanhệngữph ápgiữacácvếcâulà nganghàngnhau,kh ôngvếnàophụthu ộcvếnào.

1.Câughépliênhợ

p Cácquanhệtừliên hợpthườnggặptron gcâughépliênhợpl

à:và,mà,còn,nhưn g,rồi,hay 2.Câughé

ptươngliên Làcâug hépliênhợpdùngcá ccặpphótừhôứng mởmỗivếđểnốikết haivếcâulạivớinha u.Cáccặptừhôứngt hươngđượcdùnglà:

Vừa…vừa…

Hiệntượngghépn hiềubậc

Lànhữngcâutrongđó tấtcảcácvếcâuhoặc mộttrongsốcácvếcâ ucònlạicódạngcâug hép.

VD1:Cách mạng l àởđó,vĩđạilàở đó,k húcca hùngtránglà ởđó,và giáodụccũ ngchínhlàởđó.VD2 :Tuytôiđã nóinhiề ulần,nhưng nókhô ngnghetôinênnólà

m hỏng việc.

ng:hãy,đừng,chV

D;Anhhãyngồixu ốngđây!

Chịđừnglàmthế!

+Mộtsốphươngti ệntạocâucầukhiế ncóđiềukiệnCác phươngtiệnthườn ggặpnhấtlàcácđộ ngtừtìnhthái:cần, nên,phải,phótừcứ ,vàcáctiếng:hộ,gi ùm,giúpdùngkèm sauđộngtừmangn ộidungmệnhlệnh.

VD:Anhcầnnghỉ mộtthờigian[đểd ưỡngsức]

Anhđưahộ(giùm, giúp)tôicáimũđằ ngkia.

4.Câucảmthán:đư ợccấutạobằngnhữ ngtừngữmangtín hxúccảmmạnh.

+tiểutừ:thay,cho,t haycho

đềtại,đềtìnhthái,đề vănbản.

-Cácloạiđề:đề-ớVD:Kểngườitagià

ucũngsướng

Kiểucấutạocủaph ầnđề:

-+đơnđềViết,anhấ

ycẩnthậnlắm.

+bộiđề

Dườngnhưchịkhô ngthấycótênlínhc ùngtiếngquátcủan ó.

thuyếttrongquan hệvớithứccủacâu

-Cấutrúcđề-VD:Anhhỏiai?

Anhvềngayhayởl ại?

AnhgọiGiápđinào

!

3.Cấutrúctintrong câu

Câuvớitưcáchlờitr aođổicóthểchứaph ầnnộidung"chosẵn

"vàphầnnộidung"

mới",tứcphầnman gtin.Phần"chosẵn"t rongcâulàphần

trongliệtkê;làc âunêusựkiện

2 Câutỉnhlư ợcvịtố

VD:Tiếnghát ngừng.Cảtiến gcười.

(NamCao)

3 Câu tỉnhlượcbổng

ữVD:Hắncầm

lấybátcháođư alênmồm.Trời ơicháomớithơ mlàmsao!

Nhưngtạisaol ạimãiđếntận bâygiờhắnm

ớilàmmùivịch

áo?

*Câudướibậc 1.Câudướibậ ctươngđương bổngữ 2.Câudướibậ ctươngđương giangữcâu 3.Câudướibậ ctươngđương giangữbậctừ.

4.Câudướibậ ctươngđương

VD:Câynàyláv

àng.

3 Câuphứccób ổngữlàcâubịba o

VD:Bọntrẻđan

gxemhaicongà

chọinhau.

4 Câuphức cógiangữcâulàc âubịbao

VD:Chânkéođ

ôigiàyvá,ônggi

áotừđầunhàth ờđisang.

5 Câuphứclàc âubịđộng.

VD:Thuyền được ( họ)đẩyxa

.

6 Câuphứccóy ếutốphụsaucủa danhtừlàcâubịb ao.

Còn…còn… Càng…càng… Chẳng…những

…/đã

…(mà)còn… Đại từphiếmchỉ

… đạitừchỉđịnh… 3.Câughéptiếpliê n(chuỗi)

Làkiểucâughépliê nhợpkhôngsửdụng cácphươngtiệnngô nngữnốikếtcácvếc âu.Cácvếcâuđược đặtnốitiếpnhau,là mthànhmộtchuỗili êntục.Mỗiquahệc hungnhấtgiữacácv ếcâulàquanhệbổs ung,ngoàiracòncó nhữngquanhệhàm ẩnkhácnữa.

a.Quan hệbổsun g(cảquanhệ“liệt

Qht1[vếphụ]1/

(qht2) [vếchính]2

Qht:quanhệtừ (/):chỉranhgiới2v ế

*Cáckiểucâughép chínhphụvàcácqu anhệtừ

1 Nguyênnhân–

hệquả Vì…(cho)nên/

mà

2 Điềukiện/

giảthiết–Hệquả Nếu…thì…

đềngữ 5.Câudướibậ ctươngđươngl iêntố

Tuy…nhưng…

Thà…chứ 4.MụcđíchĐể…

thì

kê”)

VD1:Trờiquangm ây,trăngtrongvàlạn h.

VD2:Đườngđãgồ ghề,câyhaibênđườ ngxơxác.

b.Quanhệnguyên nhân

VD:Lốpxenổ,xeđ ừngngaylại.

c.Quanhệđiềuki ệnVD:Cậubékhôn

gchịunghelờikhuy ênbảo,cậuấysẽgặp rấtnhiềukhókhăn.

d.Quanhệnghịchđ ối

VD1:Cậubéốm,cậ uvẫnkhôngnghỉhọ c.

VD2:Mọingườikh uyênbảo,nókhông nghe.

e.Quanhệthờigi anVD:Thầygiáosa

ysưagiảngbài,họcs inhchămchúngồin ghe.

SơđồtrênkháiquátcácnétchínhtrongsựphânloạicâucủaDiệpQuangBan.Ông

đ ư a phátngônchứacấutrúc{Nếu thì}vàodạngCâughépchínhphụ,ởtiểuloạiđiề ukiện/giảthiết.Ôngquanniệmcâughépđiềukiện/

giảthiếtlàcâughépchínhphụmàởđầuvếphụcóchứacácquanhệtừdiễnđạtquanhệđiềukiện/

- Nếutrậttựđóthayđổingượclại,tứclàvếchínhđứngtrước,thìsẽtạoraq u a n hệsựviệc-điềukiện/

giảthiết,vàtrongtrườnghợpnàykhôngđượcdùngt ừ “thì”đứngđầuvếchínhnữa.Chẳnghạnnhưtrongvídụ1trênđây,nếuvếchínhđượcđưalêntrướcvếphụthìcâusẽcódạng

1.3 Cácquanniệmvàtêngọiđốivớiphátngônchứa{Nếu…

thì}củacácnhànghiêncứutrướcđây

1.3.1 Vềtêngọicủaphátngôn

Trênđây,chúngtôiđãlầnlượtxemxétquanđiểmcủamộtsốtácgiảlớntrongviệcnhìnnhậnvềcấutrúccũngnhưhoạtđộngcủacácphátngônchứa{Nếu…

thì}.Cóthểtổngkếtsơlượcnộidungđãtrìnhbàyởtrêntrongbảngsau:

Bảng1.5: Têngọicủaphátngôn{Nếu…thì}

iểuĐiểukiện–Kếtquả

DiệpQuangBan Câughépchínhphụ Biểuthịq u a n h ệ Điểuk i ệ n –

Giảthiết TTKHXH&NVQG Câughépqualại

Câughépcósửdụngkếttừbiểuthị suylíbaohàmvàmộttiềnđềhệluậ n

Nhưvậy,cácnhànghiêncứutrướcđâyđềuđãchocáccấutrúcchứaphátngôn{Nếu…

thì}thuộcvàoloạicâug h é p hoặccâuphứchợpv ớ i h a i thànhp h ầ n cóquanhệqualạivớinhau.Trongluậnvăn,tiếpthucácquanđiểmnghiênc ứ u trướcđây,chúngtôichocácphátngônchứacấutrúc{Nếu…

thì}thuộccâughépqualại,biểuthịýnghĩagiảđịnhchophátngôntrongcáctrườnghợpchínhd a n h vàkhôngchínhdanh.Nộidunghoạtđộngcủa{Nếu…

liệu

hợpvớiThì)

nh vậy,nếunhưkhông cócáchnàokhác

”

(dùngphốihợpvới thìở vếsaucủacâu ,vàthườngở dạngt áchra,cóxenchủn gữở giữa.)Tổhợp dùngđểnêumộtgiả ithiếtítcókhảnăng, cógìđókhôngbình thườnghoặctráiv ớihiệnthựcVD:

“Nếuanhấymàvề kịpthìđãkhôngđế nnỗi.Nếumàsaith ìtôixinchịutrách nhiệm.”Lt.Tổhợ

pdùngđểnêugiảth iếtvềkhả

Tổhợpdùngđềnê ugiảthiếtítcókhả năng,cógì đókh ôngbìnhthườngh oặctráivớihiệnt hực.

VD:“Nếuanhấy

màvềkịpthìđãkh ôngđếnnỗi.Nếu màsaitôixinchịu tráchnhiệm.”

k.Nhưnếu(nhưng thườngnhấnmạn hýgiảthiết).

VD:“Đànhvậy,n

ếunhưkhôngcóc áchnàokhác.”

Lt.Mangtínhgiảt hiếtnhânquả:

tôiđếnkịpthìđâuđ ếnnỗinày.”

Nhưvậy,mặcdùvớitêngọivềýnghĩangữphápcóthểkhácnhau,nhưngp h ầ n l ớ n c á

c nhàt ừ n g h i ê n c ứ u đềuc h o rằng“ N ế u ” mangý n g h ĩ a giảđịnh

Chúngtôichorằ ng đâylànétn g h ĩ a cơ b ả n của“ N ế u ” , t ừ đó,ý ng hĩ a n à y sẽđượcbiếnđổithànhcác“biếnthểnghĩa”khácnhaukhiđivàohoạtđộngtrongc á c ngữcảnhvớicácdụngýphátngônkhácnhau.

u đ ạt c á c ý n g h ĩ a tươngứ n g c ủa “ T h ì ” Hoạtđộngc ủ a “ T h ì ” trongcấutrúc{Nếu…

thì}đượcgắnkếtvớihoạtđộngcủa“Nếu”,trongnghĩacụthểcủatoànvănbảnquiđịnh,đặcbiệtkhivắngmặt“Nếu”.Muốnxemxétýng hĩa của“Thì”,trướchếtphảixemxétcácýnghĩacủakếtcấu{Nếu…

thì}tro ng dạngđầyđủ,điểnhìnhcủanórồitừđómớisuyluậnracácdạngthứcđãđượcđịnhh ì n h trongý thứcc ủ a n g ư ờ i bảnngữ,c á c c ấ u trúcn g ữ nghĩa,n g ữ dụng…chophéphọcóthểlượcbỏhaycầnphảigiữlạicấutrúchìnhthứccủacác liêntừtrongphátngôn

1.3.3.Cácthuậtngữliênquanđếnýnghĩacủa{Nếu Thì}

Hoạtđộngcủa{Nếu…

thì}cóliênquanđếnmộtsốthuậtngữđượcnêulênt r o n g bảng1.8sauđây

Giảđ ị n h nhữngt ì n h huốngphứctạpđểdiễn tập.Đưaran h i ề u g i

ả địnhtráingượcnhau

d.

(hoặcđgt).1.Điềuchotrướctro ngmộtđịnhlíhaymộtbàitoán đểcăncứvàođómàsuyrakết luậncủađịnhlíhayđểgiảibàito án.

2.Điềucoinhưlàcóthật,nêu ralàmcăncứđểphântích,suyl uận;giảđịnh.

VD:Loạibỏnhữnggiảthiếtthi

ếucăncứ.Giảthiếtlàtìnhhình sẽxấuhơn

d.1.Điềunêuratrongkho ahọcđ ể g i ả i t h í c h mộ thiệntượngtựnhiênnàođ

ó vàtạmđượcchấpnhận,c hưađượck i ể m nghiệm, chứngminh.

Giảđ ị n h nhữngt ì n h huốngphứctạpđểdiễn tập.Đưaran h i ề u g i

ả địnhtráingượcnhau

d.

(hoặcđgt).1.Điềuchotrướctro ngmộtđịnhlíhaymộtbàitoán đểcăncứvàođómàsuyrakết luậncủađịnhlíhayđểgiảibàito án.

2.Điềucoinhưlàcóthật,nêu ralàmcăncứđểphântích,suyl uận;giảđịnh.

VD:Loạibỏnhữnggiảthiếtthi

ếucăncứ.Giảthiếtlàtìnhhình sẽxấuhơn

1.Điềunêura trong kho ahọcđ ể g i ả i t h í c h mộ thiệntượngtựnhiênnàođ

ó vàtạmđượcchấpnhận,c hưađượck i ể m nghiệm, chứngminh.

Dt.Phầncủamộtđịnhlí(haym ộtbàitoán)đượcchotrướcđ ểtừđósuyrakếtluậncủađịnhlí (hayđểgiảibàitoánđó).

Dt.Điềutạmnêura(chưađư ợcchứngminhhoặckiểmng hiệm)đểgiảithíchmộthiệnt ượngnàođóvàtạm đượcc ôngnhận.

Dt.1.Điềucầnphảicóđểcóthểthựchiệnđược,đạtđượ

cmụcđích:đặt điềukiện.rađiềukiệntrướckhiđi.

Tạođiềukiệntốtchoviệchoànthànhcôngviệc.đầuhà ngkhôngđiềukiện.2.Hoàncảnh:họctậptrongđiềuki ệnkhókhăn.Điều kiệnlàmviệcrấttốt.cóđiềukiệ nđidulịch.

31

{Nếu…thì}làmộtcấutrúcmangđặctrưngđốiứng,hôgọi

gồm2thànhp h ầ n đượcnốikếtvớinhaubằng2liêntừ,trongđó,“Nếu” tạoraýnghĩagiảđịnhchotoànphátngôn.Cấutrúcđượcsửdụngchonhữngphátngônmangýn

g h ĩ a giảđịnhtựthânvớisựhoạtđộngqualạicủacácliêntừ“Nếu”và“Thì”,đặcbiệtlàchứcnăngcủa“Nếu”

Trongquátrìnhphântíchhoạtđộngcủacácphátngônchứa{Nếu…

thì},c h ú n g tôixemxétviệcbiểuđạtýnghĩathôngtintrongcácngữcảnhcụthể.Việcx e

tượngnghiêncứucònc ó liênquanđếnmộtsốkháiniệmđểxửlítưliệunhưkháiniệm“tỉnhlược”,“tiềngiảđịnh”,“hàmngôn”,v.v…

 Tỉnhlƣợc:T ỉ n h lượclàsự lượcb ỏ n h ữ n g y ế u tốkhôngcầnthiếtphảixuấthiệ

ntrênbềmặtvănbảnhaytrongphátngônmàvẫnđảmbảotruyềnđ ạ t đượcnộidungthôngtinnhưnglạicótácdụngtạorađượcnhữnghiệuquảphátngônnhưtácdụngtiếtkiệm,manglạitínhmạchlạc,đơngiản,d ễ hiểuhaytinhtếhơnchocácphátngôn

.

 Tiềngiảđịnh:Tiềngiảđịnhlàcáctrithứcthôngtinđemlạinhữnghiểubiếtcủang

ườinóivàngườinghevềsựtồntạicủacácchủđề,vềtínhhiệnthựccủanhữngsựviệcđượcnóitớiđãxuấthiệntrướckhivấnđềđangđượcđềcậpđếntrongphátngôn

 Hàmngôn:lànhữngnộidungthôngtinđượcchuyểnđạtkhôngtrựctiếpt hôngq

uanguyênbảnphátngônmàsửdụngnộidungnghĩacủacácyếutốcómặttạinguyênbản,đemlạichongườinghemộtsuyluận,liêntưởngmới,bổsungýnghĩathôngtinchophátngônbềmặt

Cáckháiniệmnàyvàmộtsốkháiniệmkháccóliênquansẽđượcsửdụngđ ểphântíchhoạtđộngngữnghĩacủacácphátngônchứacấutrúc{Nếu…thì}

1.4.2.2 Hoạtđộngcủacấutrúc{Nếu…thì}trênphươngdiệnnghĩa

Chúngtôiphânbiệthoạtđộngngữdụngcủacấutrúc{Nếu thì}thành2loạin gh ĩ a : nghĩachínhdanhvànghĩakhôngchínhdanh

 Nghĩachínhdanhlànghĩagốc,cơbảncủacấutrúc{Nếu thì},tứclàsửd ụ n g cấutrúcnàyvớimụcđíchgiảđịnh,đưaradựbáokhảnăngtiếntriểncủasựvậtsựviệckhicónhữngdữliệugiảđịnhđểlàmcơsởtiếntriểnchonó,thểhiệnlờikhuyên,n

h ậ n định,kếtluận.Đâycóthểx em làcácn g h ĩ a giảđịnhcóthật.Nghĩachínhdanhchiếmphầnlớntrongcácphátngôn{Nếu thì}

 Nghĩakhôngchínhdanhlànhững biếnthểcủacấutrúc{Nếu thì}: sửd ụ

n g cấutrúc{Nếu…

thì}thểhiệnnghĩagiảđịnhđểcảnhbáo,lựachọn,p h ả n bác,thỏamãn,chấtvấn,khẳngđịnhsựtươngquan,quiướcxửlí,thềthốt…Cácnghĩa

nàythuộcvàoloại“giảđịnhkhôngthực”

Đâylànhữngnétnghĩakháiquátcủacâughépqualại{Nếu…

thì}.Nộid u n g khảosátcụthểsẽđượcchúngtôiđềcậpđếnởchương3

(1) Cấutrúcđượcdùngởdạngtiêubiểu,dạngđầyđủnhất,điểnhìnhnhấtvớisựcómặtcủacả2từnốivàcácthànhphầnchínhcủa2mệnhđềđứngsauc áctừnốinày.

(2) Cấutrúcđ ư ợ c d ù n g trongphátngônv ớ i c á c biếnthểkhácnhau.Trongtrườnghợpnày,lạicóthểcócáctrườnghợpsau:

- Phátngônchỉcómặtcủamộttrong2từnối:cóthểlà“Nếu”hoặccũngc ó thểlà“Thì”sẽbịlượcbỏ.Ngoàira,cũngcóthểxemxétđếnviệctỉnhlượccủamộtsốyếutốtrongthànhphầnmệnhđềđứngsaucácliêntừnày

- Phátngônbịlượcbỏcả2từnốinày

- Phátngônsửdụngmộttrong2từnốivớisựgópmặtcủamộtsốyếutốkhácđểtạoracácbiếnthểkhácnhaucócấutrúctươngđốiổnđịnh

- Phátngônsửdụngmộttrong2từnốihoặccả2từnối,kếthợpvớicácphótừ/hưtừ/cáccụmtừtạothànhcáccụmtừcốđịnhnhưcácquánngữ:Nếuthếthìsao?

Nếuthếthìđãtốt!Nếunhư/nếuvậythì…

Cáccấutrúckhácnhaunà ys ẽ thựchiệncácnộidungthôngbáokhácnhautronggiaotiếp

Chúngtôigọimệnhđềđứngsautừnối“Nếu”làPvàmệnhđềđứngsaut ừ nối“Thì

”làQvàsẽxemxéthoạtđộngcủacácliêntừcũngnhưhoạtđộngcủacácmệnhđềnàytrênphươngdiệncácyếutốthamgiacấutrúcvớitưcáchlàc á c thànhtốcủamệnhđềvàcảtrênphươngdiệnlàcácyếutốtừloạitạoracácbiếnthểmệnhđềkhácnhau