Chuyển biến kinh tế xã hội tỉnh cà mau giai đoạn 1997 2007

Lý do chọn đề tài Công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội hiện nay của đất nước được thực thi từ sau khi có nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI tháng 12 năm1986 và nhất là sau nghị

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM HÙNG NHÂN

CHUYỂN BIẾN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 1997-2007

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ VIỆT NAM

MÃ SỐ: 60.22.54

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ THU LƯƠNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2009

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

3 Lịch sử nghiêm cứu vấn đề: 9

4 Phương pháp nghiên cứu 12

5 Đóng góp của luận văn 13

Chương 1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN KINH TẾ XÃ HỘI VÀ TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI CỦA TỈNH CÀ MAU TRƯỚC ĐỔI MỚI 14

1.1 Đặc điểm tự nhiên kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau 14

1.1.1 Đặc điểm tự nhiên 14

1.1.2 Đặc điểm kinh tế 17

1.1.3 Đặc điểm xã hội 20

1.2 Tình hình kinh tế xã hội Cà Mau trước đổi mới (năm 1986) 23

1.2.1 Trong lĩnh vực kinh tế 23

1.2.2 Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội và y tế 25

CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU SAU 10 NĂM ĐỔI MỚI (1986 – 1996) 28

2.1 Bối cảnh lịch sử trong thời kỳ đổi mới 28

2.2 Tình hình kinh tế sau 10 năm đổi mới 31

2.2.1 Về cơ cấu kinh tế và tốc độ phát triển 31

2.2.2 Trong các ngành kinh tế 32

2.2.2.1 Trong sản xuất nông nghiệp 32

2.2.2.2 Về sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp 35

2.2.2.3 Trong ngành thương mại - dịch vụ 37

2.2.3 Về kết cấu hạ tầng cơ sở 39

2.3 Tình hình xã hội Cà Mau sau 10 năm đổi mới 40

2.3.1 Về đời sống dân cư 41

2.3.2 Giáo dục và đào tạo 42

2.3.3 Về văn hóa thể thao 43

2.3.4 Về y tế, chăm sóc sức khỏe 44

CHƯƠNG 3 NHỮNG CHUYỂN BIẾN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 1996 – 2005 47

3.1 Chuyển biến về kinh tế giai đoạn 1996 – 2005 49

3.1.1 Cơ cấu kinh tế của tỉnh Cà Mau giai đoạn 1996 – 2005 53

3.1.2 Sự chuyển dịch một số ngành kinh tế chủ yếu ở Cà Mau 53

3.1.2.1 Sản xuất nông - lâm nghiệp - thủy sản 57

3.1.2.2 Công nghiệp, tiểu công nghiệp 60

3.1.2.3 Trong ngành thương mại - dịch vụ, du lịch 64

3.1.3 Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội 66

3.2 Chuyển biến về xã hội CàMau giai đoạn 1996-2005 68

3.2.1 Cơ cấu dân số và lao động 68

3.2.2 Biến đổi về đời sống dân cư 70

3.2.3 Kết cấu hạ tầng xã hội 71

3.2.3.1 Về hoạt động giáo dục và đào tạo 71

3.2.3.2 Về y tế và chăm sóc sức khỏe 74

3.2.3.3 Văn hóa và thể dục thể thao 75

CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU ĐẾN NĂM 2010 VÀ NHỮNG THÀNH QUẢ BƯỚC TIÊN (2006 -2008) 76

4.1 Định hướng phát triển kinh tế xã hội Cà Mau đến năm 2010 và những thành quả bước đầu (2006 -2008) 76

4.1.1 Những thuận lợi và khó khăn 77

4.1.2 Quan điểm, mục tiêu phát triển kinh tế đến năm 2010 80

4.2 Những thành quả bước đầu về kinh tế Cà Mau từ năm 2006 đến năm 2008 80

4.2.1 Chuyển biến cơ cấu kinh tế và tốc độ phát triển 84

4.2.2 Chuyển dịch trong một vài ngành kinh tế 84

4.2.2.1 Trong sản xuất nông – lâm – thủy sản 84

4.2.2.2 Trong công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp 87

4.2.2.3.Trong ngành thương mai dịch vụ - du lịch 89

4.2.3 Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội 91

4.2.4 Thực trạng phát triển đô thị của tỉnh Cà Mau trong những năm gần đây 93

4.3 Những Chuyển biến xã hội Cà Mau (2006 - 2008) 99

4.3.1 Chuyển biến cơ cấu dân số và lao động 99

4.3.2 Thu nhập mức sống nhân dân 103

4.3.3 Tình hình hoạt động giáo dục - văn hóa - y tế 105

4.3.3.1 Về giáo dục đào tạo 105

4.3.3.2 Y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân 106

4.3.3.3 Hoạt động văn hóa, thể dục thể thao 107

KẾT LUẬN 109

Tài liệu tham khảo 117

PHỤ LỤC 124

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Chủ Nghĩa xã hội : CNXH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa : CNH, HĐH

Đồng bằng sông Cửu Long : ĐBSCL

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội hiện nay của đất nước được thực thi từ sau khi có nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (tháng 12 năm1986) và nhất là sau nghị quyết Đại hội lần thứ VII của Đảng đến ngày nay đã và đang đạt được những kết quả hết sức khả quan và nhanh chóng đưa đất nước vượt qua những khó khăn, từng bước phát triển kinh tế - xã hội, ổn định và giữ vững an ninh -quốc phòng, sớm tạo vị thế xứng đáng của Việt Nam trên trường quốc tế Trong

xu thế phát triển chung đó, tỉnh Cà Mau đang từng bước khẳng định vị trí của mình trong tổng thể kinh tế của phía Nam nói riêng và nền kinh tế cả nước nói chung

Cà Mau là tỉnh Cực Nam của tổ quốc, có một vị trí đặt biệt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Tây Nam Bộ và cả nước Trong bài phát biểu tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Minh Hải (Tháng 7 - 1983) Nguyên thủ tướng đồng chí Võ Văn Kiệt đã khẳng định: “ Mảnh đất hào hiệp và phóng khoáng này đã tiếp hàng vạn người phiêu bạt đi tìm cuộc sống nơi đây Trong hai cuộc kháng chiến, hàng vạn người khắp nơi đã về đây chiến đấu và ngã xuống tại đây, để lại đây biết bao kỷ niệm” Sau 30 năm giải phóng và 10 năm tái lập tỉnh, trong thời kỳ đất nước đổi mới, với sự kế thừa và sáng tạo không ngừng, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau đang tiếp nối lên trang sử hào hùng mới bằng những thành tích ấn tượng trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh - quốc phòng

Tỉnh Cà Mau nằm trong cung đường biển của nhiều trung tâm phát triển vùng Đông Nam Á; thuộc vùng trọng điểm lương thực, thực phẩm Tây Nam Bộ; có

bờ biển dài bao bọc ba mặt từ tây sang đông, một trong bốn ngư trường rộng lớn của cả nước, nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú như thủy hải sản, dầu

mỏ, nguồn nhân lực trẻ, dồi dào, từ khi được thành lập cho đến nay, Cà Mau luôn

là địa bàn quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng của khu vực đồng bằng sông Cửu Long và đất nước

Với vị trí chiến lược Mũi Cà Mau vươn ra án ngữ những đường biển quan trọng, thuận lợi cho việc giao lưu kinh tế, văn hóa với các nước trong khu vực và thế giới Bên cạnh đó, trong miền Tây Nam Bộ và khu vực đồng bằng song Cửu Long, ngoài thành phố Cần Thơ nắm giữ vai trò trung tâm năng động phát triển, thành phố

Cà Mau có một vị thế trọng yếu như một vệ tinh do nhiều điều kiện về vị trí, cự ly,

về vai trò đối với bán đảo Cà Mau

Năm 1997 – 2007 là một thời kỳ lịch sử có nhiều chuyển biến sâu sắc trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nền kinh tế nhiều phát triển thành phần phát triển, nông nghiệp phát triển theo hướng đa canh toàn diện gắn với sản xuất hàng hóa Cơ cấu kinh tế từng bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ, giảm tỷ trọng nông - lâm - ngư nghiệp Cơ

sở vật chất kỹ thuật được nhanh chóng xây dựng Đời sống văn hóa xã hội được cải thiện dần đi vào hướng phát triển tích cực

Năm 2007 là mốc quan trọng đánh dấu mười năm chia tách tỉnh, cũng là năm nhà máy điện Cà Mau I của tổ hợp khí - điện - đạm Cà Mau đi vào hoạt động, năm đất nước ta hoàn toàn hội nhập kinh tế quốc tế Bên cạnh những thuận lợi rất cơ bản, Cà Mau còn phải vượt qua nhiều khó khăn, thử thách và phải khắc phục nhanh những yếu tố kém, trì tuệ Vì vậy tỉnh Cà Mau đề ra chủ trương đẩy mạnh nhanh tốc độ tăng trưởng nhanh kinh tế, tạo môi trường thuận lợi để các thành phần kinh

tế phát triển và thu hút vốn đầu tư, năng cao năng lực và sức mạnh cạnh tranh của nền kinh tế phát triển và nâng cao chất lượng các ngành dịch vụ

Nhìn trên qui mô của cả nước và khu vực Đông Nam Á, Mũi cực Nam của tổ quốc - tỉnh Cà Mau có vị trí và tầm quan trọng đặt biệt về kinh tế - xã hội - chính trị

- an ninh quốc phòng … Tỉnh Cà Mau là một trong số 28 tỉnh, thành phố ven biển của cả nước và là một tỉnh duy nhất có 3 mặt tiếp giáp biển, với chiều dài bờ biển 254km, có 6/9 huyện, thành phố của tỉnh tiếp giáp với biển và thuộc hành lang kinh

tế ven biển phía đông của vùng biển Tây Nam Bộ, từ Bạc Liêu - Gành Hào - Cà Mau - Năm Căn, một vùng biển có nhiều tiềm năng lớn về dầu khí và du lịch sinh thái

Do đó, trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng ra đã xác định khu vực này là trọng điểm kinh tế - quốc phòng của quốc gia Vì vậy luận văn chọn không gian nghiên cứu là Mũi cực Nam của Tổ Quốc là phù hợp chính sách và với nhiệm

vụ trọng tâm của đất nước

Đề tài luận văn chọn tỉnh Cà Mau làm điểm nghiên cứu chính vì tác giả không những được sinh ra tại đây mà còn có quá trình học tập, hoạt động thực tiễn trong tỉnh nên tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm thực tế và tài liệu tương đối phong phú, có hệ thống để có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là chuyển biến kinh tế - xã hội nhưng chỉ

đi sâu vào các mặt cơ bản cấu thành của nó là tổ chức sản xuất cơ cấu kinh tế, tỷ trọng phát triển, thành phần kinh tế, tiềm năng kinh tế và tổ chức xã hội (cơ cấu giai cấp, phân tầng xã hội, tổ chức quản lý hành chính và đời sống văn hóa, tinh thần) Nghiên cứu sự chuyển biến kinh tế - xã hội là nghiên cứu sự thay đổi cơ cấu của các bộ phận hợp thành và sự thay đổi của từng bộ phận trong cơ cấu đó dưới sự tác động của các điều kiện khách quan như điều kiện tự nhiên, tiềm năng kinh tế, ảnh hưởng khu vực, ổn định chính trị, và điều kiện chủ quan như đường lối, chính sách, chiến lược của Đảng, Nhà nước, năng lực vận dụng trong việc tổ chức thực hiện…

Không gian nghiên cứu chính của luận văn là tỉnh Cà Mau trong đó tập trung nghiên cứu sâu về kinh tế - xã hội tỉnh Nghiên cứu kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau trong mối quan hệ tổng thể kinh tế - xã hội các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long để đảm bảo mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, giữa tính đặc thù và tính phổ biến của quá trình phát triển ở một địa phương cụ thể

Thời gian nghiên cứu được xác định từ sau ngày tái lập tỉnh năm 1997 đến năm 2007, trong đó có chia làm 2 giai đoạn lớn: Giai đoạn thứ nhất từ 1986 – 1996

- là giai đoạn bắt đầu đổi mới kinh tế (sau cơ chế bao cấp) khi đó còn là tỉnh Minh Hải Giai đoạn thứ hai: Từ 1997 – 2007 tái lập tỉnh, phát triển trong cơ chế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa và cơ cấu kinh tế nhiều thành phần - giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện

Luận văn đi sâu hơn vào giai đoạn thứ hai Thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Cà Mau là vùng đất trẻ mới được mở mang, khai hoá cách đây trên 300 năm, nằm ở cực Nam của Tổ Quốc Trước thế kỷ XVII, Cà Mau vẫn còn hoang sơ,

nguy hiểm “Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp đua”, “Muỗi kêu như sáo thổi, đỉa

lềnh tựa bánh canh” Mãi cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, hoạt động

kinh tế ở vùng đất này vẫn còn nhỏ bé và điều kiện ăn ở, đi lại còn gặp nhiều khó khăn, lại là vùng sâu, vùng xa nên đời sống nhân dân vô cùng lạc hậu, cách xa với nhịp sống thị thành… Chính vì vậy, từ trước đến năm 1975, các công trình nghiên cứu khoa học, bài viết khoa học, sách…viết về kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau rất ít

và sơ lược

Qua các công trình nghiên cứu và tác phẩm được xuất bản trong miền Nam ở

phạm vi Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trước năm 1975 như “Vấn đề

hoạch định và thực hiện kế hoạch phát triển hạ lưu vực Cửu Long giang trên lãnh thổ Việt Nam” của Cao Văn Hở (Luận văn tốt nghiệp Học viện Quốc gia hành

chánh Sài Gòn, năm 1967), “Vấn đề phát triển vùng châu thổ sông Cửu Long” của

Trần Thị Phương Loan (Luận văn tốt nghiệp Học viện Quốc gia hành chánh Sài

Gòn, năm 1974), “Vấn đề tín dụng cho nông thôn Việt Nam” của Trần Văn Chốn

(Luận văn tốt nghiệp Học viện Quốc gia hành chánh Sài Gòn, năm 1972) Những luận văn trên đã cung cấp được những số liệu cơ bản về Đồng bằng sông Cửu Long

như địa lý, văn hóa, con người và hoạt động sản xuất nông nghiệp, thương mại…ở những năm đầu thập kỷ 60, 70 của thế kỷ XX

Những công trình nghiên cứu của nhiều học giả có uy tín được xuất bản ở

miền Bắc như “Kinh tế miền Nam” của Phạm Thành Vinh (Nxb Sự Thật, Hà Nội, năm 1957), “Chủ nghĩa đế quốc với vấn đề ruộng đất Việt Nam” của GS Nguyễn

Công Bình (Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, năm 1959, số 01 và 02),… Những ấn phẩm trên đã dựng lên bức tranh miền Nam với đất đai phù nhiêu, người dân chịu thương chịu khó lao động và cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế để ổn định cuộc sống nhân dân trong những năm cuối thập kỷ 50 của thế kỷ XX

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất cho đến nay,

các tác phẩm nghiên cứu lần lượt được công bố về vùng đất phía Nam như “Đồng

bằng sông Cửu Long nét sinh hoạt xưa” của Sơn Nam (Nxb tp Hồ Chí Minh, năm

1985), “Đồng bằng sông Cửu Long” của Phan Quang (Nxb Mũi Cà Mau, 1985),

“Lịch sử khai phá vùng đất Nam Bộ” của GS Huỳnh Lứa (chủ biên) (Nxb tp Hồ Chí Minh, 1987), “Lịch sử khẩn hoang miền Nam”của Sơn Nam (Nxb tp Hồ Chí Minh, 1994), “Đồng bằng sông Cửu Long” của Lê Minh (Nxb tp Hồ Chí Minh, 1984), “Đời sống xã hội ở vùng Nam Bộ” của GS Nguyễn Công Bình (nxb Đại học

Quốc gia tp Hồ Chí Minh, năm 2008),… những công trình nghiên cứu trên đây đã

vẽ nên một bức tranh toàn cảnh hết sức sinh động về Đồng bằng sông Cửu Long, từ nhiều khía cạnh khác nhau về nhiên thiên, hoạt động sản xuất, về đời sống xã hội của cư dân – tuyệt đại bộ phận nhân dân lao động nghèo khổ do chế độ cũ và hậu quả tội ác chiến tranh đẫm máu của thực dân để lại trên quê hương thanh bình này Đồng thời các tác phẩm còn đề cập đến kinh tế - xã hội vùng đất Nam Bộ mà trong tâm là vùng Đồng bằng sông Cửu Long sau năm 1975

Riêng đối với tỉnh Cà Mau, từ năm 1975 đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứ khoa học, tác phẩm, luận văn, luận án, bài báo khoa học, sách, tạp chí,…

đề cập đến những nội dung về vấn đề kinh tế - xã hội ở tỉnh nhà với cấp độ khác

nhau, mục đích nghiên cứu và cách tiếp cận có hướng khác nhau Đó là các công

trình nghiên cứu theo chuyên đề và vấn đề như “Nhận xét về quy hoạch tổng thể

kinh tế - xã hội Minh Hải thời kỳ 1994 -2000” do Tỉnh ủy, Ủy ban kế hoạch tỉnh

Minh Hải thực hiện, “Báo cáo tổng kết tình hình phương hướng sử dụng đất và

kinh nghiệm khai thác đất hoang trong tổng thể nông – lâm – ngư nghiệp (1976 đến nay)” do Tỉnh ủy, Ủy ban kế hoạch Minh Hải, năm 1995, (Năm 1976 hai tỉnh

Cà Mau và Bạc Liêu sáp nhập thành tỉnh Minh Hải, đến 11/ 1996 tỉnh Minh Hải

tách thành 2 tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu như trước), “Cà Mau thế và lực mới trong

thế kỷ XXI” được Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau chỉ đạo, phối hợp với các

sở, ngành phối hợp,…do Chu Viết Luân (chủ biên) (Nxb Chính Trị Quốc Gia, năm

2006), “Cà Mau 30 năm xây dựng và phát triển 1976 - 2005” được Tỉnh ủy, Ủy

ban nhân dân tỉnh Cà Mau chỉ đạo, phối hợp với các sở, ngành liên quan…thực hiện do Nguyễn Văn Bé (chủ biên), (Cục thống kê Cà Mau, 2006),… Trên đây là những công trình mang tính tổng kết kinh tế - xã hội của tỉnh theo giai đoạn một cách tổng quan về lịch sử hình thành, điều kiện tự nhiên và những vấn đề chung về

quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Cà Mau Tác phẩm “Cà Mau thế và lực

mới trong thế kỷ XXI” (Nxb Chính Trị Quốc Gia Hà Nội, 2006) là công trình gần

đây nhất nghiêm cứu về Cà Mau với những thông tin giới thiệu bao quát giúp mọi người làm quen với quê hương, con người tỉnh Cà Mau Các đề tài tổng kết còn lại chủ yếu nêu bật những hình ảnh về môi trường tự nhiên, xã hội và lịch sử phát triển của tỉnh đề tài đi sâu chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế trong phân bố dân cư, cơ cấu sản xuất, đời sống vật chất và của tinh thần của nhân dân từ đó đề xuất những quan điểm định hướng phát triển Tuy có đầy đủ nội dung như kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội,….và theo từng giai đoạn lịch sử nhưng số liệu mang tính chất miêu tả, liệt kê chưa thật đầy đủ và thiếu tính hệ thống Ngoài ra còn có một số cuộc điều tra phạm vi cả tỉnh do Cục Thống kê tỉnh Cà Mau và các ngành liên quan

thực hiện theo sự chỉ đạo của Tổng Cục Thống kê hay Ủy ban nhân tỉnh như Thực

trạng kinh tế xã hội tỉnh Cà Mau năm 2000 – 2005, 2006 – 2008 (Cục Thống kê Cà

Mau, năm 2005),… Bên cạnh đó còn có nhiều bài viết được đăng trên các báo tạp chí như nhân dân, Sài Gòn giải phóng, tạp chí khoa học xã hội, tạp chí lịch sử…về kinh tế xã hội Cà Mau với những cấp độ khác nhau

Nhìn chung, vấn đề kinh tế xã hội vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long nói chung và Cà Mau nói riêng đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, học giả, cơ quan nghiên cứu khoa học và các nhà lãnh đạo tỉnh Cà Mau Tuy nhiên cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống về chuyển biến kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau trong thời kỳ tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế Do đó, tác giả mong muốn trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu đã có để tiếp cận và nghiên cứu đề tài

“Chuyển biến kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau giai đoạn 1997 – 2007” một cách hệ

thống, toàn diện đầy đủ hơn

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tuân thủ phương pháp nghiên cứu chung của khoa học lịch sử và logic, đồng thời có vận dụng kết hợp với phương pháp nghiên cứu của các khoa học liên ngành như: kinh tế học, dân tộc học, xã hội học, dân số học… trên quan điểm duy vật lịch sử

Luận văn vận dụng phương pháp nghiên cứu hệ thống để từ nghiên cứu sự biến đổi của từng mặt cụ thể tìm hiểu sự biến đổi của cả tình hình kinh tế xã hội ở mỗi thời kỳ Hay nói cách khác, luận văn đi nghiên cứu cái riêng đến cái chung của một cơ cấu kinh tế xã hội

Kinh tế xã hội là một khái niện rất rộng và khá phức tạp nên luận văn phải xác định nghiên cứu trên những mặt cơ bản và đặc trưng nhất của khái niện này về

tổ chức sản xuất, tổ chức xã hội, đời sống văn hóa tinh thần

Do đó, để nhận thức đúng tính phổ biến và nét đặc thù của sự chuyển biến kinh tế - xã hội ở từng địa phương cụ thể, luận văn vận dụng phương pháp so sánh

đa chiều cụ thể: so sánh thời kỳ sau với thời kỳ trước, so sánh khu vực thành phố

Cà Mau với các khu vực khác trong tỉnh, hoặc so sánh tỉnh Cà Mau với một số tỉnh khác

Ngoài ra luận văn còn vận dụng phương pháp thống kê và sử dụng hình ảnh

để minh họa một vài vấn đề

5 Đóng góp của luận văn

Luận văn góp phần làm rõ sự vận dụng sáng đạo của địa phương trong thực hiện đường lối đổi mới của Đảng Với những số lượng định lượng cụ thể của từng giai đoạn, tác giả luận văn đã phác họa một cách tổng thể, toàn diện về kinh tế - xã hội của tỉnh Cà Mau trong công cuộc đổi mới, từ năm 1997 đến năm 2007 Trên cơ

sở phân tích, đánh giá đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Cà Mau, những nguyên nhân của thành tựu và hạn chế, so sánh các số liệu phát triển qua các mốc thời gian cụ thể, luận văn sẽ làm rõ sự chuyển biến về kinh tế - xã hội của tỉnh trong sự nghiệp đổi mới, tiến lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Trên cơ sở những tìm tòi nghiên cứu luận văn đã đưa ra những tổng kết có tính khái quát Qua đó khẳng định những mặt thành công và hạn chế của các giai đoạn phát triển kinh tế xã hội vừa qua rút ra sự đúng đắn trong lãnh đạo đổi mới của Đảng và rút ra những kinh nghiệm trong tổ chức điều hành của tỉnh

Chương 1

ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN KINH TẾ XÃ HỘI VÀ TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI CỦA TỈNH CÀ MAU TRƯỚC ĐỔI MỚI 1.1 Đặc điểm tự nhiên kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau

1.1.1 Đặc điểm tự nhiên

Cà Mau là một trong những tỉnh thuộc Đồng bằng song Cửu Long, nằm trọn trên bán đảo Cà Mau, nằm ở phần đất cực Nam của Tổ quốc được tách ra từ tỉnh Minh Hải vào tháng 1- 1997 Cà Mau là vùng đất trẻ mới được mở mang khai khẩn cách đây khoảng trên 300 năm, định vị trên tọa độ: 9033’ vĩ Bắc (thuộc xã Biển Bạch, huyện Thới Bình); điểm cực Nam: 8030’ vĩ Bắc (thuộc xã Viên An, huyện Ngọc Hiển), tính theo đường chim bay từ Bắc tới Nam khoảng 100 km; điểm cực Đông: 105024’ kinh Đông (thuộc xã Tân Thuận, huyện Đầm Dơi); điểm cực Tây:

104043’ kinh Đông (thuộc xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển), từ Đông sang Tây 68

km

Địa giới hành chính tỉnh Cà Mau có 01 thành phố trực thuộc Tỉnh, thành phố

Cà Mau là trung tâm kinh tế, hành chính, văn hóa của tỉnh và 08 huyện: Thới Bình,

U Minh, Trần Văn Thời, Cái Nước, Đầm Dơi, Năm Căn, Phú Tân, Ngọc Hiển Tỉnh Cà Mau nằm ở cuối tuyến quốc lộ 1A, gần các nước Đông Nam Á, cách thành phố Hồ Chí Minh (vùng kinh tế trọng điểm phía Nam) 360 km, cách thành phố Cần Thơ ( thuộc vùng kinh tế trọng điểm khu vực ĐBSCL) 180 km Cà Mau có điều kiện mở rộng giao lưu kinh tế, văn hóa, tiếp thu những nền khoa học tiên tiến, chuyển giao công nghệ không chỉ với các tỉnh ĐBSCL, Đông Nam Bộ, mà còn rất thuận lợi trong công việc mở rộng quan hệ, giao lưu với các nước trong khu vực Đông Nam Á và thế giới

1.58% diện tích cả nước Trong đó trên 50% đất đai của tỉnh là đất phèn đến phèn

nặng, nhưng tỉnh Cà mau là vùng đât trẻ, mới được khai phá sử dụng, có độ phì trung bình khá, hàm lượng chất hưu cơ cao nhưng bị nhiễm phèn mặn nên đối với sản xuất nông nghiệp, đa số đất của tỉnh Cà Mau được xếp vào loại “đất có hạn chế” với những mức độ khác nhau Ngoài phần đất liền Cà Mau có đảo Hòn Khoai, Hòn Chuối, Hòn Bương, Hòn Đá Bạc diện tích xấp xỉ 5 km2 Địa hình toàn tỉnh thuần nhất, có nhiều sông rạch, độ cao bình quân 0,5 m so với mặt nước biển Hàng năm vùng đất mũi Cà Mau bồi ra biển gần 80m [57, tr.18 ]

Cà Mau có hệ sinh thái rừng ngập nước với diện tích rừng hiện có 95.400ha, chiếm 18% diện tích đất tự nhiên, chia thành hai vùng sinh thái: vùng rừng nước ngọt đặc trưng cây tràm U Minh Hạ và vùng ngập mặn cây đước Mũi Cà Mau Các sân chim tự nhiên và nhân tạo ở Cà Mau đang được phát triển để bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, giữ gìn gien động vật, thực vật quý hiếm

Bờ biển Cà Mau dài 254m từ biển Đông ( giáp với tỉnh Bạc Liêu) bọc qua đất Mũi sang vịnh Thái Lan (giáp tỉnh Kiên Giang) Thuộc hành lang kinh tế ven biển phía Đong và vùng biển Tây Nam Bộ (từ Bạc Liêu – Gành Hào – Cà Mau – Năm Căn), có vị trí trung tâm vùng biển các nước Đông Nam Á, nhất trong vùng biển Vịnh Thái Lan Diện tích vùng biển rộng lớn khoảng 80.000 km2, nơi hội tụ

661 loài, 319 giống thuộc 138 loài thủy hải sản khác nhau Dưới thềm lục địa có

mỏ dầu, khí trữ lượng lớn, việc khai thác và dẫn khí từ ngoài khơi vào bờ có ý nghĩa rất lớn đến sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Cà Mau Nhất là khi cụm khí – điện – đạm Cà Mau, nhà máy đạm Cà Mau (công suất 800 nghìn tấn / năm) chẩn bị hoàn thiện và đi vào hoạt động

Cà Mau là một bán đảo nối liền với đất liền, có hình dạng mũi tàu đang rẽ sóng ra khơi; Vị trí địa lý, tự nhiên khá đặc biệt: Ba mặt giáp biển, Mũi Cà Mau là nơi duy nhất trên đất liền có thể ngắm được mặt trời mọc lên tự mặt biển Đông vào buổi sáng và lặn xuống mặt biển Tây vào buổi chiều, Mũi Cà Mau (mốc tọa độ số 0) là địa danh có ý nghĩa kinh tế chính trị, ý nghĩa thiêng liêng đối với dân tộc, có

khả năng phát triển du lịch tham quan gắn với du lịch sinh thái Với vị trí địa lý như vậy, Cà Mau có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, kinh tế xã hội, môi trường với cả nước ta Đây là vùng đất mới bồi tụ không những nổi tiếng cả nước mà còn ở vùng Đông Nam Á Được hình thành bởi hai dòng hải lưu ở biển Đông và vịnh Thái Lan, đón nhận phù sa của sông Cửu Long bồi đắp dần theo năm tháng tạo nên Vì là vùng đất do phù sa lắng đọng, bồi cao dần nên độ cao không chênh lệch mấy so với mặt nước biển, phần lớn đất đai là đồng ruộng lầy trũng và

có nhiều rừng thiên nhiên ngập nước rộng lớn như rừng tràm U Minh hạ, rừng đước Năm Căn, rừng Sác Cà Mau…Trong đó, rừng Sác Cà Mau đứng thứ hai thế giới về tầm quan trọng và diện tích; có nhiều loại cây, thảm thực vật quý hiếm, không phải tỉnh nào cũng có Đặc điểm này là ưu thế của Cà Mau so với cả nước và vùng ĐBSCL, từ đó tạo ra lợi thế về trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy hải sản rất lớn Lợi thế này cho phép Cà Mau phát triển nông, lâm nghiệp đa dạng kết hợp với nuôi trồng thủy sản ven bờ, ngoài khơi với quy mô và tốc độ cao hơn các địa phương khác của ĐBSCL

Về mặt địa lý kinh tế trong đất liền, tỉnh Cà Mau nằm trong tiểu vùng Cà Mau – Cần Thơ - An Giang – Kiên Giang, là một trong 4 tiểu vùng kinh tế của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, là địa bàn đang được quy hoạch xây dựng thành vùng kinh tế động lực của cả vùng, trong đô thị trung tâm Cần Thơ, trung tâm điện lực Ô Môn, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng Kiên Giang, công nghiệp đóng tàu thủy, công nghiệp chế biến thủy sản, cụm điện đạm Cà Mau, du lịch sinh thái

Hà Tiên, Phú Quốc, Châu Đốc, rừng Ngập Cà Mau…

Tỉnh Cà Mau có nhứng tuyến đường quốc lộ và tuyến đường thủy đi và đến trong mối quan hệ với các tỉnh thành của vùng: Quốc lộ 1A từ thành phố Hồ Chí Minh – Bạc Liêu – Cà Mau – Năm Căn và tương lai không xa sẽ được nối dài đến tận Đất Mũi; Quốc lộ 63 (Cà Mau – Kiên Giang); tuyến đường Quản lộ - Phụng Hiệp; tuyến đường thủy Cà Mau – thành phố Hồ Chí Minh

Như vậy, vị trí địa lý kinh tế của tỉnh Cà Mau có lợi thế so sánh so với một

số tỉnh khác trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long; các điều kiện trên được khai thác, phát huy đúng mức thì các lợi ưa thế về vị trí địa lý kinh tế của tỉnh là một thế mạnh tiềm năng Tuy nhiên, hiện nay khả năng phát huy còn hạn chế, bước đầu chủ yếu khai thác các điều kiện tại chỗ như phát triển khai thác chế biến thủy hải sản, triển khai Dự án cụm khí điện đạm Cà Mau, triển khai một số dự án du lịch sinh thái, chưa phát huy được yếu tố liên kết vùng do kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ

Bên cạnh những lợi thế về vị trí địa lý kinh tế của tỉnh Cà Mau cũng có những yếu tố cần chú ý: Ba mặt tiếp giáp biển là lợi thế kinh tế biển, nhưng tỉnh Cà Mau cũng có nhiệm vụ hết sức quan trọng về phòng thủ ven biển, phòng chống thiên tai, nước biển dâng, sự cố tràn dầu… và an ninh quốc phòng; tỉnh Cà Mau là điểm cuối của tuyến đường quốc lộ, cách xa các trung tâm kinh tế lớn của cả nước như thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, là tỉnh vùng sâu, vùng xa Phần lớn địa bàn tỉnh Cà Mau thuộc doanh mục địa bàn đặc biệt khó khăn, kết cấu hạ tầng yếu kém

là những yếu tố không thuận cho thu hút đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giữ chân và thu hút nguồn lao động có trình độ cao Đồng thời, do thuộc doanh mục địa bàn đặc biệt khó khăn nên nguồn thu ngân sách hiện tại và cả trong thời kỳ sắp tới vẫn tăng chậm, do thực hiện chính sách ưu đãi đầu tư trong một số năm tới đây tỉnh Cà Mau vẫn chưa tự cân đối được thu – chi ngân sách, nguồn vốn đầu tư xây dựng kết cấu

hạ tầng vẫn còn khó khăn

1.1.2 Đặc điểm kinh tế

Trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, Cà Mau là vùng đất chủ yếu người dân sống bằng nghề sản xuất nông nghiệp Nông dân chiếm trên 80% dân số Với tinh thần lao động cần cù, chịu khó, thông minh sáng tạo, sống trên vùng đất mới khai phá được thiên nhiên ưa đãi, mưa thuận gió hòa, công việc khai khẩn và trồng trọt của người dân Cà Mau ngày càng tiến bước

Tỉnh Cà Mau tính đến nay có một thành phố và 08 huyện gồm 97 xã,

các tỉnh vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long, sau Kiên Giang Đất đai màu mỡ, có tiềm năng phong phú, đa dạng, thích hợp với các loại cây lương thực, cây ăn trái

và nhiều loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế Phân bố các loại cây khá hợp lý, trong đó diện tích đất nông nghiệp chiếm 64,81%; diện tích đất lâm nghiệp chiếm 23,32%; diện tích đất ở 1,12% và đất chuyên dùng 3,63% [45, tr 98] Từ lâu Cà Mau đã được xem là một trong những vựa lúa của Nam Bộ Sản xuất nông nghiệp trở thành truyền thống của nhân dân, nông nghiệp ở đây cũng sớm mang tính chất hàng hóa; năng suất cây trồng tương đối cao do đất đai màu mở, thời tiết thuận lợi, nhất là sản lượng lúa đạt hiệu quả cao Sau cây lúa còn nhiều loại cây trồng, cây ăn trái được trồng trên diện tích khá rộng trong tỉnh Năm 2000, tỉnh Cà Mau có chủ

trương chuyễn đổi đất trồng lúa khá hiệu quả sang nuôi tôm hoặc nuôi tôm kết hợp

trồng một vụ lúa cho hiệu quả kinh tế cao hơn Đây là sự chuyển dịch sản xuất trên

diện rộng của tỉnh Cà Mau

Cà Mau là một tỉnh có diện tích đất ngập mặn lớn nên thế mạnh nữa là rừng: rừng đước, rừng tràm, các khu rừng ngập mặn, có khả năng sản xuất phát triển nhanh Rừng có thể sinh lợi từ việc khai thác cung cấp cây, gổ làm vật liệu xây dựng, rừng Cà Mau còn cung cấp than, củi và nhiều loại đặc sản khác như mật ông, khỉ, trăn, rùa, rắn ngoài ra, mặt nước trong các cánh rừng giống như một cái hồ thiên nhiên mênh mong để tôm, cá…trú cụ và sinh sôi Rùng ngập mặn của Cà Mau là loại rung rất quý hiếm, theo nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Cà Mau là một

hệ sinh thái tuần hoàn khép kín Tính trung bình mỗi ha rừng cho 6 -7 tấn lá cây trên một năm, lá rung tự phân hủy trong nước, sản sinh phù du sinh vật làm nguồn thức ăn cho tôm cá và các loại động thực vật khác

Cà Mau không chỉ có thé mạnh kinh tế về nông, lâm nghiệp mà còn có thế mạnh về ngư nghiệp thủy hải sản Khai thác, đánh bắt cá là ngành nghề truyền

thống quý báu lâu đời của ngư dân nơi đây Nguồn lợi thủy hải sản Cà Mau là rất lớn với đường bờ biển dài, là một trong 4 ngư trường trọng điểm của cả nước, có trữ lượng thủy hải sản lớn và đa dạng về loài, có nhiều loài mang lại giá trị kinh tế cao như tôm, cua, mực, một số loài có giá trị như cá thu, cá mú, cá chim… Ngoài khai thác đánh bắt thủy hải sản, lợi thế vùng biển đã tạo cho Cà Mau vùng bãi triều ven biển, ven đảo cũng là tiềm năng lớn để nuôi trồng thủy hải sản Vùng biển Cà Mau có thể giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động làm nghề khai thác thủy sản, là tiền đề để phát triển các ngành công nghiệp cơ khí đóng mới sữa chữa tàu thuyền, công nghiệp chế biến xuất khẩu, các dịch vụ khai thác thủy hải sản

Trong khi công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ở Cà Mau có thể nói nhỏ bé, chỉ có một vài nơi xây dựng được một số hệ thống nhà máy chế biến thủy sản và các cơ sở công nghiệp như cơ khí, đóng và sữa chữa tàu thuyền…cho điểm mới là

cơ sở công nghiệp ở các huyện cũng từng bước được đầu tư xây dựng khai thác nguyên liệu tại chỗ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu có chất lượng trong nước Dự án khu công nghiệp Cụm khí điện đạm Khánh An (U Minh) đang được quy hoạch xây dựng và đi vào sản xuất sẽ mở ra triển vọng mới cho ngành công nghiệp tỉnh nhà

Về kết cấu hạ tầng của tỉnh Cà Mau nhìn chung còn rất yếu kém, có nguy cơ tụt hậu ngày càng xa nếu không được ưa tiên đầu tư xây dựng, do đó yêu cầu đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng là rất bức xúc nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Chú trọng đầu tư hạ tầng đối với những lĩnh vực thiết yếu như: giao thông, thủy lợi, hệ thống cấp thoát nước, hạ tầng khu công nghiệp, hạ tầng đô thị, các thiết chế văn hóa, giáo dục, thể thao…trong đó lấy xây dựng hạ tầng giao thông làm nền tảng thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội và phát triển đô thị

1.1.3 Đặc điểm xã hội

Vào thế kỷ XVII, một số dân nghèo người Việt ở miền Bắc, miền Trung, phần lớn là nông dân, thợ thủ công vì không chịu nổi ách áp bức, bóc lột tàn bạo và những cộc chiến tranh liên mien kéo dài của cuộc nội chiến Trịnh – Nguyễn đã phải rời quê hương tiến dần về phương Nam tìm vùng đất mới sinh cơ lập nghiệp Đến giữa thế kỷ thứ XVII, những vùng đất mới ở phía Bắc Cà Mau ngày nay đã xuất hiện một số lưu dân người Việt Nối tiếp lưu dân người Việt vào cuối những thập niên thế kỷ XVII, một số người Hoa là thần dân của nhà Minh, bất phục triều đình Mãn Thanh bỏ quê cha đất tổ ra đi tìm đến vùng đất tận cùng này làm ăn sinh sống Trước đó người Khơmer cũng bị những cuộc chiến tranh dai dẫng trong 2 thế kỷ XVI và XVII buộc phải di cư xuống vùng đất hẻo lánh này cùng chung sống với cộng đồng người Việt

Vào lúc đó Cà Mau vừa là vùng đất hoang sơ, xa xôi và khắc nghiệt nên suốt mấy thế kỷ liền số cư dân chạy nạn về đây vẫn thưa thớt, họ sống chạy dài trên những vùng đất cao ven sông, ven biển cho đến nửa đầu thế kỷ XIX dân cư mới đông dần

Dân số trung bình của tỉnh Cà Mau năm 2005 là 1.219.505 người, tăng 1,27 lần so với năm 1976, tốc độ tăng dân số trung bình 2,77%/ năm Cơ cấu dân số thành thị chiếm tỷ trọng 20,11%, nông thôn 79,89% và ít thay đổi trong những năm gần đây Ngoài người Kinh, người Hoa, người Khơmer, còn có người Tày, Chăm,

Mau là tỉnh nằm trong vùng đồng bằng ven biển nhưng Cà Mau vẫn là vùng đất rộng người thưa, bình quân diện tích đất trên một nhân khẩu, một lao động cao nhất vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long Theo thống kê của tỉnh đến năm 2005 tổng số lao động là 614.000 người, tăng 1,69 lần so với năm 1976 trong đó tăng cơ học và tăng tự nhiên Cơ cấu lao động trong độ tuổi theo ngành nghề, chủ yếu vẫn là sản

xuất trong nông nghiệp và thủy sản Trình độ học vấn, ngành nghề, trình độ đào tạo, đạt mức trung bình của vùng Tập quán, kinh nghiệm canh tác và kỹ năng nghề nghiệp của lao động Cà Mau được tích lũy qua nhiều thế hệ thuộc dạng khá cao so với các tỉnh khác, nhất là kỹ năng lao động ngành trồng lúa, nuôi heo và đánh bắt nuôi trồng thủy hải sản

Cư dân người Việt sống ở Cà Mau – mảnh đất tận cùng của tổ quốc có nhiều dân tộc anh em cùng chung sống, đông nhất là người Kinh sau đó là Khơmer, người Hoa… Theo số liệu Tổng điều tra tình hình cơ bản của hộ thời điểm 01/ 04/

2005 tỉnh Cà Mau: Dân tộc Khơmer có 4.817 hộ với 25.764 nhân khẩu, sống rộng khắp tất cả các huyện và thành phố Cà Mau theo từng khu vực dân cư xen lẫn cùng đồng bào người Kinh và hầu hết họ theo tôn giáo đạo Phật theo phái Nam Tông

Sau người Khơmer, người Hoa sống hòa nhập vào cộng đồng người Việt, họ sống tập trung chủ yếu ở các vùng đô thị theo ngành nghề truyền thống là buôn bán hàng hóa nông phẩm, là nghề tiểu thủ công nghiệp cũng theo số liệu Tổng điều tra tình hình cơ bản của hộ thời điểm 01/ 04/ 2005 toàn tỉnh Cà Mau có 2.747 hộ với 11.886 nhân khẩu Người Hoa đến vùng đất cực Nam này từ nhiều thế hệ đa phần

họ tự nhận mình là người Minh Hương có tư tưởng phản Thanh, phục Minh theo Mạc Cửu vào đất Hà Tiên Trên những bước đường tha phương, người Hoa di dân đến vùng đất trẻ này để sinh cơ lập nghiệp

Đối với những cư dân người Việt đầu tiên kể cả người Khơmer, người Hoa đến khai khẩn vùng đất Cà Mau phải đối diện với một môi trường thiên nhiên vừa

có nhiều thuận lợi, đất đai màu mỡ, đồng thời cũng gặp không ít gian lao nguy hiểm; họ phải đổ nhiều mồ hôi xương máu để khai khẩn đất hoang, xây dựng và bảo vệ quê hương Trong cuộc chiến đấu với thiên nhiên đầy gian khổ khó nhọc, họ

đã đùm bọc, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, tình thương mến thương giữa những người lao động tha phương đã hình thành, đây là nhân tố bền vững của tình đoàn kết, của cộng đồng dân tộc ở Cà Mau qua các thời kỳ lịch sử

Trong sinh hoạt văn hóa người dân Cà Mau, cần cù sáng tạo trong lao động

và sinh hoạt văn hóa cũng bằng lời ca tiếng hát, điệu hò… Tiêu biểu là bản Dạ cổ hoài lang của cụ Cao Văn Lầu thuộc những cư dân đến vùng đất trẻ Bán đảo Cà Mau vào đầu thế kỷ XX; những Chuyện cười Bác Ba Phi được lan truyền rộng khắp nhân gian, tạo cuộc sống vui tươi cho những người dân vùng đất mới này

Các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và lịch sử Cà Mau cho chúng ta thấy vùng đất này có những tiềm năng to lớn và nhiều điểm bất lợi, khó khăn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Đất đai tuy rộng, nhưng cơ cấu các loại đất vẫn nặng về nông nghiệp thuần túy độc canh và quảng canh là chủ yếu

Độ phì nhiêu của đất trong tỉnh Cà Mau không nhiều như các tỉnh được hưởng phù

sa màu mỡ của sông Tiền Và sông Hậu Lượng đất mới được bồi đắp hằng năm thường là đất rừng ngập mặn ven biển chưa có công trình thủy lợi tháu chua, rửa phèn… Nên vẫn là đất không sử dụng được (đất hoang sú vẹt mộc) Thêm vào đó

hệ thống sông ngòi chằng chịt lại gây khó khăn cho giao thông - vận tải đường bộ Thực tế là cho đến nay, Cà Mau vẫn là tỉnh có tỷ lệ xã có đường bộ, có điện lưới quốc gia thấp nhất khu vực Là tỉnh nằm xa trung tâm thương mại công nghiệp lớn, không có sân bay bến cảng lớn nên có nhiều khó khăn trong lưu thông kinh tế văn hóa của tỉnh Các điều kiện xã hội có những bất lợi trong phát triển kinh tế hàng hóa

Dân số, lao động chủ yếu làm nông nghiệp, thủy sản truyền thống, chưa thích nghi với công nghiệp, dịch vụ chất lượng cao Trình độ dân trí vùng sâu, vùng

xa nói chung vẫn còn thấp, tập tục lạc hậu còn nhiều, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ còn nghèo nàn Cà Mau luôn được coi là vùng sâu, vùng xa nhất, đầu tư xây dựng

cơ sở hạ tầng rất ít, hầu như chưa có gì, nhất là giao thông đường bộ, sản xuất công nghiệp và thương mại Cũng như cả nước, Cà Mau vẫn chịu ảnh hưởng tiêu cực của

10 năm cơ chế kế hoạch tập trung quan liêu và bao cấp nặng nề Hầu như những tiềm năng đất đai, rừng biển và sức lao động con người không được chú ý đến

Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng, với sự hỗ trợ của TW, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Cà Mau đã nỗ lực phấn đấu lao động sáng tạo, bước đầu phát huy thuận lợi, khắc phục khó khăn và vượt lên thách thức đã đạt được những kết quả, thành tựu rất đáng tự hào về kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân qua tùng giai đoạn lịch sử

1.2 Tình hình kinh tế xã hội Cà Mau trước đổi mới (năm 1986)

Mùa xuân năm 1975, kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã thắng lợi, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước ta đã thống nhất, non sông Việt Nam thu về một mối Cà Mau cùng với cả nước chuyển sang thời đại mới: Giai đoạn cả nước tiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội và bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc

Sống trong không khí tưng bừng đó, nhân dân Cà Mau bắt tay vào hàn gắn vết thương chiến tranh, xóa bỏ, cải tạo lại tàn dư của chế độ cũ; khôi phục đất nước, phấn đấu, phát triển mọi mặt đời sống nhân dân trong tỉnh Chung tay góp sức cùng cả nước tiếng lên Chủ Nghĩa Xã Hội

Trước tiên tiền đề thuận lợi ấy, cái khó khăn gian khổ cũng song hành tồn tại, trong nền kinh tế tỉnh Cà Mau lúc bấy giờ

Bước đầu, Đảng ta phải chuyển từ bộ máy quản lý, phục vụ chỉ đạo chiến tranh sang thời bình, quản lý phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện thiếu cán bộ, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, vừa hàn gắn vết thương chiến tranh vừa phải xóa bỏ tàn dư lạc hậu của chế độ cũ để lại, vừa phải đối phó với các âm mưu thù địch và bảo vệ xây dựng CNXH

nông nghiệp tăng 1%, (do thời tiết không thuận lợi trong nhiều năm liền), tỷ trọng công nghiệp trong nông – công nghiệp từ 18,6% lên 26,8%, thu nhập quốc dân sản xuất tăng 2,6%, thu nhập quốc dân tiêu dùng tăng 1,4%, quỹ tiêu dung xã hội tăng 2,8% [29,tr 92]

Sản xuất nông nghiệp bước đầu phát triển theo hướng toàn diện, có mức tập trung hơn cho sản xuất lương thực, tiến bộ về thâm canh cây lúa, năng suất sản lượng tăng đáng kể Nhưng sản xuất nông nghiệp chủ yếu còn sản xuất độc canh, đất đai chưa được cải tạo phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên mỗi năm chỉ sản xuất 1

vụ

Cải tạo nền kinh tế nông nghiệp tỉnh Cà Mau theo hướng sản xuất CNXH là vấn đề hết sức khó khăn phức tạp Nhưng với tinh thần lao động cần cù chịu khó, sản xuất tỉnh nhà sau 10 năm giải phóng cũng đi dần vào thâm canh, hình thành các vùng chuyên canh lúa tăng vụ và cao sản, bước đầu theo hướng kinh doanh tổng hợp Trình độ thâm canh ở một số vùng chuyển biến khá, giống lúa mới có năng xuất cao được áp dụng rộng rãi Cây công nghiệp có sự cải tiến, nhất là cây dừa

Diện tích cây công nghiệp và cây thực phẩm so với diện tích canh tác tăng từ 5,8% năm 1982 lên 15,3% năm 1985, cây dừa tăng 18.700 ha, đàn trâu tăng 4.500 con, đàn gia cầm tăng 900 ngàn con Khai hoang phục hóa được 13.600 ha Một số

cơ sở chế biến nông sản đang được xây dựng gắn với các vùng nguyên liệu Năng xuất lúa bình quân 3 năm tăng từ 25 ta/ ha lên 28 tạ/ ha [28, tr.16 ] Thế mạnh tỉnh

Cà Mau là thủy hải sản và lâm nghiệp, nhưng chưa được khai thác và cũng chưa hội tụ đầy đủ điều kiện khai thác đánh bắt xa bờ Tuy nhiên, thủy sản Cà Mau đã đi vào tổ chức hoạt động ngày càng hiệu quả trong sản xuất, cải tiến quản lý, cũng như tăng cường năng lực đánh bắt, phát triển nuôi trồng thu mua hải sản đạt kết quả cao hơn

Theo thống kê so với năm 1982 thì khai thác năm 1985 tăng gần 15.000 tấn Tôm đông lạnh tăng 1.500 tấn và xuất khẩu tăng gần 2 lần

Trong khi đó, Cà mau sau ngày giải phóng, không có một nền công nghiệp nào để làm nền tảng cho việc phát triển kinh tế trong tỉnh Đến năm 1985 thì nền công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp bước đầu được sắp xếp lại, hướng vào phục vụ khai thác thế mạnh của tỉnh

So với những năm đầu giải phóng thì giá trị sản lượng tăng 48%, công nghiệp quốc doanh tăng 24,8% lên 31,8% Giá trị chế biến thủy sản sản xuất tỉnh tăng 2 lần Điện sản xuất 50%, Xà phồng tăng 39%, Muối và Vải tăng 2,2 lần, Gạch ngói cũng tăng lên 3,2 lần… [28, tr.17]

Có thêm một số sản phẩm như giấy, muối tinh, đồ nhôm, nhựa, thủy tinh v.v… nhưng công nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất, trước hết là sản xuất nông nghiệp, hàng tiêu dùng và xuất khẩu chưa phát triển tương xứng với khả năng

Nhìn chung nền công nghiệp của tỉnh Cà Mau đi lên chậm, không đồng bộ, thiếu toàn diện, còn bấp bênh, tình trạng độc canh, quản canh còn ảnh nặng Trong trồng trọt, chưa tạo được chuyển biến mạnh trong sản xuất, ngành chăn nuôi chưa được xem trọng, còn theo tập quán tự nhiên, chưa có chính sách và biện pháp kỹ thuật…thủy lợi không đồng bộ, khối lượng đào đất lớn, nhưng thiếu cống, bọng…năng lực khai thác hải sản còn yếu kém, rừng còn bị tàn phá nghiêm trọng

1.2.2 Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội và y tế:

Cà Mau là vùng đất xa xôi của tổ quốc, lại là vùng đất tranh chấp ác liệt trong chiến tranh, nên không bị ảnh hưởng nhiều tư tương của bọn thực dân phong kiến nhất là đối với thế hệ trẻ Tuy nhiên, đây là vùng trọng điểm của chính sách

“Bình Đinh” của Mỹ - Ngụy, chiến tranh ác liệt cho nên nhân dân trong tỉnh không

có điều kiện đi học Nạn thất học, mù chữ là một tồn tại to lớn, một thực trạng bức xúc cần được giải quyết của chính quyền cách mạng

Toàn tỉnh chỉ có hai trường học cấp 3, còn lại chủ yếu là trường tiểu học Hệ

thống trường lớp chỉ tập trung ở 2 thị xã Cà Mau, Bạc Liêu và dọc theo quốc lộ 1A

Trong chiến lược phát triển kinh tế gắn liền với việc nâng cao dân trí, đòi hỏi xây dựng mạng lưới trường học để phát triển giáo dục Trong điều kiênh kinh tế, đội ngũ quản lý, giáo viên hầu như không có, đây là một thách thức không nhỏ đối với tỉnh nhà

Thế nhưng, hơn một thập niên xây dựng và phát triển các ngành học, cấp học hàng năm điều tăng, bình quân 4 người dân sẽ còn 1 người được đi học, chất lượng dạy và học từ đó càng tiến bộ, đào tạo giáo càng tăng lên

Hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thông tin, báo chí, xuất bản theo từng nhiệm

vụ chính trị của đại phương, góp phần cổ vũ phong trào cách mạng quần chúng Đời sống văn hóa ở một số vùng nông thôn có chuyển biến, nhiều xã có điểm xem truyền hình công cộng, hệ thống truyền thanh, sách báo… đến cơ sở nhiều hơn

Công tác phòng chống dịch bệnh, bảo vệ bà mẹ và trẻ em, chăm sóc sức khỏe cho bà con được chú ý đến Trồng cây thuốc nam có nhiều khởi sắc trong nhân gian Nhiều trạm y tế xã, phân viện khu vực được xây dựng Nhưng công tác phòng bệnh, vệ sinh môi trường, bảo vệ bà mẹ trẻ em chưa trở thành phong trào quần chúng Một số dịch bệnh như sốt xuất huyết, sốt rét chưa được ngăn chặn, các bệnh viện xuống cấp trầm trọng, vệ sinh kém, thiết bị, dụng cụ y khoa, phòng và trị bệnh điều thiếu Tình trạng thiếu thuốc y tế vẫn chưa được giải quyết, nhất là thuốc chuyên dùng và đặc trị

Phân bố dân cư, lao động đang từng bước gắn liền với đất đai, ruộng, vườn, biển và mở thêm ngành nghề, đổi mới dần cơ cấu lao động xã hội Nhìn lại những năm đầu mới giải phóng, thì năm 1985, lao động xã hội tăng 6% lao động trong khu vực Nhà nước tăng 11%, phân bổ hơn 6000 lao động, 1100 nhân khẩu các vùng kinh tế mới Huy động lao động nghĩa vụ tăng 1,6 lần Sử dụng gần 7000 thanh niên xung phong xây dựng kinh tế Giải quyết việc làm 13000 lao động tại

các thị xã, thị trấn [28, tr.21]Từ năm 1985, do mất mùa và thiếu sót trong thực hiện các chủ trương về giá – lương – tiền đã tác động xấu đến sản xuất và đời sống của nhân dân lao động, nhất là những công chức, lực lượng vũ trang, nông dân nghèo, người làm nghề rừng, diện người thiếu ăn tăng lên Chưa có kế hoạch cân đối điều hòa lương thực, hàng tiêu dùng thiết yếu cho một số vùng và tổ chức tốt cho việc trang trãi nội bộ nhân dân Chưa sắp xếp đủ việc làm và tạo điều kiện cho người lao động phát huy khả nâng ngành nghề, trong khi đất đai còn bỏ hoang, nghề rừng, nghề biển, xây dựng phổ thông thiếu lao động nghiêm trọng Lao động chủ yếu là thủ công, nâng suất lao động thấp

Thể dục thể thao bước đầu có sự chuyển biến ở một số địa phương trong tỉnh nhưng chưa thể gọi đó là phong trào quần chúng Các môn thể thao truyền thống it được chú ý, thiếu bồi dưỡng lực lượng vận động viên suất sắc và vận động viên năng khiếu

Nhìn lại sự nghiệp văn hóa – xã hội cơ bản hàng năm đều có bước trưởng thành, nhưng vẫn còn rất thấp so với nhu cầu của nhân dân trong tỉnh, nhất là về y

tế và giáo dục Cơ sở vật chất kỹ thuật và cán bộ viên chức đều thiếu nhiều

Như vậy, kinh tế - xã hội Cà Mau đang vận động đi lên, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa được thiết lập, cơ cấu kinh tế có sự chuyển biến theo hướng tích cực

và hợp lý, khai thác nguồn tài nguyên khá tốt, cơ sở vật chất kỹ thuật đều tăng nhẹ Trên một số lĩnh vực mở ra nhiều ngành nghề làm ăn mới, tạo được mô hình, tăng thêm năng lực mới cho nền sản xuất xã hội Trong bối cảnh khó khăn chung với đất nước, tình hình kinh tế - xã hội Cà Mau phát triển rất chậm, chưa thật sự ổn định, chịu hậu quả nặng nề của những sai lầm trong thực hiện giá – lương – tiền và ảnh hưởng của thiên tai đã gây ra thiệt hại lớn lao cho sản xuất và đời sống nhân dân vô cùng cơ cực Nhưng với quyết tâm của Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh, Cà Mau đã giành được những thành tựu có ý nghĩa quan trọng, bước đầu tạo được nhân tố mới

trên một số lĩnh vực làm tiền đề cho Thời kỳ mới - Thời kỳ đổi mới cơ chế quản lý

một cách toàn diện

CHƯƠNG 2

TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU SAU 10

NĂM ĐỔI MỚI (1986 – 1996)

2.1 Bối cảnh lịch sử trong thời kỳ đổi mới

Đảng bộ và nhân dân Cà Mau bước vào thời kỳ đổi mới có những thuận lợi nhất định Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ VI (tháng 12 – 1986) đã vạch ra hướng phát triển mới, quyết định thực hiện đường lối đổi mới, quyết định thực hiện đường lối đổi mới cơ chế quản lý kinh tế - xã hội từ kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là một

sự kiện lịch sử trọng đại dân tộc, đánh dấu quá trình chuyển đổi tư duy quản lý đất nước theo hướng thị trường, từng bước hội nhập kinh tế khu vực và thế giới trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội Nội dung quan trọng nhất của đường lối

đổi mới do Đại hội VI của Đảng ban hành là: “ Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

theo hướng thị trường, xóa bỏ bao cấp, thực hiện hoạch toán kinh tế, trao quyền

tự chủ cho các doanh nghiệp, hộ gia đình” Nghị quyết 10 của Bộ chính trị (

khóa VI) tháng 4/ 1988 về đổi mới công tác quản lý nông nghiệp Quyết định 217/ HĐBT giao quyền tự chủ cho các doanh nghiệp Nhà Nước, xóa bỏ nghĩa vụ thu mua lương thực, thực phẩm, thực hiện cơ chế 1 giá, cân bằng, lưu thông tự

do giao ruộng đất lâu dài cho hộ gia đình sử dụng Quan hệ sản xuất mới được thiết lập, mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển

Thời kỳ này, riêng tỉnh Cà Mau trước mắt phải xuất phát điểm của nền kinh tế - xã hội nghèo nàn lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến, vùng đất phèn, chua mặn, phân bố và sử dụng lao động còn mất cân đối, tập quán canh tác còn lạc hậu, nhiều tiềm năng nhưng nguồn vốn hạn hẹp, vật chất và cơ sở hạ tầng chưa đáng kể Cuộc đấu tranh giữa hai con đường Xã hội chủ nghĩa và Tư bản chủ

nghĩa diễn ra rất gay gắt trên mọi lĩnh vực Tình hình thế giới đã và đang gây cho Việt Nam nói chung và Cách mạng nói riêng những khó khăn mới rất nguy hiểm, đặc biệt sự phân tán và sụp đổ của Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đã làm thay đổi lớn cục diện chính trị thế giới Chủ Nghĩa Đế quốc mưu toan xóa bỏ

Chủ nghĩa xã hội, thiết lập một “ Trật tự thế giới mới” Dưới sự khống chế của

chúng nên chưa từ bỏ chính sách thù địch đối với nước ta Nhưng đã xuất hiện những cơ hội thuận lợi như: Giải pháp hợp lý về vấn đề Campuchia đang trở thành hiện thực Sự phục hồi quan hệ Trung Quốc, trước hết về quan hệ kinh tế

mở ra nghững khả năng mới; việc mở rộng ban giáo và hợp tác với các nước Đông Nam Á và một số nước Tây Âu đã tạo ra nhiều thuận lợi và thời cơ tốt đẹp; khả năng hủy bỏ cấm vận của Mỹ trong một vài năm tới không còn là ảo tưởng Ngoài ra còn bằng sách lược mềm dẻo có thể khai thác các mâu thuẫn về quyền lợi các tập đoàn tư bản, các khối trên thế giới, bằng tư duy khai thác lợi thế so sánh của vùng để mở rộng giao thương, thu hút vốn đầu tư, hợp tác liên doanh, nhất là các nước trong khu vực Đông Nam Á và Châu Á – Thái Bình Dương

Cùng một lúc Đảng và Nhà nước ta phải thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Vừa xây dựng kinh tế, vừa phải chăm lo giải quyết cải thiện đời sống của đồng bào Tác động của những sai lầm trong thực hiện chủ trương về gía – lương – tiền phải cần có thời gian mới khắc phục được Cơ chế quản lý cũ chưa bị xóa bỏ, cơ chế mới đang hình thức hình thành; còn tư tưởng bảo thủ, trì tuệ, lạc hậu, ý chí Cách mạng tiến thủ chưa triệt để Năng lực lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền còn bị hạn chế Các chính sách kinh tế chưa theo kịp sự đổi mới Thị trường trong nước và thế giới luôn biến động có ảnh hưởng sâu rộng đến sản xuất và đời sống Cán bộ có trình độ khoa học - kỹ thuật, cán bộ quản lý, lao động có tay nghề rất thiếu, lao động thủ công cơ bắp vẫn còn chủ yếu

Trong điều kiện nền kinh tế đất nước cũng như trong tỉnh đang bị mất cân đối Vì vậy, quá trình vận động đi lên của nền kinh tế - xã hội còn xuất hiện nhiều khó khăn, thách thức lớn, diễn biến phức tạp mà chúng ta không thể lường hết, đòi hỏi Đảng bộ phải nhạy bén, nắm bắt thời cơ, vận dụng linh hoạt trong tất

cả lĩnh vực chính trị - kinh tế - xã hội - văn hóa

Trong quá trình tiến hành công cuộc đổi mới trong giai đoạn từ sau năm

1986, tỉnh đã từng bước xóa bỏ cơ chế quản lý kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp, hình thành cơ chế quản lý mới, huy động mọi thành phần kinh tế phát triển sản xuất kinh doanh, nhờ đó đã đạt được kết quả bước đầu quan trọng, tạo được tiền đề cho bước phát triển trong những năm tiếp theo

Trong quá trình tiến hành đường lối đổi mới của Đảng, tỉnh Minh Hải cũ hay riêng tỉnh Cà Mau, các nhiệm vụ, mục tiêu, Chính sách và các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội về cơ bản không có gì thay đổi, bởi lẻ đầu xuất phát tư tưởng lối đổi mới của Đảng do Đại hội toàn quốc lần thứ VI (tháng 12 – 1986) đến Đại hội toàn quốc lần thứ X của Đảng đề ra Đó là đường lối công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, phù hợp với điều kiện của từng địa phương, được cụ thể hóa trong mọi thời điểm

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng kinh tế - xã hội, ưu khuyết điểm của thời

kỳ trước và thực hiện đường lối đổi mới, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Minh Hải

cũ (trong đó có Cà Mau) lần thứ VII đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ trong

nhiệm kỳ 1986 -1990 là: ra sức ổn định cơ bản tình hình về mọi mặt, trước hết là

tình hình kinh tế - xã hội Đẩy mạnh sản xuất đi đôi với tiết kiệm; tập trung cho mật trận hàng đầu là phát triển nông nghiệp toàn diện (gồm nông – lâm – ngư) trọng tâm là sản xuất lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng hàng xuất khẩu; lấy thủy sản làm động lực, xuất khẩu làm mũi nhọn Trước mắt, kết hợp một cách hợp lý cơ cấu nông – công nghiệp trên phạm vi toàn tỉnh, cơ cấu nông –

ngư – nông nghiệp, hoặc lâm – ngư – công nghiệp … Trên địa bàn huyện cơ cấu công - nông nghiệp trên địa bàn thị xã Tăng thêm có cơ sở vật chất, kỹ thuật, ứng dụng các tiến bộ khoa học – kỹ thuật phục vụ sản xuất và đời sống Từng bước thị trường, giá cả, tài chính, tiền tệ; ổn định và cải thiện đời sống nhân dân trên những mặt chủ yếu, làm biến đổi rõ nét cuộc sống nhân dân lao động nghèo

và các gia đình chính sách Giữ vững an ninh trật tự nội địa và vùng biển Bảo đảm nghĩa vụ đối với cả nước và nghĩa vụ quốc tế Quán triệt và vận dụng đúng đắn đường lối và các quan điểm mới về kinh tế của Đảng; đổi mới tư duy, nhất

là tư duy kinh tế, đổi mới cơ chế quản lý, đổi mới tổ chức, cán bộ và phong cách làm việc theo kịp yêu cầu nhiệm vụ mới [28, tr.34]

2.2 Tình hình kinh tế sau 10 năm đổi mới

2.2.1 Về cơ cấu kinh tế và tốc độ phát triển

Trong 10 năm sau khi thực hiện đường lối đổi mới, quán triệt những chủ trương, chính sách của Đảng một cách sâu sắc và toàn diện Thời kỳ năm 1986 -

1990 và thời kỳ 1991 – 1995, qua hai thời kỳ kế hoạch 5 năm, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau đã tập trung nguồn lực để khai thác tiềm năng thế mạnh của địa phương đồng thời tranh thủ sự hổ trợ của Trung Ương để phát triển kinh tế toàn diện với tốc độ tăng trưởng nhanh liên tục và ổn định, thời kỳ sau cao hơn thời

kỳ trước

Tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP) thời kỳ 1986 – 1990 tăng bình quân 4,48%, thời kỳ 1991 – 1995 tăng 6,88% Điểm nổi bật trong 10 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VI Đảng là tốc độ tăng trưởng của khu vực công nghiệp – xây dựng và thương mại – dịch vụ đã có đột biến: Khu vực II thời kỳ 1986 –

1990 tăng 4,2% và thời kỳ 1991 – 1995 tăng 12,07% tương tự như vậy đối với khu vực III cũng tăng 2,5% lên 12,69% trong hai thời kỳ tương ứng [30, tr.18]

Cơ cấu kinh tế đã chuyển dịch theo hướng tích cực, xóa dần tập quán độc canh, tăng tỷ trọng khu vực công nghiệp – xây dựng trong tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP) năm 1985 là 7,38% đến năm 1990 là 10,83% và năm 1995 đạt 16,96%; cũng trong cùng một thời kỳ tương ứng, tỷ trọng khu vực thương mại – dịch vụ điều tăng liên tục từ 12,1%; lên 13,32% và 15,05% Còn tỷ trọng khu vực nông – lâm nghiệp – thủy sản giảm xuống còn 65,9% Năm 1995 so với 80.52% năm 1985 nhưng vẫn đạt tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất trên 3,74% / năm [14, tr.40]

Kinh tế tăng trưởng đều đã góp phần tăng thu ngân sách trên địa bàn tỉnh Tổng thu ngân sách Nhà nước năm 1995 đạt 215,3 tỷ đồng tăng 2,92 lần năm

1990 Tỷ lệ thu ngân sách trên tổng sản phẩm (GDP) trong tỉnh còn thấp (6 -7%)

so với mục tiêu đề ra là (10%) Tuy nhiên vẫn có tiến bộ so với các thời kỳ trước đổi mới và cơ bản đáp ứng được các yêu cầu chi ngân sách của địa phương ( năm 1995 thu 215 270 triệu đồng, chi ngân sách 215.270 triệu đồng ) Cơ cấu chi ngân sách đã có chuyển dịch theo hướng tăng tỷ lệ chi đầu tư phát triển từ 19,58% năm 1985 lên 21,87% năm 1994 [14, tr 41]

Qua 10 năm thực hiện chủ trương chính sách đường lối đổi mới, nền kinh

tế tỉnh nhà đã có bước chuyển động với nhịp độ phát triển nhanh; trên cơ sở của việc chuyển dịch và bố trí cơ cấu kinh tế hợp lý cùng sự tác động của cơ chế mới, năng lực sản xuất xã hội tăng lên đáng kể làm cho nền kinh tế chuyển biến

Sản xuất lúa là thế mạnh của tỉnh nhiều năm liên tục theo hướng ổn định, đồng thời đẩy mạnh thâm canh tăng năng xuất để tăng sản lượng và chất lượng lúa gạo phục vụ xuất khẩu Theo chủ trương trên, diện tích lúa tăng từ 137,5 ngàn ha năm 1986 lên 186,8 ngàn ha năm 1995, đồng thời tăng năng xuất lúa từ 21,38 tạ/ ha năm 1986 lên 28,35 tạ / ha năm 1995 Một điểm mới của Cà Mau là không đạt mục tiêu tăng sản lượng lúa lên hàng đầu như các tỉnh khác của Đồng Bằng Sông Cửu Long và sản lượng lúa giảm dần lien tục 1991 - 1995: Năm 1991

có 577 ngàn tấn, năm 1993 lên 622 ngàn tấn, năm 1994 còn 547 ngàn tấn năm

1995 giảm xuống còn 529,8 ngàn tấn [30, tr.19] Với mức đó lương thực bình quân nhân khẩu của tỉnh vẫn đạt trên 514kg/ năm trong đó lúa trên 511kg, vẫn đảm bảo an ninh lương thực trên địa bàn trong mọi tình huống, đồng thời chuyển một phần đất lúa năng xuất thấp sang trồng các loại cây công nghiệp, cây ăn trái hoặc nuôi trồng thủy sản có năng xuất cao hơn Đây là cách làm phù hợp với địa phương và với cơ chế thị trường, lưu thông tự do, lấy hiệu quả kinh trên 1 ha đất làm mục tiêu phấn đấu Thực tế là sau 10 năm thực hiện đường lối đổi mới diện tích cây lâu năm tăng 50% ha (gần 12 ngàn ha) trong đó cây công nghiệp tăng 6 ngàn ha, cây ăn trái tăng trên 5,8 ngàn ha năm 1995, cây mía từ 3 ngàn ha len 4.3 ngàn ha, chuối từ 2,6 ngàn ha lên 6,5 ngàn ha trong thời gian tương ứng [14, tr.41]

Chính vì vậy, tính chất độc canh cây lúa mùa của tỉnh từ trước giải phóng

đã được lần lượt thay đổi theo hướng tích cực Trồng trọt Cà Mau đã bước đầu đi vào ổn định và phát triển khá nhanh, tăng sản lượng lương thực, nhất lúa đã được khắc phục một cách cơ bản Trong nhân dân phong trào cải tạo vườn tạp, trồng các cây có giá trị kinh tế cao, có thị trường tiêu thụ, chuyển biến bước đầu đúng hướng Cây mía được tập trung quy mô lớn gắn với cơ sở chế biến đường hình thành và phát triển khá như huyện Thới Bình Vùng đất phèn mặn lâu năm ở một

số huyện U Minh, Trần Văn Thời… đã trở thành vùng sản xuất nông nghiệp

hàng hóa đa canh cây trồng có hiệu quả cao Mô hình sản xuất lúa – cá, lúa – rau màu đã được mở ra trên vùng đất nhiễm phèn mặn, trước đây chỉ độc canh lúa mùa năng xuất thấp Đó không chỉ là thành tựu về mặt kinh tế mà còn là bài học

về sử dụng tài nguyên đất sao cho hiệu quả trong cơ chế mới

Ngành chăn nuôi có bước tăng trưởng đáng kể nhưng chưa đồng bộ Năm

1995 đàn lợn đạt 225 ngàn con, tăng 43% So với năm 1985 Đàn gia cầm đạt trên 2 triệu con Chăn nuôi chiếm 16% giá trị sản xuất nông nghiệp, nếu kể cả nuôi toàn cá thì chiếm gần 40% [16, tr 34, 42]

Về sản xuất thủy sản: Năng lực đánh bắt tăng thêm theo hướng đầu tư phương tiện có công suất lớn, đánh bắt xa bờ Phong trào nuôi thủy sản chuyển biến mạnh sang nuôi đa canh, thâm canh, tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu của tỉnh Tốc độ tăng trưởng bình quân của giá trị sản xuất ngành thủy sản thời kỳ 1991 – 1995 đạt 8,4% Cao nhất trong khu vực nông – lâm nghiệp – thủy sản và vượt xa thời kỳ trước đây (tăng 2,75%) Nâng tổng giá trị sản xuất khu vực I tăng từ 50,12% năm 1991 lên 60,58% năm 1995 Cơ cấu sản xuất thủy sản tỉnh đã có sự chuyển biến tích cực từ khai thác sang nuôi trồng, sản lượng thủy sản nuôi trồng năm 1991 là 31,7 ngàn tấn đến năm 1995 tăng lên 46,6 ngàn tấn [14, tr.43]

Biểu 01: Sản lượng thủy sản nuôi 1991 – 1995 phân theo cá, tôm

Năm 1991 1992 1993 1994 1995

Nguồn: Cục thống kê tỉnh Cà Mau, Cà Mau 30 năm xây dựng và phát triển 1975 – 2005, năm 2006, tr 43

Diện tích lúa mùa không đạt hiệu quả trong sản xuất một bộ phần đã được chuyển mục đích sử dụng từ trồng lúa sang nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi tôm

có thu nhập cao hơn Diện tích nuôi thủy sản của tỉnh đã tăng từ 96,2 ngàn ha năm 1991 lên 160 ngàn ha năm 1995, trong đó 3 huyện Ngọc Hiển, Đầm Dơi và Cái Nước là có diện tích nuôi trong nhiều nhất

Tỷ trọng thủy sản khai thác tuy giảm dần trong tổng sản lượng thủy sản của tỉnh nhưng có xu hướng tăng dần về quy mô, tăng từ 44,7 ngàn tấn lên 71,6 ngàn tấn cùng thời gian tương ứng Cũng trong thời điểm này, sản lượng cá nuôi tăng nhanh ở một số huyện như Thới Bình từ 1,2 ngàn tấn lên 4,37 ngàn tấn; Cái Nước từ 1,3 ngàn tấn theo 4,1 ngàn tấn; U Minh từ 140 tấn lên 3.468 tấn

Bước vào thời kỳ đổi mới, tỉnh càng coi trọng mục tiêu khôi phục vốn rừng, bảo vệ môi trường sinh thái Tăng cường các biện pháp cấp bách để bảo vệ

và phát triển rừng, giảm khai thác lâm sản Diện tích rừng trồng tập trung trong 5 năm thời kỳ 1991 – 1995 đạt 69.680 ha, tăng 52.067 ha so với thời kỳ trước đó [65, tr.6] Diện tích rừng và đất rừng được bảo vệ, chăm sóc tốt hơn, tình trạng đốt phá rừng làm ruộng, rẫy, chuyển nuôi tôm được hạn chế Mở nhiều đợt kiểm tra, xử lý các vụ vi phạm rừng… bước đầu có kết quả tốt Việc trồng rừng, khoanh nuôi tái sinh được thực hiện khá tốt bằng nhiều nguồn vốn: Vốn chương trình 327, vốn viện trợ, vốn nhân dân theo cơ chế nhận khoáng rừng và đất rừng Một số dự án có qui mô lớn phát triển lâm nghiệp toàn diện đang được triển khai Việc giao đất khoán rừng cho hộ nhân dân gắn với kinh doanh tổng hợp nghề rừng theo hướng lâm – ngư – nông kết hợp đã đạt những kết quả ban đầu Các doanh nghiệp kinh doanh rừng đang được bố trí sắp xếp lại theo hướng chủ yếu là quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, từng bước chuyển từ lâm nghiệp truyền thống sang lâm nghiệp Xã Hội Chủ Nghĩa

2.2.2.2 Về sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp:

Đang từng bước khôi phục và phát triển Phần lớn các doanh nghiệp đều thích ứng dần với cơ chế quản lý mới, sản xuất kinh doanh có hiệu quả trên một

số mặt, theo thống kê tỉnh: Năm 1995 toàn tỉnh có 3.489 cơ sở sản xuất công nghiệp, trong đó 3.478 cơ sở cá thể, thu hút 14.263 lao động, trong đó khu vực kinh tế cá thể 8.289 lao động, chủ yếu làm việc trong ngành công nghiệp chế biến So với năm 1985 số cơ sở giảm 731 (giảm 17,32%) và số lao động công nghiệp tăng nhẹ (tăng 68 công nhân) nhưng có giá trị sản lượng và các sản phẩm công nghiệp chủ yếu đều tăng cao

Biểu 02: Chuyển biến trong công nghiệp thời kỳ 1985 - 1995

nước chiếm tỷ trọng cao nhất và giữ vai trò chủ đạo

2.2.2.3 Trong ngành thương mại - dịch vụ:

Đây là ngành có sự phát triển khá nhanh Giá trị dịch vụ năm 1995 tăng 4 lần so với năm 1990, tăng bình quân 18,15%/ năm và chiếm 6,58% GDP của tỉnh, tỷ lệ này năm 1986 là 1,99% và năm 1990 là 1,82% [14, tr.47]

Nét nổi bật là hoạt động vận tải hàng hóa, hành khách phát triển nhanh, năng động với tốc độ nhanh đáp ứng mọi yêu cầu đi lại và lưu thông hàng hóa của nhân dân Dịch vụ bưu chính viễn thông có bước phát triển nhảy vọt so với thời kỳ trước đây Lần đầu tiên Cà Mau đã sắp đặt tổng đài kỹ thuật số, hòa mạng thông tin viễn thông toàn quốc và quốc tế, nhanh chóng rút ngắn khoảng cách giữa các vùng trong nước Dịch vụ bưu chính và phát hành báo chí được cải tiến, phương hướng phục vụ tốt hơn Theo thống kê năm 1995 đã có 100% trung tâm xã, phường có máy điện thoại và đang mở rộng cho hộ dân cư

Dịch vụ thương mại bước đầu có tăng trưởng mới với sự tham gia của các thành phần kinh tế Thương nghiệp quố doanh vẫn nắm và chi phối các mặt hàng

xăng dầu, phân bón , dược phẩm… Và chiếm tỷ trọng lớn trong kinh doanh Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh mở rộng phạm vi hoạt động, phát triển mạnh về lực lượng, lưu thông hai chiều hàng tiêu dùng, vật tư, nông yếu phẩm… đến các

hệ thống chủ nông thôn, vùng sâu xa

Tổng mức bán lẻ toàn xã hội tăng bình quân hàng năm 47% thời kỳ 1991 – 1995, trong tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ năm 1995 đạt 1608,6 tỷ đồng tăng 31,8% lần so với những năm đầu đổi mới Dịch vụ du lịch có chuyển biến trong xây dựng cơ sở vật chất và trong kinh doanh phục vụ Số khách du lịch đến

Cà Mau năm 1995 đạt 44.814 lượt người, tăng 69,13% so với năm 1991; trong

đó có 6850 khách nước ngoài tăng 22,75 lần [30, tr.25] Thế mạnh của Cách mạng là du lịch sinh thái, du lịch sông nước miệt vườn bước đầu đi vào khai thác với các vùng tương đối đa dạng, tuy về cơ sở hạ tầng còn nhiều yếu kém, nhất là đường giao thông thủy, bộ, hàng không…

Biểu 03: Cơ cấu tổng mức bán lẻ hàng hóa - dịch vụ 1986 - 1995 (%)

Về kinh tế đối ngoại, quan hệ đối tác, tiếp thị, thu hút đầu tư (kể các tổ chức phi chính phủ) có nhiều động thái hơn Hơn có 7 đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài Kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh từ 17,34 triệu USD năm 1986 lên 19,92 triệu USD năm 1990 và tăng nhanh lên 98,08 triệu USD năm 1995 Thủy sản là một mặt hàng xuất khẩu chủ lực, trong đó chủ yếu là tôm đông lạnh từ 2.170 tấn năm 1986 lên 3.300 tấn năm 1990 và 13.173 tấn năm 1995 Năm 1992 là năm xuất khẩu gạo cao nhất đạt 17.000 tấn, tăng 10.330 tấn so với năm 1989 Năm

1995, cả nước đạt Kim ngạch xuất khẩu thủy sản 621,4 triệu USD, trong đó Cà Mau chiếm 15%, riêng sản lượng tôm đông lạnh Cà Mau chiếm trên 30% (13,7/44,8 ngàn tấn) Cà Mau là tỉnh có Kim ngạch xuất khẩu thủy sản lớn nhất

cả nước trong thời kỳ này

Để đáp ứng yêu cầu sản xuất và đời sống nhân dân trong tỉnh, Kim ngạch nhập khẩu Cà Mau cũng tăng nhanh Năm 1986 đạt 9,6 triệu USD, tăng lên 14,36 triệu USD năm 1991 và 34,98 triệu USD năm 1995 Cơ cấu mặt hàng nhập khuẩu chủ yếu là phân bón, xây dần, sắt thép và hàng tiêu dùng thiết yếu như bột ngọt Trong nhiều năm liền Cà Mau luôn có tỉnh suất siêu, với hệ số đảm bảo nhập khẩu ngày càng cao: Năm 1986 là 1,8 lần, năm 1990 là 2.26 lần và 1995 là 2,72 lần [14, tr.49]

2.2.3 Về kết cấu hạ tầng cơ sở:

Về hoạt động xây dựng cơ bản, trong thời kỳ 1991 – 1995 ước tính tổng nguồn vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 2.510 tỷ, chiếm 17% tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP), trong đó vốn Nhà nước khoảng 20%, vốn của nhân dân 80% Đã thực hiện chủ trương chuyển dịch mạng việc đầu tư vốn ngân sách sang đầu tư bằng vốn tín dụng, liên doanh liên kết vốn vay trong nước và nước ngoài cơ cấu đầu tư đã chuyển đầu tư kinh tế sang các lĩnh vực xã hội

Nguồn vốn ngân sách tỉnh được tập trung đầu tư cho hạ tầng kinh tế - xã hội như trong nông nghiệp, thủy lợi, điện, giao thông, bưu điện, văn hóa, giáo