1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Hội quán nông dân nghiên cứu về một thiết chế xã hội của cộng đồng nông thôn ở nam bộ trong bối cảnh đối mới hiện nay (trường hợp canh tân hội quán ở xã an nhơn

166 4 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Tiêu đề Hội Quán Nông Dân Nghiên Cứu Về Một Thiết Chế Xã Hội Của Cộng Đồng Nông Thôn Ở Nam Bộ Trong Bối Cảnh Đổi Mới Hiện Nay (Trường Hợp Canh Tân Hội Quán Ở Xã An Nhơn)
Tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo
Người hướng dẫn GS.TS. Ngô Văn Lệ
Trường học Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
Chuyên ngành Nhân học
Thể loại Luận văn thạc sĩ nhân học
Năm xuất bản 2020
Thành phố Thành phố Hồ Chí Minh
Định dạng
Số trang 166
Dung lượng 4,97 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Cấu trúc

  • 1. Lý do chọn đề tài (6)
  • 2. Mục đích nghiên cứu (9)
  • 3. Mục tiêu nghiên cứu (9)
  • 5. Tổng quan tình hình nghiên cứu (10)
  • 6. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu (24)
  • 7. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu (25)
  • 8. Phương pháp nghiên cứu (26)
  • 9. Địa bàn khảo sát (33)
  • 10. Thời gian tiến hành các cuộc khảo sát (35)
  • 11. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn (36)
  • 12. Những đóng góp mới của luận văn (37)
  • 13. Hạn chế của đề tài (37)
  • 14. Bố cục của luận văn (38)
  • CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN (39)
    • 1.1. Khái niệm liên quan (39)
      • 1.1.1. Khái niệm “Hội quán nông dân” (39)
    • 1.2. Khung lý thuyết nghiên cứu (42)
      • 1.2.1. Tiếp cận theo hướng lý thuyết Cấu trúc – chức năng (42)
      • 1.2.2. Tiếp cận theo hướng lý thuyết Vốn xã hội và Mạng lưới xã hội (43)
    • 1.3. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu (45)
  • CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA “CANH TÂN HỘI QUÁN” (53)
    • 2.1. Qúa trình hình thành và phát triển của “Hội quán nông dân” (53)
      • 2.1.1. Từ phía nông dân (53)
      • 2.1.2. Từ phía nhà nước (57)
    • 2.2. Vài nét đặc trƣng từ mô hình “Hội quán nông dân” (64)
      • 2.2.1. Miêu tả khái quát về “Hội quán” (64)
  • CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA “HỘI QUÁN” TRONG ĐỜI SỐNG NÔNG THÔN – NHÌN TỪ GÓC ĐỘ MỘT THIẾT CHẾ XÃ HỘI TỪ CỘNG ĐỒNG (72)
    • 3.2. Đổi mới tƣ duy thuần nông: “cách nghĩ, cách làm” (77)
  • KẾT LUẬN (88)
  • TÀI LIỆU THAM KHẢO (91)
  • PHỤ LỤC (97)

Nội dung

Sau đó, b là một số công trình nghiên cứu về các thiết chế xã hội trong cộng đồng nông thôn Việt Nam và c một số công trình có liên quan đến vấn đề về vốn xã hội và quan hệ xã hội nhằm k

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở lý luận cho việc giải thích sự xuất hiện của một thiết chế xã hội trong bối cảnh đổi mới, thông qua mô hình hội quán tại tỉnh Đồng Tháp Người dân đã sáng tạo ra một loại hình tổ chức cộng đồng mới để đáp ứng nhu cầu của họ, thay thế cho các hình thức trước đây không còn phù hợp Thiết chế xã hội này đã đóng góp vào việc định hình cấu trúc xã hội của cộng đồng nông thôn hiện tại, đặc biệt là ở vùng Nam Bộ.

Mục tiêu nghiên cứu

Với mục đích nghiên cứu trên, tác giả hướng đến thực hiện ba mục tiêu lớn:

- Thứ nhất, tìm hiểu bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội của cộng đồng dẫn đến quá trình hình thành hội quán

- Thứ hai, mô tả các đặc điểm của tổ chức hội quán trong sự vận hành tổng thể của cấu trúc xã hội cộng đồng địa phương

Khai thác mạng lưới xã hội liên quan đến hội quán giúp nhận diện vai trò quan trọng của tổ chức này trong việc phát triển cá nhân, gia đình và cộng đồng nông thôn tại Đồng Tháp.

Qua việc đƣa ra các mục tiêu nghiên cứu trên, tác giả xác định những nhiệm vụ cụ thể sau:

Hình thành cơ sở lý luận giúp làm rõ các cơ sở lý thuyết và thực tiễn, từ đó hỗ trợ phân tích các loại hình tổ chức xã hội nông thôn, đặc biệt là hội quán như một tổ chức xã hội.

- Tiến hành khảo sát và phân tích về quá trình hình thành, những đặc trƣng của tổ chức hội quán

Khảo sát và phân tích mạng lưới xã hội dựa trên vốn xã hội của các thành viên tham gia hội quán, đồng thời đánh giá vai trò của mô hình hội quán trong việc phát triển cộng đồng.

Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hội quán không chỉ là tổ chức xã hội phi quan phương mà còn là cầu nối cho sự phát triển hợp tác xã kiểu mới tại nông thôn Việt Nam Hợp tác xã kiểu mới được xem là giải pháp đột phá cho sự phát triển nông thôn trong giai đoạn hiện nay Bài viết sẽ trình bày (a) các nghiên cứu lý luận về kinh tế tập thể, bao gồm cơ sở ra đời và vai trò của HTX trong phát triển nông thôn; (b) các công trình nghiên cứu về thiết chế xã hội trong cộng đồng nông thôn Việt Nam; và (c) các nghiên cứu liên quan đến vốn xã hội và quan hệ xã hội, nhằm khai thác vốn xã hội của người dân trong việc áp dụng mô hình tổ chức xã hội mới.

5.1 Kinh tế tập thể - Hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp

Khởi xướng cho tư tưởng này là những công bố trong “Social system - the Constitution, the law and the charter of a community” (1826) và “A look at the

Vốn xã hội được hiểu là niềm tin, chuẩn mực giao tiếp và mạng lưới công dân tham gia vào việc xây dựng tổ chức xã hội ở cấp độ cộng đồng nhằm mang lại lợi ích chung, tương tự như quan điểm của Putnam Trong bài viết này, tác giả không đi sâu vào việc khảo sát vốn xã hội của từng cá nhân trong các hoạt động kinh tế và xã hội để phục vụ lợi ích cá nhân, như cách hiểu của Piere Bourdieu.

Robert Owen trong tác phẩm "6 social" (1824) đã nhấn mạnh rằng liên minh và hợp tác trong sản xuất kinh doanh có thể gia tăng sức mạnh của cá nhân lên gấp một nghìn lần Ông đặt câu hỏi về việc tại sao các nguyên tắc hợp tác lại không nên trao quyền lực và lợi thế cho những người đàn ông trong việc xây dựng, bảo quản, phân phối và hưởng thụ sự giàu có Đồng thời, Owen cũng chỉ ra vai trò quan trọng của các hợp tác xã (HTX) trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội.

Mục tiêu của Palanse trong phát triển kinh tế là giúp người lao động thoát khỏi sự bất công và cùng cực do sự bóc lột của các nhà tư bản Trong mô hình này, các thành viên của hợp tác xã (HTX) được đảm bảo quyền lợi và tài sản bình đẳng, cũng như có thể trao đổi hàng hóa với nhau Mỗi cá nhân chỉ cần chi trả cho những tài sản mà họ thực sự sử dụng, không phải gánh chịu thêm nghĩa vụ tài chính nào khác Từ góc độ sinh thái, Brett Fairbairn đã chỉ ra những nỗ lực kinh tế và chính trị trong lý thuyết, cùng với các vấn đề liên quan đến sự hình thành và phát triển của các HTX nông thôn ở Đức trước năm 1914 trong nghiên cứu của ông: “Lịch sử của Góc nhìn Sinh thái: Lý thuyết Gaia và các vấn đề của hợp tác xã ở Đức vào đầu thế kỷ 20.”

HTX là doanh nghiệp sở hữu chung, tham gia sản xuất, phân phối hàng hóa và cung cấp dịch vụ vì lợi ích chung của các thành viên Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra ảnh hưởng của HTX đến phát triển cộng đồng và môi trường nông thôn, cũng như mối quan hệ giữa HTX với toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại HTX đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dân thiểu số, thúc đẩy phong trào xã hội và phát triển công nghệ Sự tham gia của nông dân vào HTX cũng góp phần vào sự phát triển của phụ nữ và giải quyết các vấn đề xã hội.

6 Robert Owen, https://en.wikiquote.org/wiki/Robert_Owen

7 Robert Owen Writings (1820), Report to the County of Lanark…, Robert Owen Museum, http://robert-owen- museum.org.uk/

8 Brett Fairbairn (2013), History of Ecological Perspective: Gaia theory and the problems of cooperatives in Turn-of- the-Century Germany, The American Historical Review

Ahmad Bello Dogarawa trong bài viết “Vai trò của các hiệp hội hợp tác trong phát triển kinh tế” (2010) đã chỉ ra rằng các HTX đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tạo việc làm, thu nhập và ổn định kinh tế cho người dân nông thôn trong suốt hơn 160 năm qua Các HTX không chỉ cần tăng cường khả năng phát triển mà còn nâng cao khả năng phục vụ các thành viên, đồng thời vẫn giữ được tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế Nghiên cứu của Lưu Đức Khải về “Kinh tế tập thể, hợp tác xã ở Việt Nam: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2014) nhấn mạnh rằng HTX tạo cơ hội phát triển kinh tế cho những người lao động đơn lẻ và các hộ gia đình, giúp họ hợp tác để vượt qua khó khăn và rủi ro từ thị trường HTX không chỉ phát huy lợi thế trong nền kinh tế thị trường mà còn góp phần khắc phục những khuyết tật của nó Sự xuất hiện của các mô hình HTX kiểu mới hứa hẹn sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động và thu nhập cho các thành viên.

The study by Azer Efendiev and Pavel Sorokin explores the management, organizational, legal, and political aspects related to collective economies in rural development, focusing on the role of rural social organizations and farmer cooperatives in Russia.

9 Ahmad Bello Dogarawa (2010), The Role of Cooperative Societies in Economic Development, Ahmadu Bello

Lưu Đức Khải (2014) đã trình bày những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến kinh tế tập thể và hợp tác xã ở Việt Nam trong bài viết của mình Nghiên cứu này được đăng trên trang tin điện tử tổng hợp của Ban kinh tế Trung ương vào tháng 12 năm 2014.

11 Phạm Thắng (2015), Phát triển KTTT, bảo đảm nền kinh tế phát triển bền vững, http://www.tapchicongsan.org.vn/, 16/11/2015

Nghiên cứu "8 và các nền kinh tế mới nổi: Phân tích so sánh" (2013) tập trung vào tổ chức xã hội nông thôn và phát triển hợp tác xã nông dân ở Nga cùng các nền kinh tế mới nổi khác Phát triển hợp tác xã nông dân được xác định là một hướng quan trọng cho sự phát triển kinh tế nông thôn ở các nước đang phát triển, thu hút sự chú ý của các học giả quốc tế Nga, với diện tích đất nông nghiệp lớn chưa được khai thác, là một trường hợp đặc biệt trong vấn đề này Mặc dù nhận được hỗ trợ tài chính đáng kể từ chính phủ, phát triển hợp tác xã nông dân ở Nga vẫn gặp nhiều khó khăn Để hiểu rõ hơn về các yếu tố thành công trong phát triển hợp tác xã nông dân tại Nga, các tác giả đã tiến hành phân tích thực nghiệm và so sánh với các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ, Việt Nam, và Trung Quốc, đặc biệt chú trọng đến ảnh hưởng của tổ chức xã hội nông thôn.

Nghiên cứu chỉ ra rằng đặc điểm của tổ chức xã hội địa phương có thể tác động đến sự phát triển của hợp tác xã nông dân Bên cạnh đó, yếu tố truyền thống của tổ chức xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

NT có thể tác động tích cực và tiêu cực đến sự phát triển của HTX nông dân Trong bối cảnh hiện tại, các HTX nông dân cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ Đặc biệt, ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, sự trợ giúp này càng trở nên cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của các HTX nông nghiệp.

Nam Trung Bộ và Nam Bộ có những khác biệt rõ rệt Theo TS Phan Vĩnh Điển, các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ đã được hình thành từ những năm 50 của thế kỷ trước Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến tranh và quản lý tập trung, kinh tế HTX đã bị trì trệ kéo dài, dẫn đến tình trạng nông dân không đủ ăn Việt Nam hàng năm phải nhập hàng trăm triệu tấn lương thực để đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho người dân.

12 Azer Efendiev, Pavel Sorokin (2013), "Rural Social Organization and Farmer Cooperatives Development in Russia and other Emerging Economies: Comparative Analysis", National Research University Higher Economics,

Sau khoán 10 và khoán 100, nhiều hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đã bị giải thể hoặc chỉ tồn tại trên hình thức Việc này đã ảnh hưởng đến một số địa phương, nơi mà các hoạt động như thủy lợi, bảo vệ thực vật, cung cấp phân bón và giống cây trồng không thể thực hiện nếu không có HTX Do đó, Nhà nước đã chủ trương chuyển đổi các HTX nông nghiệp "kiểu cũ" sang HTX dịch vụ nông nghiệp "kiểu mới" theo Luật HTX năm 1996 và các sửa đổi, bổ sung sau này.

Năm 2003, các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp ở vùng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đã có sự kế thừa phù hợp với tình hình thực tế, hình thành những đặc điểm mới Quyền và nghĩa vụ của xã viên được xác định rõ ràng, cùng với việc phân bổ vốn góp từ giá trị tài sản cũ Bộ máy quản lý HTX được tổ chức thành các tổ, đội dịch vụ, với đội ngũ cán bộ được tinh gọn và đào tạo chuyên môn Công tác quản lý HTX cũng được củng cố, xác định chức năng và nhiệm vụ rõ ràng, giảm bớt công việc thay thế cho chính quyền Tài sản của HTX được giao cho chủ quản lý, thực hiện cơ chế giao khoán gắn với lợi ích vật chất Công nợ trong HTX được phân định rõ ràng, và công tác hoạch toán được thực hiện theo chế độ kế toán dựa trên hoạt động dịch vụ với định mức kinh tế kỹ thuật do xã viên bàn bạc.

Sau năm 1975, sau giải phóng, các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp bắt đầu hình thành và chủ trương hợp tác hóa được đẩy mạnh Nhiều HTX được chuyển đổi từ các tập đoàn, tổ, đội sản xuất trước đây thành HTX dịch vụ nông nghiệp, cùng với sự ra đời của nhiều HTX mới với vốn đầu tư đúng bản chất và nguyên tắc của HTX Điều này đã giúp các HTX nông nghiệp ở miền Nam có tính hợp tác và trách nhiệm cao hơn, ít bị ảnh hưởng bởi cơ chế hành chính bao cấp như các HTX nông nghiệp miền Bắc trước đây Tuy nhiên, sự phát triển của các HTX vẫn bị ảnh hưởng bởi trình độ văn hóa và ý thức giác ngộ của người dân.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là các đặc điểm và vai trò của tổ chức hội quán, một loại hình tổ chức xã hội mới trong cộng đồng nông thôn ở Nam Bộ Nghiên cứu khai thác hội quán như một thiết chế xã hội, tương tác với các chủ thể sáng tạo và liên quan đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân trong cộng đồng.

Do đó, các đặc điểm và vai trò của hội quán sẽ đƣợc khảo sát trong mối quan hệ với người dân

Luận văn nghiên cứu tập trung vào mô hình "Canh Tân hội quán" tại Cù Lao An Hòa, xã An Nhơn, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp Thời gian nghiên cứu sẽ được xác định trong phạm vi này.

Trước năm 2016, bối cảnh cộng đồng nông thôn ở Nam Bộ đã có những thay đổi đáng kể, dẫn đến sự ra đời của hội quán Nghiên cứu này tập trung vào các đặc trưng và chức năng của hội quán trong giai đoạn từ 2016 đến 2018, nhằm so sánh với tình hình hiện tại trong đời sống kinh tế - xã hội của nông hộ Qua đó, bài viết sẽ giúp hình dung rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của hội quán trong cộng đồng.

Phương pháp luận: nghiên cứu trên cả 2 cấp độ là thiết chế xã hội (cộng đồng luận) và cấp độ chủ thể con người (cá nhân luận)

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu này nhằm mục tiêu trả lời hai câu hỏi trọng tâm trong suốt quá trình thực hiện luận văn.

Sự xuất hiện của hội quán ở cấp làng - xã trong bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội hiện nay của cộng đồng nông thôn ở Nam Bộ phản ánh nhu cầu kết nối và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong cộng đồng Hội quán không chỉ là nơi giao lưu văn hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và nâng cao đời sống tinh thần của người dân.

Sự ra đời của loại hình tổ chức Hội quán đã tạo ra những đặc điểm nổi bật và thiết lập các chức năng quan trọng trong đời sống kinh tế-xã hội của cộng đồng nông thôn ở Nam Bộ hiện nay Hội quán không chỉ là nơi giao lưu văn hóa, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế, tạo ra mạng lưới kết nối giữa các thành viên, và thúc đẩy sự hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa Thông qua các hoạt động của Hội quán, người dân có cơ hội nâng cao kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng các mối quan hệ xã hội bền vững, góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng.

Từ hai câu hỏi nghiên cứu trên, tác giả đặt ra hai giả thuyết nghiên cứu sau đây:

Dựa trên lý thuyết về vốn xã hội của Putnam, chúng tôi đưa ra giả thuyết rằng trong bối cảnh có nhiều đổi mới về kinh tế, chính trị và xã hội, các cộng đồng có tổ chức hội quán thông qua sự hợp tác dựa trên niềm tin, định mức tương hỗ và mạng lưới công dân tham gia sẽ có điều kiện phát triển đời sống kinh tế - xã hội tốt hơn so với những cộng đồng không có hội quán.

Bằng cách áp dụng cấu trúc-chức năng luận, tác giả đưa ra giả thuyết cho câu hỏi nghiên cứu thứ hai liên quan đến cấu trúc của cộng đồng xã hội nông thôn trong vùng.

Nam Bộ hiện nay là sự kết hợp đa dạng giữa các cấu trúc gia đình, làng xã và các tổ chức quan phương lẫn phi quan phương Mỗi tổ chức có cách thức vận hành và chức năng riêng, dựa trên các nguyên tắc hoạt động cụ thể Hội quán là một loại hình tổ chức hoạt động trong mối quan hệ đan xen này, thể hiện sự đối kháng và hợp tác, đồng thời tồn tại song song trong cộng đồng để đảm bảo các chức năng quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp như quan sát tham dự, ghi chép, thu thập và xử lý thông tin định tính, cũng như thông tin định lượng và tài liệu thư tịch.

- Phương pháp quan sát – tham dự và ghi chép : chia thành 4 đợt điền dã Đợt

Từ ngày 14/4/2018 đến 23/4/2018, tôi đã tiến hành thu thập thông tin sơ khởi tại ba địa bàn: Mỹ Xương – Cao Lãnh, An Nhơn - Châu Thành, và Phong Mỹ - Cao Lãnh Trong thời gian này, tôi đã tìm hiểu qua tài liệu và phỏng vấn nông dân, cả thành viên và không thành viên của Minh Tâm Hội quán và Canh Tân Hội quán Đây cũng là dịp ra mắt Phong Tân Hội quán tại Phong Mỹ, cho phép tôi trò chuyện với lãnh đạo và nông dân, đặc biệt là gặp Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, người sáng lập Hội quán Qua đó, tôi có cái nhìn rõ hơn về sự ra đời, ý tưởng, mục đích và ý nghĩa của Hội quán Đợt điền dã tiếp theo vào tháng 8/2018, tôi sẽ thu thập thông tin hệ thống hơn và xây dựng mẫu khảo sát định tính kết hợp định lượng.

Trong khoảng thời gian 20 ngày, chúng tôi đã tham gia vào cuộc sống sinh hoạt hàng ngày và thực hiện khảo sát sơ bộ định tính, định lượng thông qua các cuộc họp Hội quán định kỳ tại mỗi địa phương Mỗi địa bàn được khảo sát trong khoảng 10 ngày Đợt khảo sát thứ ba diễn ra từ tháng 9 đến tháng 10 năm 2018, với mục tiêu xâm nhập sâu vào cộng đồng để thực hiện khảo sát chính bằng bảng hỏi định tính và định lượng, kết hợp với thảo luận nhóm tập trung.

Trong khoảng thời gian từ 11 đến 12/2018, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu các Hội quán tại một số khu vực lân cận để khái quát hóa đặc tính của chúng, nhằm tạo cơ sở đại diện cho các Hội quán được chọn làm đối tượng nghiên cứu Chúng tôi tham dự các buổi họp định kỳ của hội quán và các chuyến tập huấn do giảng viên, Tiến sỹ hướng dẫn, nhằm hiểu rõ hơn về nội dung, mục đích, cách thức tổ chức và vai trò của hội quán từ góc độ cộng đồng Đồng thời, chúng tôi cũng nghiên cứu một số cộng đồng chưa thành lập hội quán, đặc biệt là xã Tân Nghĩa, để so sánh chức năng cố kết cộng đồng và cách giải quyết các vấn đề phát triển kinh tế trong cấu trúc xã hội nông thôn qua đời sống hàng ngày của người nông dân.

Chúng tôi không chỉ tuân thủ kế hoạch thời gian đã đề ra mà còn linh hoạt tham gia vào các hoạt động và sự kiện diễn ra trong cộng đồng địa phương.

Tại Mỹ Xương, An Nhơn, Phong Mỹ và các khu vực lân cận, chúng tôi thực hiện việc ghi chép những quan sát, cuộc trò chuyện, và trải nghiệm cá nhân thông qua nhật ký điền dã dân tộc học Chúng tôi sử dụng hai loại sổ: nhật ký điền dã đầy đủ và nhật ký điền dã dài tay để ghi lại những điều đã biết và những điều chưa biết.

Fullnote và sổ ghi chép của nhà nghiên cứu cung cấp cái nhìn sâu sắc về phương pháp và trải nghiệm tương tác với đối tượng nghiên cứu Điều này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những hoạt động hàng ngày của người dân, cũng như cách họ nhận thức vai trò, mục đích và hoạt động của Hội Quán trong cộng đồng địa phương.

Phương pháp thu thập và xử lý thông tin định tính được thực hiện dựa trên giả thuyết rằng hội quán đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết các thành viên cộng đồng trong sản xuất nông nghiệp và đời sống hàng ngày Để kiểm chứng giả thuyết này, chúng tôi tiếp cận từ cả góc độ cộng đồng và cá thể Trong quá trình thu thập dữ liệu định tính, bảng mã phỏng vấn sâu được xây dựng với các nội dung chính như: quá trình sinh sống và hoạt động sản xuất của gia đình, lý do tham gia hoặc không tham gia hội quán, vai trò của hội quán trong cuộc sống người dân, cách thức tham gia vào hoạt động của hội quán, và sự thay đổi trong tư duy, lối sống của người dân trước và sau khi có hội quán Chúng tôi cũng xem xét mối quan hệ giữa cá nhân, gia đình, họ hàng và làng xóm, đồng thời khai thác sâu hơn từ các chỉ báo cụ thể thông qua bảng hỏi định lượng Mẫu phỏng vấn sâu được chọn có định mức, đảm bảo đa dạng về giới tính, độ tuổi, và các đối tượng như cán bộ, nông dân, thành viên và không thành viên hội quán, nhằm thu thập được nhiều tiếng nói khác nhau trong cộng đồng.

Nghiên cứu này nhằm nhìn nhận vấn đề một cách khách quan và toàn diện, đặc biệt là đối với nông dân, những người thường không có nhiều thời gian rảnh do bận rộn với công việc làm vườn Để thu thập thông tin sinh động và lý thú, chúng tôi đã kết hợp quan sát tham dự và phỏng vấn phi cấu trúc, giúp cuộc phỏng vấn diễn ra tự nhiên và tạo sự gần gũi, tin tưởng với người dân Qua đó, chúng tôi có thể hiểu rõ hơn về đời sống sinh hoạt và sản xuất của đối tượng nghiên cứu.

Chúng tôi đã thực hiện 50 cuộc phỏng vấn tại "Canh Tân hội quán" thuộc xã An Nhơn - Châu Thành, bao gồm cả những người tham gia và không tham gia hội quán Các cuộc phỏng vấn chủ yếu mang tính bán cấu trúc và cấu trúc, kèm theo các cuộc trò chuyện phi chính thức với người dân về đời sống làng xóm, sản xuất, tổ chức hội quán, chính sách nhà nước, thị trường tiêu thụ, văn hóa, lịch sử và mạng lưới quan hệ xã hội Khi chọn đối tượng phỏng vấn, chúng tôi chú trọng đến giới và tuổi tác, với nam giới và nông dân lớn tuổi là lực lượng chính tham gia hội quán Họ thường cung cấp thông tin trong các cuộc phỏng vấn sâu do kinh nghiệm và thời gian gắn bó với cộng đồng Mặc dù phụ nữ cũng tham gia vào một số công việc nông nghiệp và có nhu cầu học hỏi, tiếng nói của họ vẫn còn hạn chế Trong tổng số 26 cuộc phỏng vấn sâu, chúng tôi đã thực hiện 2 cuộc phỏng vấn riêng với chính quyền, bao gồm 1 chủ tịch xã An Nhơn và 1 đảng ủy viên.

Trong nghiên cứu này, chúng tôi thực hiện 25 cuộc phỏng vấn sâu, trong đó 24 cuộc được chia đều cho 3 ấp, mỗi ấp có 8 cuộc phỏng vấn Các cuộc phỏng vấn được phân chia theo 4 chiều cạnh chính: giới tính (nam, nữ), tuổi tác (trên 45 tuổi và dưới 45), vị thế (chủ nhiệm và phó chủ nhiệm hội quán), và kinh tế (nông dân khá giả và nông dân trung bình) Mỗi chiều cạnh chọn 2 đối tượng, đảm bảo mỗi ấp có 8 đối tượng phỏng vấn sâu Để có cái nhìn so sánh và khách quan, chúng tôi cũng thực hiện 6 mẫu phỏng vấn sâu chính thức và 4 bán chính thức ngẫu nhiên cho những người không tham gia hội quán trong cùng địa bàn.

Phỏng vấn hồi cố lịch sử là một kỹ thuật quan trọng trong phương pháp định tính mà chúng tôi sử dụng để thu thập dữ liệu tài cộng đồng Qua phỏng vấn này, chúng tôi có thể hình dung bối cảnh nghiên cứu trước khi có hội quán, cũng như những sự kiện ảnh hưởng đến đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa tại địa phương Người dân đã nhìn nhận vai trò của kinh tế tập thể đối với đời sống xã hội của họ từ xưa đến nay, giúp chúng tôi có thêm cứ liệu về cuộc sống nông dân vùng nông thôn Tây Nam bộ và những thay đổi của nó Đối tượng phỏng vấn được chọn là những cụ lớn tuổi, gắn bó với cộng đồng và có hiểu biết sâu sắc về các sự kiện địa phương Chúng tôi đã thực hiện 3 cuộc phỏng vấn hồi cố cho xã.

Xã An Khánh có 2 cuộc phỏng vấn cho 2 ấp, trong khi An Nhơn chỉ có 1 cuộc cho mỗi ấp Tuy nhiên, dữ liệu thu thập từ phỏng vấn hồi cố lịch sử gặp nhiều hạn chế do yếu tố chủ quan từ người được phỏng vấn như quên, nghe kể lại, và trí nhớ không chính xác Do đó, chúng tôi phải kiểm chứng các thông tin thu thập được bằng cách đối chiếu với nhiều nguồn khác nhau, chấp nhận sự đa dạng trong tiếng nói của cộng đồng.

Sau khi thu thập thông tin định tính, chúng tôi đã sử dụng phần mềm Nvivo để phân tích dữ liệu từ địa bàn nghiên cứu.

Sử dụng Nvivo trong việc xử lý thông tin sẽ giúp tác giả có thể tận dụng đƣợc tối đa nguồn tƣ liệu thu thập đƣợc

Phương pháp thu thập và xử lý bảng hỏi định lượng là cần thiết để có được thông tin số liệu cụ thể cho nghiên cứu Tác giả chú trọng đến các đặc trưng của mô hình hội quán như giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tuổi tác, và quan hệ xã hội trong cộng đồng Dữ liệu thu thập giúp xác định lý do và mục đích tham gia của người dân vào hội quán, từ đó làm rõ vai trò của hội quán trong việc hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn và thích ứng với thực tế Để tăng độ tin cậy của dữ liệu, tác giả cũng xem xét các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường hiện tại so với 5 năm trước, bao gồm mức sống, ô nhiễm, giao thông, giáo dục, y tế và phúc lợi xã hội Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi là cần thiết để đảm bảo luận chứng khoa học rõ ràng thông qua các con số cụ thể cho các biến quan trọng, tạo cơ sở cho việc phân tích sâu hơn về vấn đề nghiên cứu.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA “CANH TÂN HỘI QUÁN”

VAI TRÒ CỦA “HỘI QUÁN” TRONG ĐỜI SỐNG NÔNG THÔN – NHÌN TỪ GÓC ĐỘ MỘT THIẾT CHẾ XÃ HỘI TỪ CỘNG ĐỒNG

Ngày đăng: 02/07/2023, 22:21

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w