Một số vấn đề khoa học xã hội và nhân văn hội thảo khoa học sau đại học 2020

MỤC LỤC MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN H ỘI THẢO KHOA HỌC SAU ĐẠI HỌC 2020 TIỂU BAN: TRIẾT HỌC 1 Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đơn vị thực hiện:

PHÒNG ĐỐI NGOẠI

MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

(Hội thảo khoa học sau đại học 2020)

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

TS Phạm Tấn Hạ

TS Trần Anh Tiến

TS Trần Văn Thắng ThS Mai Thị Kim Khánh

TS Nguyễn Thị Thùy Duyên ThS Nguyễn Thị Quỳnh Như

BAN BIÊN TÂP ̣

MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

(Hội thảo khoa học sau đại học 2020)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2020

LỜI TỰA SÁCH MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

(HỘI THẢO KHOA HỌC SAU ĐẠI HỌC 2020)

Kính thưa Quý giáo sư, Quý thầy cô, các nhà khoa học,

Kính thưa Quý đại biểu,

Các bạn nghiên cứu sinh và học viên cao học thân mến,

Trân trọng gửi đến quý thầy cô, các anh chị nghiên cứu sinh (NCS) và học viên cao học

(HVCH) sách M ột số vấn đề khoa học xã hội và nhân văn (Hội thảo khoa học sau đại học 2020), tập hợp các tham luận đã trình bày trong Hội thảo khoa học sau đại học 2020, một hoạt động thường niên mang nhiều ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học (NCKH) của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học

Thưa Quý độc giả,

Để thực hiện được vai trò và sứ mạng của một trường đại học định hướng nghiên cứu, theo đuổi triết lý “Giáo dục toàn diện – Khai phóng – Đa văn hóa” và các giá trị cốt lõi “Sáng

tạo – Dẫn dắt – Trách nhiệm”, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM luôn xác định công tác đào tạo ở bậc sau đại học có vị trí vô cùng quan trọng trong chiến lược phát triển của Nhà trường Cụ thể là, trong những năm qua, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đã và đang hướng đến mục tiêu: đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; kiến tạo những công trình (NCKH) tiêu biểu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn; đóng góp vào chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước đặc biệt là các địa phương khu vực phía Nam; và đi đầu trong xây dựng môi trường đại học tự do học thuật

Trong chiều hướng hoạt động đó, Hội thảo khoa học sau đại học trong những năm vừa qua là một diễn đàn học thuật thường niên, nhắm đến hai mục tiêu: 1) thúc đẩy năng lực sáng

tạo, bứt phá trong NCKH của những nhà khoa học trẻ; 2) đặt ra yêu cầu đối với NCS và HVCH của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, đó là: phải công bố những kết quả nghiên cứu từ những đề tài luận văn-luận án của mình, thể hiện đúng tầm vóc với những nỗ

lực cá nhân trong quá trình đào tạo ở bậc sau đại học tại trường

Nói cách khác, Hội thảo khoa học sau đại học 2020 chính là nơi để các bạn NCS và HVCH trình bày những ý tưởng và quan điểm học thuật cũng như công bố những kết quả nghiên cứu của mình Hơn nữa, tại diễn đàn này, các bạn còn được tiếp nhận các ý kiến phản

biện và góp ý mang tính chất khai mở từ các thầy cô, các nhà khoa học và bè bạn đồng môn, đồng khóa Với những kênh trao đổi đa dạng như vậy, Ban Tổ chức Hội thảo khoa học sau đại

học 2020 hy vọng rằng các bạn NCS, HVCH sẽ gặt hái được nhiều trải nghiệm và trưởng

Hội thảo khoa học sau đại học 2020 đã nhận được 136 bài tham luận từ các bạn NCS và HVCH đang theo học tại các khoa/bộ môn có đào tạo sau đại học tại Nhà trường Qua quá trình phản biện nghiêm túc, số lượng bài viết đạt chất lượng là 101 bài, được lựa chọn trình bày tại hội thảo là 87 bài Sau quá trình góp ý ngay tại phiên trình bày của Ban chủ tọa và các đại biểu tham dự và công tác chỉnh sửa sau Hội thảo, đã có 73 bài thuộc 15 lĩnh vực thuộc

KHXH&NV được chọn in trong sách Một số vấn đề khoa học xã hội và nhân văn (Hội thảo

khoa h ọc sau đại học 2020) do NXB ĐHQG-HCM ấn hành có chỉ số ISBN mà quý vị đang

cầm trên tay

Nhân dịp này, Ban Tổ chức Hội thảo và Ban biên tập sách Một số vấn đề khoa học xã

h ội và nhân văn (Hội thảo khoa học sau đại học 2020) trân trọng gửi lời cám ơn đến các nhà

khoa học ở các khoa/bộ môn thuộc Nhà trường và các cơ quan khoa học ngoài trường đã nhận

lời hướng dẫn, phản biện, tận tình truyền đạt tri thức và phương pháp nghiên cứu khoa học

các đơn vị trong và ngoài Trường đã tích cực hỗ trợ để Hội thảo được tiến hành theo đúng kế

hoạch đề ra và sách kỷ yếu này được ấn hành kịp thời đến tay bạn đọc Đây là kết tinh của

những nỗ lực học tập và nghiên cứu của các NCS và HVCH đang đào tạo tại Nhà trường, xin trân trọng gửi đến quý độc giả

Ban T ổ chức Hội thảo khoa học sau đại học 2020

MỤC LỤC MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

(H ỘI THẢO KHOA HỌC SAU ĐẠI HỌC 2020)

TIỂU BAN: TRIẾT HỌC

1 Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Nguyễn Thị Thu Thủy

3

2 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay

Nguyễn Thị Đan Thụy

14

3 Nâng cao chất lượng giáo dục đại học nhằm đào tạo nguồn lực

phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay

Hồ Thị Hà

25

4 Nét đặc sắc cơ bản trong tư tưởng nhân sinh của Trần Nhân Tông

Nguyễn Thúy Duy

35

5 Tư tưởng tri thức về sự vật của Bertrand Russell

trong tác phẩm Các vấn đề của triết học: Đặc điểm và giá trị lịch sử

Trương Ngọc Lân

44

6 Tư tưởng của Phật giáo về đạo đức gia đình và ý nghĩa của nó

đối với giáo dục đạo đức gia đình ở Việt Nam hiện nay

Nguyễn Thị Bích Cần

55

7 Quan niệm về "đạo làm vua" trong tư tưởng triết học của Minh Mệnh

Trần Nguyễn Tường Oanh

64

8 Sự thống nhất và đa dạng trong tư tưởng của ba thiền phái:

Tỳ Ni Đa Lưu Chi - Vô Ngôn Thông - Thảo Đường

Nguyễn Cao Siêng, Phạm Tuấn Cường, Bùi Ngọc Hiếu

75

9 Tư tưởng của Georg Wilhelm Friedrich Hegel

về mối liên hệ biện chứng giữa bản chất, hiện tượng

và hiện thực trong tác phẩm Khoa học logic (1816)

Trần Nhựt Khang

84

10 Nội dung, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử

của kỳ kết tập kinh điển lần thứ ba của Phật giáo nguyên thuỷ

Bùi Ngọc Hiếu, Nguyễn Cao Siêng

94

11 Nhận thức và vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên một số trường đại học

ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Nguyễn Trần Minh Hải

102

Nguyễn Đặng Thùy Diễm

13 Tiền đề lý luận hình thành quan điểm về con người

trong tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm

Nguyễn Hồng Lê

121

14 Quan điểm của K Marx và F Engels về con người

gắn với hoạt động sản xuất vật chất trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”

Nguyễn Thị Thanh Phúc

129

TIỂU BAN: LỊCH SỬ, GIÁO DỤC, QUAN HỆ QUỐC TẾ

LỊCH SỬ

15 Nghiên cứu các nguyên nhân mắc bệnh của tù nhân

ở nhà tù Côn Đảo thời kỳ 1946-1954

Hồ Viết Hùng

139

16 Cuộc chiến đấu của quân và dân An Giang

chống chính quyền Campuchia Dân chủ xâm lược (1977-1979)

Phạm Thị Huệ, Nguyễn Trung Hiếu

147

17 Quá trình chuẩn bị xâm lược các tỉnh biên giới Tây Nam Việt Nam

của chính quyền Campuchia Dân chủ (1975-1979)

20 Hoạt động bồi dưỡng chuyên môn đội ngũ đảm bảo chất lượng

ở Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Lê Ngọc Viết

189

21 Đánh giá của sinh viên về giáo trình giảng dạy môn Tiếng Anh

không chuyên tại Bộ môn Anh văn tổng quát, Trường Đại học Hoa Sen

Quách Thị Tố Nữ

198

22 Thực trạng phối hợp của nhà trường với gia đình và cộng đồng

trong vận động học sinh trung học cơ sở người dân tộc Ê-Đê

bỏ học đến trường tại huyện M’drak, tỉnh Đăklăk

Hoàng Thị Cẩm Nhung

207

23 Ý kiến của một số cán bộ quản lý giáo dục khi thực hiện Nghị quyết 03

Nguyễn Văn Phước

217

24 Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến xây dựng trường học thông minh

Nguyễn Long Giao

225

25 Giảng dạy tiếng Anh cho sinh viên Trường Cao đẳng Nghề

Du lịch Sài Gòn phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế

Trương Thị Thanh Thảo

234

26 Hoạt động đào tạo trình độ thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục

ở trường đại học trước yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo

Mỵ Trần Hương Trà

243

27 Dạy học trực tuyến tại các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam

trong bối cảnh Covid-19 - Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp

Nguyễn Thị Kim Phượng

254

28 Tổng quan nghiên cứu văn hóa học đường ở trường mầm non

ảnh hưởng đến sự hình thành kỹ năng sống của trẻ

Cao Văn Quang

259

QUAN HỆ QUỐC TẾ

29 Hiện diện kinh tế của Hoa Kỳ và Trung Quốc ở Đông Nam Á:

những kiến nghị cho chính sách kinh tế đối ngoại Việt Nam

Nguyễn Quang Trung

271

TIỂU BAN: ĐÔNG PHƯƠNG HỌC, VĂN HÓA HỌC, VIỆT NAM HỌC

ĐÔNG PHƯƠNG HỌC

30 Ngoại giao văn hóa Hàn Quốc đối với Đông Nam Á

từ đầu thế kỷ XXI đến nay

Lê Thị Hương

283

31 Vai trò của người đàn ông Minangkabau

ở tỉnh Tây Sumatra, Indonesia trong thiết chế gia đình mẫu hệ

Trần Thị Bích Hồng

295

32 Mông Cổ Quốc Điệp Trạng và âm mưu xâm lược Nhật Bản

của Hốt Tất Liệt cuối thế kỷ XIII

35 Vai trò của B.R Ambedkar trong sự hồi sinh

của Phật giáo ở Ấn Độ hiện đại

Đỗ Văn Duy Thịnh

333

Nguyễn Thị Bé Loan

VĂN HÓA HỌC

37 Hôn nhân của người Cơ Tu tiếp cận từ tri thức địa phương

Nguyễn Công Trường

355

38 Cảng thị Nước Mặn (Bình Định) trong mạng lưới

thương mại miền Trung thế kỷ XVII-XVIII

Nguyễn Thị Vân

364

39 Vấn đề quốc văn trên báo chí Việt Nam đầu thế kỷ XX

(nghiên cứu trường hợp Nam Phong tạp chí)

Đoàn Nguyễn Thùy Trang

41 Nghề dệt lụa trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội

của người Khmer ở Tịnh Biên, An Giang

Nguyễn Viết Phan

395

42 Mối quan hệ giữa văn hóa ẩm thực địa phương

và h oạt động du lịch tại Việt Nam

Phan Nguyễn Phong Luân

406

TIỂU BAN: CTXH, NHÂN HỌC, ĐỊA LÝ, ĐÔ THỊ HỌC, XÃ HỘI HỌC

CÔNG TÁC XÃ HỘI

43 Vai trò của văn hóa với tư cách là động lực

thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay

Bùi Thành Lợi

419

44 Mô hình công tác xã hội với trẻ em ngoài cộng đồng

tại Trung tâm Cung cấp dịch vụ công tác xã hội tỉnh Bến Tre

Huỳnh Thị Ly Phô, Dương Thị Thanh Nguyên

427

45 Những biện pháp hỗ trợ người đồng tính nữ, đồng tính nam,

song tính, chuyển giới (LGBT) công khai giới tính (come out)

Phạm Thị Thanh Lành

435

46 Đề xuất ứng dụng phương pháp Công tác xã hội nhóm

trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em nhập cư

(Nghiên cứu tại Dự án Cầu Hàn, Quận 7, TP HCM)

Nguyễn Ngọc Phúc

440

47 Nhận diện những khó khăn chung trong việc công khai xu hướng tính dục

và bản dạng giới của cộng đồng LGBT trên địa bàn thành phố Cần Thơ

Nguyễn Thanh Vũ

450

48 Vận dụng phương pháp Công tác xã hội nhóm

vào việc hỗ trợ thanh thiếu niên LGBT bị bắt nạt, kì thị

Nguyễn Văn Bàn

457

NHÂN HỌC

49 Khai thác không gian xanh tại các di tích

gắn với phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh

Tạ Duy Linh

467

50 Tầm quan trọng và sự cần thiết của học tập kỹ năng mềm

đối với sinh viên hiện nay dưới góc độ nhà tuyển dụng

Quách Đức Tài

474

ĐỊA LÝ

51 Mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân

trong chuỗi cung ứng nho VietGAP tại tỉnh Ninh Thuận

(Trường hợp nghiên cứu: Doanh nghiệp Ba Mọi)

Nguyễn Văn Toàn

489

ĐÔ THỊ HỌC

52 Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học

của học viên cao học ngành Đô thị học gắn với

sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị ở Việt Nam

Phan Thị Hồng Xuân, Đoàn Diệp Thùy Dương

55 Quá trình thích ứng với rủi ro của lao động di cư Việt Nam

tại Thái Lan thông qua mạng lưới xã hội

Nguyễn Xuân Anh

537

TIỂU BAN: VĂN HỌC, NGÔN NGỮ HỌC

VĂN HỌC

56 Nghiên cứu so sánh Truyện Kiều (Nguyễn Du) và Romeo và Juliet (William

Shakespeare) từ góc nhìn Nhân văn Phục hưng

Nguyễn Thi Phú, Nguyễn Lưu Hoàng Hữu Duyên

553

58 Giới thiệu Phản thúc ước của Nguyễn Hàm Ninh (1808-1868):

Tác phẩm đầu tiên tố cáo sự áp bức, bóc lột ở nông thôn Việt Nam

thế kỷ XIX

Nguyễn Thị Bích Đào

573

59 Đờn ca tài tử với văn hóa du lịch sinh thái ở Tây Nam Bộ

Châu Hoài Phương

583

NGÔN NGỮ HỌC

60 Ẩn dụ ý niệm về mối quan hệ giữa vợ và chồng của người Việt Nam

(trên cứ liệu văn xuôi Việt Nam từ năm 1986 đến nay)

62 So sánh cách sử dụng ngôn ngữ theo giới

dựa trên khối ngữ liệu báo trực tuyến tiếng Việt

Nguyễn Tuyết Nhung, Hồ Ngọc Lâm, PGS.TS Đinh Điền

610

63 Điểm nhìn trong sự tình chuyển động tiếng Nhật

Hồ Tố Liên

621

TIỂU BAN: NGỮ VĂN ANH

64 A survey into perceptions of common errors in production

of the Eng lish sound /ʒ/ of Vietnamese pre-intermediate learners

of English at a private English center for adults

Đinh Thị Nguyên Anh

631

65 The effectiveness of video storytelling on students’ English reading

comprehension at Marie Curie High School - Ho Chi Minh City

Bùi Thị Trúc Linh, Trần Thị Truyền, Nguyễn Hồng Thắm

641

66 The effects of instrinsic and extrinsic motivation on teachers’ knowledge

sharing intentions in public universities in Ho Chi Minh City

Nguyễn Thị Hoài Anh, Mai Trường An

653

67 The practice of error correction in teaching EFL writing

at a provincial tertiary school

69 Using graded extensive resources

for teaching and learning receptive English skills in language centers

Nguyễn Duy Khôi, Nguyễn Hồ Ý Nhi

684

70 Evaluation of English online learning websites

Lê Thị Thùy Trang

703

71 Enhancing the quality of classroom communication

in EFL settings: A library research

Đặng Lê Vy

712

72 Vietnamese learners’ attitudes towards principles for learning English

pronunciation in Vietnam: nativeness or intelligibility?

Nguyễn Hoàng Quốc Thái, Ngô Thanh Hiền

718

73 Cultural conflicts in EFL classrooms in Vietnam: A case study

Nguyễn Khánh Thảo Di, Lưu Thị Hồng Nhung

729

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

TRIẾT HỌC

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOÀI CÔNG LẬP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

REVOLUTIONARY ETHICS EDUCATION FOR STUDENTS OF NON-PUBLIC UNIVERSITIES IN HO CHI MINH CITY TODAY

Nguyễn Thị Thu Thủy*

TÓM TẮT

Sinh viên các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay là lực lượng trẻ có

tư duy độc lập, có tri thức và bản lĩnh chính trị Họ rất hăng hái và tích cực tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội, các phong trào do Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên phát động Với những kiến thức và kỹ năng được trang bị ở trường đại học, họ sẽ là nguồn nhân lực có vai trò to lớn trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Việc giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên hiện nay nhằm tạo ra những trí thức trẻ ''vừa hồng, vừa chuyên'' là yêu cầu cấp thiết Trong bài viết này, chúng tôi làm rõ sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên, đồng thời, làm rõ về thực trạng đạo đức, lối sống

và đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Từ khóa: đạo đức, đạo đức cách mạng, sinh viên, trường đại học ngoài công lập

ABSTRACT

Students of non-public universities in Ho Chi Minh City today are young forces with independent thinking, knowledge and political nature They were very eager and actively engaged in social-political activities, movements led by the Youth Union, student union With the knowledge and skills to be equipped

in college, they will be human resources that have a tremendous role in the industrialization and the modern country The revolutionary moral education for students today aims to create the pink and medium-sized youth, which specializes in urgent demands In this article, we clarify the necessity of revolutionary moral education for students, at the same time clarify the ethics, lifestyle and give some basic measures to educate revolutionary ethics for students non-public universities in Ho Chi Minh city today

Keywords: ethics, revolutionary ethics, students, non-public university

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngày nay, xu thế dân chủ hóa đời sống xã hội cùng với sự phát triển của kinh tế tri thức làm cho sự đóng góp của sinh viên vào đời sống xã hội ngày càng to lớn Sinh viên là lực lượng thanh niên xung kích cách mạng, là những công dân trẻ đầy năng lực và nhiệt huyết, độc lập về tư duy,

có tri thức, đạo đức và bản lĩnh chính trị, đồng thời, là nguồn nhân lực góp phần quyết định thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Họ đang trong quá trình học tập, trau dồi tri thức và rèn luyện đạo đức, định hình nhân cách nhằm chuẩn bị hành trang cần thiết để bước vào cuộc sống tự lập sau khi tốt nghiệp ở trường đại học Sinh viên, ngoài việc trang bị tri thức chuyên môn, còn phải có đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng Vì vậy, giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên nhằm góp phần tạo ra những người lao động đủ đức, đủ tài, đáp ứng yêu cầu cấp thiết trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong phạm vi nghiên cứu này, chúng tôi lựa chọn sinh viên của năm trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM), đó là Trường Đại học Văn Lang, Trường Đại học Công

*

Nghiên cứu sinh, Khoa Triết học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM Email: thuy.ntt@vlu.edu.vn

nghệ TP HCM (Trường Đại học HUTECH), Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP HCM (Trường Đại học HUFLIT), Trường Đại học Hoa Sen và Trường Đại học Nguyễn Tất Thành làm đối tượng khảo sát để chỉ rõ thực trạng giáo dục đạo đức cách mạng và đề ra một số giải pháp nhằm giáo dục đạo đức cho sinh viên

Giáo dục và Đào tạo, 2019a, tr.14-15) Như vậy, trường đại học ngoài công lập là cơ sở giáo dục

đại học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, do các cá nhân hoặc các tổ chức xã hội hay các tổ chức kinh tế thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động bằng vốn ngoài ngân sách nhà nước Theo số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong năm học

2016-2017, cả nước có 235 trường đại học với quy mô sinh viên là 1.767.879, trong đó có 170

trường công lập với 1.523.904 sinh viên và 65 trường ngoài công lập với 243.795 sinh viên (Bộ

Giáo dục và Đào tạo, 2019b) Năm học 2017-2018, có 236 trường đại học với số sinh viên là

1.707.025 trong đó có 171 trường công lập với 1.439.495 sinh viên và 65 trường ngoài công lập

với 267.530 sinh viên Đến năm học 2018-2019, có 237 trường đại học với số sinh viên là

1.526.111, trong đó có 172 trường công lập với 1.261.295 sinh viên và 65 trường ngoài công lập

với 264.582 sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019b) (Số liệu này không bao gồm các trường

đại học, học viện thuộc khối An ninh, Quốc phòng) Từ thực tiễn này cho thấy, các trường đại học ngoài công lập hiện nay ở Việt Nam đang có những bước phát triển rất tích cực và số lượng sinh viên tham gia học tập cũng tương đối ổn định trong những năm gần đây

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, chính trị lớn của cả nước, đồng thời, là nơi hội

tụ những giá trị văn hóa, lịch sử, truyền thống đấu tranh cách mạng của các thế hệ thanh niên, sinh viên Đây chính là động lực để sinh viên có sự kế thừa, tiếp bước và có trách nhiệm trong việc xây dựng xây dựng đất nước trong giai đoạn mới Thành phố hiện nay còn là đầu tàu của cả nước về tốc độ phát triển kinh tế với sự tiếp thu khoa học công nghệ, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, cũng như đào tạo nguồn nhân lực Nơi đây tập trung nhiều trường đại học với số lượng sinh viên tham gia học đông đảo, trong đó có 14 trường đại học ngoài công lập

Trong công tác giáo dục và đào tạo, các trường đại học ngoài công lập đã khẳng định, đạo

đức là một trong những yếu tố cần thiết mà sinh viên phải cần được trang bị, giáo dục khi đang

học ở trường đại học Với phương châm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, Trường Đại học HUFLIT đã xác định mục tiêu là đào tạo sinh viên trở thành các công dân có trách nhiệm đối với xã hội và có ý thức phát triển bản thân, do đó, Nhà

trường đã xây dựng giá trị cốt lõi của mình là “Đoàn kết - Hợp tác - Kỷ cương - Chất lượng -

Phát triển” Trường Đại học Văn Lang cũng xác định tiêu chí, giá trị cốt lõi của mình là “Đạo đức - Ý chí - Sáng tạo” nhằm đào tạo nguồn nhân lực có phẩm chất chính trị, đạo đức, có kiến

thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, năng lực

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

thích ứng với việc làm trong xã hội, có khả năng hợp tác bình đẳng trong quan hệ quốc tế, đáp

ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trường Đại học HUTECH với tôn chỉ “Tri thức - Đạo

đức - Sáng tạo”, chủ trương xây dựng để trở thành trung tâm tri thức và văn hoá hiện đại với môi

trường giáo dục đại học sáng tạo, năng động và chuyên nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, từng bước hội nhập cùng nền giáo dục khu vực và thế giới Trường Đại học Nguyễn Tất Thành xác định mục tiêu là tạo lập môi trường học tập tích cực với những trải nghiệm thực tiễn, trang bị năng lực tự học, tinh thần sáng tạo khởi nghiệp, có trách nhiệm với cộng đồng để sinh viên phát huy mọi tiềm năng và có thể thích ứng với xã hội và góp phần khẳng định vai trò của trường đại học tư thục trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam Triết lý giáo dục của

Trường Đại học Nguyễn Tất Thành là “Thực học - Thực hành - Thực danh - Thực nghiệp”,

trong đó, giá trị cốt lõi là giáo dục sinh viên có tâm trong, trí sáng, có đạo đức nghề nghiệp, luôn

có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và xã hội Trường Đại học Hoa Sen cũng xác định sứ mệnh là đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân toàn cầu, nhà lãnh đạo doanh nghiệp,

nhà khoa học Với các giá trị cốt lõi trong giáo dục “Tự - Nhân - Trí - Dũng”, sinh viên Hoa Sen

không những được trang bị chuyên môn mà còn được trang bị đạo đức, kỹ năng sống và có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội… Như vậy, các trường đại học ngoài công lập trên đây

đã coi công tác giáo dục đạo đức là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết

nhằm đào tạo ra những sinh viên vừa hồng, vừa chuyên, điều này được khẳng định trong tôn chỉ,

mục đích hoạt động của mỗi trường đại học

Điểm nổi bật của sinh viên hiện nay là rất tích cực, chủ động trong quá trình học tập, lễ phép với thầy cô, quan tâm chia sẻ với bạn bè và tham gia nhiều hoạt động vì cộng đồng Song, dưới sự tác động từ những mặt trái kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, cùng với những biến động phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị trong nước và thế giới đã tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm, đạo đức và lối sống của sinh viên các trường ngoài công lập tại TP HCM Chúng tôi thực hiện

khảo sát 1.287 sinh viên đang theo học năm thứ 2, năm thứ 3 và năm thứ 4 tại năm trường đại học ngoài công lập kể trên cho thấy, có 922/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 71,6%) cho rằng, quá trình

hội nhập và phát triển ở TP HCM hiện vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực đến đạo

đức, lối sống của sinh viên Bên cạnh đó, có 208/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 16,2%) cho rằng, sự

tác động ấy mang tính tích cực và 31/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 2,4%) cho rằng, mặt trái của quá trình hội nhập và phát triển hiện nay có tác động tiêu cực đến đạo đức, lối sống của sinh viên;

đồng thời, cũng có một số sinh viên không xác định được nguyên nhân Như vậy, quá trình hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội hiện nay đã có những mặt tích cực lẫn tiêu cực tác động đến lối sống, tâm tư tình cảm của sinh viên ở TP HCM Đây là một trong những yếu tố quan trọng để sinh viên có sự điều chỉnh và tự rèn luyện đạo đức của bản thân để thích nghi với môi trường xã hội (xem bảng 1)

Bảng 1: Tác động của quá trình hội nhập và phát triển của TP HCM

đến đạo đức, lối sống của sinh viên ở TP HCM Tên trường

Mức độ

tác động

ĐH Văn Lang HUTECH ĐH

ĐH HUFLIT

ĐH Nguyễn Tất Thành Hoa Sen ĐH

Về những kết quả đạt được trong công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập tại TP HCM:

Thứ nhất, phần lớn sinh viên đã có ý thức chăm chỉ học tập để nâng cao trình độ chuyên

môn, kỹ năng nghề nghiệp, tu dưỡng và rèn luyện đạo đức, lối sống

Nhiều sinh viên đã có ý thức chăm chỉ học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, có ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống thông qua nhiều hoạt động thiết thực và ý nghĩa Công tác giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống tích cực cho sinh viên hiện nay ở trường học cũng được chú trọng Các phong trào hoạt động do Đoàn Thanh niên, Hội sinh viên tổ chức với nội dung và hình thức đa dạng, phong phú, gắn liền với việc học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức

và phong cách Hồ Chí Minh, góp phần giáo dục đạo đức cách mạng, giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc và nâng cao ý thức và tinh thần trách nhiệm của sinh viên Đây cũng là mục tiêu chung của giáo dục đại học ở Việt Nam, đó là đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao trình độ dân trí, bồi dưỡng nhân tài nhằm phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế Do

đó, phải “đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức; có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học và công nghệ tương xứng với trình độ đào tạo; có sức khỏe; có khả năng sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp, thích nghi với môi trường làm việc; có ý thức phục vụ nhân dân” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019, tr.12) được các trường ngoài công lập hiện nay rất chú trọng

Thứ hai, sự phối hợp có hiệu quả của Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường, Đoàn Thanh

niên, Hội Sinh viên, giảng viên trong công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

Với sự nỗ lực của Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên, giảng viên, nhiều phong trào mang ý nghĩa thiết thực được tổ chức nhằm giáo dục đạo đức cách

mạng, thu hút đông đảo đoàn viên, sinh viên tham gia Trong Báo cáo tổng kết “Kết quả thực hiện

công tác Đoàn và phong trào thanh niên Trường Đại học Văn Lang nhiệm kỳ VIII năm 2017” (tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh - Trường Đại học Văn Lang, nhiệm kỳ IX năm 2017-2019), Trường có 1.238 sinh viên tham gia chiến dịch tình nguyện “Mùa

2014-hè xanh”; có 5.290 sinh viên hiến máu tình nguyện; 93 đoàn viên ưu tú học lớp Cảm tình Đảng1

Trường Đại học Hoa Sen cũng tổ chức các lớp học chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh; tổ chức diễn đàn trao đổi “Thanh niên ngày nay thực hiện theo lời dạy của Bác về đạo đức lối sống”; tổ chức chuyến “Hành trình về nguồn”, tham quan bảo tàng Hồ Chí Minh (Bến Nhà Rồng), thăm

Trường Dục Thanh (Phan Thiết),… thu hút đông đảo sinh viên tham gia Trong Báo cáo tổng kết

“Kết quả thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ VII, nhiệm kỳ VII 2017-2019” đã khẳng

định, các phong trào như “Tiếp sức mùa thi”, “Mùa hè xanh”, “Xuân tình nguyện”, hiến máu tình nguyện, phong trào hoạt động đền ơn đáp nghĩa, đã thu hút hơn 18.000 lượt đoàn viên, thanh niên tham gia (Trường Đại học Công nghệ TP HCM 2017, tr.5) Theo thống kê của Đoàn Thanh

niên Trường Đại học HUFLIT, số lượng sinh viên tham gia các phong trào như “Hiến máu tình nguyện”, “Mùa hè xanh”, các phong trào đền ơn đáp nghĩa trong năm học 2017-2018 là 11.212

sinh viên, đặc biệt trong năm học 2018-2019 đã lên đến 12.624 sinh viên tham gia2 Trường Đại

1 Ngu ồn: Văn phòng Đoàn Thanh niên Cộng Sản Hồ Chí Minh, Trường Đại học Văn Lang

Báo cáo này được trích từ Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh - Trường Đại học Văn Lang, nhiệm kỳ IX năm 2017-2019 Tên người cung cấp: Đinh Xuân Tỏa (Bí thư Đoàn Trường ĐH Văn Lang, kiêm Ch ủ tịch Hội Sinh viên Trường)

2 Ngu ồn: Văn phòng Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Trường Đại học HUFLIT

Người cung cấp số liệu: Nguyễn Quốc Khánh (Chuyên viên phòng Chính trị - Tổ chức - Công tác Sinh viên trường

ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP Hồ Chí Minh; Cán bộ Đoàn chuyên trách, Ủy viên Ban Thường vụ Đoàn trường)

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

học Nguyễn Tất Thành còn tổ chức nhiều hoạt động thiết thực nhằm góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên như: “Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh”, “Tự hào tháng 3 - Đoàn ta tiến bước”; “Tìm hiểu 90 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam - 90 năm tiến bước dưới cờ Đảng” năm 2020;… Riêng đối với phong trào “Hiến máu tình nguyện” ở Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, trong năm học 2017-2018 là 1.293 sinh viên, đặc biệt trong năm học 2018-2019 đã lên đến 1.988 sinh viên hiến máu tình nguyện3

Thứ ba, nhiều sinh viên đã xác định được những mục đích học tập và rèn luyện của mình ở

trường đại học, cũng như việc chọn trường đại học ngoài công lập để học tập

Kết quả khảo sát về “Mục đích học tập của sinh viên ở trường đại học là gì?”, kết quả cho

thấy, có 1.034/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 80,3%) đã xác định mục đích học tập của mình tại trường đại học là nhằm để có công việc ổn định sau khi ra trường; có 752/1.287 sinh viên (chiếm

tỷ lệ 58,4%) cho rằng, mục đích học tập để có bằng cấp Đồng thời, có 820/1.287 sinh viên

(chiếm tỷ lệ 63,7%) cho rằng, học tập để có việc làm với thu nhập cao; để thích nghi với môi trường xã hội có 532/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 41,3%); hay do yêu cầu của gia đình có 264/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 20,5%) Mặc dù chỉ có 367/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 28,5%) xác định, mục đích của việc học tập và rèn luyện nhằm góp phần để cống hiến cho đất nước nhưng khi xác định việc học tập ở trường đại học để có một công việc ổn định, có thu nhập cao và đáp ứng được yêu của xã hội cũng là yếu tố góp phần để xây dựng và phát triển đất nước Khi sinh viên có khát vọng được cống hiến sức lực của bản thân cho tập thể, cho xã hội tức là họ muốn được khẳng định vai trò, vị trí của họ trong công việc, trong tập thể, xã hội và họ mong muốn được xã hội ghi nhận những cống hiến đó Vì vậy, thiết nghĩ đây là giai đoạn thuận lợi nhất cho việc giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên (xem bảng 2)

Bảng 2: Mục đích học tập của sinh viên ở trường đại học ngoài công lập hiện nay

Tên trường

Mục đích học tập

ĐH Văn Lang

ĐH HUTECH

ĐH HUFLIT

ĐH Nguyễn Tất Thành

ĐH Hoa Sen

Thích nghi với môi

Nguồn: Khảo sát của tác giả, 2020

Lý do mà nhiều sinh viên lựa chọn học tập ở các trường đại học ngoài công lập là vì cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc học tập, thực hành của sinh viên đầy đủ và hiện đại Các trường đại học ngoài công lập rất chú trọng đầu tư cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu học tập của

3 Ngu ồn: Văn phòng Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

Người cung cấp số liệu: Nguyễn Thị Thu Thảo (Bí thư Đoàn Trường Đại học Nguyễn Tất Thành)

sinh viên, từ các phòng học, phòng thực hành, thư viện, nhà truyền thống, nhà ăn đến các phòng ban chức năng Đây cũng là lợi thế và là ưu điểm nổi bật của các trường đại học ngoài công lập hiện nay so với một số trường đại học công lập Ngoài ra, còn có các lý do khác để sinh viên lựa chọn trường đại học ngoài công lập để học tập và rền luyện đó là: do điểm tuyển sinh đầu vào không đủ để học các trường công lập, hoặc do yêu cầu, kỳ vọng của gia đình muốn con học tập tại các trường ngoài công lập, vì ở đó môi trường học tập năng động, giảng viên nhiệt tình, trách nhiệm, tận tâm và chu đáo

Về những hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức lối sống cho sinh viên

Quá trình toàn cầu hóa hiện nay cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sinh viên Trước sự bùng nổ của thông tin, sự du nhập nhiều làn gió mới, sự tồn tại đan xen giữa những giá trị văn hóa truyền thống với hiện đại cùng với những khó khăn, bất cập trong thực tiễn đời sống hằng ngày đã làm cho một bộ phận sinh viên các trường ngoài công lập hiện nay bị mất phương hướng, dao động về tư tưởng, có lối sống lệch lạc, sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, thiếu ý thức chấp hành pháp luật Lối sống thực dụng, ích kỷ hẹp hòi, mưu cầu danh lợi cá nhân, coi nhẹ tình cảm, đạo đức cũng đã xuất hiện trong một bộ phận sinh viên Thực tế cho thấy, nhiều sinh viên xác định được tầm quan trọng của việc học tập cũng như tham gia các phong trào vì cộng đồng mang tính nhân văn, cao đẹp Tuy nhiên, bản thân họ lại không tham gia hoặc rất ít lần tham gia những hoạt động vì cộng đồng, hướng đến cộng đồng do nhà trường hoặc tại địa phương tổ chức Bên cạnh đó, sinh viên hiện nay có biểu hiện thờ ơ về chính trị, ngại học tập lý luận chính trị, dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng, lôi kéo Vậy, nguyên nhân cơ bản nào dẫn đến những hiện tượng tiêu cực trong đạo đức, lối sống của một bộ phận sinh viên ở các trường đại học ngoài công lập hiện nay ở TP HCM?

Một là, sinh viên chưa có khả năng thích ứng với các biến đổi nhanh chóng trong quá trình

hội nhập kinh tế - xã hội và sự phát triển của khoa học công nghệ Sinh viên chịu tác động tiêu cực bởi môi trường xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường; trước những trào lưu tư tưởng, văn hóa mới, sinh viên chưa có sự chọn lọc cho phù hợp với đạo đức, lối sống tích cực Bên cạnh đó, nhiều sinh viên cũng cho rằng, do họ nhận thức sai lệch trong quan điểm sống khi tiếp cận với sự biến đổi, phát triển không ngừng của hội nhập quốc tế hiện nay

Hai là, do ý thức học tập và tự rèn luyện của bản thân sinh viên còn hạn chế Một số sinh viên chưa có quyết tâm và cố gắng để vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập Khảo sát còn cho thấy, mục tiêu phấn đấu trong học tập của sinh viên chưa phải là cống hiến sức mình cho

Tổ quốc, cho nhân dân mà là để có công việc ổn định và thu nhập cao, để có bằng cấp và thích nghi với môi trường hội nhập, phát triển Khi được hỏi về niềm tin của sinh viên đối với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đã có 236/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 18,3%) cho rằng rất tin tưởng và có 921/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 71,6%) cho rằng tin tưởng Về niềm tin của sinh viên đối với công cuộc đổi mới đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, có 277/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 21,5%) cho rằng rất tin tưởng và 886/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 68,8%) tin tưởng Song, bên cạnh đó, số liệu khảo sát cho thấy, có 130/1.287 sinh viên (chiếm tỷ

lệ 10,1%), không tin tưởng vào chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh và có 124/1.287 sinh viên (chiếm tỷ lệ 9,6%) không tin tưởng vào con đường đổi mới đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo Từ kết quả khảo sát trên cho thấy rằng, có một bộ phận sinh viên trong các trường đại học ngoài công lập hiện nay chưa có niềm tin vào chủ nghĩa Mác-Lênin, cũng như công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo (xem bảng 3 và bảng 4)

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy Bảng 3: Mức độ tin tưởng của sinh viên đối với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Tên trường

Mức độ Văn Lang ĐH HUTECH ĐH HUFLIT ĐH Nguyễn ĐH

Tất Thành

ĐH Hoa Sen

Tổng

số Tỉ lệ %

Nguồn: Khảo sát của tác giả, 2020

Bảng 4: Mức độ tin tưởng của sinh viên đối với đường lối đổi mới

do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo Tên trường

Mức độ

ĐH Văn Lang HUTECH ĐH

ĐH HUFLIT

ĐH Nguyễn Tất Thành ĐH Hoa Sen

Nguồn: Khảo sát của tác giả, 2020

Thứ ba, vai trò cũng như sự phối hợp của cả ba môi trường giáo dục là gia đình, nhà trường

và xã hội chưa thực sự có hiệu quả trong công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập ở TP HCM Ngoài ra, một số ý kiến khác của sinh viên cho rằng, nguyên nhân dẫn đến sự suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận sinh viên các trường đại học ngoài công lập hiện nay là do bị bạn bè xấu rủ rê, thiếu sự quan tâm kịp thời của gia đình và nhà trường,

do ảnh hưởng tiêu cực từ internet Từ thực tiễn cho thấy, để đạt được hiệu quả trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên, cần thiết phải có sự phối hợp một cách có hiệu quả giữa gia đình, nhà trường và xã hội

Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò và vị trí của thanh niên, sinh viên trong sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh biểu lộ niềm tin vững chắc vào thế hệ trẻ - lớp người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong Di chúc, Hồ Chí Minh nhận xét về đoàn viên - thanh niên và chỉ rõ tầm quan trọng của việc giáo dục đức và tài cho lớp trẻ: “ĐOÀN VIÊN VÀ THANH NIÊN ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục

đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

"hồng" vừa "chuyên" Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.622) Người căn dặn, thanh niên, tuổi trẻ phải có hoài bão, khát vọng làm việc lớn vì dân vì nước, phải tránh xa tiền bạc, quyền lực, địa vị, danh vọng và thanh niên phải luôn tự hỏi, mình đã làm gì cho Tổ quốc

Từ thực tiễn trên cho thấy, việc giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập ở TP HCM hiện nay là một trong những yêu cầu quan trọng, vừa cấp thiết, vừa lâu dài trong công tác giáo dục - đào tạo Vậy, giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên hiện nay là giáo dục những nội dung gì? Về thực chất, đạo đức cách mạng là đạo đức phản ánh lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong sự nghiệp đấu tranh để giải phóng mình và giải

phóng nhân loại, xây dựng xã hội tốt đẹp, nhân văn và đạo đức - xã hội xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản Do vậy, nội dung cơ bản của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên các trường đại

học ngoài công lập tại TP HCM hiện nay, đó là giáo dục tư tưởng và bản lĩnh chính trị vững

vàng, giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng để sinh viên biết yêu cái tốt, cái thiện, cái hay, cái đẹp, ghét cái ác, cái xấu Từ đó, sinh viên có ý thức, trách nhiệm, có ý chí và quyết tâm để vươn

lên trong học tập, rèn luyện của bản thân

2.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Giáo dục đạo đức là một quá trình biện chứng, đó là quá trình chuyển những giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội thành những phẩm chất đạo đức của cá nhân sinh viên Để giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên ở các trường đại học ngoài công lập tại TP HCM hiện nay, theo chúng tôi, cần phối hợp nhiều giải pháp khác nhau, đó là:

Thứ nhất, giáo dục lòng yêu nước, xây dựng niềm tin chính trị và lý tưởng cách mạng cho sinh viên hiện nay

Kế thừa truyền thống cách mạng của thế hệ cha anh, sinh viên hiện nay cần phát huy vai trò gương mẫu, tiên phong trong học tập, rèn luyện cũng như trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giáo dục tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội cho sinh viên hiện nay góp phần hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhằm khởi dậy lòng

tự hào và tự tôn dân tộc, truyền thống nhân ái, thủy chung, tình yêu thương con người, tinh thần đoàn kết, lòng vị tha, tôn sư trọng đạo; đồng thời, giáo dục ý thức vì cộng đồng, bảo vệ môi trường thiên nhiên và ý thức chấp hành pháp luật của sinh viên

Hình thức giáo dục lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, xây dựng niềm tin chính trị và lý tưởng cách mạng cho sinh viên được thực hiện thông qua các hoạt động có ý nghĩa thiết thực và

bổ ích như: tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên; tổ chức cuộc thi Olympic Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; tổ chức cuộc thi sinh viên với biển đảo Tổ quốc; tăng cường các hoạt động ngoại khóa như tham quan bảo tàng, các di tích lịch sử; thực hiện phong trào uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa, Thông qua đó, phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, trí tuệ và sức trẻ của sinh viên, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Bản thân sinh viên là những người khá độc lập về

tư duy, họ có tri thức và bản lĩnh để phân biệt cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu trong môi trường học đường và trong xã hội Giáo dục cho sinh viên niềm tin và lý tưởng gắn bó với lý tưởng xã hội chủ nghĩa, có đạo đức trong sáng, có ý chí và quyết tâm vươn lên trong học tập và trong cuộc sống Khi niềm tin chính trị được hình thành thì thái độ và hành vi chính trị của sinh viên cũng được bộc lộ một cách rõ rệt - đó là tính tự giác trong học tập, đồng thời, tham gia tích cực và có hiệu quả vào các hoạt động chính trị - xã hội, các phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động vì cộng đồng mang tính nhân văn cao cả

Thứ hai, giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên thông qua các môn học Lý luận chính trị

Đối với sinh viên, không chỉ được trang bị tri thức, chuyên môn mà còn phải được giáo dục ý thức chính trị Vì, “chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác Có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ còn cái xác không hồn Phải có chính trị trước rồi mới có chuyên môn” (Hồ Chí

Minh, 2011b, tr.269) Do đó, mục đích của việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên là bồi

dưỡng, củng cố và xây dựng cho sinh viên lập trường, quan điểm cách mạng trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

liền với chủ nghĩa xã hội mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn Nhờ đó, sinh viên có thái độ tích cực, hành vi đúng đắn, chủ động đấu tranh phê phán những quan điểm sai trái nhằm bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước Hồ Chí Minh đã nhắc nhở rằng, “Để cân nhắc mọi hoàn cảnh phức tạp, nhìn

rõ các mâu thuẫn, để giải quyết đúng các vấn đề, thì chúng ta phải cố gắng học tập lý luận

Mác-Lênin Có học tập lý luận Mác-Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm được tốt công tác Đảng giao phó cho mình” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.610-611) Với vai trò người chủ tương lai của nước nhà, sinh viên phải xác định rõ mục đích học tập của mình là không chỉ để theo kịp sự tiến bộ khoa học kỹ thuật của thế giới mà còn để nâng cao trình độ của bản thân sinh viên, học suốt đời, để cống hiến cho nhân dân, cho đất nước Nâng cao ý thức, bản lĩnh chính trị còn là nhu cầu tự thân của mỗi sinh viên

Để nâng cao hiệu quả trong việc giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên, đòi hỏi giảng viên giảng dạy các môn Lý luận chính trị phải có một nền tảng lý luận vững chắc và vốn thực tiễn phong phú, có kiến thức chuyên môn sâu, rộng Mặt khác, giảng viên phải có khả năng truyền tải

hệ thống thông tin đến cho người học một cách hiệu quả nhất với hình thức dễ hiểu và sống động nhất Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ, hiện nay, “nội dung giáo dục - đào tạo vừa thừa vừa thiếu, nhiều phần chưa gắn với cuộc sống Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng, đạo đức và nhân cách cũng như việc giảng dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mỹ bị xem nhẹ Hiệu quả giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin bị hạn chế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2015, tr.722) Do đó, giảng viên giảng dạy các môn Lý luận chính trị nói chung và môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, cần đổi mới phương pháp, sáng tạo, lôi cuốn Giảng viên không chỉ giảng dạy bằng chuyên môn mà còn bằng sự nhiệt tình và trách nhiệm, bằng cả cuộc đời gắn bó tin yêu đối với sinh viên, phải luôn luôn gương mẫu về mọi mặt, nêu gương sáng cho sinh viên học tập và noi theo Vì vậy, yêu cầu cần thiết đối với giảng viên giảng dạy các môn Lý luận chính trị là phải thường xuyên nghiên cứu, học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, vận dụng linh hoạt, nhuần nhuyễn lý luận với thực tiễn, đồng thời, giảng viên phải gương mẫu học tập

và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức và phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Thứ ba, phát huy vai trò đầu tàu tích cực của Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên trong công

tác giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

Qua khảo sát thực tiễn sinh viên ở năm trường đại học ngoài công lập trên địa bàn TP HCM cho thấy, phần lớn các phong trào hoạt động của sinh viên đều thông qua vai trò của Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên nhà trường Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên cần phát huy hơn nữa vai trò đầu tàu, vai trò tổ chức, xung kích của mình trong mọi hoạt động đoàn thể Sự gương mẫu, sự quan tâm kịp thời và thiết thực của các cán bộ Đoàn, Hội đối với đoàn viên thanh niên cũng góp phần tích cực trong việc kêu gọi, khơi dậy tinh thần học tập và rèn luyện đạo đức của mỗi sinh viên Tuyên truyền, vận động để sinh viên tham gia tích cực vào các hoạt động đoàn thể, đây không chỉ đơn thuần là để được tính điểm rèn luyện, mà cao hơn hết thảy, là trách nhiệm, lòng nhân ái, sự sẻ chia vì cộng đồng Đây cũng là mục đích và lý tưởng sống cao đẹp mà mỗi sinh viên cần hướng tới - vì tuổi trẻ, sống là cống hiến vì đất nước và vì nhân dân Bên cạnh đó, cần có

sự chỉ đạo và phối hợp chặt chẽ, kịp thời, thường xuyên giữa Ban Giám hiệu nhà trường với Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các phòng chức năng khác như Phòng Chính trị công tác sinh viên, Phòng Đào tạo,… trong việc quản lý, đôn đốc, nhắc nhở và xử lý sinh viên có những biểu hiện vi phạm về đạo đức, lối sống

Thứ tư, kết hợp giữa gia đình, trường học và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho

sinh viên

Giáo dục - đào tạo là sự nghiệp của toàn xã hội, mỗi cộng đồng, gia đình và mỗi công dân

Do đó, để giáo dục đào tạo, đặc biệt là công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên có hiệu quả, trong thời gian tới, cần có sự phối hợp, “kết hợp giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh ở mọi nơi, trong từng cộng đồng, từng tập thể” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2015, tr.725-726)

Ở các trường đại học ngoài công lập hiện nay, xây dựng một môi trường học đường có văn hóa nhằm góp phần tạo nên các nền tảng giá trị, chuẩn bị những hành trang thiết yếu để sinh viên bước vào cuộc sống dấn thân, lập nghiệp sau khi ra trường Cùng với nhà trường và xã hội, gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhân cách đạo đức cho các thành viên trong gia đình Sự gương mẫu và trách nhiệm của cha mẹ, sự hòa thuận, yêu thương, sẻ chia trong gia đình là điều kiện tốt để xây dựng tổ ấm hạnh phúc, bền chặt, góp phần tạo ra những công dân

có ý thức trách nhiệm, có đạo đức và hữu ích cho xã hội Mỗi một môi trường đều có thế mạnh và thuận lợi riêng, do đó, cần thiết phải phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục sinh viên Nền tảng để hình thành và nuôi dưỡng nhân cách, đạo đức cho cá nhân

Thứ năm, phát huy tính tự giác học tập, tự tu dưỡng và rèn luyện đạo đức của sinh viên

Bản thân sinh viên là những người khá độc lập về tư duy, người chủ động trong việc tiếp cận tri thức và có bản lĩnh để phân biệt cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu trong xã hội Sinh viên phải tự mình xây dựng kế hoạch học tập và rèn luyện, đặt ra mục tiêu và xác định phương pháp học tập

để đạt kết quả tốt Vì vậy, đòi hỏi sinh viên phải có tinh thần chịu khó, siêng năng, chăm chỉ, biết kết hợp lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành, tham gia tích cực các phong trào do Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên nhà trường tổ chức, các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng

Hồ Chí Minh quan niệm rằng, ở lứa tuổi thanh niên, việc giáo dục và đào tạo không phải là

“cầm tay chỉ việc” mà phải truyền đạt cho các em tinh thần tự học, tự khám phá, chủ động, sáng tạo, giúp các em định hướng được mục đích tự học tập và tự xác định con đường phấn đấu cho tương lai Nói chuyện tại Đại hội Sinh viên Việt Nam lần thứ II (07/5/1958), Hồ Chí Minh nhận định: “Thanh niên bây giờ là một thế hệ vẻ vang, vì vậy cho nên, phải tự giác tự nguyện mà tự động cải tạo tư tưởng của mình để xứng đáng với nhiệm vụ của mình Tức là thanh niên phải có đức, có tài” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.399) Do đó, sinh viên phải ra sức học tập nâng cao trình độ chuyên môn và rèn luyện đạo đức, sống có lý tưởng, có trách nhiệm đối với công cuộc xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

3 Kết luận

Trong quá trình hội nhập và phát triển đất nước hiện nay, các trường đại học ngoài công lập tại TP HCM đã và đang đào tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao cho xã hội Nhiều sinh viên phát huy được vai trò tích cực trong học tập và rèn luyện đạo đức, song bên cạnh đó, cũng có bộ phận sinh viên có lối sống ích kỷ, thực dụng, lười học tập, Thiết nghĩ, giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên các trường đại học ngoài công lập tại TP HCM vừa là yêu cầu mang tính cấp

bách, vừa mang tính lâu dài nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Để giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên, các trường đại học ngoài công lập cần có sự phối hợp thực hiện nhiều giải pháp khác nhau, như giáo dục lòng yêu nước, xây dựng niềm tin chính trị và lý tưởng cách mạng cho sinh viên, giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Đồng thời, phát huy vai trò đầu tàu xung kích

Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên

các trường đại học ngoài công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Nguyễn Thị Thu Thủy

của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Sinh viên trong trường đại học Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên là cả một quá trình và, để quá trình đó đạt kết quả tốt, cần phải

có sự phối hợp giữa gia đình, trường học và xã hội Cần phải xây dựng ý thức tự giác học tập và

tự rèn luyện đạo đức trong mỗi sinh viên nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của

họ, khi đó quá trình giáo dục đạo đức sẽ trở thành quá trình tự giáo dục Tóm lại, sinh viên các trường đại học ngoài công lập hiện nay phải ra sức học tập để làm chủ tri thức, công nghệ mới, phải có lập trường tư tưởng chính trị vững vàng trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, có niềm tin vào công cuộc đổi mới đất nước, lối sống tích cực và có trách nhiệm nhằm góp phần xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019a), Luật Giáo dục (sửa đổi, bổ sung 2013, 2014, 2015, 2018), NXB Chính trị

Quốc gia - Sự Thật, Hà Nội

Đảng Cộng sản Việt Nam (2015), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 55, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Hồ Chí Minh (2011a), Toàn tập, tập 11, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Hồ Chí Minh (2011b), Toàn tập, tập 12, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Hồ Chí Minh (2011c), Toàn tập, tập 15, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Trường Đại học Công nghệ TP HCM (2017), Văn kiện Đại hội Đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần VIII, Nhiệm kỳ 2017-2019, Truy cập tại: https://www.hutech.edu.vn/doantn/dai-hoi-

MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ BỒI DƯỠNG THẾ HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU VÀO VIỆC GIÁO DỤC THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

APPLICATION OF HO CHI MINH THOUGHT ON NURTURING THE FUTURE REVOLUTIONARY GENERATIONS TO EDUCATE VIETNAMESE YOUTH TODAY

Nguyễn Thị Đan Thụy *

TÓM TẮT

Tư tưởng về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một trong những di sản quý báu mà Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc ta Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một vấn đề “rất quan trọng và rất cần thiết” Những quan điểm của Người về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau đến nay vẫn còn nguyên ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc; là cơ sở lý luận và kim chỉ nam cho công tác giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Với phạm vi bài viết này, tác giả đi sâu phân tích một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, phân tích thực trạng công tác giáo dục thanh niên trong những năm qua và, trên cơ sở quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay

Từ khóa: tư tưởng Hồ Chí Minh, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, giáo dục, thanh

niên Việt Nam

ABSTRACT

The idea of nurturing the future revolutionary generations is one of the precious heritage that President Ho Chi Minh has left to us In Ho Chi Minh Thought, this idea is a “crucial and vital" issue His views nurturing the future revolutionary generations to this day still have profound theoretical and practical significances and become the theoretical basis and guideline for the education of Vietnamese youth today Within the scope of this article, the author conducts in-depth analysis of some basic contents

in Ho Chi Minh Thought about fostering revolutionary generations for the next generation to analyze the reality of youth education in recent years and proposes a number of basic solutions to raise the effectiveness of Vietnamese youth education at present and on the basis of fully grasping Ho Chi Minh Thought on the nurturing

Keywords: Ho Chi Minh Thought, nurturing future revolutionary generations, education,

Vietnamese youth

1 Đặt vấn đề

Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau hình thành và phát triển không chỉ là sự phản ánh đặc điểm và yêu cầu bức thiết của điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam cũng như của cách mạng Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, mà còn là sự tiếp thu,

kế thừa những tiền đề tư tưởng trước đó của dân tộc, nhân loại; đồng thời, còn là sự đúc kết những kinh nghiệm quý báu trong quá trình hoạt động thực tiễn cách mạng, trên cơ sở trí tuệ và phẩm chất cao đẹp của Hồ Chí Minh Vì thế, tư tưởng của Người về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là di sản lý luận và thực tiễn phong phú, sâu sắc mà toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta

*

Nghiên c ứu sinh, Khoa Triết học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM Email: ntdthuy@ctu.edu.vn

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Nguyễn Thị Đan Thụy

luôn học tập, nghiên cứu, vận dụng sáng tạo vào việc giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam hiện

nay, nhằm xây dựng một thế hệ thanh niên thời kỳ mới phát triển toàn diện cả năng lực và phẩm chất, đáp ứng những yêu cầu nhiệm vụ mới của cách mạng Việt Nam

2 Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau

Trong cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò của thế hệ trẻ và ý nghĩa của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Theo Người, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau có vai trò quan trọng, không chỉ trong việc nâng cao trình độ nhận thức mà còn góp phần phát triển hoàn thiện phẩm chất đạo đức, rèn luyện phong cách, bồi dưỡng lý tưởng sống của thế hệ trẻ Người coi bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau có sứ

mệnh trồng người nhằm tạo ra những thế hệ kế tục sự nghiệp cách mạng phát triển toàn diện, vừa

“hồng” vừa “chuyên”, “để xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta,… sánh vai với các cường quốc năm châu” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.35) Thế hệ cách mạng đời sau trong tư tưởng Hồ Chí Minh đó chính là thế hệ trẻ (thanh niên, thiếu niên, nhi đồng) Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau trong tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất là bồi dưỡng thế hệ trẻ (thanh niên,

thiếu niên, nhi đồng) Đặng Xuân Kỳ trong Chủ tịch Hồ Chí Minh và vấn đề bồi dưỡng các thế hệ

cách mạng xác định: “Trong các thế hệ, thế hệ thanh niên và thiếu niên nhi đồng là đặc biệt quan

trọng Khi Bác Hồ nói “phải bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”, “vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, chủ yếu là nói về hai thế hệ này” (Đặng Xuân Kỳ, 1985, tr.11-12) Tư tưởng

Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau thể hiện tập trung ở những nội dung cơ bản sau:

Một là, quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò quan trọng của bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Trong suốt cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh luôn đánh giá,

nhìn nhận vai trò của thế hệ trẻ Theo Hồ Chí Minh, thế hệ trẻ, trong đó “các cháu thiếu niên, nhi

đồng là măng non của Tổ quốc”, “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.216) Thế hệ trẻ là rường cột của đất nước, tương lai của dân tộc và hạnh phúc của mỗi gia đình; là nguồn sức mạnh thúc đẩy sự phát triển của quốc gia, dân tộc trong mọi thời

đại Từ đó Người nhắn nhủ trong Thư gửi các bạn thanh niên vào năm 1947: “Thanh niên muốn

làm người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.216) Đồng thời, Hồ Chí Minh cho rằng, cần phải giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ Việt Nam mới có thể biến tiềm năng vốn có của thế hệ trẻ trở thành hiện thực và rèn luyện họ tiến tới mục tiêu tốt đẹp của cuộc sống

Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời

sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.612) Có thể khái quát, vai trò của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện rõ nét trên các vấn đề cơ bản sau:

Trước tiên, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau đóng vai trò quan trọng đối với sự hình

thành, phát triển nhân cách và năng lực cho thế hệ trẻ Điều đó có nghĩa là, việc bồi dưỡng phải làm cho thế hệ cách mạng cho đời sau tự bộc lộ và phát triển những khả năng của họ, trở thành người có ích cho xã hội, không chỉ góp phần giải phóng dân tộc thoát khỏi cảnh tăm tối, lạc hậu

mà còn giữ vững nền độc lập và đưa đất nước tiến lên, góp phần đưa dân ta trở thành một dân tộc

văn minh và tiến bộ Hồ Chí Minh khẳng định: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự

nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.508)

Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, còn là vấn đề quan trọng quyết định sự thành công của sự nghiệp cách mạng, ảnh hưởng lớn lao đến sự tồn vong, hưng thịnh của quốc gia dân tộc Hồ Chí Minh khẳng định: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”

(Hồ Chí Minh, 2011a, tr.7) Cũng chính vì thế, trong Thư gửi các học sinh nhân ngày khai trường

vào tháng 9/1945, Hồ Chí Minh đã tỏ lòng tin yêu và ân cần nhắn nhủ: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.35)

Hai là, quan điểm của Hồ Chí Minh về mục đích của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho

đời sau Trước tiên, mục đích hàng đầu của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là đào

tạo nên những người cán bộ cho cách mạng vừa có tài vừa có đức, để họ “cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011h, tr.619) Ngoài ra, mục đích của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau còn nhằm “phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.34), để mỗi người đều trở thành “những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.185), và là “những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam”, chứ không phải để làm quan như trong xã hội cũ Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là nhằm bồi dưỡng những thế hệ kế tục, phát triển toàn diện,

có tri thức, có lý tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp, có phẩm chất đạo đức cách mạng - trung với nước, hiếu với dân, yêu thương con người, cần - kiệm - liêm - chính, chí công vô tư, có tinh thần quốc tế trong sáng Hồ Chí Minh khẳng định: “Để giáo dục thanh niên ta rèn luyện một chí khí kiên quyết quật cường, một tinh thần quả cảm xung phong… ra sức đấu tranh để củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập và dân chủ trong toàn nước Việt Nam ta” (Hồ Chí

Minh, 2011c, tr.135-136)

Ba là, quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung cần bồi dưỡng cho thế hệ cách mạng cho đời sau Từ việc khẳng định vai trò và mục đích của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Hồ Chí Minh xác định những nội dung cơ bản cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ Theo Người, để xứng đáng là người chủ tương lai của dân tộc, thế hệ trẻcần phải được đào tạo và bồi dưỡng một cách toàn diện cả tài năng và đạo đức Có như vậy, thế hệ cách mạng cho đời sau mới

đủ năng lực, phẩm chất, trí tuệ, bản lĩnh chính trị, sức khỏe… đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao

động và sản xuất” (Hồ Chí Minh, 2011f, tr.647) Cho đến những năm tháng cuối đời, trong Di

chúc, Người luôn nhắc nhở phải đào tạo thế hệ cách mạng cho đời sau trở “thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.612) Bởi

Hồ Chí Minh cho rằng: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết, cần có những con người xã

hội chủ nghĩa”(Hồ Chí Minh, 2011g, tr.66) Đó là vấn đề chiến lược, là quy luật của cách mạng Việt Nam

Bốn là, quan điểm của Hồ Chí Minh về phương pháp bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời

sau Để việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau đạt được chất lượng và hiệu quả cao thì cần

có những phương pháp bồi dưỡng phù hợp và phải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp Hồ Chí Minh tuy không đề ra một phương pháp cụ thể nào, nhưng từ thực tiễn hoạt động sôi nổi, phong phú của Người về công tác bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau đã hình thành hệ thống phương pháp bồi dưỡng phù hợp, cụ thể: Phương pháp nêu gương; Phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa học với hành, giữa lý luận gắn liền với thực tiễn; Phương pháp tự giáo dục; Phương pháp kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội Các phương pháp này đã trở thành nền tảng tư tưởng và

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Nguyễn Thị Đan Thụy

kim chỉ nam cho quá trình huấn luyện đào tạo ra nhiều thế hệ cán bộ cách mạng ở Việt Nam trước đây và hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau chứa đựng những nội dung hết sức phong phú, sâu sắc, sinh động, toàn diện và thiết thực Tư tưởng này là định hướng mang tầm chiến lược cho Đảng và nhân dân ta cần phải thực hiện nhằm tạo điều kiện cho tuổi trẻ học tập, lao động, cống hiến, vui chơi, giải trí, phát triển thể lực, trí lực để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần xây dựng nước ta ngày càng giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc trên thế giới

3 Thực trạng giáo dục thanh niên Việt Nam trong những năm qua và nguyên nhân

3.1 Những thành tựu trong việc giáo dục thanh niên Việt Nam trong những năm qua và nguyên nhân

Thanh niên là lực lượng đông đảo trong xã hội có vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, là lớp người sẽ trở thành chủ nhân tương lai của đất nước Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê: “Thanh niên Việt Nam đến năm 2019 là 22.898.886 người chiếm 23,8% dân số cả nước, trong đó, dân số nam thanh niên là 11.683.569 người, chiếm 51% dân số thanh niên và nữ thanh niên là 11.215.317 người, chiếm 49% dân số thanh niên” (Tổng cục Thống kê, 2019) Để thanh niên xứng đáng với vai trò người chủ của đất nước, cần phải chú trọng đến công tác giáo dục thanh niên Nhận thức vai trò của thanh niên và tầm quan trọng của công tác giáo dục thanh niên; trên cơ sở quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đã không ngừng đẩy mạnh việc thực hiện công tác giáo dục thanh niên Trong thời gian qua, công tác giáo dục thanh niên đã đạt được những thành tựu nhất định, góp phần đào tạo ra một thế hệ thanh niên đủ tài, đủ đức đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp đổi mới Cụ thể, những thành tựu đó là:

Thứ nhất, công tác giáo dục thanh niên được sự quan tâm và đẩy mạnh thực hiện từ Đảng,

Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, gia đình, nhà trường và toàn thể xã hội

Công tác giáo dục thanh niên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục hiện nay Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tăng cường công tác giáo dục thanh niên về phẩm chất đạo đức, lý tưởng, tri thức, thể chất, trình độ chuyên môn, kỹ thuật, kỷ luật lao động, tinh thần khởi nghiệp lập thân Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã khẳng định: “Đối với thế hệ trẻ, thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2006, tr.119) Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Hội nghị lần thứ bảy, Ban chấp hành Trung ương khóa X khẳng định: “Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo, phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.” (Đảng

Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.41-42)

Thông qua những văn kiện và nghị quyết trên cho thấy, công tác giáo dục thanh niên luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm và không ngừng đẩy mạnh Để đẩy mạnh hoạt động giáo dục và đào tạo thanh niên, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã tăng cường hơn nữa ngân sách nhà nước cho công tác giáo dục, tăng thêm các nguồn vốn đầu tư cho việc mở mang trường học, xây dựng các trường phổ thông dân tộc nội trú, có chế độ đãi ngộ đối với giáo viên và học sinh nhằm thu hút con em đồng bào các dân tộc đi học; mở rộng các loại hình đào tạo, tăng cường đội ngũ

cán bộ khoa học - kỹ thuật

Thực hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng và Nhà nước về giáo dục thanh niên, những người làm công tác giáo dục thanh niên và toàn xã hội đã luôn chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh

niên thành lớp người vừa “hồng” vừa “chuyên”

Gia đình là một trong những nhân tố góp phần to lớn vào việc giáo dục thanh niên Gia đình

có trách nhiệm chăm lo giáo dục thanh niên trở thành người có ích cho xã hội, có phẩm chất đạo đức tốt, được mọi người yêu mến và tôn trọng Chính vì vậy, ông bà, cha mẹ đều cố gắng xây dựng gia đình trở thành môi trường giáo dục lành mạnh, bản thân cố gắng xứng đáng là những

tấm gương sáng cho con cháu noi theo và tạo mọi điều kiện cho thế hệ trẻ phát triển

Cùng với gia đình, nhà trường cũng là môi trường trực tiếp tham gia giáo dục thanh niên Nhà trường không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy cho thế hệ trẻ mà quan trọng hơn là nơi giáo dục thái độ, tư tưởng, đạo đức, lối sống Các nhà lãnh đạo, các nhà quản lý giáo dục và toàn bộ giáo viên đã góp phần giáo dục, đào tạo thanh niên trở thành những người có tri thức khoa học, kỹ năng thực hành sáng tạo, có sức khỏe, có phẩm chất đạo đức tốt và lối sống lành mạnh như Đảng ta xác định: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2013, tr.121) Ngoài gia đình, nhà trường, giáo dục thanh niên còn là nhiệm vụ của các tổ chức chính trị -

xã hội, trong đó tiêu biểu là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên,… Trong những năm gần đây, các cấp bộ Đoàn đã có nhiều đổi mới trong việc giáo dục thanh niên gắn với việc thực hiện và làm theo tấm gương đạo đức, phong cách

Hồ Chí Minh với nhiều mô hình phong phú Các tổ chức của thanh niên đã phối hợp với nhiều tổ chức, đoàn thể khác trong xã hội tổ chức nhiều sân chơi, nhiều hoạt động phong phú, thiết thực,

có tính giáo dục cao nhằm giúp thanh niên rèn luyện, học tập, thực hành đạo đức; phấn đấu cho sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Thứ hai, công tác giáo dục thanh niên không ngừng được đổi mới về mục tiêu, nội dung,

phương pháp

Trong bối cảnh tình hình trong nước và thế giới có nhiều đổi thay thì việc giáo dục thanh niên cần phải có những thay đổi về mục tiêu, nội dung và phương pháp cho phù hợp với tình hình mới Chính vì thế, trong thời gian qua, Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về đổi mới căn bản, toàn diện sự nghiệp giáo dục và đào tạo, trong đó có công tác giáo dục thanh niên

Về mục tiêu, việc giáo dục thanh niên không dừng lại ở việc đào tạo ra những con người đáp ứng nhu cầu xây dựng và phát triển của đất nước, mà quan trọng hơn, là phải đào tạo nên những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để thích ứng với bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đúng mục tiêu công tác giáo dục thanh niên của Đảng là: “Tiếp tục xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế, có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong công nghiệp trong lao động tập thể, trở thành những công dân tốt của đất nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.42-43) Về nội dung giáo dục, trước yêu cầu của tình hình mới, nội dung giáo dục cũng có những thay đổi đáng kể Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2013, tr.128) Về phương pháp giáo dục, các lực lượng giáo dục đã sử dụng phối hợp các hình thức,

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Nguyễn Thị Đan Thụy

phương pháp giáo dục, đặc biệt là các phương pháp linh hoạt, sống động, gắn với hoạt động thực tiễn như: tổ chức hội trại, tổ chức tham quan các cơ sở sản xuất, tham quan bảo tàng, tham quan khu di tích lịch sử,…

Thứ ba, công tác giáo dục thanh niên đã hình thành một thế hệ thanh niên phát triển toàn

diện đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới; mang những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những đặc điểm tiến bộ của thời đại

Với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự tham gia của toàn xã hội, công tác giáo dục thanh niên đã đạt được nhiều kết quả tích cực Tuổi trẻ Việt Nam ngày càng có môi trường, điều kiện tốt hơn để học tập, rèn luyện, trưởng thành, góp phần hình thành lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa, tuân thủ pháp luật, từng bước hoàn thành nhân cách Phần lớn thanh niên sống có lý tưởng, hoài bão, sẵn sàng đem tài năng, tâm huyết phụng sự nước nhà; tích cực học tập, lao động, hoạt động, khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, có ý chí phấn đấu bền bĩ, luôn vươn lên trong cuộc sống và biết vượt qua mọi thách thức để làm giàu cho bản thân, gia đình

và cống hiến cho đất nước Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương khóa X khẳng định: “Một trong những thành tựu của công cuộc đổi mới đất nước là đã xây dựng được thế hệ thanh niên thời kỳ mới có đạo đức, nhân cách, tri thức, sức khỏe, tư duy năng động và hành động sáng tạo” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.37) Những thành tựu về công tác giáo dục thanh niên mà Việt Nam đã đạt được trong thời gian

gần đây là do những nguyên nhân sau đây: Một là, Đảng và Nhà nước, gia đình và toàn xã hội đã nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục thanh niên; Hai là, những thành tựu của công

cuộc đổi mới như sự phát triển của kinh tế, sự ổn định của tình hình chính trị - xã hội đã tạo ra

những điều kiện thuận lợi cho việc giáo dục thanh niên; Ba là, những tác động tích cực của các phương tiện thông tin đại chúng, của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế; Bốn là, ý thức tự giáo dục,

tự rèn luyện của chính thanh niên; Năm là, sự gắn kết, phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường

và xã hội trong công tác giáo dục thanh niên

3.2 Hạn chế trong công tác giáo dục thanh niên Việt Nam trong những năm qua và nguyên nhân

Thời gian qua, bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác giáo dục thanh niên Việt Nam

mạng trong giai đoạn hiện nay

Về phía gia đình, cùng với sự quan tâm đúng mức của phần lớn gia đình đối với việc giáo dục con cái, thì hiện nay ở Việt Nam, đã và đang xuất hiện một bộ phận gia đình ít hoặc không quan tâm đến việc giáo dục con cái mà phó mặc hoàn toàn cho nhà trường Bên cạnh đó, một số gia đình đã quan tâm đến việc giáo dục con cái nhưng lại lúng túng trong việc dạy dỗ, giáo dục, không biết cách giáo dục hoặc giáo dục sai phương pháp Nhiều gia đình chưa tạo ra môi trường

lành mạnh và các bậc cha mẹ chưa làm tốt vai trò của sự nêu gương Chính vì thế, đã dẫn đến sự kém hiệu quả trong việc giáo dục thế hệ trẻ

Về phía nhà trường, nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục thanh niên nhưng trong những năm qua, công tác giáo dục thanh niên trong nhà trường vẫn còn có nhiều hạn chế nhất định như: giáo dục nặng về truyền thụ tri thức; việc chạy theo thành tích, số lượng; cung cấp tri thức chưa đáp ứng nhu cầu của thời đại, của sự nghiệp đổi mới; nội dung, chương trình sách giáo khoa quá tải, chưa gắn với thực tiễn cuộc sống, chưa chú trọng trang bị về kỹ năng ứng xử,

kỹ năng sống; phương pháp và hình thức giáo dục vẫn chưa có nhiều đổi mới…

Về phía xã hội, công tác giáo dục thanh niên ở một số nơi vẫn còn bị xem nhẹ Một số bộ phận cấp ủy Đảng, cán bộ, đảng viên về thanh niên và công tác thanh niên chưa làm tốt việc giáo dục thanh niên Chính vì thế, những chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác giáo dục thanh niên trong thời kỳ đổi mới chậm được triển khai Nghị quyết số 25-NQ/TW của Đảng đã ghi nhận: “Một số cấp ủy đảng chưa quan tâm đúng mức lãnh đạo công tác thanh niên; việc đôn đốc, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác

thanh niên không thường xuyên, kịp thời” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.38-39)

Thứ hai, nguồn lực thanh niên được gia đình, nhà trường và xã hội giáo dục vẫn chưa đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Phần đông thanh niên đã góp phần không nhỏ vào việc cung cấp một lực lượng người lao động trẻ tuổi đủ đức - đủ tài phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay Tuy nhiên, công tác giáo dục thanh niên vẫn thực sự chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực ngày càng cao cho sự nghiệp phát triển đất nước Nghị quyết số 25-NQ/TW của Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X khẳng định: “Một bộ phận thanh niên sống thiếu

lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa dân tộc Học vấn của một bộ phận thanh niên, nhất là thanh niên nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu số còn thấp; nhiều thanh niên thiếu kiến thức và kỹ

năng trong hội nhập quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.37-38)

Thứ ba, mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục thanh niên thời gian qua còn nhiều bất cập

Thời gian qua, công tác giáo dục thanh niên đã có những thay đổi về mục tiêu, nội dung và phương pháp cho phù hợp với tình hình mới Tuy nhiên, công tác giáo dục thanh niên vẫn còn có nhiều hạn chế về cả mục tiêu, nội dung và phương pháp Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định:

“Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, chậm đổi mới” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr.167); “chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống” (Đảng Cộng sản

Việt Nam, 2016, tr.114)

Về mục tiêu, Đảng và Nhà nước trong những năm qua, đã có rất nhiều chỉ thị, nghị quyết, chủ trương, chính sách về công tác giáo dục thanh niên trong từng thời kỳ cách mạng Mục tiêu xuyên suốt cần đạt được trong công tác giáo dục thanh niên là “Giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008, tr.42) Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan

và chủ quan, một bộ phận thanh niên được giáo dục vẫn chưa đạt mục tiêu đã đề ra

Nội dung giáo dục là một trong những nhân tố góp phần vào sự thành công của công tác giáo dục thanh niên Tuy nhiên, nội dung giáo dục hiện nay còn nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành; chưa kết hợp tốt giữa giáo dục đạo đức, giáo dục văn hóa với giáo dục khoa học, công nghệ và kỹ

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Nguyễn Thị Đan Thụy

thuật, nội dung chưa phù hợp với nhu cầu và xu thế thị trường lao động trong nước và quốc tế Đặc biệt, có một thời gian dài, chúng ta xem nhẹ việc giáo dục đạo đức, rèn luyện kỹ năng sống

cho thanh niên, nếu có thì chỉ mang tính hình thức, kém hiệu quả

Về phương pháp, phương pháp giáo dục thanh niên thời gian qua vẫn chủ yếu sử dụng phương pháp truyền thống, còn lạc hậu, chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa, chưa gắn với đời sống

xã hội và lao động nghề nghiệp, chưa phát huy tính năng động, sáng tạo và năng lực thực hành của thanh niên Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, để đạt được mục tiêu giáo dục thanh niên, dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, cần phải đổi mới phương pháp giáo dục

Nguyên nhân của những hạn chế trên là do sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục thanh niên chưa thường xuyên, liên tục; ảnh hưởng tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và các phương tiện truyền thông - thông tin; một bộ phận không ít cấp ủy Đảng, chính quyền, tổ chức, cá nhân, ban ngành, cán bộ, đảng viên

có liên quan đến thanh niên và công tác giáo dục thanh niên quán triệt chưa tốt những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác giáo dục thanh niên; bản thân tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên nước ta còn yếu

Trước thực trạng trên, hơn bao giờ hết, trong giai đoạn hiện nay, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta phải thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau để tiếp tục thực hiện tốt chiến lược trồng người nhằm giáo dục thanh niên xứng đáng trở thành thế hệ cách mạng cho đời sau tài đức vẹn toàn, hoàn thành tốt trọng trách mà Tổ quốc

và nhân dân giao phó

4 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau

Trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, xuất phát từ việc phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay, tác giả vận dụng tư tưởng của Người đề xuất hệ thống các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác giáo

và của cả xã hội

Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng và sự cần thiết của công tác giáo dục thanh niên

là một giải pháp quan trọng và cần thiết vì nó giúp cho những người làm công tác giáo dục thanh niên sẽ có ý thức tự giác, nghiêm túc và kiên trì theo đuổi để thực hiện những nhiệm vụ, mục tiêu của công tác này Để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng và sự cần thiết của công tác giáo dục thanh niên, cần đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục trong toàn xã hội ý thức chăm lo giáo dục thanh niên, làm cho quần chúng nhân dân thấy được thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, đóng vai trò quyết định của sự nghiệp cách mạng, là người chủ tương lai của đất nước, để có sự quan tâm đến thanh niên, đầu tư cho công tác giáo dục thanh niên, cùng với Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội làm tốt công tác giáo dục thanh niên Bên cạnh đó, không ngừng giáo

dục cho thanh niên nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của mình trong đời sống xã hội, trong sự

nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc

Hai là, t ăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước để phát huy vai trò của các tổ chức, các lực lượng và toàn xã hội trong công tác giáo dục thanh niên

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và

cần thiết, do đó, “các ngành, các cấp Đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn

nữa đến sự nghiệp này” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.508) Thấm nhuần và quán triệt sâu sắc tư tưởng

này của Người thì cần phải nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự quản lý của Nhà nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa trong công tác giáo dục thanh niên Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với công tác giáo dục thanh niên để đảm bảo những chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác giáo dục thanh niên được quán triệt, triển khai đến các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương, nhằm đảm bảo nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và xã hội về công tác giáo dục thanh niên Để tăng cường sự lãnh đạo

của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với công tác giáo dục thanh niên thì cần phải: thứ nhất,

Đảng và Nhà nước phải định hướng những tiêu chuẩn, chuẩn mực cần bồi dưỡng, giáo dục thanh niên; thứ hai, Đảng và Nhà nước phải đóng vai trò định hướng trong việc kết nối giữa gia đình,

nhà trường và xã hội trong công tác giáo dục thanh niên; thứ ba, cần phải nâng cao vai trò tiên

phong, gương mẫu của đội ngũ đảng viên và cán bộ các cấp chính quyền trong công tác giáo dục thanh niên

Ba là, đổi mới căn bản, toàn diện về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục thanh niên

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Người nhấn mạnh vai trò, mục đích, nội dung và phương pháp bồi dưỡng Theo Người, đó là những nhân tố góp phần đào tạo ra một thế hệ cách mạng trẻ tuổi phát triển toàn diện Do đó, trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục thanh niên thì cần phải xác định được mục tiêu, nội dung và phương pháp Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình trong nước và thế giới hiện nay thì việc giáo dục thanh niên cần phải có sự đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp cho phù hợp với tình hình mới

Về mục tiêu, hiện nay, mục tiêu của công tác giáo dục thanh niên cần thay đổi theo hướng bên cạnh giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng, nhân cách, đạo đức cao đẹp, năng lực trí tuệ, thể lực, tầm vóc thì việc giáo dục phải xoáy sâu vào năng lực thật sự cần thiết của thanh niên Đặc biệt, việc xác định mục tiêu giáo dục thanh niên hiện nay cần chú ý đến những yêu cầu có tính hiện đại của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đó là hình thành và phát triển tư cách công dân thế giới, bởi vì, chỉ có như vậy mới giúp thanh niên Việt Nam hòa mình vào dòng chảy sôi động của toàn cầu hóa

và hội nhập quốc tế Chính vì thế, đổi mới mục tiêu giáo dục thanh niên nhằm đảm bảo sự hài hòa

giữa truyền thống và hiện đại, giữa lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật, khoa học xã hội và nhân văn, tạo điều kiện cho thanh niên phát triển toàn diện về phẩm chất, tri thức, tư duy và kỹ năng

Về nội dung, để nâng cao hiệu quả giáo dục thanh niên, nội dung giáo dục cần phải đổi mới

là một nhu cầu thiết yếu nhưng việc đổi mới nội dung cần phải bảo đảm những yêu cầu sau đây:

một là, xác định nội dung phải bảo đảm tính khách quan, tính toàn diện, tính lịch sử - cụ thể và

tính phát triển; hai là, xây dựng nội dung giáo dục phải phù hợp với mục tiêu giáo dục và đảm bảo tính khoa học; ba là, xác định nội dung giáo dục phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, lứa

tuổi của thanh niên Việt Nam và phù hợp, gắn liền với yêu cầu phát triển đất nước và xu thế của thời đại

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng

cho đời sau vào việc giáo dục thanh niên Việt Nam hiện nay Nguyễn Thị Đan Thụy

Về phương pháp, đổi mới phương pháp giáo dục thanh niên là một yêu cầu cấp bách xuất phát

từ thực tiễn nhằm khắc phục những hạn chế trong công tác giáo dục thanh niên, gắn với thực tiễn thông qua những việc làm, hoạt động cụ thể; tránh nói suông, thiên về lý thuyết Đổi mới phương pháp giáo dục thanh niên hiện nay phải theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, năng động, chủ động, tư duy sáng tạo của thanh niên, tạo mọi điều kiện để thanh niên có thể thích ứng với những đổi thay đang diễn ra trong xã hội, từ đó, hình thành ở thanh niên khả năng tự rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân, ý thức được trách nhiệm, nghĩa vụ của bản thân đối với cộng đồng và xã hội

Bốn là, tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm tạo môi trường lành

mạnh, tích cực trong việc giáo dục thanh niên

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là sự nghiệp của toàn dân, do đó, cần phải phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Người căn dặn: “Tôi cũng mong các gia đình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh

và hăng hái giúp ích nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.186) Chính vì thế, để nâng cao hiệu quả giáo dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay, cần tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường

và xã hội, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng cùng chăm lo giáo dục, rèn luyện cho thanh niên

Để sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác giáo dục thanh niên được

hiệu quả thì cần phải thực hiện những vấn đề sau đây: thứ nhất, gia đình, nhà trường và xã hội

phải thống nhất với nhau về quan điểm, chủ trương, mục đích trong việc giáo dục nhằm hình thành nhân cách, trang bị kiến thức và những kỹ năng cần thiết cho thanh niên phát triển toàn

diện; thứ hai, gia đình, nhà trường và xã hội thực hiện tốt vai trò, trách nhiệm của mình trong công tác giáo dục thanh niên; thứ ba, mỗi cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội phải là những

tấm gương cho thanh niên noi theo

Năm là, giáo dục ý thức tự rèn luyện và tự giáo dục cho thanh niên

Với quan điểm “lấy tự học làm cốt”, Hồ Chí Minh cho rằng, bản thân thanh niên phải ra sức

tự giáo dục, tu dưỡng, tự rèn luyện mọi lúc, mọi nơi và suốt đời Hồ Chí Minh nhắn nhủ: “phải biết tự động học tập”, “Phải tự nguyện, tự giác, xem công tác học tập cũng là một nhiệm vụ mà người cán bộ cách mạng phải hoàn thành cho được” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr.98) Chính vì thế, trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác giáo dục thanh niên, cần phải thực hiện giải pháp phát huy khả năng tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên Để phát huy tính tích cực, chủ động tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên, trong công tác giáo dục thanh niên, cần phải

thực hiện các biện pháp sau đây: thứ nhất, cần tạo mọi điều kiện thuận lợi để thanh niên phấn đấu

rèn luyện; đồng thời, phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả, định hướng phấn

đấu cho thanh niên; thứ hai, lực lượng làm công tác giáo dục thanh niên phải có chính sách khen

thưởng, biểu dương những thanh niên có tinh thần tích cực, chủ động và hiệu quả trong tự học tập, tự rèn luyện Ngược lại, cần phải phản ánh, phê bình những cá nhân có những biểu hiện như suy thoái về tư tưởng chính trị, về đạo đức, tha hóa về nhân cách, thụ động trong học tập, tự rèn

luyện; thứ ba, sự nêu gương của cha mẹ, thầy cô và những người xung quanh cũng là một trong

những nhân tố tác động tích cực đến việc phát huy tính chủ động tích cực trong tự giáo dục và tự rèn luyện của thanh niên

5 Kết luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau thể hiện sự sâu sắc trong tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với tương lai của dân tộc, vận mệnh của Tổ quốc và sự thành bại của sự nghiệp cách mạng Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách để chăm lo giáo dục, bồi dưỡng thanh niên phát triển toàn diện Với sự chăm lo giáo dục từ Đảng, Nhà nước, gia đình, nhà trường và xã hội đã góp phần tạo ra một thế hệ thanh niên vừa “hồng” vừa “chuyên” Tuy nhiên, trước tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, công tác giáo dục thanh niên vẫn còn những hạn chế nhất định Do đó, cần tiếp tục quán triệt, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau để đẩy mạnh công tác giáo dục thanh niên trong thời gian tới với những giải pháp cụ thể nhằm đảm bảo giáo dục thanh niên trở thành những người đủ đức, đủ tài đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X Hà Nội: NXB Chính trị

Quốc gia

Đảng Cộng sản Việt Nam (2008) Văn kiện Hội nghị lần thứ Bảy Ban chấp hành Trung ương khóa X Hà

Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Hà Nội: NXB Chính trị

Quốc gia

Đảng Cộng sản Việt Nam (2013) Văn kiện Hội nghị lần thứ Tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI Hà

Nội: Văn phòng Trung ương Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam (2016) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII Hà Nội: NXB Chính

trị Quốc gia

Đặng Xuân Kỳ (1985) Chủ tịch Hồ Chí Minh và vấn đề bồi dưỡng các thế hệ cách mạng Hà Nội: NXB

Thanh Niên

Hồ Chí Minh (2011a) Toàn tập, tập 4 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011b) Toàn tập, tập 5 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011c) Toàn tập, tập 9 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011d) Toàn tập, tập 10 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011e) Toàn tập, tập 11 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011f) Toàn tập, tập 12 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011g) Toàn tập, tập 13 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011h) Toàn tập, tập 14 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh (2011i) Toàn tập, tập 15 Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia

Tổng cục Thống kê (2019) Kết quả thống kê lao động thanh niên 2014-2019

Nâng cao chất lượng giáo dục đại học nhằm đào tạo

nguồn lực phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay Hồ Thị Hà

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NHẰM ĐÀO TẠO NGUỒN

LỰC PHỤC VỤ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

ADVANCING THE QUALITY OF UNIVERSITY EDUCATION IN ORDER TO TRAIN THE RESOURCES FOR SOCIO-ECONOMIC DEVELOPMENT IN VIETNAM TODAY

Hồ Thị Hà *

TÓM TẮT

Trong quá trình hình thành và phát triển, giáo dục đại học Việt Nam với những thành tựu đạt được đã

góp phần quan trọng vào sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, giáo dục

đại học hiện đang chứa đựng những yếu tố bất cập, ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước Do đó, việc

nhìn nhận, đánh giá cả thành tựu và hạn chế để đưa ra những khuyến nghị về giải pháp nhằm phát triển

giáo dục đại học, đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển kinh tế -

xã hội hiện nay là việc làm có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn

Từ khóa: giáo dục đại học, nguồn nhân lực chất lượng cao, kinh tế - xã hội

ABSTRACT

In the process of formation and development, Vietnam's higher education with its achievements has

made essential contributions to the cause of national renewal, industrialization and modernization

However, tertiary education currently contains inadequate factors, affecting the country's development

Therefore, the recognition and evaluation of both achievements and limitations to make recommendations

on solutions to develop higher education, meet the needs of training high-quality human resources for

economic growth The current socio-economic work is of great significance both in theory and practice

Keywords: higher education, high quality human resources, socio-economic

Trong thời đại kinh tế tri thức, đối với các nước đang phát triển, năng suất lao động thấp,

nghèo nàn lạc hậu, muốn phát triển nhanh, mạnh, đi tắt đón đầu thực hiện thắng lợi sự nghiệp

công nghiệp hóa, hiện đại hóa đều phải dựa vào ba nguồn lực chính: nhân lực, tài lực và vật lực,

trong đó nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao là nguồn lực có tính chất quyết định

Bởi họ là bộ phận ưu tú nhất trong nguồn nhân lực của một đất nước, bao gồm những người tiêu

biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức và lối sống; có trình độ học vấn, chuyên môn cao; có sức

khỏe tốt (theo độ tuổi); luôn đi đầu trong lao động, sáng tạo khoa học, đóng góp tích cực, hiệu quả

vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đó là những “cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi, đội ngũ

chuyên gia, quản trị doanh nghiệp giỏi, lao động lành nghề và cán bộ khoa học công nghệ đầu

đàn, có trách nhiệm xã hội, tâm huyết với đất nước và dân tộc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011,

tr.130) Chất lượng nguồn nhân lực của bất kỳ quốc gia nào cũng phải xuất phát từ giáo dục, đặc

biệt là giáo dục đại học

Trong những năm qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những thành tựu và đóng

góp to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước Tuy nhiên, với yêu cầu của Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế sâu

rộng như hiện nay, giáo dục đại họcViệt Nam đang chứa đựng nhiều yếu tố bất cập, chất lượng

*

Nghiên c ứu sinh, Khoa Triết học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM Email: htha@ctu.edu.vn

còn thấp so với khu vực và quốc tế Vì vậy, “giáo dục đại học chưa thực sự trở thành động lực của

sự phát triển…; còn nặng về lý thuyết, nhẹ thực hành Đào tạo thiếu gắn kết với nghiên cứu khoa

học, sản xuất kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo

dục đạo đức, lối sống và kỹ năng làm việc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr.113-114) Do đó,

việc nghiên cứu thực trạng giáo dục đại họcViệt Nam, đánh giá những thành tựu và hạn chế để đưa ra những khuyến nghị về giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đại học nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam hiện nay là một việc làm

vô cùng quan trọng cả về lý luận và thực tiễn

1 Thực trạng giáo dục đại học Việt Nam hiện nay

- Thành tựu của giáo dục đại học Việt Nam

Giáo dục đại học là bậc học cao nhất và cuối cùng của hệ thống giáo dục quốc dân có sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lựctrình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ Người tốt nghiệp đại học phải có năng lực làm việc trong một lĩnh vực chuyên môn nhất định, đáp ứng yêu cầu của xã hội Đồng thời, sứ mệnh bồi dưỡng nhân tài - là bồi dưỡng những người giỏi, trình độ cao, trở thành những chuyên gia hàng đầu ở các lĩnh vực được giới chuyên môn và xã hội thừa nhận, họ là sản phẩm“tinh hoa” của đất nước Hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, tuy có lịch sử phát triển lâu dài và chịu ảnh hưởng của nhiều nền giáo dục, nhưng từ 1986 đến nay, đã có những thay đổi cả về mục tiêu, cơ cấu và loại hình đào tạo, từng bước được hoàn thiện và thống nhất trên phạm vi toàn quốc Công cuộc đổi mới đem lại một diện mạo mới cho giáo dục đại học theo hướng hiện đại, chuẩn hoá, dân chủ và đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam tiến hành hợp tác quốc tế về giáo dục đại học Luật Giáo dục đại học đã tạo hành lang pháp lý cho việc xã hội hóa giáo dục đại học, mở đầu quá trình tư nhân hóa và đặt ra áp lực cho các trường trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng nhu cầu của

sự phát triển kinh tế - xã hội trong nước và hội nhập kinh tế thế giới

Về quy mô đào tạo: Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến hết năm 2019, giáo

dục đại học Việt Nam hiện có 237 trường đại học, học viện (bao gồm 172 trường công lập, 60 trường tư thục và dân lập, 5 trường có 100% vốn nước ngoài), 37 viện nghiên cứu khoa học được giao nhiệm vụ đào tạo trình độ tiến sĩ Giáo dục đại học đã và đang trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực dồi dào cho đất nước Với quy mô đào tạo sinh viên đại học năm học 2017-2018

là 1.707.025 sinh viên, thạc sĩ là 106.567 (tăng 0,72% so với năm học 2016-2017) và tiến sĩ là 14.686 (tăng 8,1% so với năm học 2016-2017) Do đó, hàng năm, giáo dục đại học đã cung ứng cho thị trường lao động một nguồn nhân lực chất lượng cao cả về số lượng và chất lượng với hơn

300 ngàn sinh viên đại học và hơn 30 ngàn thạc sĩ và tiến sĩ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018, tr.115) Đây chính là “hệ thống nuôi dưỡng” của mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Nó được xem như “cỗ máy”; là một dây chuyền sản xuất khổng lồ mà sản phẩm thu được là nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực: nông nghiệp, công nghệ, khoa học, môi trường, các chuyên gia và những công nhân có tay nghề cao, đội ngũ doanh nhân quản lý doanh nghiệp phục

vụ sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay Với chức năng đào tạo nguồn nhân lực của mình, giáo dục đại học đã góp phần nâng cao tỷ lệ lao động đã qua đào tạo ở Việt Nam đạt 21,9%, trong đó, trình độ đại học trở lên chiếm 9,6%; chuyên môn kỹ thuật bậc cao là 3 865,3 ngàn người (chiếm 7,1%) và chuyên môn kỹ thuật bậc trung là 1.843,9 ngàn người (chiếm 3,4%) trong tổng số 5.4249,4 nghìn lao động trong độ tuổi phân theo ngành kinh tế của năm 2018 (Tổng cục Thống kê, 2018, tr.157-159) Phần lớn sinh viên đại học tốt nghiệp đều hiểu nghề và biết hành nghề, có chí tiến thủ, ham học hỏi, biết áp dụng lý thuyết đã học ở giảng đường vào thực tiễn công việc nên đã phần nào đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng Việc sử dụng lao động có trình

Nâng cao chất lượng giáo dục đại học nhằm đào tạo

nguồn lực phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay Hồ Thị Hà

độ cao là nguyên nhân quan trọng quyết định việc tăng năng suất lao động của các doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm tốt, tạo ra sức cạnh tranh trên thị trường, giúp doanh nghiệp tăng giá trị thặng dư và lợi nhuận

tiến ở 23 cơ sở đào

tạo; 16 chương trình kỹ sư chất lượng cao theo tiêu chuẩn của Cộng hòa Pháp ở 04 cơ sở đào tạo;

20 chương trình đào tạo tài năng; 50 chương trình đào tạo theo định hướng ứng dụng nghề nghiệp (POHE), gần 200 chương trình chất lượng cao và 550 chương trình liên kết đào tạo quốc tế giữa

85 cơ sở giáo dục Việt Nam với 258 cơ sở giáo dục đại học nước ngoài thuộc 33 quốc gia và vùng lãnh thổ Các chương trình liên kết đào tạo với nước ngoài đã tuyển được 86.000 sinh viên, học viên, trong đó có khoảng 48.000 người đã tốt nghiệp (gồm 18.000 cử nhân đại học, 28.000 thạc sĩ,

60 tiến sĩ, 1.900 các trình độ khác) và 38.000 người đang học (https://giaoduc.net.vn) Đây là xu hướng dịch chuyển ngành nghề tích cực, nhằm khắc phục tình trạng bất cập “thừa thầy thiếu thợ” lâu nay trong đào tạo đại học, tránh lãng phí tài nguyên vừa đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0