Tâm lý học phân tích các đặc điểm của tư duy, trình bày những ví dụ cụ thể từ đó nêu ứng dụng đặc điểm của tư duy trong học tập, cuộc sống hằng ngày

“Hoạt động nhận thức” của con người. “Phân tích các đặc điểm của tư duy, trình bày những ví dụ cụ thể. Từ đó nêu những ứng dụng đặc điểm của tư duy trong học tập, cuộc sống hằng ngày”. Tư duy đã giúp con người giải quyết được các vấn đề trong học tập, công việc và cuộc sống. Đồng thời, nó cũng có ý nghĩa rất lớn đối với sinh viên Việt Nam nói chung và bản thân tôi nói riêng. Tư duy là một quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó con người chưa biết. Tư duy là quá trình suy nghĩ, tìm kiếm những đáp số cho các bài toán của khoa học và của cuộc đời. Tư duy thuộc bậc thang nhận thức cao – nhận thức lý tính – tư duy có sáu đặc điểm cơ bản: Tính có vấn đề của tư duy; Tính gián tiếp của tư duy; Tư duy là một quá trình; Tính trừu tượng và khái quát của tư duy;Tư duy có quan hệ mật thiết với ngôn ngữ; Tư duy có liên quan mật thiết với cảm xúc. Từ đó, VẬN DỤNG QUÁ TRÌNH TƯ DUY VÀO HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

-  

-TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG

Đề tài:

PHÂN TÍCH CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY, TRÌNH BÀY NHỮNG VÍ DỤ CỤ THỂ TỪ ĐÓ NÊU ỨNG DỤNG ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY TRONG HỌC TẬP, CUỘC SỐNG HẰNG

NGÀY

TP.HCM, tháng 12/2022

PHỤ LỤC

I MỞ ĐẦU 3

II NỘI DUNG 3

1 Định nghĩa “Tư duy” 3

2 Các đặc điểm của tư duy 3

a Tính có vấn đề của tư duy 3

b Tính gián tiếp của tư duy 4

c Tư duy là một quá trình 4

d Tính trừu tượng và khái quát của tư duy 5

e Tư duy có quan hệ mật thiết với ngôn ngữ 5

f Tư duy có liên quan mật thiết với cảm xúc 5

III VẬN DỤNG QUÁ TRÌNH TƯ DUY VÀO HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN 6

1 Trong học tập 6

2 Trong cuộc sống hằng ngày 8

IV KẾT LUẬN 9

I MỞ ĐẦU

Qua học phần “Tâm lý học đại cương” do giảng viên Đinh Phương Duy trình bày, hướng dẫn, bản thân tôi đã học được rất nhiều điều hay, bổ ích Đặc biệt là nắm vững được các nội dung cơ bản về Tâm lý học, biết và hiểu được các quá trình, thuộc tính của Tâm lý học, đặc điểm nhân cách con người, phân biệt được các hành vi hợp chuẩn và lệch chuẩn Được học tập qua sáu chương với những chủ đề rất hay, rất có ý nghĩa và nó giúp tôi có những cái nhìn rất mới về tâm lý con người Bài học mà bản thân tôi tâm đắc nhất chính là quá trình tư duy

của con người Nội dung phần này nằm ở chương số 2: “Hoạt động nhận thức”

của con người Tư duy đã giúp con người giải quyết được các vấn đề trong học tập, công việc và cuộc sống Đồng thời, nó cũng có ý nghĩa rất lớn đối với sinh

viên Việt Nam nói chung và bản thân tôi nói riêng Vì vậy tôi chọn đề tài “Phân

tích các đặc điểm của tư duy, trình bày những ví dụ cụ thể Từ đó nêu những ứng dụng đặc điểm của tư duy trong học tập, cuộc sống hằng ngày” làm tiểu

luận cuối kì.

II NỘI DUNG

1 Định nghĩa “Tư duy”

Tại sao khi đun nước sôi lại có hơi nước? Tại sao bầu trời lại có màu xanh? Cái gì đã giúp máy bay bay được trong không khí? Tại sao bánh xe lại có hình tròn?

Trong cuộc sống có muôn vàn câu hỏi “tại sao?”,“vì sao?” Sự vật đó lại như

vậy? Để giải đáp được thắc mắc trên thì buộc con người chúng ta phải tư duy

Vậy tư duy là gì?

Tư duy là một quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó con người chưa biết Tư duy là quá trình suy nghĩ, tìm kiếm những đáp số cho các bài toán của khoa học và của cuộc đời

2 Các đặc điểm của tư duy

Tư duy thuộc bậc thang nhận thức cao – nhận thức lý tính – tư duy có sáu đặc điểm cơ bản

a Tính có vấn đề của tư duy.

Như chúng ta đã biết không phải ở bất kỳ hoàn cảnh nào cũng đều tạo nên tư duy Tư duy xuất hiện khi gặp phải một hoàn cảnh, tình huống khó khăn mà bằng những kiến thức cũ con người không thể giải quyết được Để nhận thức được thì con người phải vượt ra khỏi phạm vi cũ và đi tìm cái mới để đạt mục đích mới của bản thân Như vậy những hoàn cảnh như thế gọi là hoàn cảnh có vấn đề Chính những hoàn cảnh ấy đã kích thích con người tư duy

Ví dụ: Khi gặp phải bài toán khó, bằng công thức, phương pháp truyền thống

cũ mà ta vẫn không thể giải quyết bài toán đó được thì ngay lúc này đây con người phải tư duy để tìm ra cách giải bài toán mới

Hoàn cảnh có vấn đề sẽ kích thích con người tư duy Đồng thời con người cần phải nhận thức được mâu thuẫn chứa đựng trong vấn đề Và chủ thể cũng phải có nhu cầu nhận thức, nhu cầu giải quyết vấn đề Bằng những tri thức mà bản thân có được, con người cần tư duy, liên hệ đến các vấn đề liên quan để giải đáp được vấn đề Để kích thích tư duy con người tốt hơn thì phải đặt họ trong một tình huống bức xúc, mong muốn tìm tòi, suy nghĩ để giải quyết vấn để và thỏa mãn nhu cầu của chính họ

b Tính gián tiếp của tư duy

Ở mức độ cảm tính con người mới chỉ phản ánh trực tiếp sự vật bằng các giác quan cho chúng ta những hình ảnh cảm tính về sự vật Còn đến tư duy thì con người không nhận thức thế giới một cách trực tiếp mà có khả năng nhận thức một cách gián tiếp Tính gián tiếp của tư duy thể hiện ở chỗ:

- Trước hết là tư duy phát hiện ra bản chất của sự vật, hiện tượng và quy luật

giữa chúng nhờ sử dụng các công cụ, phương tiện như là máy móc, đồng hồ, và các kết quả của hoạt động nhận thức như: công thức, quy tắc, định luật, định lý, của loài

người cùng kinh nghiệm cá nhân

- Tính gián tiếp của tư duy còn thể hiện ở chỗ nó được biểu hiện trong ngôn ngữ, con người dùng ngôn ngữ để tư duy Nhờ vào ác đặc điểm này mà tư duy không ngừng mở rộng giới hạn và khả năng nhận thức của con người

c Tư duy là một quá trình

Hoạt động tâm lý nào của con người đều được xem là một hình ảnh chủ quan

về thế giới khách quan và còn được xem xét như một quá trình Tư duy có nảy sinh, diễn biến và có kết thúc Người ta không thể ngay lập tức có được một quyết định hay một đáp số nào đó mà phải trải qua một thời gian nhất định để tìm tòi, sáng tạo và suy

nghĩ…Do đó, cá nhân sẽ tích cực tư duy nếu họ được tự do lựa chọn phương pháp trong những quỹ thời gian nhất định, quá trình thay đổi tư duy sẽ không thể diễn ra có hiệu quả trong thời gian ngắn…

d Tính trừu tượng và khái quát của tư duy

Khác hẳn với nhận thức cảm tính, tư duy có khả năng đi sâu vào nhiều sự vật, hiện tượng nhằm tìm ra những thuộc tính chung, những mối liên hệ, quan hệ có tính quy luật giữa chúng Tư duy phản ánh bản chất chung nhất chi nhiều loại sự vật, hiện tượng để hợp thành một nhóm, một loại hay một phạm trù

Vì thế tư duy vừa mang tính khái quát vừa mang tính trừu tượng.Nhờ có tính khái quát và trừu tượng, tư duy không chỉ giải quyết những nhiệm vụ hiện tại mà còn

cả những nhiệm vụ trong tương lai của con người

e Tư duy có quan hệ mật thiết với ngôn ngữ

Tư duy có quan hệ chặt chẽ với ngôn ngữ, nhưng lại không đồng nhất với nhau Khi chúng ta tư duy thì ngôn ngữ chính là phương tiện của tư duy Trong cuộc sống hàng ngày ngôn ngữ chính là phương tiện để chúng ta diễn đạt suy nghĩ, ý tưởng, điều bản thân muốn nói ra Tư duy tốt, lành mạnh thì ngôn ngữ giao tiếp sẽ được cải thiện

và tốt hơn Đồng thời, tư duy chưa tốt thì sẽ dẫn đến ngôn ngữ giao tiếp sẽ bị hạn chế, thiếu sót, không được hay, Nếu không có ngôn ngữ thì quá trình tư duy của con người không được bộc lộ, diễn đạt ra được, đồng thời các sản phẩm tư duy (khả năng phán đoán, suy nghĩ, khái niệm, ) cũng không được chủ thể hay người khác tiếp nhận Ngôn ngữ chính là kết quả của tư duy, là phương tiện biêủ đạt kết quả của quá trình tư duy Và điều ngược lại nếu như không có tư duy thì ngôn ngữ cũng trở thành các chuỗi

âm thanh vô nghĩa Tư duy là nội dung còn ngôn ngữ là hình thức

Ví dụ: Khi tìm ra các định lý trong môn toán học như Pytago hay Talet thì các

nhà khoa học đã dùng ngôn ngữ để ghi lại các công thức toán học Như vậy, nhờ có ngôn ngữ mà con người mới có thể tiếp nhận được một cách trọn vẹn và có hiệu quả nguồn tri thức

f Tư duy có liên quan mật thiết với cảm xúc

Cảm xúc có ảnh hưởng đến phương pháp tư duy của mỗi người, thậm chí ảnh hưởng đến kết quả của tư duy Cảm xúc thể hiện sự phù hợp giữa những điều chúng ta nghĩ với những điều chúng ta cần trong một hoàn cảnh nhất định Một cảm xúc tức

thời có thể kích thích con người tư duy cho dù lúc đó hòan cảnh có vấn đề vẫn chưa rõ ràng

Ví dụ: khi chúng ta phấn trấn, hạnh phúc, minh mẩn thì khả năng tư duy của ta

sẽ cho ra kết quả nhanh, chính xác và thành công Ngược lại thì ta buồn, mệt mỏi thì tư duy sẽ không được minh mẫn dễ dẫn đến kết quả sai, kết quả không như mong muốn

III VẬN DỤNG QUÁ TRÌNH TƯ DUY VÀO HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

1 Trong học tập

Tư duy là một quá trình nhận thức quan trọng giúp con người có thể nhận thức được thế giới khách quan, đặc biệt tư duy có vai trò rất quan trọng đối với sinh viên trong hoạt động học tập Trong quá trình học tập sinh viên luôn phải tư duy, suy luận

để nhận thức được bài học Nếu sinh viên không tư duy thì sẽ không thể hiểu được những vấn đề mà mình đang đề cập đến Khả năng tư duy của mỗi người sẽ quyết định xem người đó có tiếp thu được bài học và áp dụng vào trong thực tế một cách đúng đắn và đạt hiệu quả cao hay không Nếu không tư duy tốt thì ta khó có thể đạt kết quả cao, tuy nhiên tư duy là một kỹ năng mà mỗi người đều có thể học tập và rèn luyện được Vì vậy, việc nâng cao khả năng tư duy là là một quá trình rèn luyện lâu dài, học tập trau dồi để có được

Dựa vào các đặc điểm của tư duy, chúng ta có thể vận dụng vào ngay trong việc học tập của sinh viên Trước hết tình huống có vấn đề sẽ thúc đẩy, là động lực cho

tư duy Muốn kích thích được quá trình tư duy thì giảng viên sẽ đưa sinh viên vào các hoàn cảnh, tình huống “có vấn đề” Để sinh viên cảm thấy bức xúc, khó chịu và mong muốn tìm ra được hướng giải quyết để thỏa mãn nhu cầu của mình Bên cạnh đó, sinh viên cần độc lập suy nghĩ tìm ra hướng giải quyết vấn đề Nhờ vào quá trình tư duy mà sinh viên sẽ hiểu bài một cách sâu sắc hơn, nhớ bài lâu hơn và tìm ra những hướng giải quyết riêng Đồng thời, tư duy giúp cho sinh viên không ngừng học tập, trau dồi bản thân, có cơ hội tiếp xúc thường xuyên với những vấn đề phức tạp, từ đó nâng cao kỹ năng giải quyết các vấn đề Đối với sinh viên, việc học tập và rèn luyện không phải ngày một ngày hai mà đó là quá trình rèn luyện lâu dài, đầy khó khăn, thử thách,

chẳng ai đạt được thành công mà không phải "đổ mồ hôi, sôi nước mắt" Sự cần

cù chịu khó luôn là yếu tố chính dẫn đến thành công. Tư duy còn là động lực giúp sinh viên ngày càng giỏi hơn, trưởng thành hơn

Việc phát triển tư duy phải được tiến hành song song với việc lĩnh hội tri thức Trên giảng đường, sinh viên chỉ thụ động nghe giảng từ thầy cô thôi thì không thể phát triển được khả năng tư duy mà phải chủ động, tư duy thì mới có thể tiếp thu

và vận dụng vào thực tiễn được Muốn tư duy tốt thì sinh viên phải học tập, rèn luyện, trau dồi thêm vốn kiến thức liên quan đến nhiều chuyên ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau Thường xuyên tham gia vào các hoạt động nhận thức và thực tiễn đặt các câu hỏi tích cực cho người khác hay chính bản thân tại sao “vấn đề đó lại như vậy?” Để suy nghĩ, tìm tòi thêm thông tin để thúc đẩy tư duy phát triển Quá trình phản biện trong các mối quan hệ bạn bè, thầy cô cũng góp phần giúp bạn nâng cao tư duy nhạy bén, suy luận logic, khả năng giao tiếp ngày càng hoàn thiện

Ngôn ngữ chính là phương tiện của tư duy vì vậy để kích thích con người tích cực tư duy thì cần phải trau dồi ngôn ngữ Khi có ngôn ngữ tốt thì tư duy cũng sẽ rất hiệu quả Vì vậy, mỗi sinh viên cần học tập thêm những ngôn ngữ khác như Tiếng Anh, Tiếng Trung, Tiếng Pháp, , những ngôn ngữ ấy giúp sinh viên hiểu biết được nhiều điều hay và bổ ích hơn

Tư duy luôn mang tính khái quát nên sinh viên cần phải biết khái quát vấn đề, hiểu được cái cốt lõi, cái chung thì sẽ đi sâu phân tích được cái cụ thể, chi tiết Trừu tượng hóa giúp chúng ta chắt lọc những kiến thức cơ bản nhất để dễ ghi nhớ và vận dụng vào thực tiễn Trong quá trình học tập, để có thể hiểu bài sâu sắc thì sinh viên nên kết hợp nhiều thao tác tư duy như kết hợp so sánh, phân tích, tổng hợp, suy

luận,… để đạt hiệu quả tư duy cao Nhờ vào đặc điểm trừu tượng và khái quát hóa, mà sinh viên có thể tìm ra những thuộc tính bản chất chung của nhiều vấn đề riêng lẻ, từ

đó khái quát lên thành quy luật Đây chính là phần kiến thức cốt lõi nhất mà sinh viên cần nắm trong mỗi bài học để vận dụng một cách có hiệu quả nhất vào hoạt động thực tiễn

Điều quan trọng là luôn giữ vững cảm xúc tốt, không để cảm xúc xấu ảnh hưởng đến tư duy của chúng ta Khi cảm xúc tốt thì chúng ta sẽ tư duy nhanh và cho ra kết quả tốt nhất nhưng tư duy không tốt sẽ ảnh hưởng đến kết quả của tư duy Phát triển tư duy phải gắn liền với rèn luyện cảm giác, tri giác, năng lực quan sát và trí nhớ của con người Đối với sinh viên, muốn tư duy, muốn hiểu bài mới thì cần phải có cơ

sở ban đầu, phải nắm vững kiến thức cũ, nền tảng Do đó, việc học bài cũ và đọc trước bài mới là việc làm cần thiết nếu không muốn nói là bắt buộc Vì việc học tập là một

quá trình, các phần kiến thức có mối quan hệ với nhau, bổ trợ cho nhau chứ không hoàn toàn riêng rẽ, do đó, kiến thức của bài cũ chính là phần tài liệu của nhận thức cảm tính dành cho tư duy trong việc tiếp nhận kiến thức của phần bài mới

Mỗi người trong xã hội đều có những suy nghĩ và tư duy khác nhau Qua

những phân tích trên, thông qua năm đặc điểm cơ bản của tư duy, có thể thấy được tầm quan trọng của tư duy trong hoạt động nhận thức của con người Tư duy được sử dụng đối với cuộc sống của con người trên nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó nó ứng dụng cao trong hoạt động học tập của sinh viên

2 Trong cuộc sống hằng ngày

Tư duy có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cuộc sống chúng ta Trong cuộc sống có rất nhiều vấn đề cần phải tư duy mới có thể giải quyết được Khả năng tư duy

sẽ quyết định xem người đó có thể giải quyết vấn đề một cách dễ dàng, đơn giản hay không

Trên cơ sở các đặc điểm của tư duy chúng ta có thể ứng dụng vào trong cuộc sống thường ngày Tình huống có vấn đề có tác dụng thúc đẩy, là động lực cho tư duy Cuộc sống thường ngày luôn đặt ra cho chúng ta những tình huống “có vấn đề”

Ví dụ: Bình thường ta sử dụng các công cụ thô sơ như liềm, cào, cuốc, để trồng,

gặt hái lúa thì sẽ tốn rất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc Để tìm ra những phương hướng cách cải tiến mới áp dụng vào sản xuất nông nghiệp thì con người tư duy xem

có cách làm nào để đem lại hiệu quả hơn hay không? Với những cách làm truyền

thống vẫn thu lại thành quả nhưng hiệu quả, năng suất không cao chính vì vậy con người đã tư duy và chế tạo ra máy gặt lúa để phục vụ cho nhu cầu quá trình sản xuất đạt hiệu quả như mong muốn Một ví dụ điển hình chính là 20/01/2004, anh Hoàng sinh sống tại Hòn Đất tỉnh Kiên Giang đã chế tạo thành công và chính thức đưa máy gặt lúa liên hoàn mà do anh chế tạo vào hoạt động Đem lại hiệu quả về kinh tế, tiết kiệm về nhân lực, thời gian

Tư duy mang tính khái quát nên cần phải khái quát các vấn đề trong cuộc sống Trừu tượng hóa giúp chắt lọc những kiến thức cơ bản, những thuộc tính bản chất

chung cho sự vật hiện tượng Như vậy, với khối kiến thức khổng lồ trong cuộc sống thì

sẽ được quy về những thuộc tính bản chất thì sẽ dễ nhớ và vận dụng hơn trong đời sống thực tiễn Ví dụ khi ta đọc kiến thức về các chuyên ngành khác nhau mà thấy

giữa chúng có mối liên hệ gắn bó mật thiết thì chọn lọc những điều tiêu biểu nhất, chi tiết nhất, cô đọng nhất để ghi nhớ, khi cần tư duy thì sẽ linh động hơn

Trong cuộc sống muốn tư duy tốt phải học hỏi từ người những xung quanh Bên cạnh tư duy để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống thì cần phải học tập các kinh nghiệm của các đời trước và vận dụng những kinh nghiệm đó vào thực tiễn Ví dụ như thiết kế một công trình khoa học kỹ thuật thì bên cạnh khả năng tư duy thì cần phải học hỏi thêm kinh nghiệm từ những người đi trước, những người đã từng làm và thành công để biết thêm thông tin về sản phẩm nghiên cứu

Tư duy cũng gắn liền với ngôn ngữ, nhu cầu giao tiếp của con người chính là điều kiện để phát sinh ngôn ngữ Ngay từ khi xuất hiện, tư duy đã gắn liền với ngôn ngữ và được thực hiện thông qua ngôn ngữ Vì vậy bạn cần phải trau dồi thêm ngôn ngữ của bản thân, phát âm chuẩn, học hỏi thêm các ngôn ngữ khác đặc biệt là Tiếng Anh Việc trau dồi ngôn ngữ không những có thể giúp chúng ta biết thêm nhiều ngôn ngữ mà còn biết nhiều hơn về văn hóa, xã hội của đất nước có ngôn ngữ đó, sẽ giúp cho chúng ta hiểu biết hơn Cuối cùng phải giữ cho bản thân thật bình tĩnh, làm chủ được cảm xúc để quá trình tư duy được minh mẫn và đạt hiệu quả cao nhất có thể

IV KẾT LUẬN

Như vậy, tư duy rất cần thiết và quan trọng đối với con người chúng ta Trong cuộc sống và hoạt động thực tiễn đòi hỏi con người phải thấu hiểu những cái chưa biết ngày một sâu sắc và chính xác hơn vì thế tư duy sẽ giúp chúng ta giải quyết vấn đề này một cách đơn giản nhất Tư duy đã mở rộng giới hạn của nhận thức, tạo ra khả năng để vượt ra ngoài những giới hạn của kinh nghiệm trực tiếp do cảm giác và tri giác đem lại Đồng thời tư duy đã phát triển khả năng suy nghĩ, suy luận logic, đưa ra những hướng giải quyết một cách triệt để nhất Phải khẳng định rằng tư duy chính là chìa khóa để dẫn dắt ta đến thành công Tư duy đã biến những lý thuyết thành việc làm cụ thể trong đời sống xã hội Tư duy giúp cho các bạn sinh viên ngày càng nhạy bén trước những tình huống phức tạp của cuộc sống, giúp các bạn giải quyết các vấn đề trở nên dễ dàng hơn Đồng thời, tư duy giúp chúng ta ngày càng trưởng thành, chững chạc hơn trong suy nghĩ và hành động