Nghiên cứu về chương trình thiếu nhi super sentai series ở nhật bản, hay còn được biết đến với tên gọi 5 anh em siêu nhân ở việt nam công trình dự thi giải thưởng sinh viên nghiên cứu

Ở chương đầu tiên, nhóm sẽ giới thiệu về Super Sentai Series, lịch sử hình thành, phát triển, cũng như các giai đoạn nổi bật trong hành trình 37 năm của loạt phim.. Tuy nhiên tư liệu này

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

BAN CHẤP HÀNH TP HỒ CHÍ MINH

-

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC EURÉKA

LẦN THỨ XV NĂM 2013

TÊN CÔNG TRÌNH

NGHIÊN CỨU VỀ CHƯƠNG TRÌNH THIẾU NHI

SUPER SENTAI SERIES

Ở NHẬT BẢN, HAY CÒN ĐƯỢC BIẾT ĐẾN VỚI TÊN

GỌI 5 ANH EM SIÊU NHÂN

Ở VIỆT NAM

LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU: Xã hội và Nhân văn

CHUYÊN NGÀNH : Đông phương học

Mã số công trình : ………

(Phần này do BTC cấp thành ghi)

Ghi chú:(Không ghi tên trường, tên sinh viên thực hiện, giáo viên hướng dẫn ở trang

bìa và trong toàn bộ các trang của đề tài nghiên cứu Đề nghị sinh viên ghi rõ công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực, nhóm ngành nào.)

MỤC LỤC

TÓM TẮT ĐỀ TÀI …1

PHẦN MỞ ĐẦU 3

PHẦN NỘI DUNG 15

Chương I: Tổng quan về Super Sentai Series 15

1.1 Giới thiệu về Super Sentai 15

1.2 Đặc điểm nổi bật 24

1.3 Quy trình sản xuất 28

1.4 Các thời kì của Super Sentai Series qua 37 năm phát sóng 37

Chương II: Những thành tựu của Super Sentai Series trong hơn 30 năm phát sóng 45

2.1 Nguyên nhân thành công 45

2.2 Truyền thông 82

2.3 Kinh tế-Thương mại 92

Chương III: Ảnh hưởng của Super Sentai Series tại Nhật Bản và thế giới 109

3.1.Ảnh hưởng tại Nhật Bản 109

3.2.Ảnh hưởng trên Thế giới 142

KẾT LUẬN 179

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….191

PHỤ LỤC 203

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Nhật Bản là một quốc gia phát triển, từ dân trí, kinh tế cho đến khoa học kĩ thuật, văn hóa Điện ảnh Nhật cũng cực kì hưng thịnh Trẻ em Nhật Bản được thưởng thức nhiều chương trình chất lượng cao, bổ ích dành cho thiếu nhi Trong đó có những loạt phim về siêu anh hùng mà nổi bật và thành công nhất chính là Super Sentai Series Loạt phim này đã trở thành một trong những biểu tượng của văn hóa hiện đại Nhật Bản, cũng như giúp tuyên truyền các giá trị văn hóa ở đất nước này ra thế giới Lấy thành quả và ảnh hưởng Super Sentai Series đạt được làm đề tài nghiên cứu, nhóm hy vọng kết quả gặt hái được sẽ tuyên truyền kiến thức đúng đắn về Super Sentai Series, cũng như định hình lại các suy nghĩ rằng Super Sentai là vô nghĩa Hơn hết, nhóm mong muốn từ các kết quả của nghiên cứu này, các nhà làm phim Việt Nam sẽ có cơ

sở và động lực để thực hiện các bộ phim tương tự cho thiếu nhi trong nước

Ở chương đầu tiên, nhóm sẽ giới thiệu về Super Sentai Series, lịch sử hình thành, phát triển, cũng như các giai đoạn nổi bật trong hành trình 37 năm của loạt phim Bằng các phương pháp tổng hợp và sàng lọc tư liệu, phần này cũng sẽ giới thiệu những đặc điểm nổi bật chỉ có ở Super Sentai Series Đồng thời, quy trình sản xuất và các công ty đảm đương về Super Sentai Series cũng sẽ được trình bày Sau cùng là danh sách các phiên bản Super Sentai và những đặc điểm nổi bật liên quan đến sự định hình của loạt phim

Ở chương II, từ những nguồn tư liệu thu thập được và các số liệu từ công ty sản xuất Super Sentai Series, bài nghiên cứu sẽ phân tích các nguyên nhân nổi bật nhất cho

sự thành công của loạt phim Trong đó, nhấn mạnh nhất vào sự sáng tạo, luôn đổi mới

và tính giáo dục của chương trình Ngoài ra nhóm còn phân tích các số liệu để so sánh, chỉ ra mối liên hệ giữa thành công kinh tế với các thành công trong quá trình phát sóng của Super Sentai Series

Chương III của bài nghiên cứu sẽ giải thích, chứng minh những biểu hiện khiến Super Sentai trở thành một hình tượng to lớn trong nền văn hóa Nhật Bản đương đại

và các khả năng của nó trong xã hội, gia đình Bên cạnh đó, dựa trên những tư tưởng, yếu tố văn hóa của người Nhật, nhóm sẽ phân tích, giải nghĩa nội dung bộ phim điện ảnh kỉ niệm 35 năm của Super Sentai để làm sáng tỏ hình tượng anh hùng của Super Sentai trong lòng nhiều thế hệ người dân Nhật Sau cùng là phần nói đến các khó khăn loạt chương trình phải đối mặt, cũng như ảnh hưởng của loạt phim đối với thế giới

Phần cuối cùng chính là để liên hệ với Việt Nam Bài nghiên cứu sẽ lấy cơ sở của các kết quả gặt hái được, đối chiếu với thực trạng người xem Super Sentai ở Việt Nam và các yếu tố kĩ thuật, kinh tế, văn hóa, nhân lực, xã hội, để xem xét khả năng sản xuất một bộ phim tương tự cho thiếu nhi Việt Nam

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhật Bản không chỉ nổi tiếng về trình độ khoa học kĩ thuật phát triển và nền giáo dục tiên tiến mà còn được biết đến với sự giao lưu văn hoá đa dạng, từ xưa đến nay, từ đông sang tây Đặc biệt, về mặt điện ảnh, Nhật Bản có nhiều tác phẩm rất nhân văn, nghệ thuật nhưng không hề kém đi yếu tố giải trí hay hoành tráng Hơn hết, thị trường phim ảnh ở đây không chỉ nhiều chủng loại mà còn hướng đến mọi lứa tuổi Trẻ em Nhật có hẳn những chương trình giải trí riêng Đặc biệt là phim truyền hình nhắm đến trẻ từ 4-10 tuổi, với đề tài thường là cuộc phiêu lưu trừ gian diệt ác của các siêu anh hùng (Ultraman, Kamen Rider, Uchuu Keiji Gavan,…) Một trong số đó chính là Super Sentai Series Chương trình này nổi bật hơn hẳn nhờ độ dài liên tục của

nó từ năm 1975 đến nay, trong khi các loạt phim khác phải nghỉ một thời gian hay bị ngưng phát sóng hẳn Loạt phim đã thể hiện mối quan tâm của nhà làm phim đối với nhu cầu giải trí tinh thần của thiếu nhi Quan trọng hơn, Super Sentai đã trở thành một hiện tượng văn hoá đương đại, đồng thời biểu trưng cho tinh thần chính nghĩa, không khuất phục của người dân Nhật Bản trong thời đại mới

Vậy, lí do gì đã khiến một chương trình trẻ em có chỗ đứng lớn lao và trở thành một hiện tượng văn hoá như vậy ? Những yếu tố nào trong quá trình sản xuất đã tạo nên thành công của nó? Và những ảnh hưởng của Super Sentai Series đối với xã hội Nhật Bản là gì ? Liệu Việt Nam có thể làm được một sản phẩm như thế, vừa thu hút

mà lại đậm đà bản sắc ? Liệu đó có thể là lời giải cho tình trạng thiếu hụt chương trình dành cho các em hiện nay ? Đó chính là những lí do thúc đẩy chúng tôi thực hiện đề tài này

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Tại Nhật Bản có rất nhiều sách báo nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển của Super Sentai Series Tuy nhiên chúng khó được tìm thấy ở nước ngoài hay trên mạng internet, nên nguồn tài liệu chính thống từ Nhật Bản rất khan hiếm Chúng tôi cũng đã ra sức tìm kiếm nhưng không thấy được bài viết nào có nói về nguyên nhân thành công hay ảnh hưởng của Super Sentai Series một cách cụ thể Tuy nhiên, nhóm cũng đã tìm ra một số bài tiểu luận, nghiên cứu lấy Super Sentai làm đối tượng, nhưng chúng chủ yếu phân tích yếu tố xã hội trong nội dung lẫn cách thể hiện của Super Sentai Đó là những công trình nghiên cứu dưới đây:

- “スーパー戦隊シリーズにおける「正義」と「悪」の変遷”(tạm dịch “Sự chuyển biến trong khái niệm “Công lý” và “Gian tà” ở Super Sentai Series”)

của tác giả 平侑子 (Hira Yuko), thuộc Đại học Hokkaido, Trường Cao học Truyền thông Quốc tế, ngành Viễn thông và Du lịch, tháng 3 năm 2012 Bài viết xoay quanh quan điểm về “Công lý” và “Gian tà” ở 2 loạt phim Ultraman và Kamen Rider Từ đó so sánh với các định nghĩa và kiểu loại về 2 khái niệm này qua các thời kì của Super Sentai Series Đồng thời nó cũng diễn tả và phân tích

sự thay đổi trong cách thể hiện 2 tư tưởng này trong lịch sử phim Super Sentai

- “スーパー戦隊シリーズの子どもに与える影響～歴代シリーズの特徴とその傾向” (tạm dịch “Super Sentai và ảnh hưởng đến trẻ em-Những đặc trưng

và xu hướng của loạt phim lịch sử”) của tác giả正武田貴将, thuộc Đại học Tỉnh Osaka, Sở Khoa học Nhân văn, khoa Xã hội học-Nhân học, năm 2007 Tuy tiêu đề nhắc đến ảnh hưởng, đặc điểm lẫn xu hướng của Super Sentai Series nhưng phần nội dung chủ yếu phân tích quan hệ giữa màu sắc với tính cách nhân vật, vai trò của nhân vật nữ anh hùng và sơ lược về một số đặc trưng trong phim

Trên thế giới cũng có một số nghiên cứu về nền văn hóa đương đại (pop

culture) của Nhật Bản và đề cập đến ảnh hưởng của Super Sentai Series, và thành công của loạt chương trình này ở nước ngoài Thế nhưng chúng hầu hết nhắm vào phiên bản

Mỹ là Power Rangers để phân tích:

- Cuốn sách “Millenial Monsters-Japanese Toys and the Global Imagination”

của tác giả Anne Wilson, ấn hành bởi nhà xuất bản Philip E.Lilienthal; có hẳn một chương nói về Super Sentai và phiên bản Mỹ của loạt phim-Mighty Morphin Power Rangers Cuốn sách đã giới thiệu và chỉ ra được mối quan hệ của Super Sentai Series với hoàn cảnh xã hội Nhật Bản thời hậu chiến, từ đó giải thích sự thành công của chương trình Ngoài ra tác giả cuốn sách còn trình bày nét nổi bật trong yếu tố hành động nhóm của Super Sentai Series Tuy nhiên tư liệu này chưa đề cập rõ ràng mặt nhân văn và văn hóa của loạt phim, cũng như lí giải vì sao Super Sentai Series lại thành công hơn so với các loạt phim siêu anh hùng khác ở Nhật Bản Ngoài ra, các yếu tố và luận cứ được sử dụng trong bài không đủ để diễn giải rõ nguyên nhân thành công và ảnh hưởng của Super Sentai giai đoạn 10 năm trở về trước (tính từ 2013)

- Cuốn sách “Japan Pop! : Inside the World of Japanese Popular Culture” do tác

giả Craig Timothy J biên soạn, xuất bản bởi công ty ME Sharpe, năm 2000 Tư liệu đã trình bày các yếu tố liên quan đến nền văn hóa đương đại ở Nhật Bản và tác động của chúng ở trong và ngoài nước Riêng ở phần nói về Mighty Morphin Power Rangers, tức phiên bản Mỹ của Super Sentai, tác giả chỉ đề cập đến loạt chương trình ở Nhật một cách thoáng qua Còn lại là giới thiệu sự hình thành và phát triển, thắng lợi của Mighty Morphin Power Rangers

- Loạt bài “Where Are Ultraman and Godzilla” của Asahi Shinbun, đề cập khái

quát đến sự ra đời và phát triển của Tokusatsu nói chung, các kĩ xảo trong phim

và tầm quan trọng về mặt văn hóa của chúng Ngoài ra bài viết 4 kì này còn trình bày ngắn gọn mối quan hệ giữa ngành công nghiệp đồ chơi với các chương trình Tokusatsu cho trẻ em như Super Sentai Series

Bên cạnh đó, nhóm chúng tôi còn tham khảo các bài phân tích từ trang cá nhân,

trang tin tức về Tokusatsu lẫn Super Sentai từ Mỹ Nhóm còn tìm ra các số liệu từ bảng báo cáo doanh thu theo quý và theo năm của công ty sản xuất đồ chơi Bandai và các đoạn clip hậu trường, phỏng vấn đoàn làm phim Bên cạnh đó, chúng tôi cũng có đọc qua ý kiến và quan điểm của những người hâm mộ từ Mỹ và Nhật trên các diễn đàn, trang mạng xã hội chuyên về thể loại phim Tokusatsu, cụ thể là Super Sentai Series để tăng tính tham khảo, khách quan cho đề tài Tuy nhiên, vì tính chất chủ quan

và đa dạng của chúng, nên nhóm nghiên cứu sẽ không giới thiệu ra

Tuy không có được các tư liệu nghiên cứu chính thống bởi các chuyên gia ở Nhật nhưng nhóm cũng có đọc qua các sách ảnh, tạp chí về Super Sentai hay những thể loại tương tự Ngoài ra chúng tôi cũng đọc qua các bài phỏng vấn, nêu cảm nghĩ của diễn viên khi tham gia làm Super Sentai Series Các nguồn sách và thông tin này giúp nhóm có thể quan sát cận cảnh hơn quá trình thực hiện Super Sentai, cũng như cho biết nội dung của từng phiên bản Thế nhưng, vì chúng ít có tính học thuật nên nhóm nghiên cứu không liệt kê ra trong phần này mà chỉ xem như một kênh thông tin giúp mở rộng kiến thức về Super Sentai Series Bên cạnh đó, vì chưa có đề tài nào nghiên cứu về ảnh hưởng của Super Sentai đối với khán giả và xã hội, nên nhóm đã tham khảo thêm những bài viết có chủ đề tương tự, với đối tượng là các siêu anh hùng

Mỹ Trong đó có các bài viết như “The Influence of Super Hero” của Traci S.Williams, “The Superhero: a good or bad influence for children” của Marc

Amritage Ngoài ra, nhóm cũng có đọc những bài nghiên cứu về tầm quan trọng của việc Nhật xuất khẩu các văn hóa hiện đại để làm cơ sở phân tích thành công, tiềm năng ảnh hưởng của Super Sentai trên diện quốc tế

3 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

1 Tìm hiểu nguyên nhân cho sự thành công về mặt điện ảnh và điều làm nên sự khác biệt của Super Sentai Series Từ đó giải thích vì sao nó có thể được tiếp tục sản xuất định kì so với những chương trình thiếu nhi cùng thể loại ở Nhật

Bản và trên thế giới

2 Super Sentai Series là một trong những hình thức giải trí lâu đời của thiếu nhi Nhật Bản, với trên 30 năm lịch sử Bên cạnh chỉ ra thành công và ảnh hưởng, nhóm nghiên cứu hy vọng sẽ giới thiệu một cái nhìn khoa học, chính xác về chương trình với nhiều người hơn

3 Tập trung nghiên cứu những tác động qua lại Super Sentai Series với xã hội, qua đó tìm cách lí giải cho thành công sâu rộng của chương trình trên nhiều phương diện của đời sống ở Nhật Bản, cũng như tầm ảnh hưởng trong nước và thế giới, giải thích vì sao nó có thể trở thành một hiện tượng văn hoá đương đại

4 Chỉ ra những lợi ích và hạn chế của chương trình qua các thời kì, nhằm khẳng định tính khách quan của đề tài, đồng thời góp phần chứng tỏ và làm nổi bật sự tác động không nhỏ của chương trình đối với xã hội và ngược lại

5 Giới thiệu quy trình sản xuất của Super Sentai, đặc biệt xoáy mạnh vào kĩ thuật làm phim và dàn dựng, tạo tiền đề để Việt Nam học hỏi, sáng tạo ra một chương trình tương tự dành cho thiếu nhi

6 Liên hệ với thực trạng của điện ảnh Việt Nam, nhất là mảng phim dành cho thiếu nhi để phân tích và đưa ra nhận định khách quan về tiềm năng thực hiện trong tương lai

3.2 Mục tiêu nghiên cứu

1 Thống kê các số liệu liên quan đến chương trình qua từng thời kì Bên cạnh đó tổng hợp từ các nguồn tư liệu để giải thích, chứng minh sự thành công và ảnh hưởng của chương trình

2 Tìm hiểu về ý kiến của người sản xuất thông qua những phỏng vấn có thể thu

thập được để đem lại cái nhìn cận cảnh về các bước làm phim

3 Thu thập ý kiến từ những người xem phim và nhận định của họ về chương trình

4 Từ những tư liệu thu thập được, phân tích lí do tồn tại đến tận ngày nay và trở thành hiện tượng văn hoá hiện đại của chương trình

5 Tích hợp những thành tựu và nhận định trình độ phát triển của điện ảnh Việt Nam hiện tại, cùng với các vấn đề liên quan khi sản xuất để đánh giá tiềm năng làm ra chương trình thiếu nhi tương đương

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, nhóm nghiên cứu dựa trên các kiến thức về truyền thống văn hóa Nhật, cụ thể là các khái niệm về kĩ thuật trong kịch Kabuki và kịch rối Bunraku-vốn liên quan đến quá trình hình thành của các kĩ xảo được sử dụng trong phim Ngoài

ra, bài nghiên cứu còn được dựa trên các kiến thức về tâm lý học dành cho các bậc phụ huynh, xã hội học, văn hóa học về tâm lý, giao tiếp của con người Nhật Bản

Về phương pháp nghiên cứu, ở phần định nghĩa, nhóm đã sử dụng phương thức tổng hợp tư liệu từ các nguồn sách vở, mạng internet cũng như các đoạn phim tư liệu, hậu trường để giải thích quá trình hình thành, phát triển của Super Sentai Đồng thời trình bày quy trình thực hiện một phiên bản phim và tóm tắt nội dung các bộ phim Sentai Ở phần phân chia các thời kì Sentai, do mỗi người có một cách phân loại khác nhau nên nhóm chỉ có thể dựa vào những bài viết, nghiên cứu mà chúng tôi tìm được Sau đó là so sánh, đối chiếu, lựa chọn ra những điểm chung, tương đồng nhiều nhất trong các cách phân loại để lấy đó làm mốc, sắp xếp lại thành một hệ thống được sử dụng trong bài

Để nghiên cứu thành công của Super Sentai Series, nhóm đã tổng hợp các tư

liệu cần thiết liên quan đến các tư tưởng, tinh thần của con người Nhật Bản Dựa vào

đó, nhóm đối chiếu với nội dung của phim nhằm giải thích sự thành công của chương trình Đồng thời chúng tôi còn tham khảo các xu hướng về thẩm mỹ của phụ nữ Nhật Bản, những hiện tượng trên phim truyền hình trong 15 năm qua để chỉ ra mối liên hệ giữa chúng với thành công mặt truyền thông của Super Sentai Series Từ những nền tảng này, nhóm nghiên cứu tiếp tục so sánh số liệu giữa các thời kì Sentai với nhau và với một loạt phim siêu anh hùng khác để chứng minh và giải thích sự thành công của Super Sentai Series trong mặt kinh tế

Đối với ảnh hưởng của loạt phim, nhóm nghiên cứu dựa vào các cơ sở đã lí giải, nêu dẫn chứng trong các phần trên, kết hợp cùng những hiện tượng trong xã hội Nhật Bản hiện đại, nét tính cách, văn hóa của người Nhật Bản và các chương trình lấy ý tưởng từ Super Sentai Ngoài ra, nhóm còn phân tích các tầng ý nghĩa, thành công của

bộ phim điện ảnh về Super Sentai được ra mắt sau thảm họa động đất, sóng thần tháng 3/2011 Qua đó giúp chỉ ra được sức tác động và vị trí của nhân vật anh hùng trong Super Sentai Series trong cuộc sống Ngược lại, với các thông tin về sự kiện xã hội, lịch sử và quan điểm của những người làm giáo dục tại Nhật, nhóm cũng sẽ từ đó trình bày các mặt trái, khó khăn của chương trình

Về ảnh hưởng ở thế giới hay Việt Nam, nhóm chúng tôi sẽ đứng trên các cơ sở

từ nguồn tư liệu về Power Rangers để giải thích, trình bày sức ảnh hưởng, thành công của Super Sentai Series trên quy mô quốc tế Đặc biệt, đối với Việt Nam, chúng tôi đã làm một bảng khảo sát để tìm hiểu về tình trạng người xem phim Super Sentai Không những vậy, nhóm nghiên cứu còn làm hẳn một bảng khảo sát dành cho phụ huynh nhằm hỏi về nhận định của các bậc cha mẹ về tình trạng xem Super Sentai của đứa con trong gia đình Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã thực hiện phỏng vấn một số em nhỏ đã hoặc đang theo dõi Super Sentai Series để tăng tính xát thực của đề tài Nhóm cũng dựa vào các điều kiện văn hóa, lịch sử nước nhà, các thành tựu, thất bại trong điện ảnh trong nước những năm qua để phân tích tiềm năng thực hiện một chương trình tương

tự Super Sentai ở Việt Nam

5 Giới hạn của đề tài

Do đề tài tập trung nghiên cứu về sự thành công của Super Sentai Series trên mặt ý nghĩa, giá trị nhân văn trong nội dung, truyền thông và kinh tế nên đã không thể nói sâu hơn về mặt kĩ xảo trong phim Những chi tiết về xảo thuật, hiệu ứng của loạt phim được đề cập đến trong bài là những điểm chính yếu, quan trọng nhất mà nhóm rút ra được sau khi tìm hiểu Dù vậy, nếu có cơ hội tiếp tục đề tài, nhóm nghiên cứu vẫn muốn viết về kĩ thuật dựng phim của Super Sentai Series Bởi các hiệu ứng đặc biệt trong phim đều được bắt nguồn từ các loại hình nghệ thuật truyền thống Nhật Bản Hơn nữa, nhiều chương trình truyền hình, chuyên gia cũng đã nhận định sự tinh vi, tỉ

mỉ trong việc tạo dựng nên thế giới của Super Sentai Series là 1 nét văn hóa đáng được lưu giữ và phát triển của Nhật Bản

Ngoài ra, nhóm chúng tôi cũng muốn đề cập thêm về Tokusatsu-vốn là tên gọi chung cho các phim có hiệu ứng tại Nhật Bản Tokusatsu là 1 phạm trù có tính bao quát rất lớn, gồm cả Super Sentai Series Mặt khác, sự hình thành của Super Sentai Series cũng là thành quả cho tiến trình phát triển nhiều năm của Tokusatsu Thế nhưng,

do những tiến trình này nằm quá xa so với khuôn khổ bài viết nên chúng tôi quyết định không bao gồm phần về Tokusatsu

Một bất lợi khác khi nhóm nghiên cứu thực hiện đề tài này chính là nguồn tư liệu Ngoài nơi xuất xứ là Nhật Bản ra thì trên thế giới không có nhiều bài nghiên cứu hay nhận định về Super Sentai Series Do nguồn tư liệu khan hiếm và khó tiếp cận như vậy, nhóm chúng tôi chỉ có thể xoay quanh các đề tài tương tự, nhưng đối tượng nghiên cứu là các nhân vật siêu người hùng Mỹ Dù vậy, nhóm vẫn biết kết hợp những tài liệu ấy với vốn kiến thức về văn hóa, xã hội Nhật Bản để cố gắng đạt được mục đích nghiên cứu một cách trọn vẹn hết sức có thể

Phần nghiên cứu về thành công kinh tế, thương mại của Super Sentai Series, do chúng chuyên sâu về kinh tế học và chuyên ngành (từ những tài liệu nhóm có được) nên nhóm nghiên cứu chỉ có thể phân tích số liệu Từ đó, chúng tôi mới nêu ra được biểu hiện và nguyên nhân thành công của loạt phim

Mặt khác, chủ đề được nghiên cứu là một chương trình thiếu nhi nên nhóm chúng tôi cũng muốn tìm hiểu thêm về thị hiếu và văn hóa nghe nhìn ở trẻ em Đối với trẻ em Nhật Bản, việc này là bất khả vì sự cách biệt về địa lí, văn hóa Cho nên điều tối thiểu nhóm có thể làm chính là tìm hiểu về cảm nhận và ý kiến của khán giả Nhật Bản

về Super Sentai Series thông qua mạng internet Đồng thời, thay vì chú ý đến thị hiếu xem phim của trẻ em Nhật Bản, nhóm đổi trọng tâm sang mối liên hệ của phụ huynh (cụ thể là người mẹ) với các em thông qua Super Sentai Series Đối với trẻ em Việt Nam, nhóm cũng không thể thực hiện phỏng vấn bằng bảng hỏi (vì không phù hợp với tính hiếu động của trẻ, nhiều bé còn chưa thuộc mặt chữ) Tuy nhóm nghiên cứu đã có tiến hành phỏng vấn các em thiếu nhi Việt Nam để từ đó tìm hiểu về thị hiểu, tâm lí của các em sau khi xem Super Sentai Series, nhưng vì gặp phải nhiều điều kiện khách quan như thời gian biểu, thời tiết,…cũng như nhóm có sự bỡ ngỡ do lần đầu phỏng vấn, chưa biết phương cách tiếp cận khéo léo với các em nên chúng tôi chỉ phỏng vấn được 5 em Đây là con số có thể nói là quá ít so với quy mô 1 bài nghiên cứu cấp thành, nhưng nhóm nghiên cứu tin rằng bấy nhiêu cũng đủ để phát nên tín hiệu phản ánh đúng thực trạng xem phim siêu nhân của trẻ em Việt Nam hiện nay Bên cạnh đó, chúng tôi còn tiến hành khảo sát 2 nhóm đối tượng chính: phụ huynh của các em nhỏ

và những bạn trẻ có theo dõi Super Sentai Series Do tâm lí giữa phụ huynh và thanh niên khác nhau, nên số người tham gia khảo sát giữa 2 đối tượng này cũng chêch lệch rất lớn Cụ thể số phụ huynh đồng ý tham gia khảo sát ít gấp 10 lần so với các bạn trẻ hâm mộ loạt phim Super Sentai Đây có thể xem là mặt hạn chế lớn nhất của nhóm nghiên cứu

Đây không hẳn là lần đầu tiên các thành viên trong nhóm làm nghiên cứu khoa học Trước đó các thành viên đã được học qua môn “Phương pháp nghiên cứu khoa học” ở năm 1 đại học Thế nhưng đây là lần đầu tiên nhóm thực hiện một bài nghiên cứu có quy mô và tính chất nghiêm túc, học thuật như thế này Vậy nên, khi tiến hành, nhóm chúng tôi chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Nhóm cũng đã làm hết sức để hạn chế tối đa những nhược điểm trong bài

Đề tài về sự thành công và ảnh hưởng của Super Sentai Series quả thật rộng hơn

so với số lượng người ít ỏi trong nhóm Hơn nữa, Super Sentai Series tuy có nhiều người xem ít ai biết rõ Điều này khiến việc tìm kiếm thành viên làm chung khá khó khăn Nếu có thể làm lại hoặc tiếp tục nghiên cứu về Super Sentai Series, nhóm sẽ hướng đến các biểu hiện cụ thể hơn, chẳng hạn ý thức của cộng đồng người hâm mộ Việt Nam đối với dòng phim Super Sentai, hoặc biểu hiện của tinh thần, tính nhân văn Nhật Bản qua loạt phim Super Sentai, hay yếu tố nghệ thuật trong Super Sentai Series, Dù vậy, nhóm cũng không hối hận vì đã chọn đề tài này để nghiên cứu Bởi theo nhận thức của chúng tôi và cuộc khảo sát tiến hành trên mạng, nhiều người vẫn chưa hiểu tường tận về Super Sentai Series-vốn là một loạt phim thiếu nhi có tính lịch

sử lâu đời và phản ánh nhiều giá trị văn hóa, nghệ thuật và đạo đức ở Nhật Thông qua bài nghiên cứu này, nhóm hy vọng sẽ mang lại cái nhìn đúng đắn hơn cho Super Sentai Series-một chương trình được nhiều thế hệ khán già Nhật Bản lẫn cộng đồng người hâm mộ quốc tế yêu thích

6 Đóng góp mới của đề tài

Super Sentai Series vốn là một chương trình truyền hình dành cho thiếu nhi rất được ưa thích ở Nhật Bản Thời gian gần đây, với sự phát triển của internet, loạt phim cũng đã thu hút đông đảo người xem Tuy vậy, sự thành công của chương trình về độ dài phát sóng, những nguyên nhân, thành tựu xoay quanh bề dày lịch sử của chương trình và những tác động của Super Sentai Series đến xã hội lại không được chú ý tới

Vì vậy, nhóm chúng tôi tập trung nghiên cứu về lí do dẫn đến sự thành công của chương trình về mặt nội dung, ý nghĩa, các thắng lợi trên 2 phương diện lớn là truyền thông và kinh tế Đồng thời nhóm cũng muốn chỉ ra được ảnh hưởng của Super Sentai Series đối với xã hội, giáo dục Qua đó, mong rằng có thể giúp mọi người hiểu thêm

về một trong những biểu tượng của nền văn hóa đương đại Nhật Bản Những điều này nhóm sẽ thực hiện dựa trên các kiến thức về văn hóa, con người Nhật Bản, cũng như kết hợp với một số nội dung trong tâm lý, truyền thông

Là người từng xem Super Sentai Series và các phim về siêu anh hùng từ bé,

chúng tôi cảm thấy rất buồn trước thực trạng của phim thiếu nhi Việt Hiện nay, chương trình truyền hình cho trẻ em Việt Nam không được quan tâm Qua bài nghiên cứu, đặc biệt là phần về quy trình sản xuất, nhóm muốn tạo nền tảng để các nhà làm phim Việt Nam học hỏi một mô hình phim thiếu nhi rất thành công ở Nhật Từ đó, giúp tạo nên một chương trình phim truyện cho trẻ em, sao cho vừa làm đời sống tinh thần của các em trở nên phong phú, thú vị hơn nhưng vẫn đảm bảo tính giáo dục và thú vị cho trẻ

7 Ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài đem lại cái nhìn tổng quan và cận cảnh cho người đọc về một trong những xu hướng văn hoá hiện đại của Nhật Bản, đồng thời hiểu rõ hơn về quá trình sản xuất một chương trình thành công dành cho trẻ em, qua đó giúp bổ sung thêm kiến thức về nền công nghiệp giải trí Nhật Bản và những ngành công nghiệp có liên quan

Làm tài liệu cho việc học tập và tham khảo của các nhà làm phim Việt Nam về quy trình làm việc và công thức thành công, cũng như học hỏi về kĩ thuật để sáng tạo nên một chương trình thiếu nhi hằng năm trên truyền hình Qua đó giải quyết vấn đề

về việc trẻ em nước nhà không có một phim truyền hình định kì mỗi năm cho mình với nội dung lí thú, đáp ứng thị hiếu xem phim mà vẫn hàm chứa nội dung có ích, mang tính giáo dục

8 Kết cấu đề tài

Chương I: Tổng quan về Super Sentai Series

1.1 Giới thiệu về Super Sentai

1.2 Đặc điểm nổi bật

1.3 Quy trình sản xuất

1.4 Các thời kì của Super Sentai Series qua 37 năm phát sóng:

Chương II: Thành tựu của Super Sentai Series trong hơn 30 năm phát sóng:

2.1 Nguyên nhân thành công

2.1.1 Sức sáng tạo không ngừng

2.1.2 Yếu tố giáo dục và chủ nghĩa anh hùng 2.1.3 Hành động, hài hước, kĩ xảo

2.2 Truyền thông

2.3 Kinh tế - thương mại

Chương III: Ảnh hưởng của Super Sentai Series tại Nhật Bản và Thế giới:

3.1 Ảnh hưởng tại Nhật Bản

3.1.2 Văn hoá đương đại và tượng đài trong lòng mọi thế hệ

3.1.3 Những khó khăn trong quá trình phát sóng:

3.2.Ảnh hưởng trên Thế giới:

3.2.1 Hiện tượng Power Rangers

3.2.2 Sự hồi sinh và thời đại siêu anh hùng trên thế giới

3.2.3 Thực trạng tại Việt Nam 3.2.3.a.Super Sentai Series và những quan niệm trái chiều 3.2.3.b.Nghĩ về tương lai của phim thiếu nhi Việt Nam qua Super Sentai Series

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I

TỔNG QUAN VỀ SUPER SENTAI SERIES

1.1 Giới thiệu về Super Sentai

Super Sentai Series-(スーパー戦隊シリーズ, Sūpā Sentai Shirīzu) là loạt

phim truyền hình dài tập thuộc thể loại Tokusatsu1, được sản xuất bởi công ty Toei (東映株式会社, Tōei Kabushiki-gaisha), tài trợ và đồng sản xuất bởi công ty đồ chơi Bandai (株式会社バンダイ, Kabushiki-gaisha Bandai) Chương trình được phát sóng

từ năm 1975, trên đài TV-Asahi, thuộc Tập đoàn TV-Asahi (株式会社テレビ朝日,

Kabushiki-gaisha Terebi Asahi) Chữ “Sentai” (戦隊) trong “Super Sentai”, dịch sát

nghĩa là “Chiến Đội”, vốn được quân đội Nhật Bản sử dụng trong Thế Chiến II

“Super Sentai Series” nói về một nhóm người được trao cho khả năng biến thành những chiến sĩ siêu phàm Cùng nhau, họ tạo nên một chiến đội (Sentai) chống lại các thế lực muốn đe dọa hòa bình nhân loại Ở mỗi tập phim, phe ác sẽ gửi xuống Trái Đất một quái vật để gây rối, thống trị hành tinh Các siêu anh hùng sẽ phải ngăn chặn, loại trừ con quái vật ấy Kẻ địch bị tiêu diệt sẽ trở nên to lớn và đội Sentai phải gọi robot khổng lồ ra để triệt hạ Cuối mỗi tập, các thành viên, hay một nhân vật phụ nào đó sẽ rút ra được bài học mới hoặc thắt chặt hơn tình cảm gắn bó với đồng đội mình

Hình 1.1.1.Logo của chương trình Super Sentai Series

1 .“Tokusatsu”-特撮（とくさつ) là một từ ghép bởi hai từ “Tokushu” (特殊, Đặc Thù) và “Satsuei”

(撮影, Toát Ảnh) Khái niệm “Tokusatsu” lần đầu tiên được biết đến ở Nhật vào năm 1958, do báo chí sử

dụng Ám chỉ các kĩ xảo điện ảnh thường được thấy trong dòng phim khoa học giả tưởng Ngày nay được hiểu thông dụng như các phim có hiệu ứng với nội dung nói về các siêu anh hùng

Đây là 1 trong 3 loạt phim Tokusatsu lâu đời và được biết đến nhiều nhất ở

Nhật, bên cạnh “Kamen Rider Series” (仮面ライダーシリーズ, Kamen Raidā Shirīzu) và “Ultra Series” (ウルトラシリーズ, Urutora Shirīzu) Super Sentai Series

mở đầu bằng bộ phim “Himitsu Sentai Goranger” (秘密戦隊ゴレンジャー, Himitsu Sentai Gorenjā), do họa sĩ truyện tranh Ishinomori Shotaro sáng tạo (石ノ森 章太郎)

Goranger phát sóng từ ngày 5 tháng 4 năm 1975 đến ngày 26 tháng 3 năm 1977 trên kênh NET (tiền thân của TV-Asahi) Ban đầu, ý tưởng phim về nhóm siêu anh hùng được dành cho loạt phim Kamen Rider, với tiêu đề “Gonin no Kamen Rider” (５人の仮面ライダー) Tuy nhiên, nhà sản xuất quyết định thực hiện một bộ phim mới, trong

đó các nhân vật anh hùng hoạt động theo 1 đội Nhà sản xuất chọn con số 5 do lấy cảm hứng từ vở kịch Kabuki “Shiranamin Gonin Otoko” (白波五人男), cùng lời giải thích

“3 người thì quá ít, 4 người là điềm gở, còn 7 người thì quá nhiều”.2 Từ đó “Himitsu Sentai Goranger” ra đời Với các yếu tố hài hước, nghiêm túc và hành động cân bằng đan xen, Goranger là phiên bản Sentai có nhiều tập nhất (84 tập phim), kéo dài đến 2 năm, có tỉ suất người xem cao nhất là 22 %, còn tỉ suất trung bình cả chương trình đạt 16,1%.3

Kết quả này đã thúc đẩy Toei sản xuất tiếp một phiên bản khác mang motif tương tự Phiên bản này, cũng được sáng tác bởi Ishinomori Shotaro và được Toei hỗ

trợ sản xuất, mang tên “JAKQ Dengekitai” (ジャッカー電撃隊, Jakkā Dengekitai)

Trái ngược với Goranger, JAKQ tiếp cận hướng đi nghiêm túc hơn, với nhiều vấn đề liên quan đến người trưởng thành Dĩ nhiên, bộ phim vẫn thuộc thể loại Tokusatsu dành cho trẻ em, nhưng có sắc thái tối hơn so với Goranger Cũng vì lẽ đó mà JAKQ gặp sự phản hồi không tốt từ phụ huynh Dù lúc sau Toei có thêm vào một nhân vật mới gây hài hước, nhưng JAKQ đành phải kết thúc ở tập thứ 35 và chỉ vỏn vẹn lên sóng truyền hình trong 8 tháng

Hình 1.1.2.Himitsu Sentai Goranger-nhóm Sentai đầu tiên

Hình 1.1.3.JAKQ Dengeki Tai

Sau thất bại của JAKQ, hãng Toei và họa sĩ Ishinomori không sản xuất tiếp loạt phim về chiến đội nữa Thay vào đó, năm 1978, nhận được sự cộng tác và cho phép của hãng Marvel-công ty truyện tranh nổi tiếng ở Mỹ, Toei cho ra đời bộ phim dài tập

về Spider-Man (スパイダーマン, Supaidāman), dựa trên nhân vật cùng tên được sáng

tác bởi họa sĩ Stan Lee (Mỹ) Phiên bản của Toei mang những điểm mới lạ, độc đáo, thậm chí khá kì quặc với bản gốc Tiêu biểu nhất là việc người nhện Spider-Man lại sở hữu một robot khổng lồ được thiết kế dựa trên loài báo, mang tên Leopardon Dù vậy, bộ phim lại cực kì nổi tiếng và rất được yêu thích ở Nhật Bản Thừa thắng xông lên, Toei vạch ra một kế hoạch có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển của Super Sentai

Tính đến thời điểm này, những khái niệm cơ bản về Super Sentai đã được xác lập Các yếu tố “tinh thần đồng đội và làm việc theo nhóm”, “trang phục bó sát, với thiết kế tương tự đồng phục nhưng mỗi người một màu”, “đa dạng và độc đáo trong chiến đấu” là những điểm khiến biệt đội siêu anh hùng cực kì nổi bật nếu đứng chung với các loạt phim Tokusatsu khác Thế nhưng, có hai điểm đáng chú ý, bao gồm:

 Đến năm 1978, Goranger và JAKQ là 2 bộ phim duy nhất nói về chủ đề nhóm siêu anh hùng với những yếu tố được xem như công thức chung (đã được nói đến ở trên) Sau Goranger còn có các phim như “Akumaizer 3” (アクマイザー

3, Akumaizā Surī), “Choujin Bibyun” (超人ビビューン ) , “Uchuu Tetsujin

Kyodain” (宇宙鉄人キョーダイン) cũng nói về anh hùng hoạt động theo

nhóm nhưng giữa chúng không có các điểm chung như 2 bộ phim này

 Cả 2 bộ phim đều được xếp vào mục Ishinomori Hero-tức những người hùng được sáng tạo bởi họa sĩ này Goranger tuy là phim đầu tiên đặt ra những chuẩn mực và khái niệm nền tảng của 1 phim về chiến đội, nhưng nó lẫn JAKQ không được tính vào loạt chương trình “Super Sentai”-vốn chưa được khai sinh ở thời điểm này

Năm 1979, Toei và hãng Marvel cùng nhau thực hiện bộ phim “Battle Fever J”

(バトルフィバーＪ、Battoru Fibaa Jay), nói về 5 người từ 5 quốc gia khác nhau

được giao cho các phục trang đặc biệt để bảo vệ Địa Cầu khỏi một thế lực xâm lăng Như thế, Battle Fever J rất giống 2 chương trình về chiến đội trước, nhưng bấy giờ, nó được gọi là “Sentai mono” (戦隊者), hoàn toàn tách biệt với Goranger và JAKQ Đặc biệt, Battle Fever J còn kết hợp cả yếu tố người máy khổng lồ từ phim truyền hình Spider-Man của Toei, khiến bộ phim rất thành công và nhận được thái độ tích cực từ khán giả

Năm 1981, Toei chính thức đặt tên cho loạt phim về chiến đội anh hùng là

“Super Sentai”.4 Từ “Super” ám chỉ các chiến đội có dùng người máy khổng lồ để chiến đấu Theo đó, Battle Fever J là Super Sentai đầu tiên Từ đấy mỗi năm Toei đều sản xuất một phiên bản Super Sentai Khái niệm “Super Sentai” ra đời từ sự kết hợp giữa các chuẩn mực trong Goranger với yếu tố người máy khổng lồ của Spider-Man

Hình 1.1.4 Tóm tắt về quá trình hình thành của Super Sentai Series

4 Dựa trên cuốn sách『スーパー戦隊の常識 ド派手に行くぜ！レジェンド戦隊篇』(Thường thức

về Super Sentai ! Tiến lên hoành tráng ! Những chiến đội huyền thoại), 2012, tr.14-16

Năm 1995, Toei quyết định gộp chung Goranger và JAKQ vào Super Sentai Series Như vậy, vai trò đặt tiền đề cho loạt phim Sentai của 2 phiên bản này đã được công nhận Từ ấy, lịch sử của Super Sentai Series chính thức bắt đầu từ năm 1975 và tiếp tục cho đến hiện tại-2013, cũng như không có một ngắt quãng nào (trừ một vết lùi rất nhỏ trong giai đoạn năm 1978-1979)

Về những sự kiện quan trọng trong quá trình hình thành của Super Sentai Series, có thể chia 37 năm lịch sử ấy thành các giai đoạn sau:

Giai đoạn 1975-1978:

- Năm 1975 bộ phim đầu tiên về nhóm siêu anh hùng: Himitsu Sentai Goranger, được khai sinh Đây cũng là chương trình xác lập ra những yếu tố cơ bản nhất của Super Sentai sau này Goranger phát sóng vào tối thứ 7, 7 giờ 30 phút, trên NET TV, vốn trước đây là của Kamen Rider,

- Cuối năm 1977, JAKQ Dengekitai là bộ phim cuối về chiến đội anh hùng khi

ấy JAKQ và Goranger thuộc phân loại Ishinomori Hero

- Năm 1978, phiên bản Spider-Man của Toei thay thế chương trình về nhóm siêu anh hùng, nhưng công ty vẫn sản xuất và phát hành phụ bản đặc biệt: JAKQ vs

Goranger (JAKQ 対ゴレンジャー, Jakka tai Gorenjya) Phụ bản này kể về

việc JAKQ hợp tác với Goranger để chống lại kẻ thù chung và âm mưu phá hoại Địa Cầu của chúng

Giai đoạn 1979-1990:

- Năm 1979, Battle Fever J ra đời Việc sử dụng người máy khổng lồ trong phim

đã hoàn chỉnh định nghĩa về Super Sentai như ngày nay Đây là bộ phim thuộc

“Sentai Mono” (dựa theo cách gọi đương thời), được sản xuất bởi Toei và Marvel Thời gian phát sóng cũng được bắt đầu từ 18 giờ-18 giờ 30 tối thứ bảy

- Năm 1980, kể từ phiên bản “Denshi Sentai Denjiman”, loạt phim về chiến đội được hãng Toei hoàn toàn sáng tạo và thực hiện dưới nghệ danh “Yatsude Saburo”

- Năm 1981, Toei chính thức đặt tên cho loạt phim về chiến đội anh hùng có robot khổng lồ là “Super Sentai Series” Theo đó, Battle Fever J là xuất phẩm đầu tiên Cùng năm, hợp đồng giữa Toei và Marvel cũng chấm dứt

- Kể từ tập 10 của phiên bản Sentai năm 1983-“Kagaku Sentai Dynaman” (科学戦隊ダイナマン , Kagaku Sentai Dainaman), thời lượng của chương trình bị đổi thành 18 giờ-18 giờ 25, tối thứ 7 Khung giờ này còn thay đổi lần nữa vào cuối thập niên 80, nhưng vẫn giữ nguyên thời lượng

- Năm 1986, Toei tung ra phụ trương về tập hợp video nhạc phim mở đầu của mỗi phiên bản Super Sentai, kể cả Goranger và JAKQ, dù Toei vẫn chưa công nhận chúng thuộc loạt phim này

- Năm 1989, lịch phát sóng của Super Sentai lại được điều chỉnh Từ tập thứ 32

của “Kousoku Sentai Turboranger” (高速戦隊ターボレンジャー, Kōsoku Sentai Tāborenjā), thời gian chiếu phim được dời sang tối thứ 6, lúc 17 giờ 30

phút-17 giờ 55 phút

- Năm 1990, Super Sentai Series có nguy cơ bị ngưng phát sóng vì phần thể hiện không khả quan của “Chikyuu Sentai Fiveman” (地球戦隊ファイブマン,

Chikyū Sentai Faibuman) cả trên mặt truyền thông lẫn thị trường đồ chơi

- Năm 1991, phiên bản “Choujin Sentai Jetman” (鳥人戦隊ジェットマン, Chōjin Sentai Jettoman ) đột phá trong cốt truyện và cách thể hiện, đem lại phản hồi

tích cực từ cả người hâm mộ mới lẫn cũ của loạt phim Super Sentai Nhờ vậy

mà Toei mới có thêm động lực tiếp tục chương trình Tokusatsu này

Giai đoạn 1992-2000: các sự kiện trong giai đoạn này ảnh hưởng đến tầm quan

trọng của Super Sentai Series-dưới tư cách là một biểu tượng văn hóa đương đại, và góp phần lan rộng sức hút của loạt phim này ra thế giới

- Năm 1992, bộ phim “Kyouryuu Sentai Zyuranger” (恐竜戦隊ジュウレンジャー) đi tiên phong cho việc đổi mới ở khía cạnh thiết kế Zyuranger còn được Haim Saban-chủ 1 công ty phát hành phim ở Mỹ, mua bản quyền và sản xuất ra

bộ phim Mighty Morphin Power Rangers vào năm 1993

- Năm 1995, Toei chính thức công nhận Goranger và JAKQ thuộc phân loại Super Sentai Series Đây cũng là năm Toei khôi phục lại ý tưởng nhóm Sentai tiền nhiệm sẽ cùng Sentai hiện tại chống kẻ thù đặc biệt, vốn có từ thời 2 bộ Super Sentai đầu tiên (theo cách xác định mới), và biến nó thành thông lệ hằng năm

- Năm 1996, Super Sentai chính thức được đổi thời gian chiếu sang 7:00-7:30 sáng Chủ Nhật Lịch chiếu này hiện vẫn được giữ nguyên, và sau này trở thành khung giờ của phim Tokusatsu cho trẻ em-“Super Hero Time”, bao gồm Super Sentai Series và Kamen Rider Series

- Năm 2000, logo của Super Sentai Series được chính thức ra đời và giới thiệu lần đầu vào phiên bản Mirai Sentai Timeranger (未来戦隊タイムレンジャー,

Mirai Sentai Taimurenjya)

Giai đoạn 2001-2013: Chương trình Super Sentai ở giai đoạn này thay vì khai

thác các chủ đề mới, thì thường có khuynh hướng kết hợp hay tái sử dụng và làm mới các chủ đề cũ

- Năm 2001, Toei kỉ niệm 25 năm của Super Sentai Series bằng phiên bản

“Hyakujuu Sentai Gaoranger” (百獣戦隊ガオレンジャー) Gaoranger đánh dấu bước cải tiến vượt trội tiếp theo trong thiết kế, và là bản phim đề ra truyền thống sử dụng logo kỉ niệm Đây cũng là bộ phim thực hiện thông lệ chiến đội của năm kỉ niệm sẽ gặp thành viên từ những chiến đội cũ khác để học hỏi

- Năm 2003-Năm 2004, khung giờ phim Tokusatsu dành cho thiếu nhi chính thức

có tên “Super Hero Time” (スーパーヒーロータイム, Sūpā Hīrō Taimu) ra đời Khung giờ này bao gồm phiên bản mới nhất của Super Sentai Series và Kamen Rider Series

- Năm 2006, phiên bản kỉ niệm 30 năm Super Sentai: “Gougou Sentai Boukenger” (轟轟戦隊ボウケンジャー) được phát sóng Trong tập phim đặc biệt vào dịp kỉ niệm này, ngoài sự góp mặt của các thành viên từ 4 nhóm Sentai

đi trước, còn có nhân vật đại diện cho tinh thần của Super Sentai: Aka Red (アカレッド, Aka Reddo) Đây cũng là năm đầu tiên chương trình Super Sentai được quay và phát trên truyền hình có độ phân giải cao (High-Definition Televison)

- Năm 2008, lần đầu tiên bộ phim liên kết (team-up) giữa 2 nhóm Sentai được chiếu ở các rạp trên toàn quốc Trước đó chúng chỉ được phát hành ở định dạng băng video, gọi là V-Cinema (V シネマ, Bui Shinema) Kể từ đây, mỗi phiên

bản Sentai sẽ có 3 phim điện ảnh trong năm Sự thay đổi này vừa giúp tăng doanh thu của nhà sản xuất, vừa là cơ hội cho các diễn viên thể hiện thêm tài năng của mình

- Năm 2009, phiên bản “Samurai Sentai Shinkenger” (侍戦隊シンケンジャー,

Samurai Sentai Shinkenjya) được yêu thích và nổi tiếng hơn cả so với các phiên

bản trước Nguyên nhân vì Shinkenger có chủ đề chính là văn hóa truyền thống Nhật Bản nói chung và võ sĩ đạo nói riêng Bộ phim lôi cuốn được nhiều người hâm mộ hơn, tạo sự chú ý về một chương trình trẻ em, và khơi dậy lòng tự hào, niềm yêu thích nền văn hóa dân tộc của người dân Nhật

- Năm 2011, kỉ niệm 35 năm của Super Sentai Series Phiên bản “Kaizoku Sentai

Goukaiger” (海賊戦隊ゴウカイジャー, Kaizoku Sentai Gōkaijā) được nhà

sản xuất lẫn những diễn viên từng tham gia loạt phim Sentai đầu tư công phu Khác với những kì kỉ niệm 25 năm hay 30 năm, vốn chỉ có bản ngoại truyện để tôn vinh lịch sử của Super Sentai, cả chương trình Goukaiger được dùng cho mục đích này Chính vì thế, công tác quảng bá và truyền thông cho bộ phim rất rầm rộ và là một sự kiện lớn trong 35 năm của Super Sentai Tiêu biểu là, phim

điện ảnh về sự hợp lực giữa Goukaiger với nhóm Sentai đời trước-Tensou

Sentai Goseiger (天装戦隊ゴセイジャー, Tensō Sentai Goseijā) còn có sự góp

mặt của tất cả Sentai, từ Goranger đến Shinkenger

- Năm 2012, Toei quyết định thử nghiệm nhiều ý tưởng mới lạ hơn Phiên bản

“Tokumei Sentai Busters” (特命戦隊ゴーバスタズ, Tokumei Sentai basutazu) có nhiều thay đổi trong thiết kế, phong cách và sự thể hiện bối cảnh

Go-trong phim, cốt truyện về quân đội nghiêm túc Có lẽ vì vậy Go-busters không thu hút nhiều khán giả nhí, dẫn đến trải qua một đợt cải biên, dù kết quả không tốt được như mong đợi

1.2 Đặc điểm nổi bật:

Đối với một chương trình về siêu anh hùng, điều cần thiết là phải có những nét riêng biệt để nổi bật hơn so với các bộ phim cùng thể loại Những yếu tố độc đáo đó mang ý nghĩa cả về bản sắc lẫn nền tảng về ý tưởng của loạt phim Ở Super Sentai Series, các đặc điểm ấy, một số thiên về hình thức, tức cách thể hiện nhiều hơn, chỉ cần xem qua là sẽ nhận biết được Một số khác thiên về nội dung, đòi hỏi phải có thời gian theo dõi và chiêm nghiệm, phân tích mới có thể rút ra Tuy nhiên, do các yếu tố này bổ trợ cho nhau rất chặt chẽ và có liên hệ mật thiết, nên không dễ để phân biệt Các đặc điểm tiêu biểu nhất của Super Sentai Series chính là:

 Nhân vật chính hoạt động theo nhóm: đây là đặc điểm cơ bản nhất của Super

Sentai, giúp phân biệt loạt phim với các chương trình khác Mỗi nhóm Sentai thường bao gồm 5 người Dần dần trong quá trình phát triển của loạt phim, số lượng thành viên trở nên đa dạng hơn, ít nhất là 3 người (Taiyou Sentai Sun-Vulcan) và nhiều nhất là 10 người (Tokusou Sentai Dekaranger) Hiện tại, mỗi

bộ phim Sentai sẽ có 1 hoặc 2 thành viên mới tham gia vào những tập giữa Yếu

tố nhóm này giúp thể hiện một trong những chủ đề chính của Super Sentai, đó

là “tinh thần đoàn kết” Mỗi nhân vật anh hùng trong Super Sentai đều có điểm mạnh, điểm yếu riêng, và mang khả năng xử lí vấn đề theo hướng của mình, bất

kể tuổi tác, giới tính hay vai trò Thế nhưng chỉ cần đoàn kết, từng cá thể, vốn

đã rất đáng gờm, mới có thể mạnh hơn nữa và trở nên bất khả chiến bại, áp đảo

được quyền lực đáng sợ của phe phản diện

 Mỗi thành viên mang một màu sắc khác nhau: Super Sentai là chương trình

Tokusatsu đầu tiên có các anh hùng mang nhiều màu sắc Phiên bản đầu: Himitsu Sentai Goranger có 5 màu chủ đạo: đỏ, xanh dương, vàng, hồng và xanh lá Trong đó, màu đỏ thường thuộc về người nam chỉ huy Các màu sáng như hồng, vàng, trắng, xanh dương thường đại diện cho thành viên nữ Màu vàng ban đầu dù thể hiện phái mạnh, nhưng từ phiên bản “Choudenshi Bioman” (超電子バイオマン, Chōdenshi Baioman) của năm 1984, nó có thể được gán cho thành viên nữ khác trong nhóm Kể từ chương trình “Kyouryuu Sentai

Zyuranger” (恐竜戦隊ジュウレンジャー, Kyōryū Sentai Juurenjā), bắt đầu có

1 số quy luật bất thành văn cho việc sử dụng màu sắc trong Super Sentai Chẳng hạn, xanh lá và đen không thể cùng xuất hiện trong 1 đội, màu này chỉ có thể đến sau màu kia trong phim với tư cách thành viên thứ 6 Những nhân vật “thứ 6” này lúc đầu thường có màu xanh lá, đen hoặc trắng, sau là những màu kim loại như vàng kim, bạc, thậm chí là tím-chỉ có trong “Jyuken Sentai

Gekiranger” (獣拳戦隊ゲキレンジャー, Jūken Sentai Gekirenjā) Đỏ, vàng,

xanh là 3 màu thường thấy trong Sentai, trừ một số trường hợp Sau kì kỉ niệm

25 năm với phiên bản Gaoranger, sự sáng tạo và phá cách trong thiết kế đã khiến một vài quy định bị phá vỡ, nhiều màu sắc mới cũng được dùng thử (như trường hợp của Gekiranger) Tóm lại, việc sử dụng màu sắc trong Super Sentai Series là cực kì phong phú, luôn luôn đổi mới qua từng giai đoạn, và khiến mở rộng hơn sự sáng tạo trong quá trình thiết kế, góp phần làm loạt phim trở nên thu hút và tạo ấn tượng mạnh hơn với khán giả

 Các nhân vật chính biến thân thành người hùng: khái niệm “biến hình” trong

Tokusatsu xuất phát từ kịch Kabuki, với những cảnh sân khấu xoay, tạo hiệu ứng nhân vật người trở thành thần tiên/ma quỷ “Henshin”-“Biến thân”, và

“Người hùng Biến hình”, có từ năm 1966 với bộ phim về người hùng khổng lồ Ultraman Nhưng phải đến năm 1971, khi Kamen Rider ra mắt cùng “tư thế

biến hình” (変身ポーズ、henshin pose), phạm trù này mới trở nên phổ biến

trong nhiều lĩnh vực, biến nó thành một hiện tượng mà các chương trình sau

học hỏi Super Sentai Series cũng không ngoại lệ Các thành viên trong siêu chiến đội cần những công cụ đặc biệt để biến hình, trừ 3 phiên bản đầu Chúng thường là nhẫn hay vòng đeo tay Từ năm 1981, chiếc vòng đeo tay được cách điệu và trở thành một, hoặc hai thiết bị ở cổ tay Năm 2001 trở đi, dụng cụ biến hình là những chiếc điện thoại di động có kiểu dáng đặc biệt Những cảnh biến hình ở các phiên bản đầu rất đơn giản (như Goranger chỉ xoay người) Dần dà, chúng trở nên chi tiết và áp dụng nhiều hiệu ứng hơn Nhân vật chính sau khi khởi động chức năng biến hình liền được chuyển vào một khung cảnh kì ảo Ở

đó, các luồng sáng hay hiệu ứng đặc biệt quét qua, giúp biến đổi nhân vật Cuối cùng, sau khi biến thân, các anh hùng bắt đầu có những động tác giương oai rồi xưng danh với 1 tư thế độc đáo Sau khi hô to tên nhóm, phía sau cả đội Sentai

sẽ là hiệu ứng nổ hay chiếu sáng, tạo ấn tượng cho người xem Đây là các yếu

tố chỉ có ở loạt phim siêu chiến đội, giúp cảnh biến hình trong Super Sentai độc nhất vô nhị, đậm chất anh hùng ca và là một trong những điểm hấp dẫn của loạt phim

 Mỗi tập phim sẽ có cảnh người máy khổng lồ chiến đấu với quái vật: Trừ

Goranger và JAKQ, các phiên bản Sentai khác luôn có cảnh đánh nhau giữa người máy và quái vật Những cảnh này chỉ dài chừng 5 phút nhưng được xem

là một trong nhiều điểm nhấn của bộ phim Những người máy khổng lồ có kiểu dáng và chủng loại cực kì đa dạng Đôi khi chúng mang hình người hoàn chỉnh (trong Battle Fever J), có lúc là một phi thuyền với khả năng biến thành robot (Denshi Sentai Denjiman) Phổ biến hơn là người máy được ghép từ những cỗ máy như phi cơ, xe thiết giáp, tàu vũ trụ, ở thời kì đầu, cho đến các sinh vật tiến hóa vượt bậc, với hình dáng khổng lồ, lớp da kim loại trong các Sentai sau này Thậm chí, ở vài phiên bản, các anh hùng còn hóa thành những người khổng lồ mình đồng da sắt, rồi kết hợp tạo một người máy to lớn hơn Ngoài ra, những phiên bản Sentai càng mới thì càng có nhiều người máy Việc này giúp tăng tiến mạch truyện, lại tạo ra thêm nhiều mẫu mã cho sản phẩm đồ chơi liên quan Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi Bởi với lịch sử trên 30 năm, thiết

kế và chủ đề của các người máy khổng lồ và những cỗ máy cấu thành chúng có chiều hướng lặp lại, cũ kĩ Vì vậy các nhà thiết kế ngày nay phải động não hơn

để có thể chế tác ra nhiều tính năng đặc biệt ở mỗi “cỗ máy” nói riêng và người máy hợp thể nói chung, giúp tạo nét mới mẻ và đặc biệt cho mỗi phiên bản

 Chương trình tập trung nói về các nhân vật chính: đây là một đặc điểm nữa

mà Super Sentai làm tốt và nổi bật hơn các chương trình khác cùng thể loại Tokusatsu Các nhân vật siêu anh hùng và mối quan hệ giữa họ được tập trung

và khai thác ở nhiều khía cạnh Các nhân vật bên phe phản diện cũng được nói đến dù ít hơn Thường ở trường hợp của kẻ ác, tình huống truyện của chúng là

sự đấu đá, ganh ghét hay bất hòa với nhau Nếu có được miêu tả chi tiết, chúng cũng thường có liên hệ với phe chính diện Những đặc điểm này được phối hợp khéo léo để làm tôn lên nội dung cái thiện chiến thắng cái ác hay hóa giải cái

ác Ngoài ra, nét thường thấy nhất trong Super Sentai nói riêng, hay Tokusatsu nói chung, đó là sự vắng mặt của những chi tiết “phải có” trong đời sống thực tại Chẳng hạn như lực lượng phòng vệ, cảnh sát khi có quái vật tấn công, các vấn đề mưu sinh như cơm, áo, gạo, tiền, hầu như không được đề cập đến Mục đích chính là để tạo không gian và thời lượng để cho yếu tố nhân vật, từ đó giúp làm nổi bật tính cách và câu chuyện xoay quanh các siêu anh hùng và hướng đến chủ đề chính của phim Cũng có vài nhân vật được miêu tả là có công việc làm thêm, hay “lương tháng không đủ”, nhưng chủ yếu các chi tiết đó được sử dụng như thời cơ tạo tình huống gây cười, hoặc ám chỉ các siêu anh hùng cũng như những người bình thường

 Mỗi chương trình tồn tại độc lập: hầu như các chương trình Sentai đều tồn tại

độc lập, không can hệ gì đến nhau Nói một cách viễn tưởng hơn, mỗi nhóm Super Sentai nằm trong một thế giới riêng Duy chỉ có một số trường hợp như Goranger và JAKQ, vốn bấy giờ tồn tại chung với các siêu anh hùng khác do họa sĩ Ishinomori sáng tác Hay như kẻ thù chính của Denjiman được hồi sinh

và thành tay sai của phe phản diện trong Sun Vulcan, khiến 2 phiên bản này có liên hệ với nhau Cũng có trường hợp ngoại lệ khác như khi 2 chiến đội trong 2 năm liên tiếp gặp nhau và hợp lực chống kẻ thù trong phụ trương Đặc biệt, nhóm siêu anh hùng nhân dịp kỉ niệm 35 năm-Kaizoku Sentai Goukaiger được đặt trong thế giới mà mọi nhóm Sentai đều cùng tồn tại, và họ đã có một lịch sử

bảo vệ Trái Đất khỏi các thế lực xâm lăng qua nhiều năm liên tiếp

1.3 Quy trình sản xuất:

Để thực hiện một bộ phim Super Sentai hay Tokusatsu bất kì, cần có sự phối hợp giữa các khâu, công đoạn và công ty khác nhau Đối với loạt phim siêu chiến đội, những công ty này bao gồm:

Công ty Toei (東映株式会社, Tōei Kabushiki-gaisha), là một trong những công

ty sản xuất và phân phối phim lớn nhất, cũng như nổi tiếng nhất ở Nhật Bản Các sản phẩm phim của Toei thường thuộc những thể loại như Tokusatsu, Anime, Jidaigeki (tức phim dã sử), Trụ sở chính của công ty nằm ở Tokyo, được thành lập từ năm

1950, số lượng nhân viên tính đến năm 2006 là 311 người, gồm các chi nhánh:

Language Tech Center -Toei Animation -Toei Television Production -Toei Video -Toei Satellite Broadcasting

Toei là một trong những công ty có ảnh hưởng lớn đến thể loại Tokusatsu lẫn ngành công nghiệp điện ảnh giải trí Nhật Bản Chi nhánh Toei Agency chuyên hợp tác với công ty mẹ để sản xuất các phim Tokusatsu Hiện nay, hai loạt phim Tokusatsu chính mà Toei thực hiện đó là Kamen Rider Series (hợp tác với Ishinomori Production) và Super Sentai Series

Công ty Bandai (株式会社バンダイ, Kabushiki-gaisha Bandai) là công ty sản

xuất đồ chơi lớn thứ 3 Nhật Bản Được thành lập vào năm 1950, đến nay Bandai đã có mặt trên nhiều nơi trên thế giới, với nhiều công ty con, tiêu biểu như chi nhánh ở Mỹ-Bandai USA Đến năm 2006, Bandai sát nhập với công ty trò chơi điện tử Namco, hình thành tập đoàn Bandai Namco Games (株式会社バンダイナムコゲームス,

Kabushiki Gaisha Bandai Namuko Gēmusu) Các sản phẩm đồ chơi của Super Sentai

ban đầu được sản xuất và mang thương hiệu của Popy-công ty con của Bandai Sau khi Popy được sát nhập lại với công ty mẹ, mặt hàng đồ chơi Sentai đều do Bandai sản

xuất Ngoài ra, công ty Bandai còn là nhà tài trợ lớn của Toei trong việc làm ra Super Sentai Series

Ngoài 2 công ty quan trọng này còn có 3 công ty khác đóng vai trò không nhỏ cho sự hình thành một phiên bản Sentai Đó là:

PLEX ( 株 式 会 社 プ レ ッ ク ス , Kabushiki-gaisha Purekkusu) trực thuộc

Bandai Namco Games, chuyên về thiết kế cho Super Sentai Series

Japan Action Enterprise (ジャパンアクションエンタープライズ, viết tắt:

JAE), tiền thân là “Japan Action Club” (ジャパン・アクション・クラブ, viết tắt:

JAC) và Red Entertainment Deliver (株式会社レッド・エンタテインメント・デ

リヴァー, Kabushiki-gaisha Reddo Enta-tenmanto Deriba-, viết tắt: RED) là nơi giúp

đỡ Toei về các pha hành động trong các xuất phẩm phim Tokusatsu, bao gồm cả Super Sentai Series

Hình 1.3.1.Logo của 3 công ty Toei-Bandai và PLEX

Bước đầu tiên trong quá trình sản xuất một bộ phim Super Sentai đó là công việc lên ý tưởng Mỗi năm, Toei, PLEX và Bandai sẽ tổ chức họp bàn để về chủ đề và motif của nhóm Sentai tiếp theo Ý tưởng chính do Toei đề ra và PLEX, Bandai sẽ tham gia góp ý Các ý tưởng này không thể trùng với các phiên bản Super Sentai trước, ít nhất là 10 năm, hay phiên bản Kamen Rider đang được lên kế hoạch PLEX đảm nhận việc thiết kế mọi thứ, từ trang phục, dụng cụ, vũ khí, hình dạng sau khi biến thân, người máy, dựa trên các ý tưởng ấy và gửi đến cho Toei để xét duyệt Bandai,

với tư cách là làm ra sản phẩm liên quan, sẽ có quyền đóng góp ý kiến về những mẫu thiết kế của PLEX hay chủ đề của Toei, thường là về những tính năng đặc biệt của các mẫu vũ khí, người máy, mà có thể thể hiện được trên phim cũng như áp dụng lên đồ chơi

“Công việc được phân ra cho nhiều bộ phận, tổng cộng có khoảng 300-400 người tham gia vào quá trình sản xuất Nhiệm vụ của tôi là tổ chức mọi thứ từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc một phiên bản Trong những chương trình mà tôi từng làm tổng giám chế, như Dekaranger, Magiranger hay Gekiranger, tôi có quyền điều khiển tuyệt đối đối với bộ phim Tuy nhiên, nếu nói về mặt ảnh hưởng, thì các biên kịch, đạo diễn

và nhà tài trợ cũng có tiếng nói của mình để đóng góp các chi tiết giúp hoàn tất bộ phim Bên cạnh đó, mỗi phiên bản mới sẽ có một dòng đồ chơi mới cho Bandai sản xuất Các món đồ chơi ấy sẽ được tạo ra để phù hợp với chủ đề của chương trình, nhưng cũng có trường hợp Bandai là người nảy ra ý tưởng cho bộ phim mới.” 5

(Tsukada Hideaki-tổng giám chế phiên bản Jyuken Sentai Gekiranger)

Sau khi thống nhất về tên gọi cũng như chủ đề cho phiên bản Super Sentai mới, Toei sẽ đăng kí bản quyền cho bộ phim Thông tin về tiêu đề được chứng thực và đăng trên mạng internet vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 Trước thời điểm này, Toei đã lựa chọn kĩ càng từ các bản vẽ của PLEX để có được mẫu thiết kế thích hợp nhất cho chương trình Những mẫu thiết kế sẽ được gửi cho xưởng làm đạo cụ và trang phục để

sử dụng trong bộ phim Cùng lúc đó, công đoạn sản xuất đồ chơi dựa trên các bản vẽ được chọn cũng được khởi động ở nhà máy của Bandai

Thời gian tuyển diễn viên cũng bắt đầu vào tháng 9 Ngay sau khi bản quyền về nhóm Sentai mới được đăng kí, Toei gửi thông báo đến các công ty quản lí diễn viên ở Nhật Bản Vào 5 năm gần đây, các diễn viên nam được chọn có độ tuổi từ 20 cho đến

24, trong khi ngày trước vào khoảng những năm 2001-2009, giới hạn này là 22-24 tuổi Đối với diễn viên nữ là bao gồm độ tuổi 18, 19 cho đến 20 tuổi Ngày trước, việc tham gia phim truyền hình dành cho thiếu nhi vốn không được coi trọng ở Nhật Tuy nhiên, sau năm 2001, khi dàn diễn viên của phim Gaoranger được hâm mộ cuồng

5 Christian Lonsing, “Super Sentai Interview” (2007)

nhiệt, thì ngày càng có nhiều diễn viên trẻ nộp đơn xin tuyển chọn vào hơn Tiêu biểu như ở phiên bản Goukaiger, số lượng đơn của các ứng viên gửi đến Toei lên đến con

số 3000.6 Có thể nói, việc tham gia vào một chương trình dành cho trẻ em đã được nhiều diễn viên trẻ xem như cơ hội trau dồi kĩ năng lẫn thăng tiến trong sự nghiệp

Hình 1.3.2.Các diễn viên trẻ trong buổi tuyển diễn viên cho bộ phim Juuden Sentai Kyoryuger

( http://youtu.be/hS4y0Wl_gqc )

Vào tháng 11, Toei bắt đầu chụp ảnh ngoại cảnh và ảnh quảng cáo cho bộ phim Super Sentai mới Một số ảnh được gửi đến các tạp chí chuyên về Tokusatsu hay chương trình thiếu nhi trên truyền hình, như Telebi-kun, Hyper Hobby Magazine, Uchuusen, Các sản phẩm đồ chơi cũng vừa được hoàn tất để chụp hình catalog cho đợt hàng mới Những catalog này sẽ được phân phát trong cuộc họp giữa tổng công ty Bandai với các cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc Hình ảnh về sản phẩm thường được đăng lên mạng vào tuần đầu của tháng 12 Cuối tháng 12, đầu tháng 1 của năm sau, tờ bướm về buổi họp báo cho bộ phim cũng như các nhân vật, diễn viên chính được phát hành

Khoảng thời gian cuối năm, quá trình quay phim đã được bấm máy, với khoảng

4 tập phim đã được hoàn tất Super Sentai thường khởi chiếu vào giữa tháng 2, nên

6 歴代戦隊ヒ ーロー、 大集合ジャ ー 芸能・ 社会 / -(Anh hùng Sentai lịch sử, Sự quy tụ đông đảo)

http://www.daily.co.jp/gossip/article/2011/01/30/0003771458.html

công việc quay phim phải được tiến hành trước 2 tháng Diễn viên chính sẽ tập luyện những cảnh hành động đơn giản như đánh kiếm hay nhào lộn, với các diễn viên đóng thế, cũng như làm quen với phim trường

Công đoạn quay một tập phim Super Sentai thường được tiến hành từ sáng sớm Trừ cuối tuần ra, Hầu như mỗi ngày dàn diễn viên và đoàn làm phim đều làm việc Các diễn viên sau khi được trang điểm, tạo kiểu tóc và thay trang phục sẽ đến phim trường Ở đây, ngoài việc phải diễn xuất, họ còn có cơ hội làm việc với hệ thống khói lửa (nếu kịch bản yêu cầu) và thực hiện một số cảnh hành động Những cảnh ấy đòi hỏi thể lực nhất định, cũng như sự lắng nghe và tiếp thu lời chỉ dạy của các đạo diễn Vì thế việc rèn luyện trước với các diễn viên đóng thế là cực kì cần thiết

Các cảnh chiến đấu với quái vật sau khi biến hình hầu hết do diễn viên đóng thế đảm nhận Những cảnh quay này yêu cầu tập dượt kĩ càng Khi quay phim, nhằm tạo cảm như thật ở các cảnh đấu nhau, máy quay được ở các vị trí khuất, chẳng hạn sau lưng người bị đánh Vì những pha đấu võ này, đa số không có tiếp xúc thật sự giữa nhân vật tấn công và nhân vật bị tấn công, nên góc đặt máy có vai trò chủ chốt để tạo cảm giác tương tác giữa các nhân vật

Với các cảnh sử dụng nhiều khói lửa và bom nổ, diễn viên tuyệt đối phải nghe theo chỉ dẫn từ đạo diễn Kíp nổ được chôn dưới đất và có dây dẫn về bộ điều khiển ở hậu trường Diễn xuất trong những cảnh này yêu cầu sự tập trung cao độ, phối hợp nhịp nhàng với người điều khiển kíp nổ thì mới tạo được hiệu ứng như mong muốn Các diễn viên đóng thế có thể đã quá quen với công đoạn này nhưng với các diễn viên chính, đây là những kinh nghiệm cực kì đáng nhớ

“Với tôi đó là cảnh mình phải chạy khi 4 quả bom xung quanh phát nổ san, đạo diễn hành động, nói với tôi rằng nhờ diễn viên đóng thế cũng được mà, nhưng tôi nhất quyết “Dạ, cháu làm được mà.” dù cảm thấy rất sợ vào lúc đó Trong khi diễn thử, tôi luôn chạy chậm, vì sợ quá nên tôi không thể di chuyển Dù cố chạy thật nhanh nhưng tốc độ thực ra chậm lắm Đến khi quay thật thì đoàn phim nói rằng tôi kéo dài thời gian tập của mình tới gấp đôi lận Đó là cảnh diễn tôi cho là đáng sợ

Ngoài làm việc tại trường quay ngoài trời, các diễn viên cũng được quay ở phim trường trong nhà Ở đó, đôi lúc họ phải mặc trang phục sau khi biến thân để diễn

tả cảnh biến hình Những phân đoạn như vậy được quay với màn hình xanh, nhằm giúp cho việc ghép phông nền và tạo hiệu ứng ở quá trình biên tập được dễ dàng hơn

Hình 1.3.3.Hai nữ diễn viên chính chuẩn bị cho cảnh quay

(http://forums.henshinjustice.com/showthread.php?t=65396&page=16)

Hình 1.3.4.Các diễn viên đang quay cảnh biến hình với phông nền xanh

7 Video phỏng vấn スーパー戦隊ヒーローイン大集合。プテラレンジャー vs 魔女バンドラ,1992

( http://forums.henshinjustice.com/showthread.php?t=26761 )

Mặt khác, không thể không nhắc đến phân đoạn chiến đấu giữa người máy và quái vật khổng lồ trong Super Sentai Những cảnh ấy được thực hiện bằng kĩ thuật Suitmation-diễn viên trong trang phục quái thú hay người máy diễn xuất với mô hình thu nhỏ Một yếu tố quan trọng khi quay cảnh giao đấu khổng lồ đó là sự kết hợp giữa góc máy với hành động của nhân vật Thông thường, máy quay sẽ hướng từ dưới lên hoặc hướng trực diện vào một bộ phận của nhân vật để thể hiện sự chênh lệch về kích

cỡ với các mô hình thu nhỏ Hoặc ống kính sẽ quay cận cảnh va chạm (nắm đấm, lưỡi kiếm, ) nhằm lột tả sức mạnh giữa các nhân vật khổng lồ Các cảnh tấn công, xung đột giữa nhân vật người máy và quái thú đôi lúc cũng áp dụng kĩ thuật kíp nổ nhưng ngày nay, nhà sản xuất thường dùng kĩ thuật vi tính (CG) để tạo kĩ xảo này Do trang phục nặng nề nên những cảnh giao chiến khổng lồ không kéo dài Các động tác tấn công cũng đơn giản, không linh hoạt như cảnh với siêu người hùng

Hình 1.3.5 Hậu trường cảnh quay trong Tokumei Sentai Go-Busters

(http://forums.henshinjustice.com/showthread.php?t=65396&page=17 )

Ngoài ra, trong phân đoạn trận chiến khổng lồ còn có các cỗ máy ghép thành robot tham gia Chúng thực ra là các mô hình điều khiển bằng động cơ, một số khác là con rối được điều khiển bằng hệ thống dây cáp Từ năm 2001, những người tạo hiệu ứng cũng hay sử dụng công nghệ đồ họa máy tính (CGI-Computer Graphic Image), thay thế các mô hình và con rối, như trong Gaoranger, Abaranger và Gekiranger Tuy

giảm thiểu được công sức và tiết kiệm được tiền bạc, nhưng phương pháp CGI cũng yêu cầu thời gian lẫn sự đầu tư Hơn nữa, có một số cảm giác và khung cảnh chỉ kĩ thuật rối cùng mô hình làm được, nên ngày nay phương cách thủ công này vẫn được

sử dụng, kết hợp cùng kĩ thuật đồ họa để nâng cao hiệu quả hình ảnh

Với những đoạn phim rời rạc, các tập viên sẽ ghép chúng thành 1 tập hoàn chỉnh Các diễn viên chính sẽ tới phòng thu và lồng tiếng tập phim đó Họ sẽ phải vừa xem đoạn phim hoàn chỉnh, vừa diễn lại lời thoại của mình với đầy đủ cảm xúc như khi ở phim trường Nói cách khác, các diễn viên trước máy quay giờ đây kiêm luôn cả vai trò của một diễn viên lồng tiếng Cuối cùng, khi mọi yếu tố đã có đầy đủ, các đoạn video mở đầu và kết thúc với nhạc nền đầu và cuối của chương trình, cùng hiệu ứng

âm thanh tiếng động được ghép vào tạo nên một tập phim Super Sentai

Hình 1.3.6.Cảnh các diễn viên trong phòng thu để lồng tiếng cho phim

(http://youtu.be/hS4y0Wl_gqc) Bên cạnh chương trình truyền hình, Toei cũng thực hiện nhiều phụ trương cho loạt phim Sentai Đầu tiên là các bản phim “Movie”, thường ở dạng video, mà bắt đầu

là từ Goranger, sau đó kéo dài đến năm 1987, tiếp tục ở phiên bản Dairanger-Ohranger (1993-1995), GogoV (1999) Từ năm 2001, những phụ trương “Movie” này được chuyển thành phim chiếu rạp hết Đến nay đã có 12 phim điện ảnh như vậy, ứng với 12 phiên bản Sentai Các phim thế này thường được chiếu chung với Movie của Kamen Rider Series

Từ Ohranger trở về sau, mỗi bộ Sentai còn có một phụ trương khác, nói về sự hợp lực giữa 2 nhóm Sentai tiền nhiệm và đương nhiệm của 1 năm Chúng được phát hành dưới hình thức video, DVD có tên là V-Cinema Năm 2009, nhân dịp V-Cinema tròn 15 năm, Toei đã chuyển những phụ trương này thành phim điện ảnh, bắt đầu với

“Engine Sentai Go-onger vs Gekiranger” (炎神戦隊ゴーオンジャーVS ゲキレンジ

ャー, Enjin Sentai Gōonjā tai Gekirenjā ) Kể từ đó, 1 phiên bản Super Sentai có các xuất phẩm sau: truyền hình, phim điện ảnh, 2 phụ trương hợp lực (một với nhóm Sentai tiền nhiệm, một với nhóm Sentai đương nhiệm) Bên cạnh đó, từ Zyuranger tới nay còn có bản phim video hay DVD kể về Super Sentai trong 1 tình huống vui nhộn

do tạp chí Terebi-kun thực hiện, có tên là Special DVD hay Super Video

1.4 Các thời kì của Super Sentai Series qua 37 năm phát sóng:

Phần này sẽ giới thiệu tóm gọn 37 phiên bản của Super Sentai Series từ năm

1975 đến năm 2013 Đồng thời, sẽ chia 37 năm đó thành 4 thời kì: Thời kì Cũ, Thời kì Hiện đại, Thời kì Mới và Tân thời kì Mới, dựa trên sự khác biệt về xu hướng lựa chọn chủ đề, cách thiết kế và cách thể hiện của mỗi phiên bản

 Thời kì Cũ: kéo dài từ năm 1975-1991 Đặc điểm nổi bật của giai đoạn

này chính là sự góp mặt của yếu tố khoa học kĩ thuật và khoa học viễn tưởng trong mỗi bộ phim Bên cạnh đó, các Sentai trong Thời kì Cũ có nhiều cảnh hành động, bạo lực hơn và nội dung mang sắc thái tối hơn các thời kì sau

Himitsu Sentai Goranger (1975-1977) : 84 tập

Đây là bộ Sentai thành công nhất với 84 tập phim, 4 phụ trương điện ảnh và kéo dài trong 2 năm phát sóng, cũng như đặt nền móng cho cả loạt phim Super Sentai

Denshi Sentai Denjiman (1980-1981): 51 tập

Denjiman là phiên bản đầu tiên sử dụng vật liệu kính cho phần che mắt trên mũ bảo hộ Đây cũng là phiên bản đầu tiên có người máy biến hình từ phi thuyền

và có dụng cụ biến hình cho mỗi thành viên

Taiyou Sentai Sun-Vulcan (1981-1982): 50 tập

Đây là phiên bản có ít thành viên nhất và tất cả đều là nam Ngoài ra, SunVulcan còn là phiên bản đầu tiên có 2 cỗ máy hợp thành robot.Cũng trong năm nay Toei đặt tên gọi “Super Sentai Series” cho loạt phim về nhóm siêu anh hùng, và tính phiên bản đầu tiên là Battle Fever J

Dai Sentai Goggle V (1982-1983): 50 tập

Goggle V là phiên bản đầu tiên có 3 cỗ máy hợp thành người máy khổng lồ Phiên bản này cũng mở ra truyền thống các diễn viên chính hô to tên bộ phim ở đầu phần nhạc mở màn

Kagaku Sentai Dynaman (1983-1984): 51 tập

Dynaman là phiên bản đầu tiên sử dụng chất liệu spandex làm trang phục của Super Sentai, thay vì may bằng vải như ngày trước