SKKN: Ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Địa lý 10 bài sóng, thủy triều, dòng biển

SKKN: Ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Địa lý 10 bài sóng, thủy triều, dòng biển

Sở giáo dục và đào tạo lào cai Trường THPT số 1 bảo thắng

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC ĐỊA LÝ 10 BÀI SÓNG, THỦY

TRIỀU, DÒNG BIỂN

Họ tên: Hồ Duy Mạnh Tổ: Sử - Địa - GDCD Đơn vị: Trường THPT số 1 Bảo Thắng

Năm học: 2011 - 2012

Mục lục

Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, những thách thức bị tụt hậu so với thế giới trên con đường tiến lên của chủ nghĩa xó hội, đặt ra cho nước ta phải đào tạo được lớp người cú trớ tuệ, năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh

nhiều nước trên thế giới đang tiến đến nền kinh tế tri thức

Để đạt được mục tiêu đó, việc đổi mới chương trỡnh là phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục đó được Đảng và nhà nước ta quan tâm

ngày một sát sao Luật giáo dục, điều 28.2 đó ghi rừ: “Phương pháp Giáo dục với đặc

điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh’’ Do đó, phương pháp dạy và học sinh học đũi hỏi phải cú thiết bị dạy

học tương ứng để đảm bảo tính trực quan Những phương tiện cần thiết là: Mụ hỡnh, bản đồ, bảng số liệu, tranh vẽ, mẫu vật, phim ảnh, băng hỡnh, phần mềm mỏy tớnh, mỏy chiếu… phục vụ cho mụn địa lí Bởi vậy, thiết kế bài giảng với sự trợ giúp của công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả dạy học được rất nhiều giáo viên quan tâm Đặc biệt là môn địa lí ở trường THPT, với lượng kiến thức lớn, khá trừu tượng, muốn đi sâu vào nghiên cứu, quan sát trực tiếp trên các đối tượng, học sinh sẽ mất nhiều thời gian nhưng nếu sử dụng công nghệ thông tin vào dạy môn địa lí ta có thể cho

được những hỡnh ảnh “sống động như thật và rất thực tế với con người và đời sống”

giúp học sinh nắm bắt được tri thức một cách tích cực chủ động, giúp giáo viên khắc phục những khó khăn khi dạy học địa lí Chớnh vỡ những lớ do trờn mà tụi mạnh dạn tỡm tũi, học hỏi và ỏp dụng vào giảng dạy bằng việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy bài " Súng, Thủy Triều, dũng Biển "

b Lí do chủ quan

- Trong thực tế giảng dạy, ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy học địa lý Việt Nam , địa lí tự nhiên đại cương, địa lí khu vực và thế giới những vấn đề đó rất trừu tượng

và khó

- Xuất phát từ thực tế chất lượng của học sinh trong trường, các em cũn vụng về trong

lĩnh hội kiến bài học cụ thể, dẫn đến việc gặp rất nhiều khó khăn trong việc nắm bắt khối lượng kiến thức ngày càng cao và mở rộng

- Trong phạm vi nhà trường, với cương vị là người giáo viên trực tiếp giảng dạy học sinh, chúng tôi không ngừng học tập, cải tiến, nâng cao chất lượng học tập của học sinh bằng nhiều cách Trong đó có việc hướng dẫn học sinh cỏch khai thỏc kiến thức , củng cố kiến thức, khắc sõu kiến thức trong từng bài cụ thể qua ứng dụng cụng nghệ thụng tin cú vai trũ rất quan trọng trong giảng dạy địa lí 10

- Vỡ những ý nghĩa lớn lao trờn, tụi đó suy nghĩ và mạnh dạn chọn nghiờn cứu đề tài: ứng dụng cụng nghệ thụng tin nhằm nâng cao hiệu quả môn địa lí 10 trong soạn bài: " Súng, Thủy Triều, Dũng Biển "

2 Mục đích nghiên cứu

- Góp phần phát triển khả năng tư duy của học sinh, hỡnh thành và phỏt triển vững chắc cỏc kĩ năng thực hành, so sánh, tổng hợp từ ứng dụng công nghệ thông tin, tạo cho học sinh có vị thế chủ động trong chiếm lĩnh kiến thức địa lí và những điều kiện thuận lợi để học sinh tích cực tham gia hoạt động nhận thức

- Học sinh có khả năng vận dụng kiến thức trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông vào giải quyết những bài tập thực hành, bài kiểm tra, bài thi học sinh giỏi và thi tuyển vào trường đại học, cao đẳng

- Qua ứng dụng công nghệ thông tin sẽ có nhiều học sinh giỏi, thông minh, có khả năng diến đạt tốt khi trỡnh bày, so sánh đối tượng địa lí trên hỡnh ảnh, tranh ảnh, bảng số liệu thụng kờ Học sinh sẽ trở thành chủ thể hành động tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong khai thác công nghệ thông tin để kiến tạo kiến thức địa lí

- Bồi dưỡng chuyên môn và nâng cao nghiệp vụ

3 Nhiệm vụ nghiờn cứu

- Nghiờn cứu việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong một tiết học (bài học) ở khối 10

- Giáo viên chuẩn bị nghiên cứu bài giảng, chuẩn bị máy chiếu cho bài giảng căn cứ vào mục tiêu bài giảng, các tài liệu tham khảo SGK địa lí 10 và một số tài liệu khác

- Nghiờn cứu hệ thống cõu hỏi lụgớch, ngắn gọn, dễ hiểu, và phỏt huy trớ tũ mũ và khả năng tư duy của học sinh, khắc sâu được kiến thức cơ bản

4 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh Trường THPT số 1 Bảo Thắng

- Áp dụng đề tài qua việc chọn khối lớp, vận dụng vào khối 10

5 Phương pháp nghiên cứu

a Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

- Các văn kiện nghị quyết

- Cỏc tài liệu tham khảo bổ trợ

- Nhiệm vụ năm học 2011-2012

b Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Xuất phát từ đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu, tôi đó sử dụng cỏc phương pháp

nghiên cứu sau :

- Phương pháp quan sát sư phạm : Quan sát học sinh khai thác kiến từ ứng dụng công nghệ thông tin địa lí để thấy được những ưu, nhược điểm từ đó có những biện pháp, hướng thay đổi đúng như mục đích nghiên cứu đó đề ra

- Phương pháp điều tra giáo dục : GV trũ chuyện, trao đổi với học sinh để tỡm ra những khú khăn, vướng mắc trong việc học tập với ứng dụng công nghệ thông tin từ ứng dụng công nghệ thông tin đó có biện pháp khắc phục để đem lại sự thành công cho bài giảng giáo án điện tử

- Phương pháp thực nghiệm : Áp dụng giảng dậy trên lớp để quan sát, theo dừi học sinh tham gia vào việc khai thỏc kiến thức địa lí từ ứng dụng cụng nghệ thụng tin qua một tiết học (bài học) trên lớp Qua đó đánh giá những thành công và hạn chế qua việc áp dụng đề tài

c Nhóm phương pháp hỗ trợ

- Tài liệu chuyờn mụn

- Máy chiếu, tranh ảnh, bản đồ, video

- Phương pháp điều tra

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN - PHÁP LÍ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận

- Trong suốt qỳa trỡnh phỏt triển xó hội, con người đó sớm dựng phương pháp để nhận biết thực tế khách quan í niệm về cụng nghệ thụng tin là một ý niệm phức tạp, mơ hồ bao gồm ý niệm về khụng gian, thời gian, phương thức, khoảng cách xa gần, sự phân

bố của các sự vật hiện tượng phát triển trong không gian Việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin cú vai trũ quan trọng trong nhiều lĩnh vực đời sống xó hội, đặc biệt là trong công tác giảng dạy cho học sinh, ứng dụng cụng nghệ thụng tin là những giỏo cụ trực quan phục vụ cho giảng dạy” Vai trũ của nghệ thụng tin khụng chỉ là những giỏo cụ trực quan đơn thuần mà cũn là nguồn kiến thức để học sinh khai thác, nhận thức

- Đặc trưng cơ bản nhất của bài giảng điện tử là toàn bộ kiến thức của bài học, mọi hoạt động điều khiển của giáo viên đều được multimedia hóa (đa phương tiện hóa)

- Cần phõn biệt cỏc khỏi niệm sách giáo khoa điện tử, giáo trỡnh điện tử, giáo án điện

tử và bài giảng điện tử

- Giỏo ỏn điện tử (hay Bài giảng điện tử) là bản thiết kế toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học của giáo viên trên giờ lên lớp, toàn bộ hoạt động đó đó được multimedia hóa một cách chi tiết, có cấu trúc chặt chẽ và logic được quy định bởi cấu trúc của bài học Giáo án điện tử là một sản phẩm của hoạt động thiết kế bài dạy được thể hiện bằng vật chất trước khi bài học được tiến hành Giáo án điện tử chính là bản thiết kế của bài giảng điện tử Từ đó giúp học sinh có điều kiện phát triển khả năng tư duy, biết tổng hợp vấn đề, qua đó đỏnh giỏ trỡnh độ học sinh một cách đầy đủ, toàn diện

2 Cơ sở pháp lí

- Căn cứ vào các văn kiện của Đảng, nghị quyết đại hội Đảng, chỉ thị về Giáo dục và

đào tạo: Báo cáo chính trị của đại hội Đảng lần thứ IX tiếp tục khẳng định quan điểm của Đảng ta là: “ Phát triển GD - ĐT là một trong những động lực thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, là điều kiện phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ

bản để phát triển xó hội, tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và bền vững.”

- Thực hiện nhiệm vụ năm học 2011 - 2012: Thực hiện công tác bồi dưỡng chuyên môn: Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn qua việc bồi dưỡng theo các chuyên đề, làm sáng kiến kinh nghiệm trong dạy học

- Căn cứ vào nhiệm vụ nâng cao chất lượng học tập của học sinh Trường THPT số 1 Bảo Thắng núi riờng

- Căn cứ vào thực tế dạy và học môn địa lí ở trường THPT, nhỡn chung học sinh tỏ ra

cú năng lực quan sát khá tốt và nhạy bén (đặc biệt K10), các em không thích chấp nhận một cách đơn giản những áp đặt của giáo viên, các em thường biểu hiện sự thờ ơ, kém hứng thú khi trong suốt một tiết học chỉ ngồi nghe GV giảng bài và ghi chép Các em thích tranh luận, thích bày tỏ những ý kiến cá nhân về những vấn đề của quy luật địa lí

thông qua giáo án điện tử Như vậy, việc ứng dụng công nghệ thụng tin trong dạy một

tiết học (bài học) là điều quan trọng và cần thiết để học sinh độc lập tỡm kiến thức dưới

sự hướng dẫn của giáo viên, tạo niềm say mê hứng thú của học sinh đối với bài giảng

- Giúp học sinh khắc sâu, có tư duy phán đoán, xem xét các hiện tượng tự nhiên, củng

cố các kiến thức có liên quan

2 Một số tồn tại

Những năm trước đây, việc sử dụng công nghệ thông tin ở trường THPT trong tỉnh cũn gặp nhiều khú khăn Hệ thống máy tính, máy chiếu chưa phong phú, năng lực của học sinh về khai thác địa lí cũn nhiều hạn chế Trong những bài học làm việc với công nghệ thông tin Học sinh mới chỉ dừng ở mức độ quan sát các đối tượng, hiện tượng địa

lí, chưa độc lập chủ động khai thác kiến thức từ công nghệ thông tin trong một bài học ( đối chiếu, so sánh, phân tích )

Bên cạnh giáo viên mới ứng dụng công nghệ thông tin ở phương tiện tham khảo GV

là người khai thác kiến thức công nghệ thông tin cho bài giảng địa lí là chính, học sinh thụ động nghe giảng

Trong những năm gần đây, công nghệ thông tin phục vụ giảng dạy môn địa lí phong phú hơn đa dạng hơn ( đặc biệt ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy địa lí ở khối 10,11,12) Học sinh tỏ ra rất thích thú đa phần các em có năng lực quan sát tốt và nhạy bén trong việc đối chiếu, so sánh, phân tích các đối tượng và hiện tượng địa lí

Về phớa học sinh cỏc em cú niềm say mờ học tập khi bài giảng sử dụng cụng nghệ thụng tin Tuy nhiờn vẫn cũn một số học sinh kĩ năng làm việc với cụng nghệ thụng tin cũn hạn chế về nhiều mặt do rỗng kiến thức về quan sỏt, phân tích, tư duy từ lớp dưới, một phần học sinh chưa chịu khó tỡm tũi học hỏi bạn bố và thầy cụ giỏo

Về phớa GV giảng dạy, hiện nay trong cách làm việc với công nghệ thông tin, không

chỉ coi công nghệ thông tin là đồ dùng trực quan đơn thuần mà coi đó là nguồn cung cấp kiến thức phong phú để phục vụ giảng dạy

3 Một số vấn đề đặt ra

- Làm thế nào để học sinh có thể quan tâm đến việc khai thác kiến thức từ công nghệ thông tin hiệu quả trong từng giờ học bài học

- Khai thác theo hướng nào thỡ phự hợp

- Cần sử dụng kờnh hỡnh như thế nào có hiệu quả và trực quan

CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP

I Một số lưu ý khi sử dụng cụng nghệ thụng tin

- Muốn khai thác được công nghệ thông tin đạt hiệu quả trong các giờ học Địa Lí, trước hết người giáo viên phải nắm kiến thức cơ bản tin học, nắm được các nội dung, thông tin trên giáo án điện tử

- Người giỏo viờn phải biết cỏch thiết kế, xử lớ hiệu quả cỏc nội dung, hỡnh ảnh, bản

đồ, bảng số liệu, vi deo trên máy tính Từ đó có cách ứng dụng phù hợp trong các giờ

học thực tế, để giờ học đạt hiệu quả cao

II Thiết kế giáo án điện tử và hướng dẫn học sinh khai thỏc kiến thức

Giáo án điện tử có thể thiết kế bằng bất cứ ngụn ngữ lập trỡnh nào (Vớ dụ: Pascal, Java, Macromedia Dreamweaver…) tựy theo trỡnh độ có được về công nghệ thông tin của người viết hoặc dựa vào cỏc phần mềm trỡnh diễn có sẵn như: MS Access, Frontpage, Publisher, Microsoft Powerpoint… Trong đó, Microsoft Powerpoint là phần mềm dễ sử dụng và phổ biến nhất hiện nay

Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thỏc kiến thức phần I về súng biển:

Giỏo viờn yêu cầu các em đọc SGK, quan sát các tranh, ảnh gắn trờn bảng và mỏy chiếu, vi deo về ( Súng biển, súng thần…) trả lời cỏc cõu hỏi sau:

- Súng là gỡ? Cú những loại súng nào ? Mụ tả một đôi nét về sóng thần qua hỡnh ảnh

vi deo Giỏo viờn súng biển là hỡnh thức dao động của nước biển theo chiều thẳng đứng mà nguyờn nhõn chủ yếu do giú, ngoài giú ra cũn cú cỏc nguyờn nhõn khỏc như động đất, bóo, nỳi lửa

Giỏo viờn yêu cầu các em đọc SGK, quan sát các tranh, ảnh gắn trên bảng (sóng thần) trả lời các câu hỏi sau: Nguyên nhân gây ra sóng và sóng thần? Nơi nào hay xảy ra súng thần, Em biết gỡ về những đợt sóng thần gần đây nhất của nhân loại Vỡ sao VN khụng bị ảnh hưởng của sóng thần ?

- Giỏo viờn Súng thần: là sóng có chiều cao khoảng 20 - 40m, truyền theo chiều ngang với tốc độ 400 - 800km/h, có sức tàn phá lớn Mà nguyờn nhõn chủ yếu do động đất, núi lửa phun ngầm dưới biển, do bóo

- Giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức bằng những câu hỏi mở

rộng cũng như một số câu hỏi liên quan tới kĩ năng sống mỗi khi học sinh đi biển hoặc

đi thăm quan vùng bờ biển như: Làm thế nào để biết sóng thần sắp xảy ra?

- Giỏo viờn: Khi cú súng thần chỳng ta cú cảm nhận thấy bề mặt đất rung nhẹ dưới

chân khi đứng trên bờ, sau đó nước biển sủi bọt, một thời gian sau nước biển đột ngột rút ra xa bờ, cuối cùng một bức tường nước khổng lồ sẽ đột ngột tiến nhanh vào bờ, tàn phá tất cả những gỡ trờn đường chúng đi qua

- Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thỏc kiến thức phần II về Thủy Triều

- Giỏo viờn yờu cầu HS nghiờn cứu kĩ cỏc hỡnh 16.1 , 16.2 và 16.3, trả lời cỏc cõu hỏi:

- Thuỷ triều là gỡ?

- Nguyờn nhõn hỡnh thành thuỷ triều?

- Khi nào dao động thủy triều lớn nhất, nhỏ nhất? Lúc đó ở trái đất sẽ nhỡn thấy mặt trăng như thế nào?

- Nghiờn cứu kĩ về thuỷ triều cú ý nghĩa như thế nào đối với sản xuât và quõn sự?

Giáo viên thủy triều là hiện tượng dao động thường xuyên, có chu kỡ của cỏc khối nước trong các biển và đại dương Nguyên nhân chủ yếu do ảnh hưởng của sức hút Mặt Trăng, Mặt Trời đối với trái đất

- Giỏo viờn giải thớch Khi Mặt Trăng, Mặt Trời và TĐ ở vị trí thẳng hàng thỡ dao động thủy triều là lớn nhất vỡ do tổng lực của Mặt Trăng, Mặt Trời đối với Trái Đất là rất lớn cũn Khi Mặt Trăng, Mặt Trời và TĐ ở vị trí vuông góc thỡ dao động thủy triều là nhỏ nhất vỡ do lực của Mặt Trăng, Mặt Trời đối với Trái Đất là bị phân tán và không cũn lớn nữa Giáo viên đặt thêm câu hỏi mở rộng kiến thức cho học sinh Mặt Trăng, Mặt Trời và Trái Đất ở vị trớ nào thỡ thủy triều dao động lớn nhất, ở vị trí nào là dao động nhỏ nhất? Trong các trường hợp đó chúng ta nhỡn thấy Trăng như thế nào? Cỏc em HS phải dựa vào hỡnh vẽ GV chiếu trên bảng về tuần trăng và các pha nhỡn thấy của Trăng kết hợp với hỡnh vẽ trong SGK xỏc định vị trí thủy triều lên cao nhất và thủy triều lên thấp nhất, hỡnh dạng của Trăng vào các ngày đó Giáo viên phân tích và giải thích hiện tượng Thủy triều trên Trái Đất do lực thủy triều của trường hấp dẫn của Mặt Trăng gây ra và được khuếch đạo bởi nhiều hiệu ứng trong các đại dương của Trái Đất Lực hấp dẫn thủy triều xuất hiện bởi phía Trái Đất hướng về Mặt Trăng (gần nó hơn) bị