Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi, đất nước thống nhất, lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa được khánh thành, Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ. Bài thơ được sáng tác trong dịp đó và in trong tập thơ Như mây mùa xuân. Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được Thanh Hải viết vào tháng 11 năm 1980, ngay trên giường bệnh và chỉ ít lâu sau tháng 12 năm 1980, nhà thơ mãi mãi ra đi. Ở giữa màu đông giá rét của xứ Huế, đối mặt với biên giới giữa sự sống và cái chết nhưng không làm trái tim nhà thơ nguội lạnh. Ngược lại, tâm hồn thi nhân càng nảy nở, bừng sức sống để cảm nhận sâu sắc về một màu xuân nồng ấm tình người, khiến ngòi bút nở hoa để một “Mùa xuân nho nhỏ” ấm áp tâm tình của thi nhân trước thiên nhiên, con người, cuộc sống.
Trang 1PHÂN TÍCH BÀI THƠ VIẾNG LĂNG BÁC, MÙA XUÂN NHO NHỎ
● Viếng lăng Bác:
Viễn Phương là một trong những cây bút xuất hiện sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng miền Nam Thơ ông thường có giọng nhỏ nhẹ, chứa chan tình cảm và giàu chất thơ mộng Sau khi đất nước thống nhất một năm, tháng 4/1976, Viễn Phương có dịp cùng đồng bào, chiến sĩ từ miền Nam ra
Hà Nội thăm lăng Bác Hồ Dịp này, từ những cảm xúc rất chân thực, ông sáng tác bài thơ nổi tiếng "Viếng lăng Bác" Bài thơ đã làm rung động hàng triệu trái tim vì chứa đựng cảm xúc dạt dào, niềm thương nhớ khôn nguôi và lòng kính yêu vô hạn đối với Bác Hồ, vì nỗi niềm của nhà thơ đã bắt gặp nỗi niềm chung của nhiều người
Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi, đất nước thống nhất, lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa được khánh thành, Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ Bài thơ được sáng tác trong dịp đó và in trong tập thơ Như mây mùa xuân
Dòng cảm xúc và tâm trạng của nhà thơ được diễn tả theo trình tự của cuộc viếng lăng Bác Trong tâm tưởng của tác giả, Bác Hồ như đang sống, như thể Bác nhìn mọi người từ xa, nên tác giả thầm giới thiệu:
"Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác"
Câu thơ như chứa đựng một nỗi đau và một niềm tự hào Tự hào "con ở miền Nam", miền Nam gian khổ và anh hùng, miền Nam thành đồng Tổ quốc, miền Nam vừa chiến thắng vẻ vang… Nhớ lúc sinh thời Người nghĩ đến miền Nam, mong miền Nam được giải phóng Nhà thơ Tố Hữu đã từng viết:
"Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà Miền Nam mong Bác nỗi mong cha"
(Bác ơi!)
Thế mà miền Nam không được đón Bác vào thăm ngày vui đại thắng Nay thì Bác đã ra đi, nỗi đau mất Bác lấy gì bù đắp? Cho nên ngay từ đầu, giọng thơ nghe sao mà xót tủi Đến với Bác, dù ngay giữa lòng Hà Nội, mà cảnh vật sao giản dị, thân quen như trở về một làng quê nào vậy:
"Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Trang 2Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng"
Không phải là đền đài tráng lệ, uy nghi mà chỉ là hàng tre giản dị quen thuộc,
"hàng tre bát ngát" Bát ngát của tre và bát ngát của sương, là những nét vẽ
mờ tỏ, đậm nhạt, tạo nên vẻ đẹp lung linh như tranh thủy mặc Từ hình tả thực ấy, tác giả liên tưởng, khái quát, nâng lên thành hình ảnh ẩn dụ "hàng tre xanh xanh Việt Nam", một biểu tượng của dân tộc Hai tiếng "xanh xanh" không chỉ gợi ý niệm về màu sắc mà còn gợi lên sức sống bất diệt của dân tộc Hàng tre ấy mang bao phẩm chất của con người Việt Nam: nhũn nhặn, thanh cao, thẳng thắng, dẻo dai, kiên cường, bất khuất… dù "bão táp mưa sa" cũng "đứng thẳng hàng" Dấu hiệu đầu tiên nơi Bác ở là một dấu hiệu Việt Nam vì Bác là con người Việt Nam đẹp nhất!
Nhà thơ hòa vào dòng người xếp thành hàng, chầm chậm bước đi, chân bước mà lòng nghĩ:
"Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ"
Câu thơ kéo dài một nhịp theo dòng suy tưởng của tác giả Mặt trời trên cao kia là của tự nhiên, nó đem đến ánh sáng và nguồn sống cho vạn vật Nhưng mặt trời ấy còn "thấy" và nhận ra "một mặt trời trong lăng rất đỏ" Hình ảnh nhân hóa ấy chứa đựng bao niềm tôn kính, ngưỡng mộ đối với Bác "Mặt trời trong lăng rất đỏ" là hình ảnh ẩn dụ biểu hiện sự kỳ vĩ về phẩm chất, tài năng, đạo đức, về sự hy sinh to lớn của Người đối với đất nước và dân tộc Bác mãi mãi là vầng mặt trời đỏ thắm soi sáng cho con người Việt Nam, các thể hệ Việt Nam Và cũng như mặt trời bên kia thuộc về vĩnh cửu, Bác cũng sống mãi trong lòng dân tộc, sống mãi với non sông đất nước ta
Không phải chỉ một trái tim tác giả biết cảm cái đẹp vĩ đại của Bác mà còn hàng triệu trái tim, hàng triệu con người ngày ngày đến viếng Bác Nhà thơ nói hộ cho con dân đất Việt:
"Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ,
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân"
Không khí thương nhớ bao trùm theo nhịp thơ chầm chậm, âm điệu trầm trầm như bước chân người đi trong cuộc tưởng niệm Nhưng không phải là cuộc tưởng niệm bình thường mà ca ngợi vinh quang của Bác Và tràng hoa tưởng niệm cũng không phải bình thường mà nó được kết bằng hàng triệu tấm lòng
Trang 3để dâng lên Bác, dâng lên "bảy mươi chín mùa xuân" Một hình ảnh hoán dụ kết hợp với ẩn dụ độc đáo, lấy một nét trong cuộc đời Bác Hồ (bảy mươi chín tuổi) để chỉ Bác; con người ấy sống một cuộc đời đẹp như xuân và đem lại mùa xuân trường cửu cho đất nước và dân tộc Quả thật, Viễn Phương đã khéo chọn giọng điệu, ngôn ngữ và hình ảnh thích hợp để diễn tả sâu sắc niềm kính yêu, ngưỡng mộ đối với Bác
Ta lại theo chân nhà thơ vào trong lăng Đây là giây phút thiêng liêng và xúc động nhất vì được nhìn thấy:
"Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền"
Với nỗi đau đớn, xúc động nghẹn ngào, nhà thơ không muốn chấp nhận sự thật: Bác đã mất! Mà tưởng tượng Bác chỉ "nằm trong giấc ngủ bình yên" sau một cuộc đời vất vả, hy sinh vì dân vì nước chưa hề được nghỉ ngơi Giấc ngủ của Bác bình yên giữa một vùng ánh sáng nhè nhẹ "dịu hiền" được miêu
tả như một "vầng trăng" Con người tha thiết yêu trăng mà chưa bao giờ được bình yên để ngắm ấy bây giờ đã được yên nghỉ cùng trăng
Nhưng sự thật vẫn là sự thật, lý trí đã nhắc nhà thơ: Bác mất thật rồi! Cho nên cảm xúc dâng trào đã bật thành lời:
"Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!"
Ở đây có sự hòa quyện giữa hai cảm xúc: cảm xúc về sự bất tử, trường tồn của Bác, cảm xúc về nỗi đau và nỗi nhớ Bác khôn nguôi Bác là "mãi mãi" như bầu trời xanh bất diệt, vĩnh viễn ở trên đầu và ở trong tâm tưởng của mỗi người, vĩnh viễn với non sông đất nước Nhưng Bác mất thật rồi, không còn thấy Bác trong cuộc đời này nữa Cái thiếu vắng ấy lấy gì bù đắp được? Tiếng "nhói" vút cao lên nói hộ ta bao nỗi đau đớn xót xa Đó là niềm xót xa, làm rung cảm rất chân thật của bất cứ ai vào lăng viếng Bác
Xót xa, lưu luyến mấy rồi cũng phải chia tay Bác nằm lại với "giấc ngủ bình yên", mỗi người lại phải chia xa:
"Mai về miền Nam thương trào nước mắt"
Trang 4Câu thơ như có gì nuối tiếc, nghẹn ngào, xót xa Một tiếng "thương", một hình ảnh "trào nước mắt" là trọn vẹn tình cảm của nhân dân miền Nam đối với Bác Đó là niềm kính yêu, lòng kính trọng biết ơn, đối với con người cao thượng và vĩ đại dành trọn cuộc đời mình cho dân cho nước Đó là nỗi xót đau đến lặng người vì sẽ mãi mãi không còn thấy Bác Thương Bác nhưng không xa rời sự nghiệp mà người đã để lại cho con cháu, đành phải giã biệt Bác Chân bước ra đi mà lòng còn lưu luyến Nỗi niềm đó còn được diễn đạt trong mấy câu thơ giàu hình ảnh:
"Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này"
Về cuối bài, nhịp điệu câu thơ trở nên dồn dập với điệp ngữ "muốn làm" nhắc lại đến ba lần nhấn mạnh ước nguyện sâu sắc, chân thành của tác giả Và hàng loạt hình ảnh ẩn dụ cụ thể hóa ước nguyện đó: con chim dâng tiếng hót vui, bông hoa dâng hương thơm ngát, cây tre trung hiếu canh giữ cho giấc ngủ yên bình của Bác Tất cả đều bên lăng, ở quanh lăng Tất cả đều nói lên tấm lòng kính yêu vô hạn của tác giả và cũng là của nhân dân đối với Bác Con người bất tử, nay đã trở thành huyền thoại
Bài thơ có giọng điệu trang trọng và tha thiết, nhiều hình ảnh ẩn dụ đẹp và gợi cảm, ngôn ngữ bình dị mà cô đúc thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và của mọi người đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác
Bài thơ đã được cố nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ nhạc và trở thành bài hát được nhiều người yêu thích Sở dĩ như vậy bởi vì bài thơ đã giàu tính nhạc: giọng điệu tha thiết trầm lặng, trang nghiêm và thành kính; nhịp thơ chậm Qua đó, tác giả đã bộc lộ cảm xúc tràn đầy, những tình cảm lớn lao thiêng liêng của mình và cũng là của nhân dân đối với Bác Hồ, đồng thời ca ngợi vinh quang của Bác Tình cảm đối với Bác là tình cảm cao cả, nâng cao tâm hồn con người Với những giá trị đó, "Viếng lăng Bác" đó là một đóng góp quý báu vào kho tàng thơ ca viết về Hồ Chủ tịch, vị lãnh tụ vĩ đại, kính yêu của dân tộc
Trang 5● Mùa xuân nho nhỏ
Mùa xuân đến, cây cối đâm chồi nảy lộc, hoa nở muôn màu, chim hót líu lo…
Cả thiên nhiên đất trời như thay áo mới Mùa xuân đến gieo vào lòng người bao niềm tin và hy vọng Vì thế, mùa xuân là nguồn cảm hứng bất tận của thơ
ca nhạc họa Cảm xúc trước cảnh đất trời xứ Huế vào xuân, nhà thơ Thanh Hải đã sáng tác bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" Đây là một bài thơ hay, thể hiện cái nhìn lạc quan, tin tưởng của tác giả đối với đất nước và dân tộc Bài thơ
mở đầu với cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân cách mạng qua những khổ thơ sau (trích đoạn)
Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được Thanh Hải viết vào tháng 11 năm 1980, ngay trên giường bệnh và chỉ ít lâu sau tháng 12 năm 1980, nhà thơ mãi mãi
ra đi Ở giữa màu đông giá rét của xứ Huế, đối mặt với biên giới giữa sự sống
và cái chết nhưng không làm trái tim nhà thơ nguội lạnh Ngược lại, tâm hồn thi nhân càng nảy nở, bừng sức sống để cảm nhận sâu sắc về một màu xuân nồng ấm tình người, khiến ngòi bút nở hoa để một “Mùa xuân nho nhỏ” ấm áp tâm tình của thi nhân trước thiên nhiên, con người, cuộc sống
Mùa xuân là mùa khởi đầu cho một năm mới, là mùa muôn hoa đua nở đem đến hương sắc, vị ngọt của sức sống, tình yêu, hạnh phúc Trước vẻ đẹp diệu
kỳ của màu xuân, các thi nhân đều cảm nhận bằng con mắt trìu mến, thân thương Mùa xuân hiện ra với muôn vàn sắc màu rực rỡ:
“Cỏ xanh như khói bến xuân tươi Lại có mưa xuân nước vỗ trời”
(Nguyễn Trãi)
Vũ điệu của mùa xuân đã rót vào tâm hồn Thanh Hải niềm cảm xúc dâng trào Thật đơn sơ, lặng lẽ mà mùa xuân vẫn hiện về tràn đầy sức sống trào dâng:
"Mọc giữa dòng sông xanh, Một bông hoa tím biếc."
Bức tranh mùa xuân đơn sơ, giản dị mà đẹp đẽ, gợi cảm vô cùng Màu xanh của dòng sông Hương nổi tiếng, màu xanh của sự sống hay chính là tín hiệu báo mùa xuân đang về? Mùa xuân đang trải êm đềm trên dòng sông xanh dịu mát bỗng mọc lên ở giữa "một bông hoa tím biếc" Cũng một gam màu lạnh như dòng sông xanh đầy sức sống, nhưng sắc "tím biếc" của bông hoa nổi trội, đậm đà, nồng ấm cả dòng sông, cả thiên nhiên Bông hoa là có thật hay cũng là dáng hình của niềm tin, hy vọng, là sắc màu quen thuộc của quê hương xứ Huế? Chỉ từng ấy nét mà với nghệ thuật dựng hình, đảo cấu trúc
Trang 6câu, tác giả đã biểu hiện được cả một vẻ đẹp tươi sáng, một sức sống tràn trề của thiên nhiên khi mùa xuân tới
Thiên nhiên rất hào phóng, sẵn sàng ban tặng cho con người bao vẻ đẹp nếu con người biết mở rộng tấm lòng Thanh Hải điểm vào bức tranh xuân một vẻ đẹp nữa:
"Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời"
Tiếng hót trong vắt của chim làm xao động không gian, đem đến cho mùa xuân niềm vui rạo rực Tác giả dùng từ cảm "ơi" để gọi chú chim đang bay tít trên bầu trời xanh Rồi hỏi "hót chi mà", chất giọng Huế ở đây nghe sao thân thương trìu mến quá! Như ngỡ ngàng thích thú, như đùa vui níu kéo… Tiếng chim đang vang xa, bỗng lại gần:
"Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng"
Cảm xúc của nhà thơ trước cảnh mùa xuân của thiên nhiên được diễn tả tập trung ở hình ảnh ấy Tiếng chim như kết tinh thành những giọt sương lóng lánh sắc màu rơi xuống cõi lòng rộng mở của thi nhân để ông đón nhận bằng tất cả các giác quan của mình Nghệ thuật ví ngầm, chuyển đổi cảm giác đã đạt đến độ tinh vi: tiếng chim vốn có tính thính giác đã chuyển thành "giọt long lanh rơi" có tính thị giác và có thể cảm nhận bằng xúc giác "tôi đưa tay tôi hứng" Sự chuyển đổi cảm giác thật cụ thể ấy biểu hiện cảm xúc say sưa, ngất ngây của tác giả trước cảnh đất trời xứ Huế vào xuân Nhà thơ đón xuân bằng cả tâm hồn mình nên mới có những câu thơ thân thiết ân tình như vậy
Sức sống tràn trề của mùa xuân như thúc giục lòng người Hình ảnh dân tộc Việt Nam kết tụ lại ở người cầm súng và người cầm cày Thanh Hải thấy sức xuân phơi phới ở mỗi con người:
"Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ"
Đoạn thơ có nhiều hình ảnh đẹp: từ "lộc" vốn là những chồi non của cây cối, nảy nở vào mùa xuân; ở đây có ý nghĩa tượng trưng cho mùa xuân, cho niềm
Trang 7tin và hy vọng Vòng lá ngụy trang của người chiến sĩ như đang nảy những chồi non, lộc biếc, như mang cả mùa xuân ra trận với niềm tin chiến thắng Người ra đồng "Lộc trải dài nương mạ" như gieo mùa xuân trên đồng ruộng, hứa hẹn một mùa bội thu Kết cấu đối xứng của đoạn thơ và những hình ảnh giàu sức gợi cảm đã nêu bật vẻ đẹp của hai nhiệm vụ cách mạng: sản xuất và chiến đấu với khí thế náo nức, hào hùng
Hai câu tiếp là nhịp sống khẩn trương, tự giác của mọi người để thực hiện hai nhiệm vụ ấy:
"Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao"
Tiết tấu trở nên nhanh, gấp, nhịp thơ ⅔ kết hợp với điệp ngữ "tất cả" và từ láy
"hối hả", "xôn xao" gợi tả hình ảnh, âm thanh tạo thành một bản hòa ca biểu hiện không khí thi đua khẩn trương của nhân dân ta trong mùa xuân mới Sức sống thanh xuân đang trỗi dậy, trào dâng, giục giã, thôi thúc lòng người Tình yêu nước, tình yêu cuộc sống của nhà thơ ở đây thật tha thiết, mặn nồng Từ mùa xuân của thiên nhiên, của con người, nhà thơ nghĩ về đất nước Đó là sự liên tưởng tự nhiên theo dòng cảm xúc:
"Đất nước bốn ngàn năm Vất vả và gian lao"
Lời thơ lắng xuống suy tư về truyền thống bốn ngàn năm, chứa đựng cả niềm thương cảm và tự hào Thương cảm về một đất nước luôn phải đương đầu với chiến tranh, với thiên tai; tự hào về một dân tộc nghèo tiền, nghèo của cải nhưng không nghèo nhân nghĩa, không nghèo ý chí vươn lên, không nghèo phẩm chất anh hùng, luôn chứng tỏ mình trước bao thử thách Vì vậy, hai câu tiếp mở ra bay bổng với hình ảnh hào hùng:
"Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước"
Đó là hình ảnh của đất nước hiện tại và tương lai Mùa xuân hiện tại, sức sống thanh xuân lớn dần, tự vòng lá ngụy trang mở ra cánh đồng lúa, từ mỗi con người cụ thể chung đúc thành "đất nước bốn ngàn năm", hóa thành
"những vì sao" đi lên, bay lên, ngời sáng, lung linh…Và đất nước tương lai
"như vì sao, cứ đi lên phía trước" Hình ảnh "vì sao" vốn là hình ảnh thực của
lá cờ Tổ quốc, nhưng ở đây có ý nghĩa tượng trưng, là hình ảnh của vinh
Trang 8quang, của quy luật phát triển "cứ đi lên phía trước" Rõ ràng, trong cảm xúc của tác giá vẫn chứa đựng một niềm lạc quan, tin tưởng vào sức sống bất diệt của Tổ quốc trong quá trình đi lên để khẳng định tên tuổi của mình trên thế giới
"Mùa xuân nho nhỏ" là bài thơ viết trên giường bệnh mà sao vẫn tươi thắm một tinh thần lạc quan, yêu đời, vẫn bừng lên một sức sống mãnh liệt Từ những cảm nhận về vẻ đẹp của đất trời xứ Huế vào xuân, vẻ đẹp của những con người đang "hối hả xôn xao" xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhà thơ cất lên tiếng hát:
"Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa"
Tiết tấu câu thơ sôi nổi vois nhịp ⅔ của thể thơ 5 chữ kết hợp với những âm
"a" vang mở như một lời ca trong sáng, hào hứng mà rất tự nhiên Điệp ngữ
"Ta làm" nhấn mạnh ý thức tự nguyện của nhà thơ Cách chọn hình ảnh cũng
tự nhiên mà hợp lý: "con chim", "cành hoa" vốn bé nhỏ trong đời, nhưng chim
vô tư cống hiến tiếng hót vui, hoa tỏa hương khoe sắc tô điểm cho mùa xuân đất mẹ Lấy cái đẹp của thiên nhiên để thể hiện cái đẹp của lòng người, nhà thơ nói lên ước vọng tha thiết và khiêm tốn muốn góp phần nhỏ bé làm nên mùa xuân đất nước
Trong bản hòa ca chung của đất nước đang hối hả xôn xao "đi lên phía trước", tác giả ước nguyện:
"Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến"
Nhịp điệu dồn dập, lôi cuốn như thúc giục mời gọi mọi người "nhập vào hòa ca", là nhập vào cuộc sống vui tươi, sinh động để xây dựng và phát triển đất nước Trong cuộc sống ấy, tác giả nguyện làm "Một nốt trầm xao xuyến" Không phải là một âm thanh cao vút, véo von, chỉ đơn sơ là một nốt nhạc trầm trong cái bè trầm làm nền của bản hòa ca, nhưng phải là nốt nhạc say đắm làm "xao xuyến" tâm hồn Nghĩa là những cống hiến tuy khiêm tốn, bé nhỏ nhưng có ích cho đời
Tiếng chim, cành hoa, nốt nhạc góp phần làm nên mùa xuân trong tâm hồn tác giả:
Trang 9"Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời"
Tâm niệm của nhà thơ thật cảm động: muốn sống một cuộc đời đẹp như mùa xuân, giữ cho tâm hồn tràn đầy sức sống như mùa xuân Nhưng chỉ là "mùa xuân nho nhỏ", vì mùa xuân lớn thuộc về đất trời, về xã hội không một cá nhân nào làm nổi Nhưng mỗi cá nhân có thể đóng góp mùa xuân của cuộc đời riêng cho mùa xuân của cuộc đời chung làm cho nó phong phú, rực rỡ thêm Đến đây, ta hiểu ý nghĩa nhan đề "Mùa xuân nho nhỏ" Thật đáng quý thay ước nguyện khiêm tốn mà vô cùng chân thành, cảm động của nhà thơ Không ồn ào, khoa trương mà chỉ "Lặng lẽ dâng cho đời"
Cảm động hơn nữa, nhà thơ mong ước: dù khi đã qua đi tuổi xuân của mình, vẫn được là mùa xuân nho nhỏ trong cái mùa xuân lớn lao của đất nước:
"Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc"
Vẫn nhịp điệu ⅔ sôi nổi, hào hứng, ở đây điệp ngữ "Dù là" trong cái thế cân đối, nhịp nhàng của hai câu thơ vang lên như một lời khẳng định để tự dặn dò mình: phải kiên trì, vượt qua tuổi già, bệnh tật để sống đẹp, sống cống hiến cho đời Hình ảnh hoán dụ "tuổi hai mươi", "tóc bạc" với kết cấu đối lập giữa hai câu trên và hai câu dưới chứng tỏ nhà thơ ý thức được cái giới hạn của đời mình so với cái vô hạn của đất nước mà đem mùa xuân nho nhỏ của đời mình góp vào mùa xuân lớn lao của cuộc đời chung
Những câu thơ cuối mang đậm dấu ấn của làn điệu dân ca trữ tình xứ Huế
Nó như tiếng tâm tình thủ thỉ, như tiếng lòng sâu lắng thiết tha, nồng ấm nghĩa tình:
"Mùa xuân - ta xin hát Câu Nam ai, Nam bình Nước non ngàn dặm mình Nước non ngàn dặm tình Nhịp phách tiền đất Huế"
Ta nghe như nhà thơ đang ôm đàn, gõ phách hát lên bài ca mùa xuân, bài ca
sự sống Phảng phất đâu đây câu ca Nam Bình trên sông nước Hương Giang: "Nước non ngàn dặm ra đi, cái tình chi…" Câu ca đó đi vào bài thơ thật tự nhiên dưới hình thức điệp ngữ và ba vần bằng liên tiếp "bình mình
Trang 10-tình" mang âm hưởng trầm trầm, vang vang ngợi ca đất nước mình đâu đâu cũng đẹp, cũng thắm đượm nghĩa tình Ngàn dặm vẫn là "mình", vẫn là "tình",
đi đâu cũng không ra ngoài hai chữ ấm áp ân tình ấy Tình yêu quê hương, tình yêu sự sống từ những câu thơ đã làm xao xuyến lòng người Tiếng thơ của một người bỗng trở thành tiếng hát của muôn người
Thơ viết trên giường bệnh xưa nay không hiếm Nhưng để cho bài thơ thật sự sống thay tác giả, ở lại với mọi người, an ủi, động viên mọi người thì phải nhiều Ở thế kỷ XI, có bài thơ "Có bệnh bảo mọi người" của thiền sư Mãn Giác với một hình tượng tuyệt vời:
"Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết Đêm qua sân trước một nhành mai"
Nhành mai ấy là biểu tượng của tình yêu, niềm tin cuộc sống đã bất tử ngàn năm nay
Với bài "Mùa xuân nho nhỏ", Thanh Hải cũng sẽ sống mãi với chúng ta Vì tiếng thơ của ông đã vượt lên đau khổ, bệnh tật mà ngân nga một niềm tin yêu cuộc sống mãnh liệt, bất diệt như mùa xuân trường cửu Chính vì vậy niềm xúc động sâu sắc nhất mà đoạn thơ đưa đến cho ta là một lẽ sống đẹp: đừng nhỏ nhen, ích kỷ mà phải sống sao để khi nhắm mắt, xuôi tay có thể nói được rằng: Tất cả đời ta đã cống hiến cho một sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời!
-> Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời; thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước, góp một “mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc
-> Bài thơ theo thể năm tiếng, có nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, nhiều hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, những so sánh và ẩn dụ sáng tạo
Trang sách đã khép lại nhưng dư âm của nó vẫn còn đọng mãi như khơi gợi trong lòng chúng ta về một tình cảm cao đẹp của con người Chính tình yêu thiên nhiên, khát vọng dâng hiến của Thanh Hải làm xao xuyến rung động biết bao trái tim người đọc Tóm lại, bài thơ thể hiện một dòng cảm xúc dạt dào, mãnh liệt, hình ảnh sáng đẹp, lời lẽ chân chất, bình dị, không một từ nào cầu
kỳ, hào nhoáng mà có sức truyền cảm đến kì lạ Có lẽ bởi nó xuất phát từ một