Đề tài khoa học và công nghệ cấp cơ sở: Nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam

Trong lĩnh vực Công Nghệ Thông Tin nói riêng, yêu cầu quan trọng nhất của người học đó chính là thực hành. Có thực hành thì người học mới có thể tự mình lĩnh hội và hiểu biết sâu sắc với lý thuyết. Với ngành mạng máy tính, nhu cầu thực hành được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, trong điều kiện còn thiếu thốn về trang bị như hiện nay, người học đặc biệt là sinh viên ít có điều kiện thực hành. Đặc biệt là với các thiết bị đắt tiền như Router, Switch chuyên dụng

TRƯỜNG CĐ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

CẤP CƠ SỞ

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ

VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT

TẠI VIỆT NAM

Mã số: T2018-07-03 Chủ nhiệm đề tài: ThS Vũ Thị Tuyết Mai

Đà Nẵng, Tháng 12- Năm 2018

TRƯỜNG CĐ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

CẤP CƠ SỞ

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ

VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT

TẠI VIỆT NAM

Mã số: T2018-07-03 Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài Chủ nhiệm đề tài

Đà Nẵng, Tháng 12- Năm 2018

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 5

1.1 VỐN LƯU ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 5

1.1.1 Khái niệm 5

1.1.2 Phân loại 5

1.2 CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG 7

1.2.1 Khái niệm 7

1.2.2 Công tác quản trị vốn lưu động 8

1.3 HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 11

1.3.1 Khái niệm 11

1.3.2 Các chỉ tiêu đo lường 11

1.4 ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 14

1.4.1 Ảnh hưởng của chính sách đầu tư tài sản lưu động, chính sách tài trợ vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động 14

1.4.2 Ảnh hưởng của hiệu quả công tác quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động 15

1.4.3 Ảnh hưởng của các yếu tố khác đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp17 CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 19

2.1 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT TẠI VIỆT NAM 19

2.2 HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG 21 2.3 CÁC GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 22

2.3.1 Các giả thuyết 22

2.3.2 Mô hình nghiên cứu 26

2.4 ĐO LƯỜNG CÁC BIẾN 27

2.5 DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU 30

2.6 PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU 30

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ CÁC HÀM Ý ĐỀ XUẤT TỪ KẾT

QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1.1 Thống kê mô tả về các biến trong mô hình 33

3.1.2 Ước lượng và phân tích mô hình nghiên cứu 35

3.1.3 Kết quả hồi quy 37

3.2 CÁC HÀM Ý, ĐỀ XUẤT TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 39

3.2.1 Đối với chính sách đầu tư tài sản lưu động 39

3.2.2 Đối với chính sách tài trợ vốn lưu động 40

3.2.3 Đối với công tác quản trị khoản phải thu 40

3.2.4 Đối với công tác quản trị hàng tồn kho 42

3.2.5 Đối với công tác quản lý nợ phải trả 43

3.2.6 Đối với hoạt động đầu tư tài chính 43

3.2.6 Các hàm ý và đề xuất khác 44

KẾT LUẬN 46

1 Những đóng góp của nghiên cứu 46

1.1 Về nghiên cứu lý thuyết 46

1.2 Về ý nghĩa thực tiễn 47

2 Hạn chế của đề tài 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO

BÀI BÁO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

2.1 Chỉ tiêu tài sản ngắn hạn, nợ ngắn hạn của các doanh nghiệp

sản xuất Việt Nam giai đoạn 2015-2017 19

2.2 Chỉ tiêu về cơ cấu vốn lưu động của các doanh nghiệp sản

xuất Việt Nam giai đoạn 2015-2017 20 2.3 Bảng tóm tắt cách xác định các biến 29 3.1 Kết quả thống kê mô tả các biến 34 3.2 Hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình 36 3.3 Kết quả hồi quy mô hình theo phương pháp tác động cố định 37 3.4 Kết quả hồi quy mô hình sau khi khắc phục các khuyết tật 37

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Nghiên cứu tác động của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của

các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam

- Mã số: T2018-07-03

- Chủ nhiệm: ThS Vũ Thị Tuyết Mai

- Thành viên tham gia:

- Cơ quan chủ trì: Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin

- Thời gian thực hiện: 4/2018-12/2018

nợ

4 Tóm tắt kết quả nghiên cứu:

Nghiên cứu thực hiện trên dữ liệu mẫu gồm 153 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và

Hà Nội (HNX) giai đoạn 2015-2017 để tìm ra bằng chứng về ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động không chỉ ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động mà còn ở tính hiệu quả của quản trị vốn lưu động như kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân Kết quả nghiên cứu cho thấy sự ảnh hưởng cùng chiều của mức độ đầu tư tài sản lưu động, sự ảnh hưởng ngược chiều của tỷ trọng nợ ngắn hạn đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Kết quả nghiên cứu cũng tìm thấy sự ảnh hưởng ngược chiều và có ý nghĩa thống kê của kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân

xuất Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra một số đề xuất trong công tác đầu tư tài sản lưu động, công tác tài trợ vốn lưu động, công tác quản trị khoản phải thu, công tác quản trị hàng tồn kho, công tác quản lý nợ phải trả, công tác đầu tư tài chính và các công tác khác liên quan đến quản lý vốn lưu động nhằm gia tăng hiệu quả hoạt động

5 Tên sản phẩm:

- 01 Bài báo “Ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các công ty

sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” đăng trên Hội thảo Khoa học quốc gia năm 2018 “Phát triển kinh tế và kinh doanh ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa” của Đại học Cần Thơ

- Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu tác động của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam”

6 Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp dụng:

Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Nghiên cứu là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết khoa học và thực tế khảo sát Vì vậy, nghiên cứu này ngoài việc được dùng làm tài liệu tham khảo học tập, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực kinh tế, tài chính; kết quả nghiên cứu cũng có tính tham khảo đối với các nhà quản trị trong doanh nghiệp sản xuất

Đà Nẵng, ngày tháng năm

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đang trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế sâu, rộng nên việc cạnh tranh ở các doanh nghiệp sản xuất không chỉ còn trong phạm vi quốc gia mà còn rộng hơn trên phạm vi khu vực, toàn cầu Để tồn tại, doanh nghiệp đó cần phải thực hiện các chiến lược sản xuất kinh doanh: chiến lược về đầu tư vốn,chiến lược sản xuất sản phẩm, chiến lược thị trường,… sao cho hiệu quả nhất Và việc quản trị vốn lưu động là một trong các chiến lược mà nhà quản trị quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Thực tế cũng đã cho thấy công tác quản trị vốn lưu động là hoạt động điều hành then chốt mà nhà quản trị luôn quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Quản trị vốn lưu động liên quan đến việc ra các quyết định về đầu tư vào tài sản lưu động và huy động các nguồn tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản lưu động, đồng thời thực hiện các hoạt động quản trị tại doanh nghiệp bao gồm: quản trị vốn bằng tiền, quản trị hàng tồn kho, quản trị các khoản phải thu và quản trị các khoản phải trả

Vốn lưu động chuyển hóa qua nhiều hình thái khác nhau ở các giai đoạn khác nhau trong chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Ở giai đoạn dự trữ sản xuất, vốn lưu động có thể là nguyên vật liệu, nhiên liệu,…Trong quá trình sản xuất, vốn lưu động có thể là bán thành phẩm hay vốn chi phí trả trước,…Trong khâu lưu thông, vốn lưu động có thể là thành phẩm, hàng hóa, vốn bằng tiền, các khoản phải thu,…vì vậy, vốn lưu động được ví như “dòng máu tuần hoàn trong cơ thể” mà việc quản trị vốn lưu động là yếu tố sống còn của doanh nghiệp Thanh Thủy [10]

Quản trị vốn lưu động liên quan đến việc ra các quyết định về mức tài sản và nợ ngắn hạn tại doanh nghiệp bao gồm: quản trị vốn bằng tiền, quản trị hàng tồn kho, quản trị các khoản phải thu và quản trị các khoản phải trả Do đó, mục tiêu chính của quản lý vốn lưu động là duy trì sự cân bằng tối ưu giữa các thành phần vốn lưu động

Sự thành công của doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào khả năng quản lý các khoản phải thu, tồn kho và các khoản phải trả một cách hiệu quả Filbeck và Krueger [19]

Việc quản trị vốn lưu động có tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Cụ thể: việc đẩy nhanh tốc độ thu hồi các khoản nợ phải thu, tốc độ xoay vòng hàng tồn kho sẽ giúp cho doanh nghiệp có được lượng tiền mặt dồi dào phục vụ cho

hoạt động sản xuất kinh doanh ở chu kỳ kế tiếp, giảm các chi phí vốn, chi phí lưu kho,… để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới đã tập trung vào phân tích mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp như Alipour [12], Bhunia [14], Ching và cộng sự [16], Deloof [17], Gill và cộng sự [20], Khawaja và cộng sự [22], Lazaridis và Tryfonidis [23], Napompech [24], Nazir và Afza [25], Nobanee và cộng sự [26], Quayyum [27], Salawu [29], Vahid và cộng sự [32], Tại Việt Nam, có rất nhiều nghiên cứu xem xét mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và khả năng tạo lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán ở các giai đoạn khác nhau: Hoàng Quân

và Diễm Kiều [2], , Kim Thoa và Uyên Uyên [7], Thanh Trúc và Đình Thiên [9],…hay các nghiên cứu về cụ thể về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và khả năng sinh lời của từng ngành như: Văn Hiệp [3] nghiên cứu về ngành hàng tiêu dùng, Ngọc Toán [11] nghiên cứu về ngành bất động sản, Hà Thành [8] nghiên cứu ngành vận tải, Thanh Thủy [10] nghiên cứu về ngành công nghiệp chế biến chế tạo…Hầu hết, các nghiên cứu trên đều tìm thấy ảnh hưởng của kỳ luân chuyển hàng tồn kho (INV), kỳ thu tiền bình quân (AR), kỳ thanh toán bình quân (AP) hay chu kỳ chuyền đổi tiền mặt (CCC) Tuy nhiên, việc nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam vẫn chưa có nghiên cứu nào phân tích cụ thể

Để tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm về ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động

ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam Tác giả chọn đề tài:

“Nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam” để làm nội dung nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Phân tích tác động của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam;

- Đề xuất một số kiến nghị về việc thực hiện công tác quản trị vốn lưu động cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam”, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu thực chứng, được thực hiện cụ thể như sau:

- Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu:

+ Đối với tài liệu nghiên cứu, tác giả tham khảo các bài báo khoa học liên quan đến đề tài ở các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước, các giáo trình và sách chuyên ngành nhằm tìm ra khoảng trống nghiên cứu, so sánh kết quả nghiên cứu thực chứng của đề tài với các nghiên cứu trước đây

+ Đối với số liệu nghiên cứu, tác giả thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam

- Phương pháp xử lý, phân tích số liệu: Tác giả sử dụng phần mềm STATA14

để thực hiện thống kê, so sánh và phân tích số liệu

+ Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để ước lượng mô hình nghiên cứu

+ Ngoài ra, tác giả còn sử dụng phương pháp thống kê mô tả để tìm hiểu thực trạng của công tác quản trị vốn lưu động ở các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên thị

trường chứng khoán Việt Nam

5 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Chương này trình bày cơ sở lý thuyết liên quan đến vốn lưu động, quản trị vốn

lưu động ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động cũng như kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân; hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động

và hiệu quả hoạt động, các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ này

+ Chương 2: Thiết kế nghiên cứu

Chương này sẽ trình bày về thực trạng công tác quản trị vốn lưu động của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, trình bày các giả thuyết và mô hình nghiên cứu, cách đo lường các biến trong mô hình, phương pháp ước lượng trong mô hình

+ Chương 3: Kết quả nghiên cứu và các hàm ý đề xuất từ kết quả nghiên cứu Chương này sẽ trình bày kết quả ước lượng mô hình và đưa ra các hàm ý từ kết quả nghiên cứu

- Phần kết luận và kiến nghị: Trình bày các kết quả chính và những đóng góp quan trọng của đề tài nghiên cứu, chỉ ra các hạn chế trong nghiên cứu cũng như hướng nghiên cứu tiếp theo

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG

ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

1.1 VỐN LƯU ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP

1.1.1 Khái niệm

Vốn lưu động là toàn bộ số vốn mà doanh nghiệp sử dụng để mua sắm, hình thành nên tài sản lưu động phục vụ cho quá trình kinh doanh ở một thời điểm nhất định hay nói cách khác vốn lưu động là biểu hiện bằng tiền của tài sản lưu động [1] Trong đó, tài sản lưu động là những tài sản có thời gian sử dụng tương đối ngắn và dễ dàng thay đổi hình thái trong quá trình sử dụng

Vốn lưu động chuyển hóa qua nhiều hình thái khác nhau ở các giai đoạn khác nhau trong chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Ở giai đoạn dự trữ sản xuất, vốn lưu động có thể là nguyên vật liệu, nhiên liệu Trong quá trình sản xuất, vốn lưu động có thể là bán thành phẩm hay vốn chi phí trả trước Trong khâu lưu thông, vốn lưu động có thể là thành phẩm, hàng hóa, vốn bằng tiền, các khoản phải thu

Vốn lưu động còn được gọi định nghĩa là chênh lệch giữa tài sản ngắn hạn và

nợ ngắn hạn phải trả Theo nghĩa rộng, vốn lưu động là giá trị của toàn bộ tài sản ngắn hạn, những tài sản gắn với chu kỳ kinh doanh của công ty Kim Thoa, Uyên Uyên [7]

1.1.2 Phân loại

a Phân loại vốn lưu động theo hình thái biểu hiện

Theo hình thái biểu hiện, vốn lưu động lưu động được chia làm hai loại: vốn

bằng tiền và vốn vật tư hàng hóa

- Vốn bằng tiền bao gồm: tiền mặt tại quỹ, vàng bạc, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển, chứng khoán ngắn hạn, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn Các khoản mục này thường sinh lời thấp hoặc không có khả năng sinh lời nhưng lại có ý nghĩa lớn trong việc đáp ứng kịp thời nhu cầu hoạt động sản xuất kinh doanh do khả năng chuyển hóa thành tiền nhanh nhất

- Các khoản phải thu bao gồm công nợ phải thu người mua, khoản ứng trước cho người bán, phải thu nội bộ, phải thu theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng Đây chính là các khoản vốn mà khách hàng còn nợ doanh nghiệp Vì vậy, để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn do khách hàng nợ

nhiều đồng thời không bị mất khách hàng do chính sách thắt chặt tín dụng, doanh nghiệp phải thực hiện tốt công tác quản lý các khoản phải thu này

- Vốn vật tư, hàng hóa bao gồm giá trị các loại hàng tồn kho như: trị giá hàng đi đường, nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, chi phí sản xuất kinh doanh dở dang, thành phẩm, hàng hóa, hàng gửi đi bán Đây là loại vốn có khả năng chuyển hóa thành tiền nhanh sau vốn bằng tiền Vì vậy, việc quản lý vốn vật tư, hàng hóa có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh

b Phân loại theo vai trò vốn lưu động

Cách phân loại này cho thấy được từng loại vốn lưu động có vai trò gì trong chu

kỳ sản xuất kinh doanh Theo từng khâu của quá trình sản xuất kinh doanh, vốn lưu động chia ra làm 3 loại: vốn trong khâu dự trữ sản xuất, vốn trong khâu sản xuất, vốn trong khâu lưu thông

- Vốn trong khâu dự trữ sản xuất gồm: vốn nguyên liệu chính, nguyên liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ

- Vốn trong khâu sản xuất gồm: vốn sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, chi phí trả trước, chi phí chờ kết chuyển

- Vốn trong khâu lưu thông gồm: vốn thành phẩm (hàng hóa), vốn bằng tiền, vốn đầu tư tài chính ngắn hạn, vốn trong thanh toán

c Phân loại theo quan hệ sở hữu vốn

Tài sản lưu động sẽ được tài trợ bởi hai nguồn vốn, đó là vốn chủ sở hữu và các khoản nợ Trong đó, các khoản nợ tài trợ chủ yếu cho tài sản lưu động, nguồn vốn chủ

sở hữu cũng cần tài trợ một phần cho tài sản lưu động

Vốn chủ sở hữu: là số vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, doanh nghiệp

có đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng, chi phối và định đoạt

Các khoản nợ: là các khoản được hình thành từ vốn vay các ngân hàng thương mại hoặc các tổ chức tài chính khác, vốn vay thông qua phát hành trái phiếu, các khoản nợ người bán chưa thanh toán Doanh nghiệp chỉ có quyền sử dụng các khoản

nợ này trong một khoản thời gian nhất định Đối với các khoản vay thì doanh nghiệp phải mất chi phí tiền lãi và chịu áp lực về thời gian thanh toán tùy vào thời hạn vay Trong khi đó, khoản nợ thanh toán người bán thì doanh nghiệp không phải mất chi phí tiền lãi nhưng khi doanh nghiệp nợ quá nhiều thì rủi ro về thanh toán sẽ gia tăng

Cách phân loại này cho thấy kết cấu vốn lưu động của doanh nghiệp được hình

thành từ vốn của bản thân doanh nghiệp hay từ các khoản nợ Từ đó, doanh nghiệp sẽ

có các quyết định hợp lý trong huy động và quản lý, sử dụng vốn lưu động nhằm mang lại hiệu quả hoạt động

Vốn lưu động vận động không ngừng qua các khâu kinh doanh và mang tính lặp lại theo chu kỳ Việc phân loại vốn lưu động chỉ mang tính chất tương đối Điều quan trọng nhất của việc phân loại vốn lưu động giúp cho công tác quản trị vốn lưu động đạt được các mục tiêu cơ bản sau đây:

- Thứ nhất, đạt được hiệu quả tối ưu của đồng vốn và lợi nhuận;

- Thứ hai, đảm bảo các khâu của quá trình kinh doanh được liên tục, không bị gián đoạn;

- Thứ ba, đảm bảo khả năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn

1.2 CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG

1.2.1 Khái niệm

Quản trị vốn lưu động liên quan đến việc hoạch định và kiểm soát các khoản mục tài sản lưu động và nợ ngắn hạn của doanh nghiệp Doanh nghiệp có thể theo đuổi các chính sách quản trị vốn lưu động khác nhau và do đó đạt được mức sinh lợi cũng như đối mặt với rủi ro khác nhau, các nhà quản lý cần xem xét sự đánh đổi giữa lợi nhuận với rủi ro dự kiến truớc khi quyết định một mức vốn lưu động tối ưu

Muốn thực hiện tốt công tác quản trị vốn lưu động cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Thỏa mãn nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời phải sử dụng vốn tiết kiệm;

- Đảm bảo chấp hành các chính sách, chế độ tài chính, tín dụng của Nhà nước

và định mức vốn lưu động của doanh nghiệp

- Kết hợp chặt chẽ giữa vận động của vật tư, hàng hóa với tiền vốn;

- Thực hiện tốt việc phân công, phân cấp quản lý vốn kết hợp giữa quản lý chuyên môn với quản lý từng bộ phận

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, công việc đầu tiên của quản trị vốn lưu động thể hiện trong việc đưa ra các quyết định về mức đầu tư tài sản lưu động và tài trợ vốn lưu động Tiếp theo, nhà quản lý sẽ tiến hành quản trị các khoản mục của vốn lưu động bằng nhiều cách khác nhau; mà kết quả cuối cùng để đánh giá công tác quản trị đó hiệu quả hay kém hiệu quả thông qua các chỉ số như: kỳ

thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân hay chu kỳ chuyển đổi tiền mặt Các quyết định này có thể thay đổi hoặc không ở mỗi chu kỳ kinh doanh tùy thuộc vào chiến lược nhà quản trị

1.2.2 Công tác quản trị vốn lưu động

Công tác quản trị vốn lưu động đóng vai trò then chốt trong hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đem lại hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp Trong đó, chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động được xem như là các định hướng ban đầu cho việc thực hiện quản trị vốn lưu động Vốn lưu động trong doanh nghiệp bao gồm các loại vốn bằng tiền hàng tồn kho, khoản phải thu, khoản phải trả,…Để biết được công tác quản trị vốn lưu động có hiệu quả hay không thì cần xem xét việc quản lý các loại vốn bằng tiền, hàng tồn kho, khoản phải thu, khoản phải trả

Vì vậy, trong phần này, tác giả đề cập đến các mục chính sách đầu tư tài sản lưu động, chính sách tài trợ vốn lưu động, quản lý vốn bằng tiền, quản lý hàng tồn kho, quản lý khoản phải thu, quản lý khoản phải trả như các mục bên dưới

a Chính sách đầu tư tài sản lưu động

Chính sách đầu tư tài sản lưu động (IP) là các chỉ dẫn cho việc đưa ra các quyết định về mức độ đầu tư vào tài sản lưu động và có tính lặp lại ở mỗi chu kỳ kinh doanh tại doanh nghiệp IP được đo lường bằng tỷ lệ tài sản ngắn hạn trên tổng tài sản Mức đầu tư vào tài sản ngắn hạn cao, doanh nghiệp có thể xoay vòng vốn nhanh phục vụ kịp thời cho yêu cầu sản xuất kinh doanh, tăng khả năng sinh lợi Vì vậy, tỷ lệ này cao được cho là chính sách đầu tư thận trọng khi mà giá trị tài sản ngắn hạn cao hơn nhiều

so với tổng tài sản của doanh nghiệp Ngược lại, tỷ lệ này thấp hơn được cho là chính sách đầu tư mạo hiểm khi mà giá trị tài sản ngắn hạn thấp hơn nhiều so với tổng tài sản của doanh nghiệp Horne và Wachowicz [33] Tóm lại, nhà quản trị cần thiết lập mức đầu tư tài sản lưu động thích hợp để đảm bảo việc sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao

khi mà giá trị nợ ngắn hạn cao hơn nhiều so với tổng tài sản của doanh nghiệp Ngược lại, tỷ lệ này thấp hơn được cho là chính sách tài trợ thận trọng khi mà giá trị nợ ngắn hạn thấp hơn nhiều so với tổng tài sản của doanh nghiệp Van Horne & Wachowicz [33] Tóm lại, nhà quản trị cần duy trì mức nợ ngắn hạn hợp lý để doanh nghiệp vừa không bị áp lực về thanh toán cũng như tận dụng được nguồn vốn ngắn hạn bên ngoài nhằm đat được hiệu quả sản xuất kinh doanh

c Quản trị hàng tồn kho

Hàng tồn kho là những tài sản mà doanh nghiệp dự trữ để phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh bao gồm nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, chi phí sản xuất dở dang, thành phẩm, hàng hóa Việc dữ trữ hàng tồn kho có ý nghĩa quan trọng vì nếu dự trữ quá ít có thể vật tư hàng hóa không đủ cho sản xuất làm gián đoạn việc kinh doanh Ngược lại, dữ trữ hàng tồn kho quá lớn tới mức dư thừa không cần thiết sẽ làm đọng vốn, tăng chi phí Vì vậy, mục tiêu quản trị hàng tồn kho là phải đảm bảo dự trữ đủ vật

tư, hàng hóa cho nhu cầu sản xuất kinh doanh liên tục và tối thiểu hóa số vốn lưu động

ở khâu dữ trữ để tránh ứ đọng vốn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động Để quản trị tốt hàng tồn kho, doanh nghiệp cần chú ý thực hiện các biện pháp sau:

- Một là, xác định đúng nhu cầu hàng tồn kho cho nhu cầu kinh doanh trong kỳ Nếu là dự trữ vật tư thì tính toán trên cơ sở các định mức kinh tế kỹ thuật về tiêu dùng vật tư, sản xuất sản phẩm Nếu là dự trữ hàng hóa thì tính toán trên cơ sở hàng hóa tiêu thụ hàng ngày và trong kỳ;

- Hai là, tìm nguồn cung ứng vật tư, hàng hóa ổn định thích hợp với điều kiện sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc so sánh về giá cả, chất lượng,… giữa các nhà cung ứng;

- Ba là, áp dụng các biện pháp tài chính như mua bảo hiểm, lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho để có nguồn tài chính bù đắp

d Quản trị khoản phải thu

Khoản phải thu trong doanh nghiệp có nhiều loại, đó là khoản phải thu khách hàng, khoản trả trước cho người bán, khoản phải thu nội bộ, khoản phải thu thuế giá trị gia tăng được khấu trừ, khoản phải thu khác Trong đó, khoản phải thu khách hàng mua thường chiếm tỷ lệ lớn nhất Khoản phải thu trong doanh nghiệp tồn tại là khách quan nhưng mức phải thu cao hay thấp cũng phụ thuộc vào nhân tố chủ quan là cách quản lý của doanh nghiệp

Nợ phải thu quá lớn làm cho vốn lưu động bị chiếm dụng tạm thời tăng lên, tức tăng chi phí sử dụng vốn như: chi phí quản lý nợ phải thu, chi phí thu hồi nợ Nợ phải thu giảm quá mức cần thiết có thể giảm cơ hội kinh doanh Vì vậy, để quản lý tốt các khoản phải thu, doanh nghiệp cần áp dụng các biện pháp cụ thể, nhất là đối với khoản phải thu khách hàng như sau:

- Thứ nhất, lựa chọn thể thức thanh toán qua ngân hàng thích hợp nhằm rút ngắn được thời gian than toán tiền hàng;

- Thứ hai, xây dựng chính sách bán chịu thích hợp với từng đối tượng khách hàng nhằm giảm bớt rủi ro do nợ khó đòi, nợ mất;

- Thứ ba, kiểm soát các khoản nợ phải thu nhằm chủ động trong việc đòi nợ và

áp dụng các biện pháp cần thiết để thu được nợ

Ngoài việc quản lý các khoản phải thu khách hàng như trên để tránh tình trạng chiếm dụng vốn, doanh nghiệp cũng cần chú ý thực hiện tốt công tác thu nợ, xử lý nợ khó đòi bằng nguồn tài chính dự phòng

e Quản trị khoản phải trả

Khoản phải trả là các khoản vốn mà doanh nghiệp thanh toán cho nhà cung cấp theo hợp đồng đã ký kết trước, khoản phải nộp ngân sách nhà nước, khoản phải trả cho người lao động, khoản phải trả khác Trong đó, khoản thanh toán cho nhà cung cấp thường chiếm tỷ trọng lớn Khi doanh nghiệp tồn tại, khoản nợ thanh toán cao đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang tận dụng được nguồn vốn từ bên ngoài để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, nếu khoản phải trả quá lớn sẽ ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp do bị hoài nghi về khả năng thanh toán, sản xuất kinh doanh Do vậy, việc quản trị khoản phải trả tốt, doanh nghiệp cần phải thường xuyên kiểm tra, đối chiếu các khoản phải thanh toán với nhà cung cấp để kịp xoay vòng vốn trả nợ, tránh tình trạng nợ quá hạn Hơn nữa, doanh nghiệp phải lựa chọn hình thức thanh toán sao cho kéo dài được thời gian trả nợ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

f Quản trị vốn bằng tiền

Tiền mặt kết nối tất cả các hoạt động liên quan đến tài chính của doanh nghiệp Quản trị vốn bằng tiền là một quá trình bao gồm quản lý luồng tiền mặt tại quỹ và tài khoản thanh toán tại ngân hàng, kiểm soát chi tiêu, dự báo nhu cầu tiền mặt của doanh nghiệp, bù đắp thâm hụt ngân sách, giải quyết tình trạng thừa, thiếu tiền mặt trong

ngắn hạn cũng như dài hạn Việc dự trữ tiền mặt trong doanh nghiệp nhằm các mục đích: thực hiện các giao dịch kinh doanh như mua sắm nguyên vật liệu, hàng hóa và thanh toán các khoản chi phí cần thiết cho doanh nghiệp, thanh toán các khoản nợ, vay,… Hơn nữa, với lượng tiền mặt sẵn có, doanh nghiệp có thể tận dụng được cơ hội mua hàng hóa với số lượng lớn dự trữ chờ tăng giá, mua hàng hưởng chiết khấu,… để gia tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp Vì vậy, mức dự trữ vốn bằng tiền cần được xác định sao cho doanh nghiệp có thể tránh được rủi ro liên quan đến khả năng thanh toán ngay, tận dụng được các cơ hội kinh doanh có lợi nhuận cao cho doanh nghiệp

1.3 HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

1.3.1 Khái niệm

Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là khả năng đạt được kết quả, khả năng sinh lãi của doanh nghiệp Bởi vì, mục đích cuối cùng của người chủ sở hữu, của nhà quản trị là đảm bảo sự giàu có, sự tăng trưởng tài sản của doanh nghiệp; để thực hiện tốt nhiệm vụ này, doanh nghiệp phải sử dụng và phát huy tốt tiềm năng kinh tế của mình Nếu không đảm bảo được khả năng sinh lãi thì lợi nhuận tương lai sẽ không chắc chắn, giá trị doanh nghiệp sẽ bị giảm, người chủ có nguy cơ bị mất vốn [6]

1.3.2 Các chỉ tiêu đo lường

Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình hoạt động của doanh nghiệp nhằm đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất Do vậy, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được đo lường theo công thức chung như sau:

Cách đo lường trên phản ánh một cách chung nhất về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đại lượng so sánh giữa chi phí bỏ ra và kết quả đạt được Hiệu quả hoạt động được nâng cao trong trường hợp kết quả tăng, chi phí giảm và cả trong trường hợp chi phí tăng nhưng tốc độ tăng kết quả cao hơn tốc độ tăng chi phí để đạt kết quả

đó Xét ở nhiều khía cạnh khác nhau của hiệu quả hoạt động như hiệu quả hoạt động kinh doanh, hiệu quả kinh doanh tổng hợp, hiệu quả tài chính của doanh nghiệp sẽ có nhiều chỉ tiêu đo lường khác nhau Tuy nhiên, trong phần này, tác giả chỉ đề cập đến các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà được nhiều nghiên cứu trước sử dụng khi nghiên cứu về ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả

Hiệu quả hoạt động Kết quả đầu ra

Các yếu tố đầu vào

=

hoạt động

Tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA)

Tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA) là chỉ tiêu thể hiện mối quan hệ giữa lợi nhuận trước thuế có được so với toàn bộ tài sản mà doanh nghiệp đã bỏ ra Vì vậy, ROA sẽ cho thấy hiệu quả của doanh nghiệp trong việc quản lý, sử dụng tài sản vào hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư tài chính,…để tạo ra lợi nhuận

Công thức:

Chỉ tiêu này phản ánh cứ 1 đồng tài sản đầu tư tại doanh nghiệp sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận truớc thuế Chỉ tiêu ROA càng cao phản ánh khả năng sinh lời tài sản càng cao

Biến phụ thuộc ROA được các tác giả Charitou và cộng sự [15], Ching và cộng

sự [16], Quayyum [27], Ngọc Toán [12]… sử dụng khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động

Tỷ suất sinh lợi kinh tế tài sản (RE)

Chỉ tiêu tỷ suất sinh lời của tài sản đã phản ánh một cách tổng hợp hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Tuy nhiên, kết quả về lợi nhuận còn chịu tác động bởi cấu trúc nguồn vốn của doanh nghiệp Nếu hai doanh nghiệp kinh doanh trong cùng một ngành có các điều kiện tương tự như nhau nhưng áp dụng chính sách tài trợ khác nhau sẽ dẫn đến hiệu quả khác nhau Vì vậy, để thấy rõ thật sự hiệu quả của hoạt động thuần kinh tế ở doanh nghiệp, ta sử dụng chỉ tiêu tỷ suất sinh lời kinh tế Chỉ tiêu này đuợc xác định như sau:

Áp dụng tỷ suất này, doanh nghiệp sẽ có quyết định nên huy động từ vốn chủ sở hữu hay huy động vốn vay Nếu tỷ suất sinh lời kinh tế của doanh nghiệp lớn hơn lãi suất vay thì doanh nghiệp nên tiếp nhận các khoản vay và tạo ra phần tích lũy cho nguời chủ sở hữu Về phía các nhà đầu tư, chỉ tiêu này là căn cứ để xem xét đầu tư vào đâu là có hiệu quả nhất

ROA Lợi nhuận trước thuế

Rất ít nghiên cứu sử dụng chỉ tiêu này làm biến phụ thuộc khi nghiên cứu về ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động, chỉ có nghiên cứu của Raheman và Quayyum [28]

Tỷ suất sinh lợi vốn chủ sở hữu (ROE)

Tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) là chỉ tiêu thể hiện mối quan hệ giữa lợi nhuận có được so với toàn bộ vốn chủ sở hữu mà doanh nghiệp đã bỏ ra Vì vậy, ROE

sẽ cho thấy hiệu quả của doanh nghiệp trong việc quản lý, sử dụng nguồn vốn để tạo ra lợi nhuận

Công thức:

Chỉ tiêu này thể hiện 1 đồng vốn đầu tư của chủ sở hữu sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận cuối cùng, lợi nhuận sau thuế Trong truờng hợp doanh nghiệp huy dộng vốn từ nhiều nguồn, chỉ tiêu này càng cao thì doanh nghiệp càng có cơ hội tìm kiếm được nguồn vốn mới thông qua thị trường tài chính Nguợc lại, tỷ suất này càng thấp duới mức sinh lời cần thiết của thị truờng thì khả năng thu hút vốn chủ sở hữu cũng như khả năng đầu tư của doanh nghiệp càng khó

Nghiên cứu của Bhunia và Amit [14], Sur và Chakraborty [31] sử dụng biến phụ thuộc này khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa vốn lưu động và khả năng sinh lợi

Tỷ suất lợi nhuận gộp (GOP)

Tỷ suất lợi nhuận gộp (GOP) là tỷ lệ tài chính phản ánh giữa mức chênh lệch giữa giá bán và giá vốn so với tài sản ngoại trừ các tài sản tài chính của đơn vị Chỉ tiêu này phản ánh một đồng tài sản phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh chính tại đơn vị sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lãi gộp

Công thức:

Chỉ tiêu GOP đo lường hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh chính của doanh nghiệp Do vậy, tài sản tài chính đã được loại ra khỏi tài sản của doanh nghiệp nhằm phản ánh chính xác trình độ điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh chính của nhà quản lý

ROE Lợi nhuận sau thuế

Các nghiên cứu trước đây đã sử dụng tỷ suất lợi nhuận gộp làm biến phụ thuộc khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động như Dong và Su [18], Gill và cộng sự [20], Lazaridis và Tryfonidis[23], Khawaja và cộng

sự [22], Hoàng Quân và Diễm Kiều [2], Văn Hiệp [3],…

1.4 ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

Quản lý vốn lưu động đóng vai trò quan trọng trong lợi nhuận và rủi ro của công ty cũng như giá trị của nó Smith [30].Vốn lưu động là các tài sản ngắn hạn để đáp ứng các hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp, và tùy thuộc vào hoạt động của mỗi doanh nghiệp mà công tác quản trị vốn lưu động cũng khác nhau Tuy nhiên, việc đưa ra quyết định mức đầu tư vào tài sản lưu động hay mức tài trợ vốn lưu động cao hay thấp là công việc đầu tiên mà mỗi nhà quản trị phải thực hiện trong công tác quản trị vốn lưu động Mức đầu tư tài sản lưu động, mức tài trợ vốn lưu động ít nhiều đều có ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp Mặt khác, công tác quản trị lưu động còn thể hiện ở kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân dài hay ngắn cũng tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Tóm lại, công tác quản trị vốn lưu động ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động, chính sách tài trợ vốn lưu động hay ở khía cạnh quản trị khoản phải thu, hàng tồn kho, khoản phải trả đều có những tác động nhất định đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

1.4.1 Ảnh hưởng của chính sách đầu tư tài sản lưu động, chính sách tài trợ vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động

Quản trị vốn lưu động đầu tiên được xem xét thông qua chính sách đầu tư vào các tài sản lưu động của doanh nghiệp Chính sách đầu tư tài sản lưu động là các chỉ dẫn cho việc đưa ra các quyết định về mức độ đầu tư vào tài sản lưu động và có tính lặp lại ở mỗi chu kỳ kinh doanh tại doanh nghiệp Chính sách đầu tưtài sản lưu động (IP) mạo hiểmkhi mức đầu tư cho tài sản ngắn hạn rất ít so với tài sản dài hạn cũng đồng nghĩa với lượng hàng tồn kho thấp, khoản phải thu thấp và do đó chu kỳ chuyển đổi tiền mặt thấp, doanh nghiệp theo đuổi chính sách này có thể đạt lợi nhuận cao nhưng cũng đối mặt với nguy cơ mất khách hàng Ngược lại, một chính sách đầu tư thận trọng khi mức đầu tư cho tài sản ngắn hạn cao hơn so với tài sản dài hạnđồng thời với lượng hàng tồn kho và khoản phải thu cao dẫn đến chu kỳ chuyển đổi tiền mặt dài

hơn, doanh nghiệp theo đuổi chính sách này sẽ có rủi ro thanh toán thấp, lợi nhuận thấp

Sau khi nhà quản trị đã quyết định được mức đầu tư cho tài sản lưu động thì cũng sẽ xem xét nguồn tài trợ cho các tài sản lưu động Chính sách tài trợ vốn lưu động là các chỉ dẫn cho việc đưa ra các quyết định về mức độ tài trợ bằng nguồn vốn ngắn hạn cho tài sản lưu động và có tính lặp lại ở mỗi chu kỳ kinh doanh tại doanhnghiệp Chính sách tài trợ vốn lưu động (FP) mạo hiểm khi tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tổng tài sản lớn đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chịu áp lực thời hạn thanh toán

nợ Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng tận dụng được nguồn vốn bên ngoài để kịp thời cho hoạt động sản xuất kinh doanh, làm tăng khả năng sinh lợi Ngược lại, chính sách tài trợ vốn lưu động thận trọng khi tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tổng tài sản thấp đồng nghĩa với áp lực thời hạn thanh toán thấp Trong khi đó, doanh nghiệp phải sử dụng ngồn vốn dài hạn để đáp ứng nhu cầu kinh doanh, chi phí sử dụng vốn cao, giảm khả năng sinh lợi Horne và Wachowicz [33]

Nghiên cứu của Al-shubiri [13] trên 59 doanh nghiệp niêm yết ở sàn giao dịch Amadan giai đoạn 2004-2007 và nghiên cứu Nazir và Afza [25] trên 204 doanh nghiệp

ở sản chứng khoán Karachi giai đoạn 1998-2005 về ảnh hưởng của chính sách đầu tư tài sản và chính sách tài trợ vốn lưu động đến lợi nhuận trên tài sản (ROA) và giá trị thị trường Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ tiêu cực giữa các biện pháp về lợi nhuận của các doanh nghiệp và mức độ mạo hiểm của các chính sách tài trợ và đầu tư vốn lưu động Các công ty báo cáo lợi nhuận âm nếu họ làm theo một chính sách vốn lưu động mạo hiểm Một nghiên cứu khác của Vahid và cộng sự [32] về ảnh hưởng của chính sách vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Tehran giai đoạn 2005 -2009 Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng, kết quả cho thấy chính sách đầu tư thận trọng có mức đầu tư tài sản ngắn hạn cao có ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh lời và giá trị của công ty, trong khi theo đuổi chính sách tài trợ mạo hiểm có tác động tích cực đến lợi nhuận và giá trị của công ty

1.4.2 Ảnh hưởng của hiệu quả công tác quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động

Sau khi doanh nghiệp đưa ra quyết định về mức đầu tư tài sản ngắn hạn và tỷ trọng nợ ngắn hạn, doanh nghiệp cần phải đánh giá công tác quản trị vốn lưu động đạt

hiệu quả hay không thông qua việc quản trị tốt các khoản phải thu, hàng tồn kho, khoản phải trả,… để kỳ vọng đạt được lợi nhuận như mong muốn Chỉ số kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân hay chu kỳ chuyển đổi tiền mặt phản ánh được hiệu quả của công tác quản trị vốn lưu động một cách cụ thể Vì vậy, kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân hay chu kỳ chuyển đổi tiền mặt làm biến giải thích cho việc quản trị vốn lưu động ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động được thể hiện rất nhiều ở các nghiên cứu trong và ngoài nước

Nghiên cứu của Dong và Su [18] đã cho thấy mối quan hệ ngược chiều giữa kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, chu kỳ chuyển đổi tiền mặt; mối quan hệ cùng chiều giữa kỳ thanh toán bình quân với tỷ lệ lợi nhuận gộp khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động của 130 công ty niêm yết tại Việt Nam, giai đoạn 2006-2008 Một bằng chứng khác về ảnh hưởng của quản lý vốn lưu động đến khả năng sinh lời của các công ty vừa và nhỏ ở Tây Ban Nha khi nghiên cứu trên mẫu gồm 8.872 doanh nghiệp giai đoạn 1996-2002 của Juan và Martinez-Solano [21] năm 2007 Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp rút ngắn

số ngày thu tiền khách hàng, số ngày luân chuyển hàng tồn kho hay chu kỳ chuyển đổi tiền mặt sẽ làm tăng khả năng sinh lời

Một số bằng chứng khác ở Việt Nam khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động ở khía cạnh kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân với hiệu quả hoạt động phải kể đến như: nghiên cứu của Hà Thành [8] năm 2017 cho thấy mối quan hệ ngược chiều giữa kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân với tỷ lệ lợi nhuận gộp ở các doanh nghiệp ngành vận tải Một nghiến cứu khác của Ngọc Toán [12] năm 2016 về ngành bất động sản cũng cho kết quả tương tự với biến phụ thuộc là lợi nhuận trên tài sản (ROA) Nghiên cứu của Bùi Thu Hiền và Nguyễn Hoài Nam [4] năm 2015 về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và khả năng sinh lời trên 27 doanh nghiệp lớn trong ngành dược phẩm - đồ uống niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2009 – 2013 cho thấy mối quan hệ có ý nghĩa về mặt thống kê giữa kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thu tiền bình quân, kỳ thanh toán bình quân, chu kỳ chuyển đổi tiền mặt với khả năng sinh lời của doanh nghiệp Hay nghiên cứu của Tuyết Nga

và Ngọc Toán [5] năm 2017 trên 20 doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên sàn giao dịch

chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2008-2016 Bằng phương pháp phân tích hồi quy dữ liệu bảng GMM, nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng về mối quan hệ ngược chiều giữa kỳ thu tiền khách hàng, kỳ luân chuyển hàng tồn kho, kỳ thanh toán bình quân với tỷ suất sinh lời tài sản

1.4.3 Ảnh hưởng của các yếu tố khác đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Để phản ánh đúng ảnh hưởng của công tác quản trị vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động; các nghiên cứu trước đây cũng đã đưa thêm vào mô hình các biến kiểm soát Các biến kiểm soát này thường bao gồm các tỷ số tài chính như đòn bẩy tài chính, tỷ trọng tài sản tài chính trên tài sản, các tỷ số về khả năng thanh toán, quy mô doanh nghiệp, tốc độ tăng trưởng doanh thu,…Nhóm biến này vẫn thuộc vào đặc điểm hoạt động, quản lý của doanh nghiệp và do đó có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Có rất nhiều nghiên cứu sử dụng biến kiểm soát tỷ trọng tài sản tài chính trên tài sản, quy mô doanh nghiệp trong mô hình nghiên cứu như: Dong và Su [18], Gill và cộng sự [20], Khawaja và cộng sự [22], Lazaridis và Tryfonidis [23], Nazir và Afza [25], Vahid và cộng sự [33],…, Văn Hiệp [3], Kim Thoa và Uyên Uyên [7], Ngọc Toán [12]…Đa số các nghiên cứu trên tìm ra mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô hoạt động doanh nghiệp với hiệu quả hoạt động, doanh nghiệp càng lớn thì hiệu quả hoạt động càng cao Đối với biến tỷ trọng tài sản tài chính trên tài sản, có ý kiến trái chiều xoay quanh mối quan hệ giữa nó với hiệu quả hoạt động Nghiên cứu của Alipour [12], Khawaja và cộng sự [22], Lazaridis và Tryfonidis [23], Napompech [24], Văn Hiệp [3], Kim Thoa và Uyên Uyên [7] cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa tỷ trọng tài sản tài chính với hiệu quả hoạt động Điều này có ý nghĩa khi doanh nghiệp đầu tư càng nhiều vào tài sản tài chính thì hiệu quả hoạt động doanh nghiệp càng cao Trong khi nghiên cứu của Gill và cộng sự [20] lại cho thấy mối quan hệ ngược chiều nhưng không đáng kể Một nghiên cứu khác, nghiên cứu Dong và Su [18] thì không thấy mối quan hệ giữa tỷ trọng tài sản tài chính trên tài sản với hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

Biến kiểm soát tốc độ tăng trưởng doanh thu, các nghiên cứu trước đây tuy ít sử dụng nhưng cũng đã tìm thấy mối quan hệ cùng chiều giữa tốc độ tăng trưởng doanh thu và hiệu quả hoạt động: nghiên cứu của Charitou và cộng sự [15], Vahid và cộng sự

[33], Văn Hiệp [3]

Và còn rất nhiều nghiên cứu khác nói về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Mỗi nghiên cứu trình bày ở một khía cạnh, lĩnh vực, khu vực khác nhau đã có những đóng góp về mặt lý luận cũng như thực

tế Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị vốn lưu động ở khía cạnh chính sách đầu tư tài sản lưu động và chính sách tài trợ vốn lưu động đến hiệu quả hoạt động một cách thỏa đáng Vì vậy, tác giả đã sử dụng các biến về chính sách đầu tư tài sản lưu động (IP), chính sách tài trợ vốn lưu động (FP), kỳ thu tiền bình quân (AR), kỳ luân chuyển hàng tồn kho (INV), kỳ thanh toán bình quân (AP) làm các biến chính để giải thích về công tác quản trị vốn lưu động Ngoài ra, các biến kiểm soát như tỷ trọng tài sản tài chính (FATA), tỷ số chi phí bán hàng và quản lý trên doanh thu (SAS), tốc độ tăng trưởng (GROWTH), quy mô doanh nghiệp (SIZE) Hơn nữa, việc tìm hiểu về sự khác biệt trong công tác quản trị vốn lưu động giữa các nhóm ngành trên thị trường chứng khoán Việt Nam cũng cần xem xét

cụ thể Trên đây là những khoảng trống nghiên cứu mà đề tài hy vọng sẽ lấp đầy mà các nghiên cứu trước đây chưa từng đề cập đến

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

2.1 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT TẠI VIỆT NAM

Trong phạm vi nghiên cứu, tác giả tập trung nghiên cứu công tác quản trị vốn lưu động của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Tính đến thời điểm tháng 7/2018 có khoảng 275 công

ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Các công ty sản xuất này hoạt động ở nhiều ngành, nhóm ngành khác nhau như vật liệu xây dựng, thực phẩm, hàng tiêu dùng, dược phẩm,…Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào nguồn lao động dồi dào và thị trường tiêu thụ rộng lớn trong và ngoài nước

Để có cái nhìn tổng quan về công tác quản trị vốn lưu động của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hiện nay, đề tài đã sử dụngdữ liệu từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Bức tranh về công tác quản trị vốn lưu động ở các doanh nghiệp sản xuất sẽ hiện dần rõ nét khi được xem xét về một số chỉ tiêu liên quan đến công tác quản trị vốn lưu động qua các năm của các doanh nghiệp được thể hiện quanhư sau:

Bảng 2.1 Chỉ tiêu về tài sản ngắn hạn, nợ ngắn hạn của các doanh nghiệp sản xuất

Việt Nam giai đoạn 2015-2017

Với các chỉ tiêu về tỷ trọng tài sản trên tổng tài sản, tỷ trọng nợ ngắn hạn trên tổng tài sản đã cho thấy được định hướng về chính sách đầu tư vào tài sản cũng như lựa chọn nguồn tài trợ cho tài sản ở các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam trong những năm gần đây.Theo số liệu tác giả tổng hợp ở bảng 2.1 đã cho thấy các doanh nghiệp

sản xuất niêm yết Việt Nam đầu tư vào tài sản ngắn hạn luôn ở mức khá cao (tỷ trọng tài sản ngắn hạn trên tổng tài sản gần bằng 50%) trong khi đó việc lựa chọn nguồn tài trợ cho tài sản lại chủ yếu từ nguồn vốn dài hạn (tỷ trọng nợ ngắn hạn trên tổng tài sản

<50%) Điều này cho thấy các doanh nghiệp sản xuất niêm yết Việt Nam bên cạnh việc chú trọng trong việc đầu tư vào thiết bị công nghệ, dây chuyền sản xuất nhưng cũng chú trọng trong việc đầu tư vào các loại tài sản ngắn hạn như hàng tồn kho để phục vụ kịp thời nhu cầu sản xuất sản phẩm hay các loại tài sản ngắn hạn khác như khoản phải thu, tiền,…để kịp thời xoay vòng vốn phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp nhằm mang lại hiệu quả Với việc lựa chọn nguồn vốn tài trợ chủ yếu

từ nguồn vốn dài hạn cho thấy các doanh nghiệp sản xuất niêm yết Việt Nam ít chịu áp lực về mặt thanh toán nợ nhưng lại đối mặt với việc chi trả chi phí sử dụng vốn cao

Bảng 2.2 Chỉ tiêu về cơ cấu vốn lưu động của các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam

giai đoạn 2015-2017

ĐVT: Triệu đồng

Chỉ tiêu Năm 2015 Tỷ

trọng (%)

Năm 2016 Tỷ

trọng (%)

Năm 2017 Tỷ

trọng (%)

Tiền 15.124.785 11,88 15.617.637 11,22 16.075.705 10,64 Hàng tồn kho 81.040.390 63,66 86.589.372 62,2 94.186.018 62,35 Các khoản phải thu 30.406.013 23,88 36.094.609 25,93 40.719.518 26,96 TSLĐ khác 725.876 0,58 895.069 0,65 681.270 0,05

Hàng tồn kho tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất luôn chiếm tỷ trọng cao là để đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất sản phẩm Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất cũng phải đối mặt với các vấn đề về chi phí lưu kho, bảo quản

Tóm lại,với các chỉ tiêu liên quan đến công tác quản trị vốn lưu động của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2015-

2017 đã phần nào làm rõ thực trạng công tác quản trị vốn lưu động của các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam hiện nay Và để công tác quản trị vốn lưu động trong doanh nghiệp sản xuất đạt hiệu quả tối ưu thì cần đặt trong một mối quan hệ với hiệu quả hoạt động, được trình bày ở phần tiếp theo

2.2 HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG

Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được thể hiện qua mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh được chất lượng của hoạt động doanh nghiệp Có rất nhiều cách để đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thông qua các chỉ tiêu như ROA, ROE, RE, GOP,…khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị vốn lưu động và hiệu quả hoạt động Tuy nhiên, tác giả sử dụng chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận gộp GOP được đo lường bằng tỷ lệ giữa lợi nhuận gộp (Doanh thu – Giá vốn hàng bán) trên tổng giá trị tài sản (loại trừ tài sản tài chính) làm biến phụ thuộc để đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vì:

- Một là, lợi nhuận gộp được sử dụng trong chỉ tiêu là phản ánh thành quả cốt lõi của quản trị vốn lưu động trong doanh nghiệp

- Hai là, quản trị vốn lưu động là quản trị các thành phần vốn có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh chính trong doanh nghiệp, do vậy, việc loại trừ tài sản tài chính khỏi tổng giá trị tài sản khi tính chỉ tiêu này sẽ phản ánh chính xác hơn hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

- Ba là, Nhiều nghiên cứu trước đây đã từng sử dụng GOP làm biến phụ thuộc như: Alipour [12], Dong và Su [18], Gill và cộng sự [20], Khawaja và cộng sự [22], Lazaridis and Tryfonidis [23], Napompech [24],…khi nghiên cứu về mối quan hệ này

Công tác quản trị vốn lưu động được đánh giá có hiệu quả cao hay thấp khi đặt chúng trong mối quan hệ với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Vì vậy, có rất nhiều nghiên cứu trước đây đã tìm hiểu mối quan hệ này trên nhiều khía cạnh, nhiều ngành nghề ở nhiều quốc gia, khu vực Có thể nói, mỗi một doanh nghiệp tùy vào đặc điểm sản xuất kinh doanh mà có công tác quản trị vốn lưu động khác nhau, kéo theo

đó hiệu quả hoạt động mang lại cho mỗi doanh nghiệp cũng khác nhau Khi doanh nghiệp quyết định mức đầu tư vào tài sản lưu động cao nhưng việc luân chuyển hàng tồn kho nhanh, thời gian thu hồi nợ khách hàng rút ngắn, thời gian trả nợ người bán càng lâu sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp xoay vòng vốn nhanh, gia tăng sản xuất làm tăng doanh thu, lợi nhuận tăng Ngược lại, khi doanh nghiệp quyết định mức đầu

tư vào tài sản lưu động thấp, thời gian luân chuyển hàng tồn kho kéo dài, khách hàng chậm trả tiền trong khi doanh nghiệp phải thanh toán sớm cho người bán; doanh nghiệp sẽ mất nhiều chi phí cho việc bảo quản hàng tồn kho, chi phí thu hồi nợ hơn nữa cơ hội xoay vòng vốn nhanh, gia tăng doanh thu không có dẫn đến giảm lợi nhuận Việc quyết định tài trợ cho tài sản bằng nguồn vốn ngắn hạn hay dài hạn là công việc tiếp theo của nhà quản trị sau khi quyết định mức đầu tư tài sản lưu động Doanh nghiệp áp dụng mức tài trợ vốn lưu động với nợ ngắn hạn nhiều hay ít thì cũng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp do ảnh hưởng của chi phí vốn Hiệu quả công tác quản trị vốn lưu động là vấn đề tiếp theo mà nhà quản trị quan tâm

để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Hiệu quả công tác quản trị vốn lưu động được đánh giá cao khi quản trị tốt các khoản phải thu, hàng tồn kho, khoản phải trả,…thông qua các chỉ số như kỳ thu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho hay chu kỳ chuyển đổi tiền mặt Thực tế đã cho thấy khi doanh nghiệp có thời gian luân chuyển hàng tồn kho nhanh chóng, thời gian thu tiền ngắn,…doanh nghiệp xoay vòng vốn nhanh phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh, khả năng tạo ra doanh thu tăng từ đó

có thể gia tăng tỷ suất lợi nhuận gộp Như vậy, có thể nói rằng công tác quản trị vốn lưu động mang tính định hướng gồm mức đầu tư tài sản lưu động (chính sách đầu tư tài sản lưu động) và mức tài trợ vốn lưu động (chính sách tài trợ vốn lưu động) hay hiệu quả công tác quản trị vốn lưu động thể hiện qua chỉ tiêu đo lường kỳ luân chuyểnhàng tồn kho, kỳ thu tiền bình quân, kỳ thanh toán bình quân đều ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

2.3 CÁC GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.3.1 Các giả thuyết

a Các giả thuyết về ảnh hưởng của công tác quản trị vốn lưu động

Giả thuyết về ảnh hưởng của chính sách đầu tư tài sản lưu động:

Quản trị vốn lưu động đầu tiên được xem xét thông qua chính sách đầu tư vào các tài sản lưu động của doanh nghiệp Chính sách đầu tư tài sản lưu động là các chỉ

dẫn cho việc đưa ra các quyết định về mức độ đầu tư vào tài sản lưu động và có tính lặp lại ở mỗi chu kỳ kinh doanh tại doanh nghiệp Vì vậy, chính sách đầu tư tài sản lưu động thể hiện mức đầu tư vào tài sản lưu động - được đo lường bằng tỷ trọng tài sản ngắn hạn trên tổng tài sản

Quyết định về mức đầu tư vào tài sản ngắn hạn càng cao thì khả năng tạo ra doanh thu càng cao từ đó dẫn đến tỷ suất lợi nhuận gộp cũng tăng lên Kết quả nghiên cứu của Al-Shubiri [13] và Nazir và Afza [25] cho thấy ảnh hưởng cùng chiều của chính sách đầu tư tài sản lưu động đến tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) Trong khi

đó, nghiên cứu của Vahid và cộng sự [33] lại cho thấy ảnh hưởng ngược chiều của chính sách đầu tư tài sản lưu động đến đến tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) Mặc

dù vậy, tác giả cho rằng quan điểm của Al-Shubiri [13] và Nazir và Afza [25] là hợp lý hơn, đặc biệt với biến nghiên cứu là tỷ suất lợi nhuận gộp trên tài sản, do vậy, giả thuyết đầu tiên được tác giả đưa ra như sau:

H1: Mức đầu tư tài sản lưu động ảnh hưởng cùng chiều đến hiệu quả hoạt động của

doanh nghiệp

Giả thuyết về ảnh hưởng của chính sách tài trợ vốn lưu động:

Sau khi nhà quản trị đã quyết định được mức đầu tư cho tài sản lưu động thì cũng sẽ xem xét nguồn tài trợ cho các tài sản lưu động Chính sách tài trợ vốn lưu động là các chỉ dẫn cho việc đưa ra các quyết định về mức độ tài trợ bằng nguồn vốn ngắn hạn cho tài sản lưu động và có tính lặp lại ở mỗi chu kỳ kinh doanh tại doanh nghiệp Vì vậy, chính sách tài trợ vốn lưu động được biểu hiện qua tỷ trọng nợ ngắn hạn trên tổng tài sản, gọi tắt là tỷ trọng nợ ngắn hạn

Nghiên cứu của Al-Shubiri [13], Nazir và Afza [25], Vahid và cộng sự [33] cho thấy ảnh hưởng ngược chiều của chính sách tài trợ vốn lưu động đến chỉ tiêu lợi nhuận trên tài sản Vì vậy, giả thuyết thứ hai được tác giả đưa ra như sau:

H2: Tỷ trọng nợ ngắn hạn có ảnh hưởng ngược chiều đến hiệu quả hoạt động của

doanh nghiệp

Giả thuyết về ảnh hưởng của kỳ thu tiền bình quân:

Kỳ thu tiền bình quân là khoản thời gian trung bình kể từ khi bán hàng cho đến khi thu được tiền, là một nội dung quan trọng của quản trị vốn lưu động Kỳ thu tiền bình quân ngắn, doanh nghiệp giảm được chi phí quản lý nợ, thu hồi nợ, vốn phải thu chuyển hóa thành tiền nhanh dẫn đến doanh nghiệp có nhiều cơ hội kinh doanh khi

xoay vòng vốn nhanh, giảm chi phí, hiệu quả hoạt động sẽ tăng Hầu hết các nghiên cứu cho rằng thời gian thu tiền càng ngắn thì hiệu quả hoạt động càng cao như Dong

và Su [18], Gill và cộng sự [20], Lazaridis và Tryfonidis [23] Theo đó, nghiên cứu đề xuất giả thuyết:

H3: Kỳ thu tiền bình quân ảnh hưởng ngược chiều với hiệu quả hoạt động của doanh

nghiệp

Giả thuyết về ảnh hưởng của kỳ luân chuyển hàng tồn kho:

Kỳ luân chuyển hàng tồn kho thể hiện khả năng quản trị hàng tồn kho của doanh nghiệp, một nội dung then chốt của quản trị vốn lưu động Kỳ luân chuyển hàng tồn kho càng ngắn chứng tỏ doanh nghiệp quản trị hàng tồn kho hiệu quả, giảm chi phí liên quan đến lưu kho, tăng doanh thu dẫn đến tăng lợi nhuận Số ngày luân chuyển hàng tồn kho càng ngắn thì hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp càng cao Đây là kết quả nghiên cứu của các tác giả Dong và Su [18], Gill và cộng sự [20], Lazaridis và Tryfonidis [23]…Vì vậy, nghiên cứu đề xuất giả thuyết:

H4: Kỳ luân chuyển hàng tồn kho ảnh hưởng ngược chiều với hiệu quả hoạt động của

doanh nghiệp

Giả thuyết về ảnh hưởng kỳ thanh toán bình quân:

Kỳ thanh toán bình quân là khoản thời gian trung bình từ lúc mua chịu cho đến khi trả tiền người bán Khi doanh nghiệp kéo dài được thời hạn thanh toán thì sẽ tận dụng được nguồn vốn để nhập hàng nhiều trong kỳ, khả năng tạo ra doanh thu tăng, tỷ suất lợi nhuận gộp tăng Khi kỳ thanh toán của doanh nghiệp ngắn, doanh nghiệp cần phải quản trị hàng tồn kho tốt thì mới đảm bảo được dòng tiền để nhập hàng kịp cho chu kỳ sản xuất kinh doanh đảm bảo duy trì được lợi nhuận gộp Do vậy, trên thực tế các doanh nghiệp muốn tạo ra tỷ suất lợi nhuận gộp cao thường kéo dài thời hạn thanh toán trong hạn mức cho phép Nghiên cứu Dong và Su [18] cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa kỳ thanh toán bình quân và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Trong khi, nghiên cứu của Lazaridis và Tryfonidis [23]; Khawaja và cộng sự [22] tìm thấy mối quan hệ ngược chiều giữa kỳ thanh toán bình quân và hiệu quả hoạt động Mặc dù vậy, tác giả cho rằng quan điểm của Dong và Su [18] phù hợp hơn Vì vậy, nghiên cứu

đề xuất giả thuyết như sau:

H5: Kỳ thanh toán bình quân có mối quan hệ với hiệu quả hoạt động của doanh

nghiệp

b Các giả thuyết về ảnh hưởng các yếu tố khác đến hiệu quả hoạt động Giả thuyết về ảnh hưởng tỷ trọng tài sản tài chính:

Tỷ trọng tài sản tài chính cho biết lượng tài sản có giá trị không dựa vào nội dung vật chất của nó (giống như bất động sản gồm nhà cửa, đất đai) mà dựa vào các quan hệ trên thị trường trong tổng tài sản của doanh nghiệp Tài sản tài chính bao gồm các công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, tiền gửi ngân hàng, tiền tệ và các giấy

tờ có giá khác Thông thường, doanh nghiệp sẽ quyết định đầu tư vào tài sản tài chính sau khi đã đầu tư vào tài sản phục vụ cho hoạt động kinh doanh chính tại đơn vị Hay nói cách khác, tài sản tài chính sẽ tăng lên khi hoạt động kinh doanh chính đạt hiệu quả cao Các nghiên cứu trước đây cũng tìm thấy được bằng chứng tác động cùng chiều của tỷ trọng tài sản tài chính đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp: Alipour [12], Khawaja và cộng sự [22], Lazaridis và Tryfonidis [23], Napompech [24] Hơn nữa, tại Việt Nam, các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán đa phần là các doanh nghiệp lớn nên tỷ trọng tài sản tài chính chiếm tỷ lệ đáng kể Vì vậy, Tác giả đề xuất giả thuyết như sau:

H6: Tỷ trọng tài sản tài chính tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động

Giả thuyết về ảnh hưởng tỷ số chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp trên doanh thu:

Tỷ số chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp trên doanh thu (SAS) cho biết một đồng doanh thu được tạo ra bởi bao nhiêu đồng chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp Tỷ số này thể hiện trình độ quản lý của doanh nghiệp Tỷ số này cao thể hiện trình độ quản lý doanh nghiệp không cao, khả năng sinh lợi thấp Ngược lại, tỷ số này thấp thể hiện trình độ quản lý cao, khả năng sinh lời có thể cao

Trong các nghiên cứu trước đây, tác giả Văn Hiệp [3] đã sử dụng tỷ số chi phí bán hàng trên tài sản khi nghiên cứu mối quan hệ giữa vốn lưu động và hiệu quả hoạt động ở ngành hàng tiêu dùng Tuy nhiên, mối quan hệ giữa tỷ số chi phí bán hàng trên doanh thu và tỷ lệ lợi nhuận gộp vẫn chưa được xem xét Vì vậy, tác giả xin đề xuất giả thuyết như sau

H7: Tỷ số chi phí bán hàng và quản lý trên doanh thu ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt

động

Giả thuyết về ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp:

Quy mô hoạt động của doanh nghiệp là một trong những yếu tố liên quan đến

các chính sách quản trị vốn lưu động của doanh nghiệp và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động Doanh nghiệp có quy mô lớn có thể mua hàng với khối lượng lớn và hưởng chiết khấu dẫn đến chi phí đầu vào thấp làm tăng khả năng sinh lợi; được ưu tiên về hạn mức tín dụng từ người người bán hơn là các doanh nghiệp nhỏ từ đó tận dụng nguồn vốn này để tiếp tục kinh doanh và tăng khả năng sinh lợi Tuy nhiên, một doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhưng hoạt động kinh doanh tốt thì hiệu quả vẫn cao Nghiên cứu Alipour [12], Dong và Su [18], Lazaridis và Tryfonidis [23], Nazir và Afza [25] cũng đã tìm thấy ảnh hưởng của biến quy mô đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Vậy, Tác giả xin đưa ra giả thuyết như sau:

H8: Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

Giả thuyết về ảnh hưởng của tốc độ tăng trưởng doanh thu:

Tốc độ tăng trưởng doanh thu là một chỉ tiêu so sánh về doanh thu giữa năm hiện tại so với năm liền trước đó Nếu kết quả dương cho thấy doanh thu năm sau tăng trưởng hơn doanh thu năm trước, ngược lại kết quả âm cho thấy doanh thu năm sau tăng trưởng không bằng doanh thu năm trước Khi doanh thu năm sau tăng hơn doanh thu năm trước là một dấu hiệu tốt đối với hoạt động sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, việc tăng doanh thu đó có làm tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hay không là tùy thuộc vào các yếu tố chi phí Nghiên cứu của Vahid và cộng sự [33] cũng tìm thấy

sự ảnh hưởng của tốc độ tăng trưởng doanh thu và hiệu quả hoạt động Vì vậy, tác giả xin đề xuất giả thuyết như sau:

H9: Tốc độ tăng trưởng doanh thu ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

2.3.2 Mô hình nghiên cứu

Từ các giả thuyết nêu ở phần trên, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu như sau:

Mô hình:

GOP = β0 + β1IPit + β2FPit + β3ARit+ β4INVit + β5APit + β6FATAit + β7SASit +

β8SIZEit + β9 GROWTHit + ωit

Trong đó:

- GOP là tỷ suất lợi nhuận gộp

- IP là chính sách đầu tư tài sản lưu động (mức đầu tư tài sản lưu động)

- FP là chính sách đầu tư vốn lưu động (tỷ trọng nợ ngắn hạn)

- AR là kỳ thu tiền bình quân

- INV là kỳ luân chuyển hàng tồn kho