Xét giải thưởng tài năng khoa học trẻ đại học thủ dầu mộtnăm học 2014 – 2015 chùa hội khánh – quá trình hình thành, phát triển và vai trò lịch sửthuộc nhóm ngành khoa học xã hội và nhân vănbình dương, tháng 4 năm 2015

Mục tiêu đề tài: Nghiên cứu đề tài “Chùa Hội Khánh – quá trình hình thành, phát triển và vai trò lịch sử” nhằm: - Tìm hiểu về quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo tỉnh Bình Dươn

KHOA SỬ

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN THAM GIA

CUỘC THI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NĂM HỌC 2014 – 2015

XÉT GIẢI THƯỞNG "TÀI NĂNG KHOA HỌC TRẺ ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT"

KHOA SỬ

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN THAM GIA

CUỘC THI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NĂM HỌC 2014 – 2015

XÉT GIẢI THƯỞNG "TÀI NĂNG KHOA HỌC TRẺ ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT"

NĂM HỌC 2014 – 2015

CHÙA HỘI KHÁNH – QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH,

PHÁT TRIỂN VÀ VAI TRÒ LỊCH SỬ

Thuộc nhóm ngành khoa học xã hội và nhân văn

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN HỒNG THƯƠNG Giới tính: Nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Chùa Hội Khánh – quá trình hình thành, phát triển và vai trò lịch sử

- Sinh viên thực hiện: Nguyễn Hồng Thương

- Lớp: D12LS02 Khoa: Khoa Sử Năm thứ: 3 Số năm đào tạo: 4

- Người hướng dẫn: T.S Nguyễn Phương Lan

2 Mục tiêu đề tài:

Nghiên cứu đề tài “Chùa Hội Khánh – quá trình hình thành, phát triển và vai

trò lịch sử” nhằm:

- Tìm hiểu về quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo tỉnh Bình Dương qua

ngôi chùa cổ ở đô thị Thủ Dầu Một: chùa Hội Khánh

- Chỉ ra quá trình hình thành và phát triển chùa Hội Khánh gắn liền với từng thời

kỳ lịch sử của cư dân Thủ Dầu Một nói riêng và cư dân Bình Dương nói chung, cũng

như vai trò trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc; trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc

và trong thời kỳ đổi mới

3 Tính mới và sáng tạo:

Theo phương pháp nghiên cứu lịch sử, chủ nhiệm đề tài đã khái quát được quá

trình hình thành và phát triển chùa Hội Khánh gắn liền từng giai đoạn lịch sử dân tộc

Qua đó nhận thấy được vai trò của chùa trong lịch sử đấu tranh cách mạng

Kết hợp phương pháp nghiên cứu lịch sử với một số phương pháp khác trong

nghiên cứu, chủ nhiệm đề tài cơ bản đã khái quát được vai trò của chùa trong thời kỳ

đổi mới và ảnh hưởng của chùa đến đời sống tinh thần của cư dân địa phương

Bước đầu đã hoàn thành báo cáo với nội dung được chia thành 3 chương

Khái quát quá trình du nhập và phát triển Phật giáo qua ngôi chùa cổ ở đô thị ThủDầu Một là chùa Hội Khánh

Khái quát quá trình lịch sử hình thành một ngôi chùa cổ ở Bình Dương, có giá trị

về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật và cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động yêunước của Phật giáo trong hai cuộc kháng chiến cứu nước của dân tộc

Trong báo cáo cũng đã cập nhật vài nét cơ bản vai trò của chùa trong thời kỳ đổimới

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc phòng và khả năng áp dụng của đề tài:

Chùa Hội Khánh dấu tích lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc độc đáo cầnđược sự quan tâm và có những giải pháp để bảo tồn, đồng thời phát huy hơn nữa vaitrò của chùa trong đời sống tinh thần, an sinh – xã hội, góp phần vào sự nghiệp đổimới, phát triển chung của địa phương và đất nước

Đề tài nghiên cứu nhằm cung cấp một số tư liệu cho việc nghiên cứu và học tập

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài :

Bình Dương, ngày 27 tháng 4 năm 2015

Sinh viên chịu trách nhiệm chính

thực hiện đề tài

(ký, họ và tên)

hiện đề tài:

Chùa Hội Khánh là một di tích cấp quốc gia, nơi lưu giữ những di tích của lịch sử, vănhóa và có kiến trúc nghệ thuật độc đáo, được hình thành tử thế kỷ XVII, trong buổiđầu người Việt đến khai phá vùng đất Nam Bộ, cần được nghiên cứu trên nhiềuphương diện, để thấy rõ giá trị nhiều mặt của di tích, đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Đề tài nghiên cứu đã khái quát quá trình hình thành và phát triển của chùa Hội Khánh

và vai trò lịch sử của một ngôi chùa cổ ở đô thị Thủ Dầu Một: chùa Hội Khánh

Bình Dương, ngày 27 tháng 4 năm 2015

Xác nhận của lãnh đạo khoa

(ký, họ và tên)

Người hướng dẫn

(ký, họ và tên)

THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: Nguyễn Hồng Thương

Sinh ngày: 28 tháng 11 năm 2015

Nơi sinh: Ninh Thuận

Lớp: D12LS02 Khóa: 2012 – 2016

Khoa: Khoa Sử

Địa chỉ liên hệ: D1, KDC Phú Hòa 1, P Phú Hòa, TP.Thủ Dầu Một, Bình Dương

Điện thoại: 01682651634 Email: nguyehongthuonglichsu02@gmail.com

Bình Dương, ngày 27 tháng 4 năm 2015

Xác nhận của lãnh đạo khoa

(ký, họ và tên) Sinh viên chịu trách nhiệm chính thực hiện đề tài

(ký, họ và tên)

TS Nguyễn Phương Lan Nguyễn Hồng Thương

Ảnh 4x6

Lời đầu tiên em xin chân thành cảm ơn trường Đại Học Thủ Dầu Một; Khoa sử

đã tạo môi trường cho em có thể tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên năm2015

Em xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Phương Lan đã tận tình hướng dẫn để

em hoàn thành tốt bài nghiên cứu của mình

Em xin chân thành cảm ơn Thượng Tọa Thích Huệ Thông (Trụ trì chùa HộiKhánh) đã tận tình hướng dẫn và chia sẽ thông tin cũng như cung cấp một số tài liệuquý của chùa Chân thành cảm ơn các ban quản lý trong Bảo Tàng Bình Dương và thưviện tỉnh Bình Dương đã tận tình giúp đỡ em trong việc thu thập thông tin và tìm kiếmtài liệu

Lời cuối em xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô đã tạo mọi điều kiện để emhoàn thành báo cáo nghiên cứu cuối cùng

Trân trọng biết ơn!

SV Nguyễn Hồng Thương

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Nguồn tài liệu 3

6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

7 Bố cục 5

CHƯƠNG 1 7

KHÁI QUÁT VỀ CHÙA HỘI KHÁNH 7

1.1 QUÁ TRÌNH DU NHẬP PHẬT GIÁO VÀO BÌNH DƯƠNG 7

1.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CHÙA HỘI KHÁNH 10

1.3 KIẾN TRÚC, TRANG TRÍ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH 14

1.4 THỜ TỰ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH 19

CHƯƠNG 2 23

VAI TRÒ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH TRONG LỊCH SỬ ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG 23

2.1 CHÙA HỘI KHÁNH – NƠI QUY TỤ CÁC NHÂN SĨ YÊU NƯỚC ĐẦU THẾ KỶ XX VÀ SỰ RA ĐỜI HỘI DANH DỰ 23

2.2 CHÙA HỘI KHÁNH – “TRỤ SỞ PHẬT GIÁO CỨU QUỐC” 29

2.3 HOẠT ĐỘNG CHÙA HỘI KHÁNH TRONG ĐẤU TRANH CHỐNG MĨ – NGỤY TRÊN ĐỊA BÀN THỦ DẦU MỘT 34

CHƯƠNG 3 37

VAI TRÒ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC VÀ CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY 37

3.1 CHÙA HỘI KHÁNH TRONG VAI TRÒ CỦA MỘT THÀNH VIÊN MẶT TRẬN TỔ QUỐC TỈNH BÌNH DƯƠNG 37

3.2 CHÙA HỘI KHÁNH VÀ NHỮNG HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI 41

3.3 CHÙA HỘI KHÁNH VÀ ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI DÂN BÌNH DƯƠNG 46

KẾT LUẬN 50

PHỤ LỤC 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học lịch sử, tôi không thể tách rờinghiên cứu trên góc độ văn hóa, trong đó có tôn giáo Phật giáo là một tôn giáo cónhiều vấn đề cần tìm hiểu và nghiên cứu về những giá trị văn hóa cũng như lịch sử.Thông qua các ngôi chùa ở Bình Dương cung cấp cho tôi một số hiểu biết về nhữnggiá trị lịch sử văn hóa của vùng đất này Trên cơ sở đó tôi chọn chùa Hội Khánh để tìmhiểu và nghiên cứu

Bình Dương, vùng đất được biết đến là một tỉnh phát triển với tốc độ kinh tế điđầu trong cả nước, nhưng trong lịch sử đây cũng là vùng đất gắn liền với truyền thốngyêu nước, chống giặc ngoại xâm và văn hóa Phật giáo điển hình Phật giáo là tôn giáo

có mặt sớm đầu tiên ở Bình Dương, vừa xuất hiện đã thích nghi và xâm nhập ngay vàocuộc sống của quần chúng nhân dân, nên Bình Dương có rất nhiều ngôi chùa đượchình thành sớm như chùa núi Châu Thới, chùa Hưng Long, Hội Khánh… Mỗi ngôichùa có một lịch sử, sắc thái, đặc trưng, dấu ấn riêng, nhưng việc nghiên cứu Phật giáoqua các ngôi chùa cổ luôn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu nhằm làm rõcác vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của Phật giáo ở Việt Nam cũng như Nam Bộnói chung và tỉnh Bình Dương nói riêng trong lịch sử và hiện tại Tìm hiểu lịch sửchùa Hội Khánh và vai trò của chùa sẽ góp phần làm sáng tỏ sự phong phú, ý nghĩacủa đời sống tâm linh của cư dân địa phương nơi đây trong quá khứ, hiện tại cũng nhưkhẳng định sức sống bền bỉ, khả năng nhập thế của Phật giáo trong quá trình du nhậpphát triển của Phật giáo tới Thủ Dầu Một từ buổi đầu hình thành vùng đất Nam Bộ đếnnay

Chùa Hội Khánh - nơi lưu giữ lại những chứng tích của lịch sử, văn hóa kiến trúc

và nghệ thuật độc đáo… và là nơi thể hiện rõ nét cuộc sống sinh hoạt tâm linh củangười dân Bình Dương qua từng thời đại Nghiên cứu về chùa Hội Khánh – nơi thờ tựPhật giáo điển hình của Bình Dương sẽ góp phần nhỏ bé vào việc tham mưu cho cáccấp có thẩm quyền trách nhiệm của địa phương thực hiện tốt chính sách tôn giáo vàcác biện pháp bảo vệ giá trị văn hóa lịch sử trong ngôi chùa Ngoài ra việc nghiên cứugiúp tôi có thêm hành trang kiến thức trong việc học tập và nghiên cứu lịch sử, tạo nênmột cách nhìn tổng quát phương diện văn hóa Nam Bộ

Với sự yêu thích tìm hiểu bề dày của lịch sử - văn hóa của Bình Dương và sự

đam mê nghiên cứu về Phật giáo, đã hướng cho tôi đến nghiên cứu “Chùa Hội

Khánh: Quá trình hình thành, phát triển và vai trò lịch sử” làm đề tài tham gia cuộc

thi sinh viên nghiên cứu khoa học năm học 2014 - 2015

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu đề tài “Chùa Hội Khánh: Quá trình hình thành, phát triển và vai

trò lịch sử” nhằm:

- Tìm hiểu về quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo tỉnh Bình Dương quangôi chùa cổ ở đô thị Thủ Dầu Một: chùa Hội Khánh

- Chỉ ra quá trình hình thành và phát triển chùa Hội Khánh gắn liền với từng thời

kỳ lịch sử của cư dân Thủ Dầu Một nói riêng và cư dân Bình Dương nói chung, cũngnhư vai trò trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc; trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc

và trong thời kỳ đổi mới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu lịch sử ra đời và phát triển của chùa Hội Khánh

- Vai trò của Chùa Hội Khánh trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong bảo vệ

Tổ Quốc và xây dựng đất nước qua các thời kỳ

 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi giới hạn về không gian của nghiên cứu là chùa Hội Khánh ở phườngPhú Cường, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ngày nay

- Phạm vi giới hạn về thời gian của nghiên cứu là từ khi chùa hình thành (1741)

và phát triển cho đến ngày nay (2015)

4 Phương pháp nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu thuộc ngành khoa học xã hội nên tác giả sử dụng phươngpháp nghiên cứu lịch sử và phương pháp logic là chủ yếu để trình bày quá trình hìnhthành và phát triển của chùa Hội Khánh, qua đó làm nổi bật vai trò của chùa trong lịch

sử cũng như trong thời kỳ đổi mới

Trong quá trình nghiên cứu tác giả còn kết hợp với phương pháp phỏng vấn sâu(phỏng vấn trụ trì chùa Hội Khánh là Thượng tọa Thích Huệ Thông; phỏng vấn cáctăng ni, Phật tử trong chùa và cư dân địa phương sống quanh chùa) và phương pháp sosánh, để có thể so sánh chùa Hội Khánh với một số chùa cổ khác trên địa bàn tỉnhBình Dương (chùa núi Châu Thới, chùa Hưng Long) để làm nổi bật đặc trưng của

Chùa Hội Khánh.

5 Nguồn tài liệu

Nguồn sử liệu thành văn: Thu thập các tư liệu thành văn ở chùa Hội Khánh.

Đây là những sử liệu cổ đáng tin cậy ở chùa Hội Khánh viết về quá trình hình thành vàphát triển của chùa Bên cạnh đó còn có các công trình và sách chuyên khảo củaThượng Tọa Thích Huệ Thông (trụ trì chùa Hội Khánh) viết về Phật giáo Bình Dươngcũng như chùa Hội Khánh Những báo cáo tham luận của Thượng Tọa Thích Huệthông trong các kỳ đại hội Phật giáo trong tỉnh cũng là sử liệu đáng tin cậy và cập nhậtkịp thời các số liệu

Thu thập tài liệu ở thư viện tỉnh Bình Dương Các sách chuyên khảo về Phật giáo

Bình Dương nói chung và chùa Hội Khánh nói riêng như “Bình Dương danh lam cổ tự”, “Địa chí văn hóa Bình Dương”, “Di tích và danh thắng tỉnh Bình Dương”… và

những bài báo và tạp chí viết về chùa Hội Khánh

Nguồn sử liệu điền dã: Điền dã ở chùa Hội Khánh và chùa núi Châu Thới để

thu thập thông tin và có sự so sánh Trực tiếp phỏng vấn sâu Thượng Tọa Thích HuệThông (trụ trì chùa Hội Khánh ngày nay) Thâm nhập vào cuộc sống cư dân địaphương gần chùa để hiểu rõ vai trò của chùa đối với cuộc sống của họ

Điền dã ở Bảo tàng Bình Dương Tìm hiểu vai trò chùa Hội Khánh trong nhữngnăm cụ Nguyễn Sinh Sắc hoạt động tại chùa và lập Hội Danh Dự

6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về văn hóa Phật giáo qua các ngôi chùa cổ được nhiều nhà nghiêncứu quan tâm, nhưng chủ yếu nghiên cứu trên góc độ lịch sử hình thành, kiến trúc –nghệ thuật của các ngôi chùa…

Nghiên cứu về chùa Hội Khánh (Thủ Dầu Một, Bình Dương), đa phần do các chủtrì của các ngôi chùa nghiên cứu và biên soạn như Thượng tọa Thích Huệ Thông

(2000), “Sơ thảo Phật giáo Bình Dương”, Nxb Mũi Cà Mau – Tỉnh Hội Phật giáo

Bình Dương Đây là một công trình giới thiệu riêng về Phật giáo trong tỉnh BìnhDương, là tư liệu quan trọng đề cập đến Phật giáo Bình Dương Công trình nghiên cứuchung về các ngôi chùa Bình Dương, trong đó có chùa Hội Khánh Tuy nhiên tácphẩm chỉ đề cập khái quát lịch sử hình thành, các giai đoạn trùng tu cũng như vai tròcác vị chủ trì của chùa Hội Khánh qua từng giai đọan phát triển trong lịch sử

Mặt khác, công trình được xuất bản cách đây hơn 15 năm cho nên chùa Hội

Khánh cũng có nhiều thay đổi mà công trình chưa đề cập Đặc biệt là vai trò của chùatrong thời kỳ đô thị hóa Đây là tư liệu quý chuyên viết về Phật giáo Bình Dương nóichung hơn nữa tác giả là trụ trì chùa Hội Khánh nên các số liệu về chùa được tin cậyhơn, đó là cơ sở chủ nhiệm đề tài kế thừa và khai thác sâu hơn để phân tích quá trìnhlịch sử của chùa và vai trò của các trụ trì từ đó nhận định được vai trò trong xã hộicũng như trong thời kỳ đổi mới của chùa Hội Khánh.

Một công trình khác về các di tích Phật giáo do Tỉnh Hội Phật giáo Bình Dương

xuất đã xuất bản năm 2002 là: “Những ngôi chùa ở Bình Dương – quá khứ và hiện

tại” cũng có một phần nghiên cứu về chùa Hội Khánh Công trình khái quát quá trình

thành lập ngôi chùa Hội Khánh, vai trò của Hòa thượng Từ Văn và Hòa thượng ThiệnHương đối với Phật giáo Bình Dương nói chung và chùa Hội Khánh nói riêng Nhữngtiểu sự của các bậc danh tăng giúp cho tác giả đạm nhiệm có cơ sở để phân tích sâu vaitrò của của bậc danh tăng trong quá trình lịch sử và ảnh hưởng của các bậc danh tănglàm thay đổi diện mạo của ngôi chùa trong từng thời kỳ

Một tác phẩm khác nhằm bảo vệ và trùng tu các công trình và di tích trong tỉnhBình Dương Sở văn hóa thông tin Bình Dương, Ban quản lý di tích và danh thắng tỉnh

Bình Dương xuất bản năm 2008: “Di tích và Danh thắng tỉnh Bình Dương” tác

phẩm đã giới thiệu và khái quát về toàn bộ di tích và thắng cảnh trong tỉnh Chùa HộiKhánh được khái quát về lịch sử và một số hạng mục trùng tu Giới thiệu ý nghĩa lịch

sử của chùa đối với tỉnh Bình Dương nói chung Tuy nhiên tác phẩm chỉ mang tínhgiới thiệu chưa phân tích khai thác sâu về vai trò của chùa đó cũng chính là phần tácgiả đạm nhiệm đề tài cần làm rõ trong công trình nghiên cứu này

Tập biên khảo văn nghệ dân gian nhiều tác giả (2006) “Bình Dương miền đất

anh hùng”, Nxb trẻ Hội văn học nghệ thuật Bình Dương Trong chương 2 (Ấn tượng

miền đất Bình Dương) của tác phẩm đã trình bày về chùa Hội Khánh trên góc độ lịch

sử và kiến trúc văn hóa – một kiến trúc văn hóa hàng đầu Nam Bộ Tác phẩm cũng

dựa trên công trình của Thượng tọa Thích Huệ Thông (2000), sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Nxb Mũi Cà Mau để viết về lịch sử hình thành của chùa và giới thiệu lối kiến

trúc độc đáo của chùa Hội Khánh Tuy nhiên về phần vai trò và những biến đổi xã hộitác động đến chùa thì tác giả vẫn chưa đề cập đến

Chùa Hội Khánh đã được nghiên cứu và được khái quát bởi đồng tác giả viết làThích Huệ Thông (chủ trì chùa Hội Khánh) và Nguyễn Hiếu Học (2008) trong tác

phẩm “Bình Dương danh lam cổ tự”, Nxb Khoa học Lịch sử Tác phẩm này nghiên

cứu trên nhiều góc độ như lịch sử chùa, kiến trúc… bên cạnh việc kế thừa nội dung

nghiên cứu của tác phẩm “Bình Dương danh lam cổ tự” viết về chùa Hội Khánh, tác

giả đạm nhiệm đề tài nghiên cứu về khía cạnh vai trò của chùa trong thời kỳ đổi mới.Một công trình nghiên cứu mới nhất gần đây và được nghiệm thu tại Bình Dương

năm 2011 là công trình nghiên cứu của PGS.TS Trần Hồng Liên về “Phật giáo Bình

Dương lịch sử và hiện trạng” Tác giả của công trình đã cập nhật toàn bộ về lịch sử

và hiện trạng của Phật giáo Bình Dương nói chung và cũng khái quát lên tác động củathời kỳ hội nhập đến các hoạt động của Phật giáo Tuy nhiên chỉ là công trình chungcủa Phật giáo ở tỉnh Bình Dương nên về chùa Hội Khánh cũng chưa được phân tích rõràng từ lịch sử đến vai trò Trên cơ sở số liệu thống kê của công trình nghiên cứu củaPGS.TS làm cơ sở nền cho chủ nhiệm đề tài phân tích và làm rõ hơn nữa về vai trò củachùa Hội Khánh

Chùa Hội Khánh với những giá trị lịch sử - văn hóa đã thu hút nhiều nhà nghiêncứu không chỉ thể hiện qua các công trình mà còn thể hiện ở các nhà văn hóa quan tâm

và được viết dưới dạng báo chí, tập san…

Tác giả Nguyễn Xuân Long, “Báo Văn hoá Nghệ thuật” - Tp Hồ Chí Minh,

1979, trang 32 Bài viết giới thiệu tổng thể về di tích lịch sử của chùa Hội Khánh, nội

dung của bài viết cũng đã khái quát quá trình hình thành, đặc điểm kiến trúc của chùa.Ngoài ra còn rất nhiều bài báo viết về chùa Hội Khánh trên các lĩnh vực như lịch sửhình thành, đặc điểm kiến trúc, các giai đoạn trùng tu, dấu ấn của các di tích ở chùa…

như bài viết “Chùa Hội Khánh” của Nguyễn Minh Đức, Báo Bình Dương, số ra đặc biệt, trang16 – trang 17 và bài viết cùng tên “Chùa Hội Khánh” của Huy Trang đăng

trên Tạp chí Xưa và Nay Số 45B, trang 31 – 32.

Tất cả các tác phẩm và công trình trên là cơ sở nền để chủ nhiệm đề tài kế thừa

và khai thác sâu hơn nhằm làm sáng tỏ vai trò của chùa trong lịch sử cũng như trongthời kỳ đổi mới

7 Bố cục

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Nội dung của báo cáo khoa học được cấu tạo thành 3 chương:

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHÙA HỘI KHÁNH

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH TRONG LỊCH SỬ ĐẤU

TRANH CÁCH MẠNG

CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH TRONG SỰ NGHIỆP XÂY

DỰNG ĐẤT NƯỚC VÀ CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY

Chương 1: Trình bày quá trình du nhập Phật giáo vào Bình Dương qua tổng quan

của bối cảnh lịch sử Sự du nhập Phật giáo nói chung vào Bình Dương hình thành nêncác ngôi chùa trong đó chùa Hội Khánh là một trong ba ngôi chùa được hình thànhsớm nhất ở Bình Dương Khái quát quá trình hình thành và phát triển của chùa HộiKhánh làm cơ sở nền để phân tích vai trò trong lịch sử cũng như trong thời kỳ đô thịhóa Nét đặc trưng riêng biệt của chùa Hội Khánh là công trình kiến trúc Trong bàinày cũng được phân tích và làm rõ vấn đề đó

Chương 2: Trình bày vai trò chùa Hội Khánh trong lịch sử theo tiến trình của lịch

sử từ kháng chiến chống Pháp thành lập Hội Danh Dự và giữ vai trò quan trọng trong

điều hành Phật sự trong những năm 1945 “Trụ sở Phật giáo cứu quốc” Đến kháng

chiến chống Mĩ – Diệm chùa vẫn là nơi quan trọng trong điều hành Phật sự và thamgia kháng chiến dưới sự lãnh đạo của Đảng

Chương 3: Quá trình đổi mới của đất nước kéo theo sự thay đổi trong các tổ chức

xã hội và lúc bấy giờ Phật giáo cũng đã kiện toàn tổ chức cho nên cũng đóng góp vaitrò không nhỏ trong thời kỳ đổi mới và thực trạng đặt ra

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ CHÙA HỘI KHÁNH 1.1 QUÁ TRÌNH DU NHẬP PHẬT GIÁO VÀO BÌNH DƯƠNG

Phật giáo du nhập vào Việt Nam vào những năm đầu công nguyên và phát triểncực thịnh trong các triều đại Lý – Trần và đặc biệt trở thành văn hóa Phật giáo bản địa

cùng đồng hành với dân tộc Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử “Dân Việt tiến tới đâu thì Phật giáo xuất hiện theo đó, nơi đâu có dân Việt thì có chùa đình, đền miếu,

có tăng sĩ theo hoằng dương pháp Phật, giúp đỡ tinh thần cho lớp người di dân gặp nhiều khốn khổ, khó khăn” 1

Trong lịch sử Việt Nam giai đoạn Trịnh – Nguyễn phân tranh, nhà Nguyễn bắtđầu công cuộc mở mang vùng đất phía Nam của Tổ quốc (năm 1611) là mốc quantrọng ảnh hưởng đến lịch sử của Phật giáo đồng thời đây cũng là sự kiện làm tiền đềcho sự phát triển Phật giáo mang đậm nét đặc trưng riêng của Nam Bộ Trong quátrình khai hoang vùng đất mới, vùng đất được mệnh danh là “rừng thiêng nước độc”,Phật giáo đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của người dân nơi đây, đồng thờiPhật giáo được nhà Nguyễn quan tâm và tạo điều kiện phát triển Minh chứng là vào

thời “Chúa Nguyễn Phước Trăn (1678 – 1691) đã nhờ thiền sư Nguyên Thiều sang Trung Hoa cung thịnh các danh tăng và các đệ tự của tổ, cung thịnh pháp khí, pháp tượng… Về truyền dạy cho nhân dân”2 Do đó, Phật giáo xứ Đàng Trong ngày càngphát triển được thể hiện qua tín đồ theo đạo Phật ngày càng đông

Bên cạnh đó, vào thế kỷ XVII, tại Trung Quốc nhà Thanh được xác lập Làn sóng

“phản Thanh, phục Minh” dẫn đến sự di dân của Trung Hoa theo đường thủy đến vùngđất Nam Bộ, có nhiều thành phần di cư đến vùng đất này trong đó có cả danh tăng theodòng Lâm Tế, Tào Động… Họ đến để tìm nơi cư trú, đồng thời để đáp ứng nhu cầu vềmặt tâm linh và chỗ dựa tinh thần cho việc lập nghiệp vùng đất mới của người dân ởđây, từ đó các danh tăng bắt đầu hoằng pháp và truyền giáo Điều đó cho thấy tín đồPhật giáo phái Lâm Tế, Tào Động ngày càng đông ở vùng đất Nam Bộ

Như vậy, Phật giáo có mặt ở vùng đất Nam Bộ từ những năm đầu của thế kỷXVII, do các tăng sĩ người Việt từ miền Trung theo con đường Nam tiến của nhàNguyễn cũng như các danh tăng Trung Hoa trong những năm loạn lạc đã di cư đến

vùng đất này, gặp những điều kiện thuận lợi “đặc biệt là chúa Nguyễn Phước Chu, vị

1 Nguyễn Hiền Đức (CB), (2002), Lịch sử Phật giáo Đàng Trong, Nxb TP HCM, trang 1.

2 UBND tỉnh Bình Dương, (2010) Địa chí Bình Dương (tập 4), NXB chinh trị Quốc gia, HN, trang 77.

Vua sùng đạo Phật vào bậc nhất, đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự ra đời nhiều ngôi chùa mới ở Nam Bộ” 3 nên bước đầu đã định hình nền Phật giáo của người Việt ở vùng

đất này

Trong cuộc khẩn hoang vùng đất phương Nam của chúa Nguyễn, Bình Dươnglúc bấy giờ là địa phận tổng Bình An, huyện Phước Long, dinh Tấn Biên (năm 1948)thuộc vùng đất Đông Nam Bộ Nhưng để khẳng định Phật giáo chính thức có mặt trênvùng đất Bình Dương đó là sự hình thành các am cốc để truyền bá Phật pháp sau này

mở rộng ra và hình thành nên các ngôi chùa

Vào khoảng giữa thế kỷ XVII nhiều ngôi chùa xuất hiện ở Bình Dương do cưdân địa phương lúc này đã có những ảnh hưởng nhất định về Phật giáo Đồng thời cácdân di cư từ Trung Hoa sang mang ảnh hưởng sâu đậm Phật giáo từ quê hương của họnên khi đặt chân lên vùng đất mới họ liền lập am thờ Phật để tôn thờ truyền thống tôngiáo Phật giáo và để cầu bình an cho gia đình của họ lập nghiệp trên vùng đất mới Do

đó Phật giáo vùng đất này ngày càng phát triển

Những ngôi chùa đầu tiên tại vùng đất Bình Dương như chùa núi Chấu Thới (Dĩ

An ngày nay) – ngôi chùa được xem là ngôi chùa hình thành sớm hàng đầu Nam Bộ

(nửa sau thế kỷ XVII) do thiền sư Khánh Long lập thảo am nhỏ để tu hành “Thảo am được gọi là chùa Hội Sơn sau đổi thành chùa núi Châu Thới”4

Các ngôi chùa ở Bình Dương được hình thành không chỉ do các cao tăng lập am

tu hành để truyền đạo, đáp ứng nhu cầu tâm linh cho người dân mà còn có một giađình điền chủ là bà Phan Thị Khai (tục gọi là bà Thao) do có niềm tin vào đạo Phậtnên gia đình bà bỏ tiền ra để xây dựng chùa năm 1695 tại làng Dư Khánh (xã ThạnhPhước, Tân Uyên ngày nay) – chùa Hưng Long Tự Việc bà Thao xây dựng chùa trướctiên để cầu phúc cho gia đình, sau đó đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân địaphương ở vùng đất mới Năm 1802 bà Thao cho đúc pho tượng A – di – đà bằng đồng

“tượng Phật trong tư thế tọa thiền cao 1 mét, tượng có một nét mỹ thuật cân đối, tinh xảo” 5 Đây là pho tượng Phật được đúc sớm nhất tại vùng đất Bình Dương

Chùa do gia đình bà Thao xây dựng nên không có trụ trì Năm 1806, Phật giáo cóbước phát triển, các cao tăng đi truyền giáo khắp nơi và cùng thời gian này trên vùngđất Dư Khánh xuất hiện hai vị thiền sư uyên thâm kinh luật là Quang Cơ – Minh Lý và

3 PSG.TS Trần Hồng Liên, (2004) “Góp phần tìm hiểu Phật giáo Nam Bộ”, Nxb KHXH, HN, trang 32

4 Thích Huệ Thông, (2000), “Sơ thảo Phật giáo Bình Dương”, NXB Mũi Cà Mau, trang 22.

5 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 34 -35.

Bảo Châu – Minh Tịnh “Thấy hai vị tướng hảo trang nghiêm nên dân chúng làng Dư Khánh thịnh về trụ trì chùa Hưng Long”6.

Tại vùng đất Thủ Dầu Một, Phú Cường (trung tâm kinh tế - văn hóa Bình Dươngngày nay) nằm ở phía Tây của dinh Trấn Biên thuộc huyện Phước Long Vào năm

1741 năm Cảnh Hưng thứ hai đời Vua Lê Hiển Tông, thiền sư Đại Ngạn trên bướcđường vân du truyền đạo, và đặt chân đến vùng đất này lập am tu hành, truyền bá đạoPhật, và thiền sư ngày càng thu nạp nhiều tín đồ mở rộng am tu hành và hình thànhnên chùa – chùa Hội Khánh

Cùng với chùa núi Châu Thới (Dĩ An), chùa Hưng Long (Tân Uyên) là chùa HộiKhánh (Phú Cường - Thủ Dầu Một) Đây là 3 ngôi chùa được hình thành sớm ở BìnhDương (nhưng xét về trụ trì thì chùa Hội Khánh có sớm nhất, trong khi chùa núi ChâuThới và chùa Hưng Long tuy hình thành sớm nhưng sau này mới được dân làng cungthỉnh lên làm trụ trì) và được xếp vào hàng cổ tự của Nam Bộ, với những danh lamcũng như các đặc điểm nổi tiếng về lịch sử, văn hóa, kiến trúc của vùng đất Nam Bộnói chung và Bình Dương nói riêng

Phật giáo xứ Đàng Trong ngày càng phát triển, nên ở Bình Dương, sau chùa HộiKhánh có nhiều ngôi chùa khác được xây dựng khang trang như chùa Long Thọ xâydựng năm 1756 (ở Chánh Nghĩa - Thủ Dầu Một ngày nay), chùa Long Hưng xây dựngnăm 1768 (Thới Hòa - Bến Cát), chùa Thiên Tôn xây dựng năm 1777 (An Thạnh -Thuận An)

Các ngôi chùa được xây dựng tại vùng đất Bình Dương, vào nửa sau thế kỷXVII, theo con đường khai phá vùng đất mới của chúa Nguyễn cho thấy sự phát triểnPhật giáo ở vùng đất này và vai trò của các ngôi chùa ngày càng được khẳng địnhtrong đời sống sinh hoạt của người dân địa phương trong những ngày đầu an cư lậpnghiệp

Phật giáo ở vùng đất Bình Dương, “với giáo lý cởi mở, dễ hòa nhập, cửa Phật

mở rộng, người dân đến với Phật giáo một cách tự nhiên làm cho Phật giáo ngày càng

có xu hướng hòa quyện với tín ngưỡng dân gian nên tín đồ Phật giáo tăng lên nhanh chóng Hơn nữa, do nguồn gốc, phương cách và thời gian Phật giáo du nhập vào Bình Dương khác nhau đem lại cho cư dân ở đây sự phong phú, đa dạng về tín ngưỡng và

đó cũng chính là lý do để các tông Phái Phật giáo lần lượt ra đời” 7

6 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 36

7 UBND tỉnh Bình Dương (2010), Địa chí Bình Dương, Sđd, trang 78

Như vậy, trong cuộc khai hoang vùng đất mới, các chúa Nguyễn Đàng Trong cólòng tin vào Phật giáo và muốn phát triển Phật giáo vùng đất này nên đã tạo điều kiệnthuận lợi cho việc truyền bá đạo Phật và xây dựng cũng như trùng tu lại các ngôi chùachùa Vùng đất Bình Dương Phật giáo bước đầu hình thành và phát triển qua việc xâydựng các ngôi chùa (chùa núi Châu Thới, chùa Hưng Long, chùa Hội Khánh ) vàPhật giáo ngày càng đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng sâu sắc đến nền văn hóa vùngđất mới.

1.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CHÙA HỘI KHÁNH

Theo con đường truyền đạo vào vùng đất mới, dưới thời chúa Nguyễn PhúcKhoát (1738 - 1765) Năm 1741 thiền sư Đại Ngạn8 trên con đường vân du truyền đạo,

đã đặt chân lên ngọn đồi thuộc ấp Bổng Dầu, tổng Bình An, huyện Phước Long, dinhTrấn Biên (Phú Cường, Thủ Dầu Một, Bình Dương ngày nay), lúc này ở đây là vùngđất còn hoang sơ, rừng rậm chưa được khai phá, dân cư thì ít, tuy nhiên người dân ởđây có lòng tin vào Phật giáo (do người dân ở đây luôn phải đối mặt với thú dữ vàbệnh tật nên họ mong muốn có một chỗ dựa tinh thần ở nơi cửa Phật) cho nên việctruyền đạo của ngài trở nên thuận lợi Lúc đầu thiền sư Đại Ngạn chỉ lập nên am tranh

để truyền đạo, về sau tín đồ ngày càng đông hình thành nên chùa – chùa Hội Khánh Quá trình phát triển của chùa Hội Khánh gắn liền với sự biến đổi từng giai đoạnlịch sử của đất nước cũng như trải qua các vị trụ trì đã có những đóng góp cho việcxây dựng cũng như trùng tu lại cho ngôi chùa

Thiền sư Đại Ngạn trong cuộc đời hoằng pháp của mình đã có những đóng góp tolớn cho nền Phật giáo Bình Dương nói chung và chùa Hội Khánh nói riêng Ngài đượcxem là một trong những nhà sư truyền giáo vào vùng đất này sớm nhất và mang đếnvùng đất này một tinh thần Phật pháp Sau thiền sư Đại Ngạn, chùa Hội Khánh có rấtnhiều danh tăng có tài đức để trụ trì ngôi chùa như Hòa thượng Chân Kính – MinhHuệ, ngài hoằng đạo Phật pháp và đóng góp cho Phật giáo Bình Dương được 27 năm(trụ trì chùa Hội Khánh từ năm 1812 - 1839)

Chùa Hội Khánh có những thay đổi lớn dưới vị trụ trì là sư Chánh Đắc (trụ trì từnăm 1839 đến năm 1869) Giai đoạn này triều đình nhà Nguyễn dưới triều vua MinhMạng thứ 18 lâm vào khủng hoảng, đất nước bị thực dân Pháp xâm lược Năm 1861

8 Thiền sư Đại Ngạn thuộc phái Lâm Tế Liễu Quán (1667-1742) Đại Ngạn thuộc thế hệ thứ 37 Chi phái này

được truyền bá rất sớm vào Thủ Dầu Một, Bình Dương Theo sách“Sơ thảo Phật giáo Bình Dương” Sđd, Trang

42

thực dân Pháp đánh chiếm vùng đất Bình An và đốt hoàn toàn chùa Hội Khánh Sựnhu nhược của triều đình Huế, năm 1874 đã ký hòa ước nhượng bộ cho Pháp 6 tỉnhNam Kỳ, từ đó đã đặt cư dân Bình Dương cũng như tín đồ Phật giáo dưới sự kiểm soátchặt chẽ của chính quyền thuộc địa.

Trong thời kỳ chiến tranh loạn lạc, nhu cầu về mặt tâm linh của người dân càngcao, họ cần một nơi yên tỉnh để tránh nạn và cầu bình an Trước nhu cầu đó của ngườidân, năm 1868 hòa thượng Chánh Đắc cho xây dựng lại chùa Hội Khánh, nhưngkhông xây dựng lại trên vị trí cũ mà cho dời xuống chân đồi cách vị trí chùa cũ 100mét với diện tích bề mặt nhỏ hơn diện tích ban đầu (lúc đầu chùa có diện tích 3,500m2

nay chỉ còn 1,300m2) và tọa lạc cho đến ngày nay (số 29 đường chùa Hội Khánh,thuộc phường Phú Cường, thành phố Thủ Dầu Một, tình Bình Dương ngày nay)

Ngôi chùa Hội Khánh ngày càng phát triển và khẳng định sự ảnh hưởng đối với

cư dân địa phương Năm 1883 dưới vị trụ trì Chương Đắc đã cho đúc Đại hồng chung

và được quan chức lúc bấy giờ chứng nhận, cho thấy Phật giáo phát triển sớm và vữngmạnh tại địa phương này Kế vị trụ trì Chương Đắc là sư Ấn Long với đức tài đa thôngkinh Phật, năm 1885 ngài cho khắc bộ Tam Bảo và phát hành cho các chùa lân cậntrong và ngoài tỉnh Việc này đã tạo điều kiện cho Phật giáo ngày càng truyền bá rôngrãi trong cư dân địa phương và cả Nam Bộ nói chung Trải qua dòng thời gian của lịch

sử, chùa Hội Khánh có một số công trình đã xuống cấp và cần trùng tu nên “Hòa thượng Ấn Long cho xây dựng lại chánh điện 1891 Đến năm 1906, ngài cho trùng tu ngôi Bảo Điện”9 Ngoài ra “Thiền sư Ấn Long đã để lại nhiều giá trị còn lưu lại cho chùa Hội Khánh, đặc biệt là đào tạo một đệ tử sau này trở thành bậc danh tăng có uy tín lớn trong giai đoạn phát triển Phật giáo ở Thủ Dầu Một là hòa thượng Từ Văn”10.Sau khi Hòa thượng Ấn Long viên tịch năm 1906, chùa Hội Khánh dưới trụ trì của sư

Từ Văn (trụ trì từ năm 1915 - 1931) đã có bước phát triển vượt bậc Giá trị văn hóa mỹthuật của chùa Hội Khánh có được như ngày hôm nay không thể không nhắc đến tàinăng và công đức của Hòa thượng Từ Văn

Hòa thượng Từ Văn đóng vai trò to lớn trong nền Phật giáo Nam Bộ nói chung

và Phật giáo Bình Dương nói riêng “Năm 1909 Hòa thượng được cung thỉnh đứng trong hàng chứng minh để trùng tu lại ngôi tháp Tổ Nguyên Thiều chùa Kim Cang

9 Hội khoa học lịch sử Bình Dương, (2008), “Bình Dương danh lam cổ tự”, trang 5

10 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 50

tỉnh Biên Hòa Đến năm Qúy Sửu (1918) Ngài lại được quý Hòa thượng miền Tây Nam Bộ cung thỉnh làm pháp sư tại trường hương chùa Tam Bảo, Rạch Giá ”11

Năm 1920 chùa Hội Khánh có tiếng vang xa hơn khi Hòa thượng Từ Văn đượcgiới cầm quyền Pháp mời đến làm chủ lễ cầu siêu cho người Việt ở Marseille (Pháp).Khi đi, Ngài đã mang theo mô hình kiến trúc và một số tượng Phật của chùa HộiKhánh sang Marseille, để triển lãm Trong thời gian trụ trì tại chùa Hội Khánh, Hòathượng Từ Văn đã đào tạo ra nhiều đệ tử có tài đức song toàn, đặc biệt là Hòa thượng

Từ Tâm, “là một nhà sư yêu nước, ngài tham gia phong trào Nam Kỳ khởi nghĩa và bị giặc Pháp phát hiện bắt vào đêm 15 tháng 7 năm 1940 tại chùa Bình Long đày ra Côn Đảo”12

Vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, phong trào chống Pháp củanhân dân Thủ Dầu Một, Bình Dương ngày càng lan rộng Với uy tín của Hòa thượng

Từ Văn vào những năm 1923 - 1926 chùa Hội Khánh là nơi ẩn nấu, quy tụ các nhân sĩyêu nước và lập ra “Hội Danh Dự” cùng với Hòa thượng Từ Văn là phó bảng NguyễnSinh Sắc và cụ Tú Cúc Phan Đình Viện, bước đầu đã tạo ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạtđộng yêu nước của tín đồ Phật giáo ở địa phương

(Chùa Hội Khánh những năm (1923 – 1926) – Ảnh Nguyễn Hồng Thương) 13

Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đượcthành lập đã tạo những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển Phật giáo Thủ Dầu Một,Bình Dương Tuy nhiên, chỉ 3 tuần sau ngày độc lập, không từ bỏ mộng xâm lăng,

11 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 238

12 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 51-52

13 Ảnh được chụp trong Bảo Tàng Bình Dương

thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam lần thứ hai vào ngày 23/9/1945 Cùng vớinhân dân cả nước, tín đồ Phật giáo Thủ Dầu Một cũng hăng say tham gia tổ chức Phật

giáo cứu quốc Lúc này “Chùa Hội Khánh là trụ sở của Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Thủ Dầu Một, đã góp nhiều công sức, tâm huyết, kể cả xương máu của các nhà tu yêu nước, Phật tử nhà chùa”14 Với những ảnh hưởng từ giá trị lịch sử và danh tiếng cácbậc Tăng sư của chùa nên trong những năm kháng chiến cũng như giải phóng, chùaHội Khánh vẫn đóng vai trò hết sức quan trọng Năm 1953 chùa Hội Khánh là trụ sởPhật giáo cổ truyền Lục Hòa Tăng tỉnh Bình Dương Năm 1976 là văn phòng ban liênlạc Phật giáo yêu nước tỉnh Bình Dương và đến 1983 chùa Hội Khánh được đặt làmtrụ sở của Tỉnh Hội Phật giáo Bình Dương

Ngày nay, chùa Hội Khánh được biết đến với Thầy trụ trì là Thượng tọa ThíchHuệ Thông (chủ trì từ năm 1988 cho đến nay) Hiện tại, Thượng tọa đang đảm nhậnnhiệm vụ Phó trưởng ban thường trực Tỉnh hội Phật giáo Bình Dương và là Hiệu phótrường trung cấp Phật học Bình Dương (xây dựng 1995 và có tên là trường cơ bảnPhật học tỉnh Sông Bé) Trong thời gian trụ trì, Thượng tọa cũng trùng tu lại ngôiChánh điện (năm 1990) và giảng đường (năm 1999)

Như vậy, trải qua chiều dài của lịch sử dân tộc, chùa Hội Khánh cũng có nhữngthay đổi và ngày càng phát triển, trở thành trung tâm Phật giáo của tỉnh Bình Dương.Với thách thức của thời gian cũng như những tác động khách quan từ khi xây dựngđến nay chùa đã có nhiều lần trung tu vào những năm 1891, 1906, 1917, 1991, 1999 Nhưng chùa vẫn giữ được kiến trúc ban đầu của nó Năm 2004 cổng chính của chùađược khởi công xây dựng lại Năm 2006 chùa Hội Khánh trùng tu và tôn tạo lại 6 ngôitháp cổ Năm 2007 chùa xây dựng thêm ngôi tháp 7 tầng cao 27 mét và tái tạo lại Phậttích “Tứ động tâm”, gồm có: Vườn Lâm Tì Ni (nơi Phật ra đời), Bồ Đề Đại Tràng (nơiPhật hành đạo), Vườn Lộc Uyển (nơi Phật thuyết đầu tiên), Ta La Song Thọ (đức Phậtnhập Niết bàn) có ý nghĩa sâu sắc về đạo pháp

Ngày nay, chùa được mở rộng ra và xây dựng công trình Phật giáo ở khu đất phíatrước chùa Năm 2008, một công trình Phật đài quy mô lớn được xây dựng Công trìnhgồm hai tầng Tầng trệt là dãy nhà chiều dài 64m, chiều ngang 23m dùng làm TrườngPhật học, Thư viện … Tầng trên tôn trí đại tượng đức Bổn sư Thích Ca nhập Niết bàncao 12m, dài 52m Đây là một công trình Phật đài đáng tự hào của Phật giáo Bình

14 Hội khoa học lịch sử Bình Dương, (2008), “Bình Dương danh lam cổ tự”, trang 11

Dương, được khánh thành trọng thể vào ngày rằm tháng hai năm Canh Dần (tức làngày 30/3/2010 dương lịch) mừng 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Cùng với tốc độ phát triển của xã hội và quá trình đô thị hóa ở vùng đất Thủ DầuMột ngày càng cao, chùa Hội Khánh vẫn chiếm vị trí quan trọng và là nơi không thểthiếu trong cuộc sống sinh hoạt tâm linh hàng ngày của cư dân Thủ Dầu Một

1.3 KIẾN TRÚC, TRANG TRÍ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH

Chùa Hội Khánh từ khi thành lập cho đến nay đã trải qua bao thăng trầm của lịch

sử cũng như nhiều lần được các chủ trì của chùa trùng tu, tuy nhiên về cơ bản chùaHội Khánh vẫn giữ được kiến trúc ban đầu như những năm người Việt bắt đầu vàođịnh cư tại vùng đất này Sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc (chủ yếu là Khmer vàngười Hoa) tạo nên sự phong phú và đa dạng trong nền kiến trúc và trang trí cùa cácngôi chùa ở Nam Bộ Một nét đặc trưng và mang màu sắc riêng của chùa Hội Khánh

đó là giá trị phong phú về mặt lịch sử văn hóa, nghệ thuật kiến trúc và những di tích,

cổ vật hàng mấy trăm năm vẫn được lưu giữ ở chùa cho đến ngày nay

 Kiến trúc chùa Hội Khánh

Theo con đường mang tên “chùa Hội Khánh” để đến với chùa hình ảnh đầu tiên

đặt vào mắt ta là cổng tam quan uy nghi cổ kính “Cổng tam quan chùa Hội Khánh được xây dựng năm 1784 Năm 1908, được sự cúng dường của phật tử Diệu Chiếu; Hòa thượng Từ Văn tái tạo lại 1936, hòa thượng Ấn Bửu và hòa thượng Thiện Hương cùng bổn đạo đại trùng tu Năm 2004 Uỷ ban nhân dân Tỉnh cấp kinh phí cho sở văn hóa thông tin tỉnh Bình Dương và chùa trùng tu toàn bộ cổng và hàng rào trước chùa” 15 Hiện nay, cửa chính cổng tam quan của chùa không mở và được dùng làm

bức bình phong, lối kiến trúc mang đậm nét của phong tục tập quán thể hiện sự kiêng

kỵ của chùa, bình phong dùng để che sự nhòm ngó của quỷ thần vào chánh điện vì chorằng quỷ thần thường đi theo đường thẳng Qua bức bình phong của chùa có thể nhậnđịnh rằng chùa được xây dựng phần nào ảnh hưởng từ lối kiến trúc của Trung Hoa

15 Bảng ghi trên cổng tam quan chùa Hội Khánh ngày nay.

(Cổng Tam quan chùa Hội Khánh ngày nay – Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Chùa Hội Khánh trong những ngày đầu xây dựng nhìn tổng thể dễ dàng nhậnthấy chùa mang một quần thể kiến trúc chùa và vườn chùa, do lúc này trong sân chùachưa có các tháp Tổ, qua đó thể hiện sự hòa nhập của Phật giáo vào thiên nhiên cũngnhư thể hiện sự gần gũi và thân quen của chùa đối với cư dân địa phương trên vùng đấtmới

Ngày nay, chung quanh của chùa là những ngôi tháp Tổ của các sư chủ trì củachùa đã viên tịch, đã làm thay đổi lối kiến trúc vườn chùa mà chỉ sót lại những cây dầuhàng trăm năm tuổi đứng sừng sững trước sân chùa làm tăng thêm vẻ cổ kính và khungcảnh u tịch ở nơi tu hành Phật pháp

Các ngôi chùa ở Bình Dương có lối kiến trúc mang đậm nét riêng biệt của vùngđất mới Chùa Hội Khánh – chùa được xây dựng theo kiểu 5 gian 2 chái kết hợp liềnnhau Nhìn vào ngôi chùa dễ nhận thấy một đặc điểm riêng khác biệt với chùa ở miềnBắc là mái chùa, thể hiện lối kiến trúc mang đậm nét địa phương, do vùng đất đa phần

là đồng bằng, ít có đồi núi chập chùng, do đó mái chùa thường không vút cao mà có xuhướng trải rộng Chùa Hội Khánh có bốn mái rộng, các góc mái không vút cong, ngườidân địa phương họ thường gọi là mái bánh ít Bên cạnh mái chùa thì để thích ứng vớithời tiết hai mùa mưa và nắng (mưa nhiều và lượng nước lớn, chứ không như ở miềnBắc là mưa rào và dai dẳng) nên ngói mũi hài của các ngôi chùa miền Bắc được thaybằng ngói âm dương (máng xối - thoát nước nhanh)

Mặc khác, sự giao lưu văn hóa, đã để lại cho chùa một nền kiến trúc có dấu ấnđặc biệt của Trung Hoa, như trên nóc chùa có những hình ảnh “Lưỡng long tranhchâu” và “Lưỡng long chầu nhật nguyệt” Ngoài ra nghệ thuật đắp nổi của chùa mangdấu ấn của bàn tay các nghệ nhân vùng Đàng Ngoài.

(Nghệ thuật đắp nổi trên nóc chùa Hội Khánh - Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Về cấu trúc, tính theo nóc mái thì cấu trúc mặt bằng của chùa có dạng chữ tam(=) và chùa gồm bốn gian nhà chính: Tiền điện - Chánh điện, Giảng đường, Đông lang

và Tây lang

Tiền điện - Chánh điện (ở dãy trước), Giảng đường (ở dãy giữa) được bố trí theokiểu “sắp đọi” nối liền nhau theo hình “trùng thềm điệp ốc”16, do ảnh hưởng bởi lốikiến trúc của người Hoa cho nên cấu trúc này rất phổ biến của đình chùa xứ ĐàngTrong Đông lang và Tây lang (dùng để làm tăng phòng hoặc nhà kho) được dựng haibên hông Giảng đường và cách nhau một khoảng sân nhỏ để lấy nước giếng trời phục

vụ sinh hoạt đồng thời để tạo sự thoáng mát và lấy ánh sáng vào bên trong chùa

Bên trong Chánh điện của chùa có kết cấu sường mái kiểu tứ tượng Các kèo củamái chùa tạo vuông góc với nhau và tỏa xuống thành tám ngăn có hình dạng bát quái,thể hiện vũ trụ và nhân sinh quan của phương Đông Chùa Hội Khánh được xây dựngtheo lối kiến trúc chùa cổ nên ở Chánh điện vẫn còn vách gỗ và ba bộ cửa bức bàn(cửa bằng gỗ có song) làm tăng thêm sự cổ kính và huyền bí cho ngôi chùa vì khôngphân biệt được đâu là cửa chính đâu là cửa phụ Đây là gian thờ chính nên thiết kế lấy

16 Giảng đường là ngôi nhà trổ đòn giông dọc đặt thẳng góc với cụm kiến trúc Tiền điện và Chánh điện

ánh sáng vào cũng tạo nên sự bí ẩn và linh thiêng cho ngôi chùa Ánh sáng được đưavào chùa đa phần là ánh sáng khúc xạ và phản quang để làm nổi rõ các pho tượng làmbằng gỗ mít sơn son thếp vàng tạo sự trang nghiêm và kính trọng Giảng đường có cácchấn song gỗ thoát mát Toàn bộ kiến trúc của Tiền điện - Chánh điện và giảng đường

gồ 92 cột gỗ quý

Nghệ thuật trang trí, điêu khắc chùa Hội Khánh

Nghệ thuật trang trí, điêu khắc của chùa được lưu giữ qua các thế hệ và thể hiệnqua các pho tượng, phù điêu, câu đối, các bao lam bàn thờ, tứ linh rất công phu vàsắc sảo đặt trong chánh điện làm tăng giá trị kiến trúc cổ kính của ngôi chùa

Các pho tượng trong Chánh điện của chùa được làm bằng gỗ mít và sơn son thếpvàng đạt giá trị cao về nghệ thuật và điêu khắc như bộ tượng: Thập bát La Hán, TamTôn, thập điện Diêm Vương, Ngũ Hiền, Hộ Pháp Được thực hiện bởi bàn tay của cácnghệ nhân ở Thủ Dầu Một vào cuối thế kỷ XIX (trong đó phải kể đến các thợ như ThợPhèn, Đường, Trương Văn Can, Nguyễn Văn Ba, Nguyễn Văn Xù, Sáu Hồng, ChínhTrí )17 Với sự phát triển của nghệ thuật điêu khắc gỗ, các nghệ nhân ở Thủ Dầu Một

đã có những đóng góp quan trọng trong việc trùng tu và tạo nên những bộ tượng thờbằng gỗ trong chùa Hội Khánh Những bộ tượng được điêu khắc tinh xảo thể hiện tưthế trang nghiêm và khuôn mặt hiền từ trên bàn thờ thể hiện sự hài hòa giữa Phật phápvới nền văn hóa bản địa Mặc khác, sự phát triển của loại hình nghệ thuật điêu khắc,vào năm 1885 dưới thời trụ trì của Hòa thượng Ấn Long, chùa còn cho khắc bộ mộcbản kinh Tam Bảo (ngày nay vẫn được lưu giữ ở chùa), đây là bộ mộc bản in Kinh rađời sớm nhất tại vùng đất Thủ Dầu Một

Ngoài những bức tượng độc đáo, góp phần làm tăng thêm nét trang nghiêm, vàrực rỡ cho ngôi Chánh điện, chùa Hội Khánh còn có bộ Bao Lam Thập bát La Hánđược tạo vào năm Tân Dậu (1921) dưới thời chủ trì của Hòa thượng Từ Văn, bằngnhững đường nét và các hoa văn trang trí khác nhau mang đặc thù riêng của điêu khắc

gỗ vùng đất Nam Bộ (chùa núi Châu Thới cùng là ngôi chùa xây dựng vào những nămđầu khi người Việt bắt đầu định cư nhưng tượng thờ các vị La Hán của chùa làm bằngđất nung) Cùng với đó là những bao lam được các nghệ nhân cấu tạo theo khuôn đố

và cắt ráp thẳng góc thể hiện sự khéo léo của thủ pháp chạm khắc, đặc biệt là bức phù

17 Tư liệu phỏng vấn sâu Thượng tọa Thích Huệ Thông, Trụ trì chùa Hội Khánh, Phó Ban Trị sự Tỉnh hội Phật

giáo tỉnh Bình Dương, ngày 11/3/2015, người thực hiện: Nguyễn Hồng Thương

điêu “Tứ thời” ốp vào hai cột trước chánh điện thể hiện rõ nghệ thuật điêu khắc lúcbấy giờ

Hơn nữa, nghệ thuật điêu khắc trong chùa còn được trang trí với những câu đốithể hiện giá trị văn hóa, văn chương mang đậm nội dung Nho học, thấm nhuần Phậtpháp và giáo dục tâm linh con người, như ở trong chánh điện của chùa có câu liễn đốibằng chữ Hán tạm dịch là:

Nhược thực nhược hư trúc ảnh tảo giai trần bất động Thị không thị sắc nguyệt xuyên hải để thủy vô ngân (Như thực hư hư, bóng trúc quét thềm, bụi trần chẳng động

Là không là sắc, ánh trăng xoáy biển, nước biển không nhồi) 18

Ngoài ra, ở ngoài Tiền điện của chùa có bài thơ cảm tác “Hội Khánh tự hữu cảmthi”19 Miêu tả về phong cảnh của chùa nói riêng và ở nơi tu hành nói chung mang giátrị cao về Phật học và văn chương Đặc biệt chùa Hội Khánh còn lưu lại cặp liễn đốicủa cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh chủ tịch Hồ Chí Minh (câu đối này đã được cụ tặngchùa Kiêm Liên ở Cai Lậy) khi cụ lưu lại ở đây, Cụ tặng cho chùa Hội Khánh năm

1922 Với lối kiến trúc nghệ thuật độc đáo chùa Hội Khánh được người Pháp chọn làm

mô hình để đưa sang Pháp trong cuộc triển lãm hội chợ tại Marseille năm 1920, cùngvới những bộ tượng La Hán, Thập Điện của chùa và đình Bà Lụa cũng được đưa sangtriển lãm

Như vậy, chùa Hội Khánh là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo đượcxếp vào hàng cổ tự, chùa không chỉ là công trình được làm bằng gỗ lớn nhất tỉnh BìnhDương mà còn là một công trình mỹ thuật Phật giáo của cả miền Đông Nam Bộ, đồngthời là một di tích lịch sử đối với địa phương và cả quốc gia Nghệ thuật trang trí điêukhắc mang dấu ấn đặc sắc của nhóm thợ kỳ cựu của vùng đất Thủ Dầu Một được thểhiện qua các bức tượng, phù điêu Trải qua bao thăng trầm và biến đổi của lịch sửnhưng đến ngày nay chùa đã qua nhiều lần trùng tu, nhưng vẫn còn giữ hầu như

nguyên vẹn nét kiến trúc cổ xưa của mình “Chùa Hội Khánh Bình Dương đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và bằng công nhận di tích ngày 29/4/1993 của Bộ trưởng văn hóa - thông tin nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam” 20

18 Theo bản dịch của Nguyễn Quảng Tuân, Huỳnh Lứa, (1994) “Những ngôi chùa Nam Bộ”, Nxb Tp HCM,

trang 77

19 Viết bằng chữ Hán, hiện nay vẫn được treo trong Tiền điện của chùa Hội Khánh.

20 Bằng công nhận hiện đặt trong giảng đường của chùa Hội Khánh

1.4 THỜ TỰ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH

Theo con đường Nam tiến của chúa Nguyễn, người Việt bắt đầu vào khai phávùng đất mới thì lúc này ở đây đã có tín ngưỡng bản địa cũng như Phật giáo của ngườiKhmer cho nên đã có sự ảnh hưởng trong các cách bài trí tượng thờ mang dấu ấn riêngcủa vùng đất mới này Chùa Hội Khánh là ngôi chùa cổ xây dựng từ những năm đầukhi khai phá vùng đất mới cho nên cũng ảnh hưởng và mang sắc thái của sự giao thoavăn hóa của người Khmer và người Hoa trong cách bài trí tượng thờ

Đặc biệt hệ thống thờ tự của chùa Hội Khánh là sự kết hợp nhiều hệ phái, sự kếthợp giữa Thiền tông và Tịnh độ tông, được thể hiện qua cách bài trí các tượng thờtrong chùa

Ngày nay, hệ thống tượng thờ và cách bài trí của chùa Hội Khánh vẫn còn giữphong cách kế thừa (vẫn giữ nguyên hệ thống thờ tự cổ) với bàn thờ Chánh điện cógian thờ riêng, và mỗi bàn thờ thì thờ một vị riêng biệt Gian Chánh điện của chùa lànơi tập trung cho việc thờ cúng, các tượng Phật được thờ ở trong ngôi Chánh điện của

chùa rất nhiều “Trong ngôi chùa Phật giáo, tượng có một chức năng nhất định và đứng ở vị trí nhất định”21 Nhìn tổng thể trong Chánh điện ta nhận thấy hệ thống tượngthờ như sau: bệ cao nhất là bàn Di Đà nơi đặt thờ bộ tượng Tam Tôn gồm Di Đà ởgiữa, Quan Âm và Đại Thế Chí Bồ Tát hai bên; tầng dưới là tượng Đản Sinh, hai bênđiện thờ là hai vị Thiện và Ác; kế là bàn Tam Bảo dùng đặt bộ sám bài22 – bộ tượngđặc biệt được thờ ở Nam Bộ, thờ bộ tượng 5 vị gồm Phật và bốn vị Bồ Tát dạng ngồi

trên mình thú (Thích Ca, Quan Âm, Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền) “Hình tượng 5 vị dưới dạng thượng kỳ thú là hình ảnh thể hiện tình trạng đang hoằng hóa, đang thị hiện nhập thế vào đời Chính tư tưởng phóng khoáng, óc thực tế và ước muốn đưa giáo lý Phật giáo đi vào cuộc sống của cư dân Việt Nam Bộ đã dần hình thành cơ cấu,

hệ thống bộ tượng nói trên” 23 Trong Chánh điện của chùa Hội Khánh ta có thể nhận

thấy sự khác biệt so với các ngôi chùa miền Bắc, vị Hộ pháp của chùa Hội Khánhđược đặt thờ trên một bàn riêng đối diện với chánh điện, ở giữa hai cửa ra vào chánhđiện Ở miền Bắc, vị Hộ pháp cũng là hai vị Thiện và Ác đặt ở dưới đất và không cóbàn

21 Trần Hồng Liên, (2000), “Đạo Phật trong cộng đồng người Việt Nam Bộ - Việt Nam, từ thế kỷ XVII đến năm

(Bàn thờ trong Chánh điện chùa Hội Khánh - Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Dọc hai bên hành lang của Chánh điện được thờ thập bát La Hán và thập điệnDiêm Vương Theo chiều ngang ngôi Chánh điện và nhìn từ ngoài vào thì góc bênphải được thờ Già Lam (Quan Công) bên trái thờ Phật quan âm Do ảnh hưởng của tínngưỡng Phật giáo của người Hoa nên Chánh điện và nhà Tổ thiết kế cùng một gian, vàtheo dạng “Tiền Phật hậu Tổ” – nét đặc trưng riêng của ngôi chùa Nam Bộ (phía trướcthờ Phật, phía sau thờ Tổ) Hậu Tổ thờ các long vị của các vị Tổ khai sơn và các đờichủ trì của chùa Ngoài ra chùa Hội Khánh còn thờ các vị Bồ Tát và các vị thần mangdấu ấn văn hóa dân gian như Long Vương, Thần Nông, Ngũ Hành

(Bàn thờ Tổ chùa Hội Khánh - Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Ở chùa Hội Khánh cũng thờ cụ Nguyễn Sinh Sắc - thân sinh của chủ tịch Hồ ChíMinh và cùng một số vị anh hùng có công với địa phương và quê hương dân tộc (ởGiảng đường), điều đó thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của cư dân địa

phương, để mỗi lần họ đến với chùa, đến với nơi yên tịnh, tu tâm cũng là dịp để họtưởng nhớ về những vị anh hùng của dân tộc đã hy sinh để có cuộc sống như hôm nay.Như vậy, cách tôn trí – thờ phụng của chùa Hội Khánh tuy thay đổi cùng sự pháttriển của xã hội và tốc độ đô thị hóa của Thủ Dầu Một nhưng chùa vẫn giữ được nétnguyên thủy về các hệ thống tượng thờ cũng như cách bài trí theo dạng “Tiền Phật hậuTổ” – một nét đặc trưng của vùng đất Nam Bộ nói chung Cách thờ phụng có sự kếthừa của các ngôi chùa miền Bắc và miền Trung và sự giao thoa văn hóa Phật giáo củangười Khmer và người Hoa trong bài trí tượng thờ ở chùa Hội Khánh

 Tiểu kết chương 1

Theo dòng thời gian của lịch sử dân tộc, Phật giáo có mặt Nam Bộ vào nhữngnăm đầu của thế kỷ XVII theo nhiều hướng khác nhau, nhưng cơ bản giai đoạn đầu làtheo con đường Nam tiến của chúa Nguyễn vào khai phá vùng đất mới và hướng thứhai là do sự di dân của người Hoa trong những năm loạn lạc đã đến đây an cư lậpnghiệp cùng văn hóa bản địa đã hình thành nên nền Phật giáo mang màu sắc riêng củaNam Bộ

Bình Dương nằm trong vòng xoáy chung của lịch sử dân tộc vì thế Phật giáo thật

sự phát triển và đóng vai trò quan trọng ở vùng đất này khi các chùa cổ bắt đầu ra đờiphục vụ nhu cầu tâm linh cầu bình an trong chiến tranh loạn lạc và cầu siêu cho ngườichết cho người dân địa phương, trong đó không thể không nhắc đến chùa Hội Khánh.Chùa Hội Khánh từ khi thành lập (1741) đến nay đã trải qua 10 vị trụ trì (9 vị đã viêntịch) trong đó các vị chủ trì không chỉ nổi tiếng trong địa phương mà còn ảnh hưởnglớn đến Phật giáo của cả Nam Bộ đặc biệt là Hòa thượng Từ Văn

Hiện nay, chùa Hội Khánh, Thủ Dầu Một, Bình Dương là một trong những ngôi

cổ tự còn giữ lại gần như nguyên vẹn kiến trúc ban đầu của nó mặc dù đã trải quanhiều lần xây dựng trùng tu lại Với giá trị về lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và văn hóalâu đời nên chùa Hội Khánh được nhà nước công nhận là di tích quốc gia năm 1993

Hệ thống chùa Nam Bộ nói chung và chùa Hội Khánh nói riêng có những nétkiến trúc và cách thờ tự khác với những ngôi chùa ở Bắc và Trung Bộ, tuy có những

kế thừa nhưng cũng có những nét mang đậm đặc trưng của vùng đất mới Đặc biệtchùa Hội Khánh là ngôi chùa có công trình gỗ lớn nhất Bình Dương hiện nay cùng vớicác tượng thờ được điêu khắc tinh xảo của các nghệ nhân kỳ cựu của xứ Thủ Dầu Mộtxưa

CHƯƠNG 2 VAI TRÒ CỦA CHÙA HỘI KHÁNH TRONG LỊCH SỬ ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG 2.1 CHÙA HỘI KHÁNH – NƠI QUY TỤ CÁC NHÂN SĨ YÊU NƯỚC ĐẦU THẾ

KỶ XX VÀ SỰ RA ĐỜI HỘI DANH DỰ

 Khái quát Phật giáo Thủ Dầu Một dưới sự cai trị thực dân Pháp.

Sau khi chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, thực dân Pháp nhanh chống xâydựng bộ máy cai trị của mình Năm 1862, Bình Dương dưới ách thống trị của thực dânPháp đã đặt người dân cũng như văn hóa Phật giáo Thủ Dầu Một dưới sự kiểm soátchặt chẽ của chính quyền thuộc địa

Lúc bấy giờ hoạt động của các tăng sĩ Phật giáo Thủ Dầu Một cũng phân thànhtheo hai xu hướng chính Xu hướng thứ nhất, các tăng sĩ không muốn tham gia chínhtrị, chỉ tập trung vào việc tu hành Điều này dễ hiểu, vì người sáng lập đạo Phật –Thích Ca Mâu Ni xuất thân từ hoàng gia nên hiểu rõ sự phức tạp của hoạt động chínhtrị, nên trong giáo lý của Phật giáo đã chủ trương không cho Phật tử của mình tham gia

chính trị Tuy nhiên, “sinh mệnh của Phật giáo đi liền với vận mệnh của dân tộc Dân tộc bị nô lệ thì Phật giáo cũng không thể nằm ngoài” 24 , từ đó xuất hiện xu hướng thứ

hai: một số tăng sĩ muốn tham gia chính trị Tuy nhiên, họ luôn bị thực dân Pháp chú ýtới và kiểm soát chặt chẽ nên việc hoạt động cách mạng trong những năm đầu thế kỷ

XX của các tăng sĩ Phật giáo Thủ Dầu Một gặp rất nhiều khó khăn

Mặc khác, trong giai đoạn này Phật giáo đã dần dần đi vào đời sống tâm linh vàđóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với cư dân Thủ Dầu Một25 Do trong thờichiến tranh loạn lạc cũng như sự bất lực của triều đình đã đưa đất nước rơi vào áchthống trị của thực dân Pháp mà chưa có một tổ chức nào tập hợp quần chúng nhân dân

để đứng lên đấu tranh cho nên người dân đã tìm đến các ngôi chùa với mục đích lánhnạn, cầu bình an cho gia đình và cầu siêu cho những người đã mất Đặc biệt, giới tăng

sĩ Phật giáo Thủ Dầu Một đã biết cách hòa hợp với những nhu cầu trong đời sống củangười dân như sự tự do trong thờ phụng và tín ngưỡng dân gian, ngoài thờ Phật thì

24 Nguyễn Quốc Tuấn, (2012), “Đặc điểm và vai trò của Phật giáo Việt Nam thế kỷ XX”, Nxb từ điển Bách

Khoa, trang 53

25 Điều này được minh chứng bằng sự ra đời của các ngôi chùa “Chỉ tính 20 năm kể từ khi thực dân Pháp lập

ách cai trị, tại Thủ Dầu Một đã có đến 10 ngôi chùa lần lượt ra đời” theo Địa chí Bình Dương (tập 4), Sđd trang

80.

người dân tôn sùng và tin tưởng cái gì thì họ thờ cái đó, được thể hiện qua “hầu hết các ngôi chùa đều có thờ Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, ông Thiện, ông Ác, Thần Già Lam (Quan Công) Ngoài ra các chùa còn lập miếu trong các khuôn viên chùa để thờ các vị Thánh mà dân địa phương tôn sùng” 26 Từ đó chùa dễ dàng thích nghi cũng

như ngày càng gần gũi với cuộc sống của người dân địa phương, ngoài ý nghĩa về mặttâm linh giúp đỡ tinh thần cho người dân thì sự gần gũi ấy còn nhằm tuyên truyền tưtưởng yêu nước để chống thực dân Pháp

Như vậy, dưới sự cai trị của thực dân Pháp, đã kìm hãm mọi hoạt động sinh hoạtcủa cư dân Thủ Dầu Một đặc biệt là sự phát triển của Phật giáo địa phương Như mộtquy luật của sự tồn tại, có áp bức thì có đấu tranh nên cư dân nơi đây cũng đã nổi dậychống lại sự kìm kẹp của thực dân Pháp Với tinh thần “Phật Pháp đồng hành cùng dântộc”, bất chấp sự nguy hiểm, khó khăn, các tăng sĩ Phật giáo Thủ Dầu Một cũng đã hòachung với không khí đó Đặc biệt, vào năm 1885 phong trào của tăng, ni Phật giáo ThủDầu Một bắt đầu có tổ chức27 và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệpđấu tranh chống thực dân Pháp, giải phóng dân tộc

Chùa Hội Khánh - nơi quy tụ các nhân sĩ yêu nước và sự ra đời Hội Danh Dự

Vào những năm cuối thế kỷ XIX chùa Hội Khánh trở thành trung tâm Phật giáoThủ Dầu Một lúc bấy giờ và chi phối mọi hoạt động, sinh hoạt của Phật tử ở Thủ DầuMột Chùa Hội Khánh dưới sự trụ trì của Hòa thượng Ấn Long (trụ trì từ năm 1884 -1906) là một vị thiền sư đa thông kinh luật Với tâm nguyện trong những thời gian trụtrì tại chùa là đào tạo thế hệ đệ tử tài đức và giảng dạy giáo lý của Phật, từ năm 1885,tại chùa Hội Khánh, Hòa thượng Ấn Long cho ra đời bộ kinh Tam Bảo, gồm có cácloại kinh Phật như: Di Đà, Địa Tạng, Hồng Danh, Phổ Môn, Pháp Hoa, Vu Lan, BátDương, Lăng Nghiêm28 Đây là bộ kinh Phật được ra đời sớm nhất, được in tại chùaHội Khánh, nhằm đáp ứng nhu cầu học hỏi Phật pháp, nghiên cứu và tụng niệm củacác chư tăng, ni Phật tử Sự ra đời của các bộ kinh đã tạo điều kiện thuận lợi cho việctruyền bá Phật giáo rộng rãi hơn nữa trong các tầng lớp nhân dân không chỉ ở BìnhDương mà cả vùng Nam Bộ

Tuy nhiên, năm 1906, Hòa thượng Ấn Long viên tịch, đệ tử của Ngài là Hòa

26 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 246

27 Với sự ra đời của pháp khí Đại hồng chung (1883), dưới sự trụ trì của Hòa thượng Chương Đắc và bộ khắc gỗ kinh Tam Bảo (1885) do Hòa thượng Ấn Long khắc tại chùa Hội Khánh.

28 Các bộ kinh này hiện nay vẫn còn lưu giữ tại chùa Hội Khánh.

thượng Từ Văn – bậc danh tăng nổi tiếng nhất vùng thời bấy giờ Do đức độ và tài trícủa mình Hòa thượng được các danh tăng trong vùng kính nể và đồng ý cùng với cácđồng môn trong chùa Hội Khánh cung thỉnh Ngài làm trụ trì (từ năm 1906 đến năm

1931) kế tục sự nghiệp Phật pháp của Hòa thượng Ấn Long “Đến năm 1906 từ khi Hòa thượng Từ Văn làm chủ trì thì Phật giáo Thủ Dầu Một nói chung, chùa Hội Khánh nói riêng có khởi sắc, mối liên hệ với các bậc cao tăng ngoài tỉnh có gắn bó hơn” 29

Trong những ngày đầu phong trào chấn hưng Phật giáo30, tại chùa Hội Khánh,dưới sự trụ trì của Hòa thượng Từ Văn, các lớp học về giáo lý Phật giáo cũng như cáckhóa luật được mở ra tại đây Từ các lớp học này, Hòa thượng Từ Văn đã mang lại chogiới tăng sĩ Thủ Dầu Một một luồng tư tưởng mới trong công cuộc xây dựng, pháttriển giáo hội luôn đi đôi với ý thức dân tộc, vận mệnh quốc gia Qua đó góp phầnkhông nhỏ trong công cuộc xây dựng nền Phật giáo Thủ Dầu Một thời kỳ chấn hưng.Hòa thượng Từ Văn còn được người Pháp rất kính nể với đức độ và tài trí củaNgài Đức trí của Hòa thượng Từ Văn có được nhờ ảnh hưởng từ gia thế xuất thân vàtheo học những bậc thầy tài giỏi Hòa thượng Từ Văn sinh trưởng trong gia đình sùngkính Phật pháp Cả thân phụ và thân mẫu của Ngài đều là người quy y Tam Bảo31 Chonên từ nhỏ mọi sinh hoạt đều bị ảnh hưởng bởi Phật giáo và Ngài sớm giác ngộ đượcchân lý Phật giáo, cho nên năm 11 tuổi (1887), Ngài chính thức xuất gia tại chùa HộiKhánh và bái lạy vị thầy bổn sư là Hòa thượng Ấn Long Mặc dù xuất gia khi còn nhỏnhưng với trí thông minh của mình, sau 5 năm học đạo, Hòa thượng Từ Văn đã thôngthuộc được nhiều Kinh luật, Luận và được Hòa thượng Ấn Long giới thiệu đi học đạo

với các bậc danh tăng nổi tiếng thời bấy giờ tại Gia Định “Hòa thượng Từ Văn tham

dự nhiều khóa học tại chùa Sùng Đức hạt Chợ Lớn – Gia Định và người theo học nhiều vị cao tăng nổi danh bấy giờ” 32

Hòa thượng Từ Văn với sự tài giỏi của mình đã có sự ảnh hưởng lớn đến toànPhật giáo Nam Bộ Vì vậy, dựa vào uy tín của Hòa thượng Từ Văn, năm 1920 nhà cầmquyền Pháp mời Ngài sang Pháp tại thành phố Marseille làm chủ lễ cầu siêu cho línhngười Việt tử trận Qua chuyến đi này, nhà cầm quyền Pháp tặng cho Ngài danh hiệu

29 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 249

30 Dưới sự cai trị của thực dân Pháp, Thiên Chúa giáo luôn bành trướng các tôn giáo khác và chủ trương độc tôn tôn giáo cho nên Phật giáo muốn tồn tại buộc phải đấu tranh, công cuộc đấu tranh từ tư tưởng triết học đến các mặt trận xã hội gọi là phong trào chấn hưng Phật giáo.

31 Quy y tam bảo tức là trở về (quy) dựa vào (y) Phật, Pháp, Tăng (tam bảo)

32 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 237-238

“Tăng thống Phật giáo Nam Kỳ” Từ đây, với với danh hiệu Tăng thống Phật giáo,Hòa thượng Từ Văn đóng vai trò quan trọng và chi phối mọi hoạt động của Phật giáo

Nam Bộ “Các nhà chức trách cũng như tăng sĩ tín đồ đều gọi Hòa thượng là Hòa thượng cả” 33 (tức là vị điều hành mọi Phật sự).

(Chân dung thờ của Hòa thượng Từ Văn – Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Như vậy, tại ngôi chùa Hội Khánh với sự kiện đúc thành công Đại hồng chung(năm 1883) và bộ kinh khắc gỗ Tam Bảo (năm 1885) đã trở thành trung tâm Phật giáocủa Thủ Dầu Một, và đặc biệt dưới sự trụ trì của Hòa thượng Từ Văn, chùa Hội Khánhđược nhiều giới tăng sĩ không những trong tỉnh mà còn cả vùng Nam Bộ biết đến vàquan tâm hơn hoạt động Phật giáo Thủ Dầu Một, điều này thể hiện qua sự gắn bó vàmối quan hệ qua lại của Hòa thượng Từ Văn với các cao tăng của các ngôi chùa vùnglân cận34 Chùa Hội Khánh dưới sự trụ trì của Hòa thượng Từ Văn – một danh tăngđược chính quyền Pháp rất kính nể, đã trở thành nơi che chở cho các nhà yêu nướchoạt động kháng chiến chống thực dân Pháp Qua đó cho thấy một tinh thần Phật phápluôn gắn liền và đi đôi với vận mệnh quốc gia dân tộc mà Hòa thượng Từ Văn đã xâydựng

33 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 240

34 Hiện nay tên tuổi và bút tích của Hòa thượng Từ Văn còn lưu lại ở nhiều ngôi chùa Sài Gòn – Gia Định và

miền Tây Nam Bộ Theo chú thích sách Sơ thảo Phật giáo Bình Dương trang 251

Một khía cạnh khác, vào những năm đầu của thế kỷ XX phong trào chống Pháp ởThủ Dầu Một ngày càng lan rộng, nhiều tổ chức phong trào kháng chiến có sự tham

gia của Phật giáo như “tổ chức Thiên Địa hội mở đầu năm 1914 do Nguyễn Hữu Trí

và Phan Xích Long lãnh đạo, họ là những người có thiện cảm với Phật giáo do đó tổ chức hội rất được sự hưởng ứng của giới Phật giáo ở Thủ Dầu Một trong đó có Hòa thượng Như Mầu chùa Đức Long ở An Điền, Bến Cát, Hòa thượng Pháp Hỷ chùa Thiên Ân và nhiều vị Hòa thượng khác”35 Bên cạnh Thiên Địa hội còn có các hội nhưhội kín Nguyễn An Ninh, Hội Ái Hữu… Ảnh hưởng chung từ các phong trào và tổchức đó năm 1923 tại chùa Hội Khánh, Hòa thượng Từ Văn cùng nhà yêu nước PhanĐình Viện, và phó bảng Nguyễn Sinh Sắc cùng lập ra Hội Danh Dự36

Nguyên nhân Hội Danh Dự được thành lập tại chùa Hội Khánh Thứ nhất là do

mối quan hệ giữa Nho giáo và Phật giáo ở Thủ Dầu Một nói chung không có sự mâuthuẫn hay chia rẽ nhau, mà còn gắn bó chặt chẽ với nhau trong suốt chiều dài của lịch

sử, nhất là giai đoạn đầu thế kỷ XX khi văn hóa phương Tây chiếm vị trí đỉnh cao thìmối quan hệ ấy càng được hiện rõ Tu viện chùa Hội Khánh là nơi để thể hiện mốiquan hệ gần gũi gắn bó ấy, họ cùng nhau trao đổi về đạo và đời và cùng hướng đến

mục tiêu chung là chống thực dân Pháp Thứ hai, do uy tín và tài đức của Hòa thượng

Từ Văn ở chùa Hội Khánh đã quy tụ được những tư tưởng yêu nước về đây và đây làthành tố quan trọng cho sự ra đời Hội Danh Dự Trong đó có nhà yêu nước phó bảngNguyễn Sinh Sắc37 là người có thiện cảm với Phật giáo Cụ đến chùa Hội Khánh năm

1923.“Cụ Sắc tìm đến chùa Hội Khánh do thời gia cư trú ở vùng miền Tây Nam Bộ đã được biết về uy danh, tài đức của Hòa thượng Từ Văn Hòa thượng Từ Văn từng làm pháp sư, chủ kỳ ở các trường hạ ở vùng miền Tây từ năm 1913” 38 Tại đây, cụ gặpngười bạn của mình là Tú Cúc Phan Đình Viện, người quê Hà Tĩnh, tham gia phongtrào Duy Tân (1906 – 1908), bị Pháp truy nã và cụ vào Nam ẩn nấu tại chùa HộiKhánh năm 1922

Cụ Sắc đã đến với miền Nam như một cơ duyên và dừng chân tại rất nhiều ngôichùa, nhưng cụ không lập Hội Cụ chỉ làm công việc thường làm như dạy học, bócthuốc trị bệnh…, nhưng khi bắt gặp tinh thần yêu nước của nhà Phật học Từ Văn thì

35 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 253

36 Hội Danh Dự yêu nước hay Hội Danh Giá là tên gọi khác Hội Danh Dự

37 “Cụ Sắc là một tín đồ Phật giáo với Pháp Danh Nhật Sắc –Thiện Thành là đệ tử của Hòa thượng Hồng Đại –

Bửu Phước” Tư liệu phỏng vấn sâu Thượng tọa Thích Huệ Thông, Trụ trì chùa Hội Khánh, Phó Ban Trị sự Tỉnh

hội Phật giáo tỉnh Bình Dương, ngày 13/2/2015, người thực hiện: Nguyễn Hồng Thương.

38 Thích Huệ Thông, Sơ thảo Phật giáo Bình Dương, Sđd, trang 258

cụ quyết định cùng Hòa thượng Từ Văn và nhà yêu nước Tú Cúc Phan Đình Viện lậpHội Vì chỉ có Hòa Thượng Từ Văn mới đủ quyền lực để bảo vệ, che chở cho các nhàyêu nước khỏi sự truy đuổi của thực dân Pháp39 Mặc khác, cụ Sắc cũng nhận thấy mộttinh thần yêu nước nồng nàn của Phật tử nói riêng và người dân Thủ Dầu Một nóichung

Hội ra đời mang lại cho người dân một sức sống mới trong phong trào đấu tranh

chống thực dân Pháp “Từ nhóm nòng cốt ban đầu ở chùa Hội Khánh, dần dần tổ chức Hội Danh Dự hình thành thêm ở các làng trong quận Châu Thành với khoảng vài chục hội viên thuộc nhiều giới khác nhau: tu sĩ, thầy thuốc, thầy đồ, thầy địa lý, nông dân… Thông qua hoạt động từ thiện (xem mạch, bóc thuốc, trừ bệnh, xem đại lý…), những người sáng lập hội đã khéo léo truyền bá tư tưởng yêu nước, khơi dạy tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm, giảng dạy giáo lý nhân nghĩa cho quần chúng nhân dân” 40 Hoạt động của cụ Sắc tại chùa Hội Khánh là hốt thuốc trị bệnh cho người dân

địa phương, dạy chữ nho và xem địa lý41… Mục đích cuối cùng mà Hội hướng đến làtruyền bá tư tưởng yêu nước và gắn kết đại đoàn kết giữa đạo và hoạt động xã hội Từnhững nhu cầu hằng ngày của người dân như trị bệnh, dạy học… Từ đó Hội đã đi vàolòng người dân địa phương như sự tất yếu, đã ảnh hưởng lớn tới tinh đời sống tinhthần của người dân địa phương; đồng thời làm cho chính quyền thân Pháp ở địaphương hết sức lo ngại với những tư tưởng mà hội chủ trương tuyên truyền cho ngườidân Tuy nhiên hội hoạt động tại chùa Hội Khánh không lâu thì bị thực dân Pháp pháthiện và bắt giam các hội viên nòng cốt và ngăn cấm một số hoạt động tại chùa Từ đóhội Danh Dự buộc phải giải tán vào năm 1926 Sau đó cụ Nguyễn Sinh Sắc cũng dờichùa Hội Khánh về Cao Lãnh (1928) và tham gia những hoạt động yêu nước cho đếnhết cuộc đời

39 “Thực dân Pháp kính nể và tăng danh hiệu Tăng thống Nam Kỳ năm 1920 Một nhà sư đi Tây mà yêu nước”

Tư liệu phỏng vấn sâu Thượng tọa Thích Huệ Thông, Trụ trì chùa Hội Khánh, Phó Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo

tỉnh Bình Dương, ngày 13/2/2015, người thực hiện: Nguyễn Hồng Thương.

40 UBND tỉnh Bình Dương (2010), Địa chí Bình Dương (Tập 2) Nxb chính trị quốc gia, trang 99

41 Hiện nay bảo tàng Bình Dương còn lưu giữ quyển sách xem địa lý và la bàn của cụ Nguyễn Sinh Sắc

(Tổ hợp Hội Danh Dự trưng bày bảo tàng Bình Dương - Ảnh: Nguyễn Hồng Thương)

Hội Danh Dự tuy hoạt động trong thời gian ngắn ngủi (1923 – 1926) tại chùa HộiKhánh nhưng những hoạt động thiết thực ấy đã để lại cho người dân địa phương mộtdấu ấn không phai trong phong trào yêu nước ở Thủ Dầu Một, Bình Dương Từ đâychùa Hội Khánh trở thành nơi đào tạo nhiều lớp thanh niên thế hệ sau hăng hái thamgia kháng chiến cứu quốc

Như vậy, từ những ảnh hưởng uy tín của Hòa thượng Từ Văn đã làm cho hoạtđộng của Phật giáo Thủ Dầu Một nói chung và chùa Hội Khánh nói riêng có sự khởisắc và tạo một tiền đề thuận lợi cho sự phát triển giữa đạo Pháp và các vấn đề xã hội.Chùa Hội Khánh điểm quy tụ lý tưởng cho các tư tưởng yêu nước và được che chở bởivai trò của Hòa thượng Từ Văn lúc bấy giờ và hội Danh Dự từ đó được thành lập, tuythời gian tồn tại ngắn ngủi nhưng những việc làm thiết thực mà hội đã làm cho ngườidân đã làm cho phong yêu nước chống thực dân Pháp có bước tiến mới với sự nhậnthức mới mà Hội đã truyền cho người dân

2.2 CHÙA HỘI KHÁNH – “TRỤ SỞ PHẬT GIÁO CỨU QUỐC”

Tại ngôi chùa Hội Khánh, sau khi bị thực dân Pháp phát hiện và tìm cách giải tánhội, cuối cùng hội Danh Dự chính thức tan rã vào năm 1926 Nhưng về sau ngôi chùa

vẫn có vị trí và vai trò hết sức quan trọng trong các hoạt động yêu nước của các Phật

tử cũng như hoạt động của các nhà sĩ phu yêu nước Đặc biệt chùa Hội Khánh là nơihội họp, trao đổi cũng như ẩn nấu của các chiến sĩ cách mạng trong các giai đoạn tiếptheo của các cuộc kháng chiến chống Pháp

Tuy nhiên những năm sau đó, mọi hoạt động của các Phật tử của chùa Hội Khánhnói riêng và tăng sĩ Phật giáo Thủ Dầu Một nói chung đều bị thực dân Pháp kiểm soátchặt chẽ và hạn chế mọi hoạt động liên quan đến chính trị thông qua các điều luật mà

chúng đặt ra (xem Phụ lục 1) Sự kiểm soát đó càng chặt chẽ hơn sau khi phát hiện hoạt động của “Hòa thượng Từ Tâm (hội viên hội Danh Dự) – trưởng tử của Hòa thượng Từ Văn chùa Hội Khánh đã cùng một số thân hào, nhân sĩ trong tỉnh tổ chức họp bàn việc chống Pháp tại chùa Bình Long vào ngày 14 tháng 7 năm 1940” 42 Cuối

cùng, Hòa thượng Từ Tâm bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo và hy sinh năm 1944 Sự

hy sinh của Hòa thượng Từ Tâm (một vị danh tăng tài giỏi và được đào tạo từ nhỏ bởibậc thầy danh tiếng – Từ Văn) là sự mất mát lớn của cả Phật giáo Thủ Dầu Một Sau khi Hòa thượng Từ Văn viên tịch, lẽ ra Hòa thượng Từ Tâm – trưởng tử củaNgài lên thay chức trụ trì chùa Hội Khánh Nhưng do những hoạt động cách mạngchống thực dân Pháp mà 1940, Hòa thượng Từ Tâm bị thực dân Pháp bắt và đày raCôn Đảo, do đó không có ai đạm nhận cương vị này Lúc đó, giáo thọ Ấn Bửu – ThiệnQưới là sư thúc của Hòa thượng Từ Văn buộc phải đảm đương trách nhiệm này dù tuổi

đã cao Cũng vì thế mà tất cả các hoạt động Phật sự đều do chính tay của Hòa thượngThiện Hương43 đảm nhiệm Từ đây, vai trò của Hòa thượng Thiện Hương đối với chùaHội Khánh cũng như Mặt trận cứu quốc sau này là rất lớn

Mãi cho đến cách mạng tháng 8/1945 thành công trong cả nước, ở Thủ Dầu Một,các hoạt động chính trị, tín ngưỡng, tôn giáo mới được tự do, đặc biệt là Phật giáo.Nhưng sự tự do hoạt động của Phật giáo không được bao lâu thì ngày 23/9/1945 thìthực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai, đặt nhân dân ta nói chung vàquần chúng nhân dân Thủ Dầu Một nói riêng tiếp tục dưới sự cai trị hà khắc, bạo tàncủa thực dân Pháp Trước tình cảnh đó buộc quần chúng nhân dân nổi dậy đấu tranh.Lúc này các cuộc nổi dậy đấu tranh chống thực dân Pháp không chỉ có quần chúngnhân dân hay lực lượng cách mạng mà còn có sự nổi dậy vượt bậc của các tín đồ Phậtgiáo tham gia trong các tổ chức Phật giáo Cứu quốc

42 UBND tỉnh Bình Dương (2010), Địa chí Bình Dương, Sđd, trang 82

43 Hòa thượng Thiện Hương là đệ tử cầu pháp của hòa thượng Từ Văn tức là sư đệ của hòa thượng Từ Tâm.

Hưởng ứng phong trào kháng chiến của các Phật tử trong cả nước cũng như sự rađời của các tổ chức cứu quốc ở Thủ Dầu Một, không ngoại lệ Phật giáo Thủ Dầu Mộtcũng được sự hướng dẫn của Mặt trận Việt Minh đã tập hợp được các tăng sĩ yêu nước

ở 40 ngôi chùa trong tỉnh để thành lập hội Phật giáo Cứu quốc “Phật giáo Cứu quốc Thủ Dầu Một đặt trụ sở tại chùa Hội Khánh và chính thức ra mắt quần chúng nhân dân và Mặt trận kháng chiến vào ngày 23/3/1945 do thiền sư Minh Tịnh (Trụ trì chùa Tây Tạng) làm chủ tịch, hòa thượng Thiện Hương (Trụ trì chùa Hội Khánh) làm phó chủ tịch, thượng tọa Quảng Viên (chùa Hội Khánh) làm thư ký…” 44

Chùa Hội Khánh được chọn làm trụ sở Phật giáo cứu quốc là một điều dễ hiểu là

vì ảnh hưởng từ sự tài giỏi của các vị trụ trì trước ở chùa, đặc biệt là từ vị trụ trì TừVăn, trong quá trình hoằng pháp của mình đã tạo tiền đề cho sự liên kết giữa các Phật

tử của các chùa lại với nhau (điều này đã được minh chứng ở vai trò của hòa thượng

Từ Văn với việc lập hội Danh Dự yêu nước) Sự hiện diện của cụ Nguyễn Sinh Sắccũng đã mang lại cho chùa cũng như cư dân địa phương một luồng tư tưởng mới kếthợp hài hòa giữa đạo và đời qua đó cũng cố thêm uy tín của chùa cho những hoạt độngyêu nước sau này Bên cạnh đó chùa Hội Khánh còn là nơi có truyền thống nuôi dưỡng

ý chí cho cách mạng từ rất sớm với những hoạt động mở lớp giảng dạy giáo lý và họcthuật45 cho các Phật tử cũng như quần chúng nhằm truyền tư tưởng yêu nước chống lạithực dân Pháp

Hội Phật giáo cứu quốc Thủ Dầu Một ra đời bước đầu đã tạo được uy tín cho cácgiới tăng ni, Phật tử Thủ Dầu Một nói riêng và Nam Bộ nói chung từ đó tác độngmạnh mẽ đến lòng yêu nước trong đại đa số tăng ni, Phật tử Uy tín mà Hội có đượckhông thể không nhắc đến vai trò của hòa thượng Minh Tịnh46, đặc biệt là sau chuyến

đi Tây Tạng (ở Ấn Độ năm 1935) Hòa thượng Minh Tịnh là một trong những Hòathượng đầu tiên của Việt Nam sang nước ngoài, sang Ấn Độ Trước đó cũng có Hòathượng Từ Văn sang nước ngoài (sang Pháp năm 1920) do thực dân Pháp mời làm chủ

lễ cầu siêu ở thành phố Marseille Khác với Hòa thượng Từ Văn thì Hòa thượng MinhTịnh sang Ấn Độ để nghiên cứu cụ thể, chính xác về giáo lý Phật đà nhằm mục đích

44 Tư liệu phỏng vấn sâu Thượng tọa Thích Huệ Thông, Trụ trì chùa Hội Khánh, Phó Ban Trị sự Tỉnh hội Phật

giáo tỉnh Bình Dương, ngày 11/3/2015, người thực hiện: Nguyễn Hồng Thương.

45 Cuối năm 1944 hội truyền bá quốc ngữ ra đời ở làng Phú Cường, Thủ Dầu Một và địa điểm học chủ yếu là trong các ngôi chùa trong đó có chùa Hội Khánh.

46 Thiền sư Minh Tịnh là người nghiên cứu Phật học từ lúc 16 tuổi, xuất gia tại chùa Thiên Tôn có pháp danh là Chân Phổ Nhẫn Tế, sau cầu pháp với hòa thượng Huệ Đăng (chùa Thiên Thai – Bà Rịa – Vũng Tàu), có pháp hiệu Minh Tịnh.