Bài giảng Lập trình căn bản: Chương 1 - Nguyễn Đức Cương

Trong lĩnh vực Công Nghệ Thông Tin nói riêng, yêu cầu quan trọng nhất của người học đó chính là thực hành. Có thực hành thì người học mới có thể tự mình lĩnh hội và hiểu biết sâu sắc với lý thuyết. Với ngành mạng máy tính, nhu cầu thực hành được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, trong điều kiện còn thiếu thốn về trang bị như hiện nay, người học đặc biệt là sinh viên ít có điều kiện thực hành. Đặc biệt là với các thiết bị đắt tiền như Router, Switch chuyên dụng

L P TRÌNH C N B N

S TI T 45 LT

S TI T 45 LT 30TH30TH

2

N I DUNG

1 Các khái ni m c b n

2 Các thành ph n c b n trong ngôn ng

C++

3 Các ki u d li u trong C++

4 Bi n, h ng, cách khai báo

5 L nh xu t nh p

6 nh d ng k t qu xu t

CÁC KHÁI Ni M C B N

5

L p trình

• L p trình máy tính (programming) g i t t là

l p trìnhlà k thu t cài t m t ho c nhi u

thu t toántr u t ng có liên quan v i nhau

b ng m t ho c nhi u ngôn ng l p trình

t o ra m t ch ng trình máy tính

6

Thu t toán (gi i thu t)

• Thu t toán là m t b các qui t c hay qui

trình c th nh m gi i quy t m t v n

trong m t s b c h u h n

Ví d :

Thu t toán gi i ph ng trình b c nh t

P(x): ax + b = c, (a, b, c là các s th c), có

th là m t b các b c sau ây:

• N u a = 0

• b = c thì P(x) có nghi m b t kì

• b c thì P(x) vô nghi m

• N u a 0

• P(x) có duy nh t m t nghi m x = (c - b)/a

Ví d 2:

• Vi t thu t toán ki m tra m t s n có ph i

nguyên t hay không?

• Thu t toán:

• Kh i t o: i=2;

• B1:Chia n cho s I N u n chia h t cho I thì

t i B4

• B2: T ng I lên 1;

• B3:Quay l i B1

• B4: k t thúc N u i=n -> n nguyên t 8

Ngôn ng l p trình

(programming language):

• Là m t t p con c!a ngôn ng máy tính, là

m t h th ng c ký hi u hóa miêu t

nh ng tính toán (qua máy tính) trong m t

d ng mà c con ng "i và máy u có th c

và hi u c

• M t t p h p các ch# th c bi u th nh"

ngôn ng l p trình th c hi n các thao tác

máy tính nào ó thông qua m t ch ng

trình

Ngôn ng l p trình

(programming language):

• Ngôn ng l p trình có th phân theo 2 cách:

• Ngôn ng c p cao – ngôn ng c p th p

• Ngôn ng h ng th! t c – ngôn ng h ng i

t ng

• Ngôn ng c++ là ngôn ng b c cao có ch$a

các c tr ng c!a c 2 lo i ngôn ng : h ng

th! t c và h ng i t ng

11

L p và i t ng

• L p c phân lo i d a vào hai c i m:

D li u

Ph ng th$c có th áp d ng cho d li u

này

• M t i t nglà m t tr "ng h p c th c!a

l p

12

CÁC THÀNH PH N C B N

B ký t dùng trong ngôn ng C++

• Các ch cái : A, B, C , Z, a,b,c, z

• Các ch s : 0,1, , 9

• Ký t g ch n i _ ( chú ý phân bi t d u - )

• D u cách ( space) : dùng phân bi t các

t

Ví d :

lop Hoc( 7 kí t ) - LopHoc( 6 kí t )

14

Tên( nh danh)

• Tên ( nh danh ) : là 1 dãy kí t b t u b ng

ch ho c ký t g ch d i, theo sau là ch cái,

ch s ho c ký t g ch n i (_)

• Tên : dùng làm tên h ng, tên bi n , nhãn , tên

hàm

Ví d :

- Tên úng : _abc, Delta_1, BETA.

- Tên sai : 1xyz ( vì b t u là 1 ch s )

A#B ( vì có dâu #)

X-1 (vì s% d ng d u g ch ngang)

Tên( nh danh)

• Chú ý :

• + Tên : ch hoa và ch th "ng c xem

là khác nhau

+ Thông th "ng :

Ð t ch hoa cho các h ng, ch

th "ng cho các i l ng còn l i (bi n,

hàm )

Nên t 1 cách g i nh ( 8 kí t u

là có ngh&a và tu' thu c ch ng trình )

T khóa (keyword)

• M t s t c gi b i C++ cho m t s

m c ích riêng và không th c dùng cho

các nh danh g i là t khóa

17

T khóa (keyword)

asm continue float new signed try

auto default for operator sizeof

typedef

break delete friend private static

union

case do goto protected struct unsigned

catch double if public switch

virtual

char else inline register template void

class enum int return this volatile

const extern long short throw while

18

Chú thích trong ch ng trình

• Chú thích c dùng gi i thích m t vài

khía c nh c!a ch ng trình Trình biên d ch

b( qua hoàn toàn các chú thích trong

ch ng trình

• C++ cung c p hai lo i chú thích:

• Chú thích trên 1 dòng: //

• Chú thích trên nhi u dòng: /* và */

Các ký t c bi t

\’ : d u nháy n

\” : d u nháy kép

\\ : d u chéo ng c

\n : ký t xu ng dòng

\0 : ký t r)ng ( null)

\t : phím tab

\f : trang k ti p

20

KI U D LI U TRONG C++

Ki u s nguyên

char Character or small integer. 1byte signed: -128 to 127unsigned: 0 to 255

short int

(short) Short Integer. 2bytes signed: -32768 to 32767unsigned: 0 to 65535

int Integer 4bytes signed: -2147483648 to 2147483647

unsigned: 0 to 4294967295 long int

(long) Long integer. 4bytes

signed: -2147483648 to 2147483647

unsigned: 0 to 4294967295

Ki u s th c

float Floating point number 4bytes 3.4e +/- 38 (7 digits)

double Double precision floating point number 8bytes 1.7e +/- 308 (15 digits)

long

double Long double precision floating point number 10bytes 1.2e +/- 4932 (19 digits)

23

Ki u bool

bool Boolean value It can take one of two values: true or false. 1byte true or false

24

BI N-H NG – CÁCH KHAI BÁO

BI N-CÁCH KHAI BÁO BI N

Bi n i l ng thay *i, m)i bi n có 1 tên

và a ch# vùng nh" danh riêng cho nó

• CÁCH KHAI BÁO BI N:

< Ki u d li u > < Danh sách các bi n >;

Ví d :

int a;

float mynumber;

26

BI N-CÁCH KHAI BÁO BI N

• N u các bi n có cùng ki u d li u thì có th

khai báo:

<ki u d li u><danh sách các bi n cách nhau

b i d u ph+y>;

Ví d :

int a, b, c;

BI N-CÁCH KHAI BÁO BI N

• PH!M VI C"A BI N

BI N-CÁCH KHAI BÁO BI N

type identifier = initial_value ;

Ví d :

int a = 0;

type identifier initial_value

29

VÍ D#

• #include <iostream>

• using namespace std;

• int main ()

• {

• int a=5; // initial value = 5

• int b(2); // initial value = 2

• int result; // initial value undetermined

• a = a + 3;

• result = a - b;

• cout << result;

• return 0;

• }

30

H NG – CÁCH KHAI BÁO H NG

H NG(Constants): Là m t i l ng mà

giá tr c!a nó không *i

H$ng nguyên ( Int )

Có giá tr t -32768 n 32767

Có th vi t theo h 16 b ng cách thêm ti n t Ox

Ho c theo c s 8 b ng cách thêm ti n t O

Ví d :

O3068=6 * 80+0*81+ 3* 82= 198 trong h 10

O3458= 5*80 +4*81+ 3*82 = 29 trong h 10

Ox147 = 7*160+4*161+ 1*162=327 trong h 10

32

H$ng long Int

• Gi ng nh h ng nguyên, ch# khác thêm L

ho c l cu i

• Ví d :

75u // unsigned int

75l // long

75ul // unsigned long

H$ng th c ( float và double )

Có 2 cách vi t

- Cách 1 : d ng th p phân: ph n nguyên, d u

ch m th p phân và ph n phân

* Ví d : 214.35 , - 234.34

- Cách 2 : Vi t theo d ng khoa h c

* Ví d :

1.543e7 = 15430000

123.456E-4 = 0.123456 ( 123.456/105)

H$ng ký t

• Vi t trong 2 d u nháy kép Giá tr c!a

h ng chính là mã ASCII c!a ch

• Ví d :

'A' = 65;

'd' = 100,

'9 ' - '0 ' = 57 - 48 = 9

35

nh ngh%a h$ng

Cú pháp:

#define identifier value

Ví d :

#define PI 3.14159265

#define NEWLINE '\n'

36

Ví d

// defined constants: calculate circumference

#include <iostream>

using namespace std;

#define PI 3.14159

#define NEWLINE '\n'

int main ()

{

double r=5.0; // radius

Ví d

double circle;

circle = 2 * PI * r;

cout << circle;

cout << NEWLINE;

getch();

return 0;

}

38

Khai báo h$ng (const)

Cú pháp:

const <ki u d li u> tên h ng = giá tr

Ví d :

constint pathwidth = 100;

constchar tabulator = '\t';

CÁC L NH XU&T NH P CHU'N

L nh xu(t chu)n (cout)

• Cú pháp (trong C++):

cout<<bi u th$c;

Trong ó :

Bi u th$c có th là:

–Bi n

–H ng

–Chu*i

L nh xu(t

• Cú pháp (trong C):

printf(bi u th$c);

Trong ó :

Bi u th$c có th là:

–Bi n

–H ng

–Chu*i

41

42

L nh xu(t chu)n (cout)

• Ví d :

cout << "This is a sentence.";

cout << "This is another sentence.";

cout << "Second sentence.\nThird sentence.";

L nh nh p chu)n (cin)

• Cú pháp:

cin>>tên bi n;

ví d :

int a;

cout<<“nhap gia tri cho a: ”;

cin>>a;

cout<<“gia tri cua a la :”<<a;

44

nh d*ng k t qu xu(t

• setw(n): n nh r ng in m t s là n

• setprecision(n): n nh s ch s th p phân

s/ hi n th

• dec: hi n th giá tr s h th p phân

• hec: hi n th giá tr s h th p l c phân

• oct : hi n th giá tr s h bát phân

nh d*ng k t qu xu(t

• L u ý: mu n s% d ng các nh d ng thì

trong ch ng trình ta ph i khai báo :

#include <iomanip.h>

Ví d

• #include <iostream.h>

• #include <iomanip.h>

• void main()

• {

• cout <<setw(5) <<12; //k t qu “ 12”

• cout <<setw(10); cout <<hex <<15 // k t qu f

• cout <<oct <<10; // k t qu 12

• cout <<dec <<0x10; // k t qu 16

• return;

• }

47

C(u trúc c+a m t ch ng trình c++

• M t ch ng trình g0m nhi u o n c s p

x p theo m t trình t logic, m)i an th c

hi n m t ch$c n ng trong ch ng trình g i

là modules

• Trong C++ modules có th là l p ho c hàm

• M)i hàm có m t tên riêng

• Các l nh c!a 1 hàm ph i t trong {}

• M)i l nh c k t thúc b ng d u ;

48

C(u trúc c+a m t ch ng trình c++

• Nh ng khai báo, nh ng ch# th ti n x% lý

#include < Thuvien.h>

#define

• Khai báo các bi n toàn c c

• Hàm main ()

{

Các l nh trong hàm main ;

}

Hàm main()

• M)i ch ng trình trong C++ ph i có duy nh t m t

hàm main(), dùng i u khi n ch ng trình

• C(u trúc c+a hàm main

<data type> main()

{

program statement;

return value;

}

50

Ví d : ch ng trình C++ n gi n

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

int main ()

{

cout << "Hello World!";

getch();

return 0;

}

Biên d ch m t ch ng trình C++

• B ti,n x- lý C++ xem qua mã trong ch ng

trình và th c hi n các ch# th c ch# nh b i

các ch# th ti n x% lý (ví d , #include) K t qu

là m t mã ch ng trình ã s%a *i mà không

còn ch$a b t k' m t ch# th ti n x% lý nào c

• Sau ó, trình biên d ch C++ d ch các mã c!a

ch ng trình Trình biên d ch có th là m t

trình biên d ch C++ th t s phát ra mã

assembly

Biên d ch m t ch ng trình C++

• Cu i cùng, trình liên k t hoàn t t mã i

t ng b ng cách liên k t nó v i mã i t ng

c!a b t k' các module th vi n mà ch ng

trình ã tham kh o t i K t qu cu i cùng là

m t t p tin th c thi

• Tr giúp: Dùng t* h p phím ctrl+f1

53

C++

Program

C Code

Object Code

Execut-able

C++

COMPILER

NATIVE

C++

TRANSLATOR

LINKER

C COMPILER

C++

Program

Hello.cpp

Hello.obj

#include <iostream.h>

int main (void)

{ cout << "Hello World\n";}